Bu tədqiqat, ekstremal isti və ya soyuq hava şərtlərıyla uzunmüddətli elektrik kəsintilərinin eyni anda gerçekleştiği durumlarda fərdi yaşayış evləriın təhlükəsiz daxili mühit şəraitinı ne kadar koruyabildiğini araşdırmışdır. Araşdırmada tarihsel temperatur və elektrik kəsintisi məlumatlari, ResStock tabanlı fizika əsaslı bina enerji simulyasiyaları və insan üzərindəki istilik təsirlərii temsil eden Standart Effektiv Temperatur, İstilik İndeksi və Təhlükəsiz Gün Sayistilik ölçütleri birleştirilmiştir. Geliştirilmiş bina qabıqları birçox şəhərde təhlükəli istilik məruz qalmasıi %90’ın üzərində azaltmış və bazı iklimlerde yedi günlük kəsintinin tamamı boyunca yaşəsasbilən şəraitı qorumuşdur. Bununla belə tədqiqat rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmişdir; nəticələr gerçek evlərde strukturlan kəsinti təcrübələrine değil, temsili yaşayış stoku simulyasiyalarına dayanmaktadır.

Simülasyonlar Amerika Birlhədd Devletleri’ndeki altı fərqli iqlim bölgəsini temsil eden Houston, Atlanta, Los Angeles, Portland, Detroit və Minneapolis–St. Paul üçün gerçekleştirilmiştir. Her şəhərde üç struktur performansı düzeyi qarşılaştırılmıştır: mevcut və ya 2021 əvvəlsi əsas struktur şərtlərı, 2021 Intərnational Energy Conservation Code (IECC 2021) düzeyi və Passive House Institute US (PHIUS) düzeyindeki yüksək performanslı bina qabığı.

Passiv yaşəsasbilənlik, elektrik kesildiğinde isitmə, soyutma və mexaniki havalandırma tədqiqatdan binanın təhlükəsiz daxili mühit şəraitinı koruyabilmesi anlamına gelmektedir. Tədqiqatda yaşəsasbilən Standart Effektiv Temperatur aralığı təxminən 12–30 °C kimi alınmış; bu aralığın dışındaki kümülatif məruz qalma SET dərəcə-saatleriyle hesablanmışdır. Kümülatif inamsiz məruz qalmain 216 SET dərəcə-saatini aşmasına kadar geçen müddət “Təhlükəsiz Gün Sayistilik” kimi diaqnozmlanmıştır.

Kış kəsintilərinde en şəbəkəır nəticələr soğuk iklimli Minneapolis–St. Paul və Detroit’te görülmüştür. Minneapolis–St. Paul’da mevcut yaşayışların yedi günlük kəsintideki soyuq məruz qalması 5.397 SET dərəcə-saat, Detroit’te 4.248 SET dərəcə-saat kimi hesablanmışdır. PHIUS düzeyindeki bina qabığı bu dəyərləri ardıcıllıqsıyla 2.190 və 1.778 SET dərəcə-saate düşürmüştür. Buna rşəbəkəmen təhlükəsiz müddət Minneapolis–St. Paul’da yalnızca 0,6 günden 1,8 güne, Detroit’te 0,9 günden 2,4 güne çıkmıştır. Bu nəticə, çox soğuk iklimlerde güclü izolyasiyaın təkbpeyəndna yedi günlük kəsintiye qarşı yetərli olmayabiləceğini göstərir.

En böyük görəli kış iyiləşmeleri Portland və Atlanta’da əldə edilmişdir. Portland’da PHIUS paketi soyuq məruz qalmasıni 2.963’ten 237 SET dərəcə-saate düşürmüş və Təhlükəsiz Gün Sayistiliknı təxminən 1,1 günden 6,8 güne çıqarmıştır. Atlanta’da soyuq məruz qalması 2.558’den 200 SET dərəcə-saate düşmüş və təhlükəsiz müddət təxminən 1,4 günden yedi güne yüksəlmişdir. Mənbə bu artışları, yuvarlanmamış dəyərler üzərindən ardıcıllıqsıyla %523 və %409 kimi bildirmiştir.

Yaz kəsintilərinde en aydın yararlar Houston və Atlanta’da görülmüştür. Houston’da mevcut yaşayışlar üçün 600 SET dərəcə-saat olan isti məruz qalması IECC 2021 paketinde 141’e, PHIUS paketinde ihmal ediləbilir düzeye düşmüşdür. Təhlükəsiz Gün Sayistilik dört günden yedi güne çıkmıştır. Atlanta’da isti məruz qalması 438’den IECC düzeyinde 59’a, PHIUS düzeyinde sıfıra yaxınn dəyəre düşmüş; təhlükəsiz müddət 2,9 günden yedi güne yüksəlmişdir.

Los Angeles’ta mevcut yaşayışlar hem sıcak hem soğuk yedi günlük senaryolarda inamli kabul edilən müddətyi zaten qorumuşdur. Bu nedenle gelişmiş bina qabıqları SET məruz qalmaini azaltmasına rşəbəkəmen Təhlükəsiz Gün Sayistiliknda ek artış oluşturmamıştır. Bu tapıntı, yüksək performanslı bina qabığınun dayanıqlılıq dəyərinin iklime və başlanğıcdaxın bina performansına bşəbəkəlı olduğunu göstərir.

Tədqiqat Houston üçün isti hava dalğası ilə elektrik kəsintisinin birlikte gerçekleşmesine ilişkin ən yüksək dəyəri 0,754 kimi vermiştir. Lakin Houston isti hava dalğası sıklığının yılda 1,30 kimi göstərilmesi, istifadə edilən böyüklüğün klasik anlamda 0–1 aralığındaki olasılık değil, yıllık olay sıklığı olduğunu göstərir. Bu nedenle Houston’ın “ən yüksək riskli şəhər” olduğu yorumu tədqiqat çərçivəsi üçünde desteklenmekle birlikte 0,754 dəyəri kesin illik ehtimal kimi kullanılmamalıdır.

Tədqiqatın əsas töhfəsi, enerji səmərəlilikliliğini yalnız normal işletmedeki enerji qənaəti açistilikndan değil, kəsinti ardıcıllıqsında insanların evlərinde inamle kalabilmesini sşəbəkəlayan koruyucu bir bina özelliği kimi dəyərləndirməsidir. Daha iyi izolyasiya, hava sızdırmazlığı və pəncərə performansı iç temperaturun dış şərtləra doğru değişmesini yavaşlatmış və bazı şəhərlərde təcili təxliyə və ya ek isitmə–soyutma ihtiyacının ortaya çıkacşəbəkəı zamanı birkaç gün ertelemiştir.

Türkiyə baxımından qiymətləndirmə: Tədqiqatın olasılık–nəticə yaklpeyəndmı, Türkiyədə ekstremal istilər, soyuq hava hadisələri və uzun elektrik kəsintiləri ardıcıllıqsında yaşayışların yaşəsasbilənliğini dəyərləndirmək üçün uyarləsasbilir. Lakin araşdırılan yaşayışlar ABD’deki müstagil ev stokunu, Amerikan iklim bölgelerini, IECC və PHIUS paketlerini temsil etmektedir. Türkiyədə tətbiq üçün yerli mənzil binası və fərdi yaşayış evi tipleri, struktur matəriallari, pencere və izolyasiya xüsusiləri, kullanıcı davranışları, elektrik kəsintisi kayıtları və şəhər bazlı ekstremal temperatur həddleriyle yeni simulyasiyalar strukturlmalıdır. Tədqiqatdaki R və U dəyərləri və ya şəhər nəticələri Türkiyədəki belirli bir yaşayışa birbaşa uyguləsasmaz.

Araşdırmanın əsas sualsu nedir?

Araşdırmanın əsas sualsu, ekstremal temperatur ardıcıllıqsında elektrik enerjisi kesildiğinde bir yaşayışun sakinlerini kaç saat və ya kaç gün boyunca təhlükəsiz daxili mühit şəraitinda tutabiləceği və daha güclü bina qabığı standartlarının bu müddətyi ne ölçüde uzatabiləceğidir.

Tədqiqat həmçinin iki fərqli risk komponentini bir araya getirmektedir:

1. Aşırı temperatur hadisəsi ilə uzun kəsintinin eyni dəhəmiyyətde gerçekleşme sıklığı,
2. Kesinti gerçekleştiğinde binanın üçünde yaranan istilik məruz qalmasıin böyüklüğü.

Bu yaklpeyəndm, eyni derecede kötü bina performansına sahip iki şehrin eyni ev təsərrüfatı enerji təhlükəsizliyi riskine sahip olmayabiləceğini kabul etmektedir. Kesintilərin ekstremal temperaturlarla sık çaxınştığı bir yerde bina qabığı iyiləştirmesi, eyni tərmal performans problemuna lakin daha aşşəbəkəı olay sıklığına sahip bir yere görə daha böyük risk azaltma dəyəri sşəbəkəlayabilir.

Hanehalkı enerji təhlükəsizliyi nasıl diaqnozmlanmaktadır?

Tədqiqatda ev təsərrüfatı enerji təhlükəsizliyi, yalnızca elektrik və ya yaxıntın iqtisadi kimi erişiləbilir olmasıyla məhdud değildir. Bir ev təsərrüfatınin kəsinti ardıcıllıqsında istiliknma, soyutma, sşəbəkəlık cihazları və diğer əsas enerji hizmetlerini sürdürebilmesi də enerji təhlükəsizliyinin parçası kimi ele alınmıştır.

Bina bu çərçivəde pasif bir tüketici değil, insanları xarici mühit şərtlərindən koruyan fiziki infrastrukturdır. Yapı kabuğu dış temperaturun daxili məkəsas geçişini yavaşlatarak elektrik kesildiğinde inamli kalınabilən müddətyi müəyyən etməktedir.

İstilik dayanıqlığı və passiv yaşəsasbilənlik ne anlama gelmektedir?

İstilik dayanıqlığı, binanın ekstremal temperatur və ya enerji kəsintisi qarşistiliknda təhlükəsiz daxili mühit şəraitinı koruma və temperatur dəyişikliyini yavaşlatma tutumsidir.

Passiv yaşəsasbilənlik, aktiv isitmə, soyutma və ya mexaniki havalandırma kullanmadan binanın insan sşəbəkəlığı açistilikndan kabul ediləbilir şərtlərı belirli müddət boyunca sürdürebilmesidir. Bu kavram günlük tərmal komfortdan daha geniş bir təhlükəsizlik aralığını ifade etmektedir. Amaç, ortamın ideal konforlu olması değil, insanları tehlikeli sıcak və ya soyuq məruz qalmasınden korumasıdır.

Araşdırmanın kavramsal çərçivəsi nasıl məzənnəulmuştur?

Şegil 1, ev təsərrüfatı enerji təhlükəsizliyini dört ardıcıl komponent üzərindən göstərir:

1. Aşırı temperatur: Elektrik dumantemina binen yükü və dış ortam tehlikesini artırır.
2. Elektrik kəsintisi olasılığı: Aktif isitmə, soyutma və havalandırma dumantemlerinin kullanılamama riskini temsil eder.
3. Bina dayanıklılığı: Yapı kabuğunun yaşəsasbilən daxili mühit şərtlərını koruma tutumsini belirler.
4. İnsan riski: Güvensiz temperatur və rütubət şərtlərına maruz kalmayı temsil eder.

Bu axınş, enerji səmərəlilikliliğinin yalnızca faturayı azaltan bir önlem değil, kəsinti ardıcıllıqsında insan sşəbəkəlığını koruyabiləcek bir dayanıqlılıq yatırımı kimi dəyərlendirilmesini sşəbəkəlamaktadır.

Aşırı temperatur olaylarının yıllık böyüklüğü nasıl hesablanmışdır?

Tədqiqatda ekstremal isti və ya soyuq olayın yıllık böyüklüğü şu tənlikle məlumatlmiştir:

\[ P(E)=\frac{N_E}{T} \]

Burada:

• \(P(E)\), tədqiqatda ekstremal temperatur olayının yıllık olasılığı kimi adlandırılan böyüklüktür.
• \(N_E\), tarihsel kayıt üçünde diaqnozmləsasn ekstremal temperatur hadisələrinın sayistilikdır.
• \(T\), tarihsel kaydın yıl cinsinden uzunluğudur.

Bu nisbət, bir yılda birden fazala isti hava dalğası bulunabiliyorsa 1’den böyük olabilir. Nitekim Houston üçün isti hava dalğası sıklığı 1,30 məlumatlmiştir. Bu nedenle tənlik gerçekte yıllık olay sıklığını və ya yıl bpeyəndna beklenen olay sayistiliknı hesablamaktadır; klasik olasılık kimi adlandırılması matematiksel açıqlıq problemu yaratmaqtadır.

Aşırı olay ardıcıllıqsında kəsinti olasılığı nasıl diaqnozmlanmıştır?

Belirli müddətli bir kəsintinin ekstremal temperatur olayı ardıcıllıqsında görülmesine ilişkin şərtlu böyüklük şöyledir:

\[ P(O_d|E)=\frac{N_{O_d,E}}{N_E} \]

Burada:

• \(O_d\), \(d\) müddətli elektrik kəsintisini temsil eder.
• \(N_{O_d,E}\), ekstremal temperatur hadisələri ardıcıllıqsında gözlenen \(d\) müddətli kəsintilərin sayistilikdır.
• \(N_E\), toplam ekstremal temperatur olayı sayistilikdır.

Bu tənlik, kəsintilərin peyəndrı hava şərtlərindən bşəbəkəımsız olmadığı kabulüne dayanmaktadır. Lakin mənbə, konuma görə \(N_{O_d,E}\) sayılarını və ya şərtlu dəyərlərin nasıl üretildiğini göstərmemiştir.

Sıcak və ya soyuq hadisəla kəsintinin birlikte oluşması nasıl hesablanmışdır?

Sıcak hava dalğası ilə kəsintinin birlhədd böyüklüğü:

\[ P(H\cap O_d)=P(H)\times P(O_d|H) \]

Soğuk hava olayı ilə kəsintinin birlhədd böyüklüğü:

\[ P(C\cap O_d)=P(C)\times P(O_d|C) \]

kimi məlumatlmiştir. \(H\) isti hava dalğasını, \(C\) soyuq hava hadisəsinı və \(O_d\) belirli müddətli elektrik kəsintisini göstərir.

Tablo 1 və 2’də istifadə edilən birlhədd dəyərler ilk iki sayısal sütunun çarpımına eşittir. Bununla belə ikinci sütun “şərtlu kəsinti olasılığı” yerine genel “elektrik kəsintisi sıklığı” kimi adlandırılmıştır. Kesinti sıklığının gerçekten yalnız peyəndrı olaylar ardıcıllıqsında hesaplanıp hesaplanmadığı mənbəta yetərince açık değildir.

Şehirler üçün bildirilən birlhədd temperatur–kəsinti dəyərləri nelerdir?

Chicago, temperatur–kəsinti cədvəllarında bulunmasına rşəbəkəmen bina simulyasiyası strukturlan altı şəhər arasında yer almamıştır.

Standart Effektiv Temperatur nedir?

Standart Effektiv Temperatur (Standard Effective Temperature, SET), hava temperaturu, nisbi rütubət, çevredeki səthlerin ortalama ışınımsal temperaturu, hava sürəti, geyim və insan fəaliyyəti gibi etkenleri insanın istilik balansı üzərindən birleştiren ekvivalent temperatur göstəricisidir.

Tədqiqatda SET şu tənlikle məlumatlmiştir:

\[ SET=T_{sk}- \frac{Q_{sk}-wh_{es}\left(P_{sk}-0{,}5P_{s,SET}\right)} {h_{ws}} \]

Değişkenler:

• \(T_{sk}\): Deri temperaturu, °C.
• \(Q_{sk}\): Deriden gerçekleşen istilik kaybı, W/m².
• \(h_{ws}\): Standart ortamın birləşmiş istilik ötürmə əmsalı, W/(m²·°C).
• \(wh_{es}\): Standart ortamın birlhədd buxarlanmalı istilik ötürmə əmsalı, W/(m²·Pa).
• \(P_{sk}\): Deri səthindeki su buxarı təzyiqi, Pa.
• \(P_{s,SET}\): %50 nisbi rütubət şərtunda SET dəyərine qarşılık gelen buhar basıncı, Pa.

SET, tərmometrdə ölçülən iç hava temperaturuyla eyni değildir. Örneğin yüksək rütubət, eyni hava temperaturunda insan vücudunun tər yoluyla soğumasını zorlaştırabilir və algıləsasn tərmal yükü artırabilir.

Yaşəsasbilir SET aralığı və 216 dərəcə-saat eşiği ne anlama gelmektedir?

Tədqiqatda yaşəsasbilən SET aralığı təxminən 54–86 °F, yani təxminən 12–30 °C kimi alınmıştır. İç ortam SET dəyəri bu sınırların dışına çıktığında her saat üçün sınırdan sapma miqdarı dərəcə-saat kimi biriktirilmiştir.

Örneğin SET üst təhlükəsizlik sınırından 3 °C daha yüksək bir ortamda iki saat kalınması, isti tərəfta 6 dərəcə-saatlik məruz qalma oluşturur. Soğuk tarafta da alt sınırdan sapmalar benzer biçimde birikir.

Yedi günlük kəsinti boyunca kümülatif yaşəsasmaz SET məruz qalmai 216 dərəcə-saati aşmazsa bina tədqiqatda yaşəsasbilən kabul edilmiştir.

Təhlükəsiz Gün Sayistilik nasıl müəyyən edilmişdir?

Təhlükəsiz Gün Sayistilik (Days of Sfəlakəty), elektrik kəsintisinin başlangıcından kümülatif inamsiz SET məruz qalmainin 216 dərəcə-saati geçtiği əsas kadar geçen müddətdir.

• 7,0 gün: Bina, yedi günlük senaryonun tamamı boyunca 216 dərəcə-saat sınırını aşmamıştır.
• 3,0 gün: Kümülatif məruz qalma təxminən üçüncü günün sonunda sınırı aşmıştır.
• 0,6 gün: Güvenlik sınırı kəsintinin ilk günü üçünde peyəndlmıştır.

SET dərəcə-saatinin sıfırdan böyük olması, Təhlükəsiz Gün Sayistiliknın mutlaka yedi günden kısa olacşəbəkəı anlamına gelmez. Örneğin Atlanta’nın PHIUS kış senaryosunda 200 SET dərəcə-saat bulunmasına rşəbəkəmen dəyər 216 eşiğini aşmadığı üçün Təhlükəsiz Gün Sayistilik 7,0’dır.

İstilik İndeksi nasıl təsnifatlandırılmışdır?

Şegil 4, mevcut yaşayışlarda xüsusilə Houston’da günlük “peyəndrı diqqət” və “tehlike” saatlerinin yüksək olduğunu; IECC və PHIUS paketlerinin bu saatleri azalttığını göstərir. Lakin mənbə şəhər əsaslı bütün İstilik İndeksi saatlerini ayrı bir sayısal cədvəlda sunmamıştır.

ResStock modeli nasıl istifadə edilmişdir?

ResStock, yaşayış stokunu bina fiziğine dayalı, aşşəbəkəıdan yuqarıya və olasılıksal biçimde temsil eden bir simulyasiya aracıdır. Tədqiqatda fərqli iklim bölgelerindeki fərdi yaşayış evləriın bina qabığı, pencere, izolyasiya, hava sızması və HVAC xüsusilərini temsil etmek üçün istifadə edilmişdir.

Simülasyon ardıcıllıqsında elektrik kəsintisiyle birlikte mekanik isitmə, soyutma və havalandırmanın tamamen kaybolduğu varsayılmıştır. Çatı tipi günəş dumantemi, batareya, generator və ya başka bir ehtiyat enerji kaynşəbəkəı modellenmemiştir.

Mənbə, ResStock dşəbəkəılımlarının olasılıksal yaşayış xüsusiləri içerdiğini belirtmiştir; lakin istifadə edilən nümunə bina sayını, simulyasiya tekrarlarını, medianların hangi nümunə üzərindən hesaplandığını və dşəbəkəılım genişliklerini vermemiştir.

Hangi şəhərlər və iklim bölgeleri araşdırılmışdır?

Hangi kəsinti senaryoları modellenmiştir?

Araşdırma dört əsas temperatur–kəsinti senaryosu diaqnozmlamıştır:

• Uzun soyuq hadisə,
• Kısa soyuq hadisə,
• Uzun isti hadisə,
• Kısa isti hadisə.

Pasif yaşəsasbilənliğin 24 saat, 48 saat və yedi günlük dəhəmiyyətlerde dəyərlendirildiği qeyd edilmişdir. Ana nəticə cədvəlları və şəhər müqayisəları yedi günlük uzun kəsinti senaryolarına odaklanmaktadır. Kısa kəsinti nəticələri ayrı və əskiksiz şəhər cədvəlsu hâlinde məlumatlməmişdir.

Hangi bina qabığı düzeyleri qarşılaştırılmıştır?

1. Mevcut/əsas struktur paketi: Sonuçlarda mevcut struktur stoku, üsul cədvəlsunda 2021 əvvəlsi bina kodu asgari dəyərləri kimi adlandırılmıştır.
2. IECC 2021: Daha yüksək izolyasiya və daha aşşəbəkəı pencere U-dəyərləri içeren güncel kod paketi.
3. PHIUS: Çox yüksək izolyasiya, hava sızdırmazlığı və yüksək performanslı pencere yaklpeyəndmını temsil eden kod üstü paket.

R-değeri arttıkça struktur elemanının istilik axınşına müqaviməti yükselir. Pencere U-değeri azaldıkça pencereden birim temperatur fərqi bpeyəndna geçen istilik azalır. Bu nedenle mənbə metnindeki “daha yüksək U-dəyərli pencere” ifadesi Tablo 3 ilə uyuşmamaktadır.

Yapı kabuğu dəyərləri nasıl değişmektedir?

Mənbə, R və U dəyərlərini ABD bina kodu biçiminde vermiş, birimleri cədvəl başlığında həmçinin belirtmemiştir. Bu nedenle dəyərler SI birimindeki U-dəyərləriyle birbaşa qarıştırılmamalıdır.

Kış kəsintilərinde əsas tapıntılar nelerdir?

Şegil 5’te gri sütunlar mevcut stoku, mavi sütunlar IECC 2021’i və yeşil sütunlar PHIUS’u göstərir. Daha kısa sütun, yaşəsasbilən sınırların dışında daha aşşəbəkəı kümülatif məruz qalma anlamına gelmektedir.

Soğuk iklimlerde PHIUS böyük mutlak iyiləştirmeler sşəbəkəlamış, lakin tam yedi günlük təhlükəsizlik oluşturmamıştır. Minneapolis–St. Paul’da PHIUS, mevcut strukturya görə məruz qalmai təxminən %59 azaltmasına rşəbəkəmen təhlükəsiz müddət yalnızca 1,8 gündür. Detroit’te təxminən %58 məruz qalma azalmasıyla təhlükəsiz müddət 2,4 güne ulaşmıştır.

Yaz kəsintilərinde əsas tapıntılar nelerdir?

Şegil 6, PHIUS düzeyindeki bina qabıqlarının bütün şəhərlərde yaz məruz qalmaini sıfıra və ya sıfıra yaxınn düzeye düşürdüğünü göstərir. IECC paketi də Houston, Atlanta, Detroit və Minneapolis–St. Paul’da güclü azalma sşəbəkəlamış; Portland’da IECC iyiləştirmesi daha məhdud qalmışdır.

En yüksək risk neden yalnız en kötü bina performansı anlamına gelmemektedir?

Tədqiqatya görə ev təsərrüfatı riski, tehlikeli daxili mühit şərtlərının böyüklüğüyle olayın gerçekleşme sıklığının birleşimidir:

\[ R=P(E\cap O_d)\times C \]

Burada:

• \(R\), kavramsal ev təsərrüfatı tərmal riskidir.
• \(P(E\cap O_d)\), ekstremal temperatur olayıyla kəsintinin birlhədd böyüklüğüdür.
• \(C\), SET dərəcə-saatleri və ya Təhlükəsiz Gün Sayistilikyla temsil edilən nəticətur.

Denklem kavramsal kimi məlumatlmiş, şəhərlər üçün tek bir sayısal \(R\) dəyəri hesaplanmamıştır. Həmçinin SET dərəcə-saatleri arttıkça risk yükselirken Təhlükəsiz Gün Sayistilik arttıkça risk azalır. İki ölçütün eyni \(C\) değişkeni üçünde nasıl normalize ediləceği açıqlanmamışdır.

Sosyal kövrəklik nəticələra nasıl eklenmiştir?

Detroit ən yüksək sosyal kövrəklik puanına, Houston isə ən yüksək isti hadisə–kəsinti dəyərine sahiptir. Lakin sosyal kövrəklik puanlarının kaynşəbəkəı, miqyas aralığı və komponentləri üsul bölümünde açıqlanmamışdır. Puanlar risk tənlikiyle matematiksel kimi birleştirilmemiş, yalnız yorumlayıcı bşəbəkəlam kimi istifadə edilmişdir.

Şegil 7 və Şegil 8 ne göstərir?

Şegil 7, soğuk bir yedi günlük kəsintide mevcut yaşayış ilə yüksək səmərəlilikli yaşayışun daxili temperatur düşüşünü temsili kimi müqayisəktadır. Mevcut yaşayışun inamli sınırın altına təxminən 1,5 günde, yüksək səmərəlilikli yaşayışun isə təxminən 4,2 günde düştüğü göstərilmişdir.

Şegil 8, sıcak iklimli yedi günlük kəsintide mevcut yaşayışun üst təhlükəsizlik sınırını təxminən 1,6 günde, yüksək səmərəlilikli yaşayışun təxminən dört günde geçtiğini göstərir.

Bu qrafikler “nümunə” kimi işaretlenmiştir və belirli bir şəhərdeki Tablo 4 nəticələriyla bire bir eşleştirilmemelidir. Grafiklerin amacı, daha yaxşı bina qabığınun iç temperatur dəyişikliyini nasıl yavaşlattığını kavramsal kimi göstərmektir.

Tədqiqatın güclü tərəfləri nelerdir?

• Aşırı temperatur hadisəsi, elektrik kəsintisi, bina performansı və insan məruz qalmaini tek çərçivəde birləşdirməktedir.
• Altı fərqli iqlim bölgəsini müqayisəktadır.
• Mevcut, IECC 2021 və PHIUS düzeylerini eyni göstəricilərle dəyərləndirməktedir.
• Sıcak və soğuk kəsintilərini ayrı-ayrılıqda ele almaktadır.
• Sadece ən yüksək və ya ən aşşəbəkəı iç sıcaklığa değil, məruz qalmain müddətine və böyüklüğüne odaklanmaktadır.
• SET, rütubət və insan istilik dengesi etgilərini yalnız məzənnəu tərmometre temperaturundan daha kapsamlı biçimde temsil etmektedir.
• Təhlükəsiz Gün Sayistilik, teknik sonucu acil durum planlamasında anlpeyəndlabilir bir zamanla bşəbəkəlı ölçüte dönüştürmektedir.
• Enerji səmərəlilikliliğinin kəsinti dayanıklılığına sşəbəkəladığı ek faydayı kəmiyyət kimi göstərir.
• Tədqiqat kendi məhdudiyyətlərının mühüm bölümünü açıkça tartışmaktadır.

Tədqiqatın məhdudiyyətlərı nelerdir?

• Tədqiqat rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiş preprintdir.
• Sonuçlar gerçek evlərde nəzarətlü elektrik kəsintisi təcrübələrinden değil, ResStock və EnergyPlus simulyasiyalarından əldə edilmişdir.
• Simüle edilən yaşayış və ya nümunə sayı belirtilmemiştir.
• Yalnız müstagil tek ailəli yaşayışlar modellenmiştir.
• Mevcut struktur stoku ilə 2021 əvvəlsi kod asgarisi arasındaki uyğunlaşdırma tam açıqlanmamışdır.
• Aşırı temperatur həddlerinin yüzdəlik dəyərləri, meteorolojik məlumat seti və tarihsel referans dəhəmiyyəti belirtilmemiştir.
• Houston üçün 1,30 isti hava dalğası sıklığı, “olasılık” adlandırmasıyla uyuşmamaktadır.
• Koşullu kəsinti olasılıklarının ham olay sayıları və hesablama adımları göstərilmemiştir.
• Elektrik kəsintisi kayıtları 10.000’den fazala müştəriyi etgiləyen böyük olaylara çəki vermekte; kiçik yerli kəsintiləri əskik temsil edebilmektedir.
• Chicago olasılık cədvəllarında bulunmasına rşəbəkəmen bina simulyasiyalarına dâhil edilmemiştir.
• Bina dşəbəkəılımlarına ilişkin inam aralıkları, yüzdəliklər və nümunəe böyüklüğü məlumatlməmişdir.
• Nicel həssaslıq əsaslizi strukturlmamıştır.
• Model, insanları standart geyim, metabolik sürət və davranış kabulleriyle temsil etmektedir.
• Yaş, sşəbəkəlık, engellilik, ilaç istifadəsi, iqlimə alışma və şəxsi istilik tolerantlığı birbaşa modellenmemiştir.
• Pencere açma, kölgə istifadə etmə və ya evin daha serin bölümüne geçme gibi uyarləsasbilir davranışlar məhdud temsil edilmiştir.
• Isıtma, soyutma və mexaniki havalandırmanın tamamen kaybolduğu varsayılmıştır.
• Güneş paneli, batareya, generator, dpeyəndna bilən qızdırıcı və ya soyuducu modellenmemiştir.
• İç hava kalitesi, qarbon dioksid, rütubət yığılması, kif, qida saxlama, ilətişim və elektrikle çalışan tibbi cihazlar qiymətləndirilməmişdir.
• Gelecekteki iqlim dəyişikliyi və elektrik şəbəkəsi şərtlərı yerine tarihsel olaylara dayanılmıştır.
• Doğrulama yalnız əvvəlki fəlakət gözlemleriyle keyfiyyət benzerlik üzərindən strukturlmıştır.
• İstilik İndeksi nəticələri şəhər bazında əskiksiz sayısal cədvəl hâlinde təqdim edilməmişdir.
• Kısa kəsinti senaryolarının əsas nəticələri ayrıntılı kimi raporlanmamıştır.
• Sosyal kövrəklik puanlarının kaynşəbəkəı və hesablama üsulu belirtilmemiştir.
• Risk tənliki kavramsal kalmış, şəhər bazlı birlhədd risk balı üretilmemiştir.
• Yöntem metnindeki “daha yüksək U-dəyərli pencere” ifadesi Tablo 3’teki daha aşşəbəkəı U-dəyərləriyle çelişmektedir.

Tədqiqat hangi nəticələri dəstəkləyir?

• Daha iyi izolyasiya və pəncərə performansı, kəsinti ardıcıllıqsında iç temperaturun tehlikeli düzeylere ulaşmasını geciktirebilir.
• PHIUS düzeyindeki bina qabığı, araşdırılan simulyasiyalarda ən aşşəbəkəı kümülatif SET məruz qalmaini üretmiştir.
• IECC 2021 paketi birçox sıcak iklim senaryosunda ulpeyəndlabilir dayanıqlılıq yararının mühüm bölümünü sşəbəkəlamıştır.
• Portland və Atlanta gibi ılıman və ya qarma iklimlerde güclü bina qabığı yedi günlük kəsintiye yaxınn və ya tam yaşəsasbilənlik sşəbəkəlayabilmiştir.
• Minneapolis–St. Paul və Detroit gibi şəbəkəır soğuk iklimlerde bina qabığı iyiləştirmesi təkbpeyəndna yedi günlük təhlükəsizlik sşəbəkəlamamıştır.
• Los Angeles gibi əsas yaşayışların zaten yedi gün inamli kaldığı ılıman şərtlərda Təhlükəsiz Gün Sayistilik texniki xidmətından ek yarar məhdud qalmışdır.
• Kesinti dayanıklılığının dəyəri yalnız bina performansına değil, peyəndrı olay və kəsinti sıklığına da bşəbəkəlıdır.

Tədqiqat neyi sübut etmir?

• PHIUS və ya IECC düzeyindeki her gerçek yaşayışun yedi gün inamli kalacşəbəkəını sübut etmir.
• Belirli bir evin inamli tahliye zamanını birbaşa hesablamamaktadır.
• 0,754 dəyərinin Houston’da bir yıl üçünde kesin %75,4 olay olasılığı olduğunu sübut etmir.
• Yalıtım iyiləştirmesinin peyəndrı soğuk iklimlerde ehtiyat enerjinin yerini tamamen alabiləceğini göstərmemektedir.
• Enerji səmərəlilikliliğinin bütün tıbbi və sşəbəkəlamlıq risklərini ortadan kaldırdığını göstərmemektedir.
• Hava kalitesi, rütubət, tıbbi cihaz və ilətişim gereksinimleri texniki xidmətından evdə qalmanın inamli olduğunu göstərmemektedir.
• ABD bina kodu dəyərlərinin Türkiyədə eyni nəticələri üreteceğini göstərmemektedir.
• Tədqiqatdaki sosyal kövrəklik puanlarıyla bireysel bir ev təsərrüfatınin riskinin ölçülebiləceğini göstərmemektedir.
• Önerilən çərçivənin xərc-etkinliğini hesablamamaktadır.
• Yeni bina qabığı paketlerinin strukturm xərci, gömülü qarbonu və ya geri ödəmə müddətini dəyərləndirməmektedir.

Türkiyədə nasıl uyarləsasbilir?

Yöntemin Türkiyə’ye uyarlanması üçün əvvəl şəhər bazında peyəndrı sıcak və soyuq hadisə diaqnozmları oluşturulmalıdır. Bu diaqnozmlar yerli iklimin normal şərtlərına görə yüzdəlik həddlerle belirlenmeli; elektrik kəsintisi məlumatlari müddət, etgilənen kullanıcı sayistilik və mevsimle birlikte əsasliz edilmelidir.

Bina modeli tarafında aşşəbəkəıdaxın struktur türlerinin ayrı-ayrılıqda dəyərlendirilmesi lazımdır:

• Yalıtımsız və ya məhdud izolyasiyalı mənzillər,
• Güncel enerji performansı düzeyindeki yeni yaşayışlar,
• Müstagil evlər,
• En üst kat və mansard mərtəbəsi daireleri,
• Zemin kat və zirzəmila ilişgili yaşayışlar,
• Farklı duvar, dam, pencere və gölgeleme dumantemleri.

Türkiyə tətbiqsında yalnız daxili temperatur değil; nisbi rütubət, pəncərə açma davranışı, təbii havalandırma, günəş kölgələməsi, kullanıcı ypeyənd, sşəbəkəlamlıq durumu, generator və ya batareya çıxışi və mənzil binasının üşami dumantemlərinin tədqiqatsı da modellenmelidir.

Geçmiş, bugün və gələcək açistilikndan əhəmiyyəti nedir?

Geçmişte bina enerji kodları çoğunlukla normal işletmedeki enerji istehlaxınni və faturaları azaltmaya odaklanmıştır. Bu tədqiqat, eyni bina qabığı xüsusilərinin fəlakət və ya uzun kəsinti ardıcıllıqsında insan inamliğini də belirlediğini kəmiyyət kimi göstərmeye tədqiqatktadır.

Bugünkü töhfəsi, bina enerji səmərəlilikliliğiyle ev təsərrüfatı enerji təhlükəsizliyini SET dərəcə-saatleri və Təhlükəsiz Gün Sayistilik üzərindən ilişgiləndirmesidir. Böylece “ne kadar enerji qənaəti sşəbəkəlanır?” sualsuna ek kimi “elektrik kesildiğinde ev kaç gün yaşəsasbilən qalır?” sualsunu gündeme getirmektedir.

Gelecekte çərçivənin gerçek kəsinti olaylarında ölçülən daxili temperaturlarla doğrulanması, mənzil binası və çox ailəli yaşayışlara genişletilmesi, iklim projeksionlarının eklenmesi və günəş enerjisi, batareya, tərmal saxlama, yedek güç və dayanıqlılıq merkezleriyle birlikte dəyərlendirilmesi lazımdır.

Tədqiqatın Yöntemi və Bulguları

Araşdırma dizeyninın teknik özeti

Altı şəhərdeki yedi günlük yaşəsasbilənlik nəticələri

En yüksək iyiləştirmeler

Tablo 6’daki “sıfır olmayan PHIUS dəyəriyle en böyük sıcak SET azalması” ifadesi açıqlıq problemu tpeyəndmaktadır. Atlanta’nın PHIUS sıcak SET dəyəri Tablo 4’te sıfırdır; %87 azalma isə 438’den 59’a düşen IECC sonucu ilə uyumludur. Bu nedenle Tablo 6’nın satır başlığı ilə istifadə edilən müqayisə paketi birbirine uymamaktadır.

Mənbə üçündeki əsas üsul və raporlama problemları

Şegillerin kendi bpeyəndna anlattığı nəticələr

Bulguların dengeli yorumu

Tədqiqatın en güclü və birbaşa sonucu, daha yüksək performanslı bina qabıqlarının bütün araşdırılan iklimlerde kümülatif SET məruz qalmaini azaltmasıdır. Bu yönlü nəticə şəhərlər, sıcak və soyuq hadisəlar və struktur performansı paketleri arasında tutarlıdır.

Təhlükəsiz Gün Sayistilik texniki xidmətından yararın böyüklüğü iklime bşəbəkəlıdır. Atlanta və Portland’da yüksək performanslı qabıq, təxminən bir günlük təhlükəsiz müddətyi yedi güne yaxınn düzeye tpeyəndyabilmiştir. Minneapolis–St. Paul və Detroit’te isə güclü izolyasiya temperatur düşüşünü yavaşlatmış, lakin uzun kış kəsintisini inamli hâle getirememiştir.

Tədqiqatın olasılık komponenti daha diqqətli yorumlanmalıdır. Kullanılan bazı dəyərler yıllık olay sıklığıdır və 1’den böyük olabilmektedir. Bu nedenle risk ardıcıllıqlaması yararlı bir müqayisə sunsa da məlumatlen dəyərler birbaşa “bir yılda gerçekleşme yüzdesi” biçiminde okunmamalıdır.

Sonuçlar bina enerji səmərəlilikliliğinin acil durum dayanıklılığına töhfə sşəbəkəlayabiləceğini dəstəkləyir. Bunun əksinə gerçek evlərde, fərqli insan gruplarında və gələcəkteki iklim şərtlərində eyni təhlükəsiz müddətlerin oluşacşəbəkəı henüz təsdiqlənməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tədqiqatın tam özgün adı: Thermal Resilience and Passive Survivability of Residential Buildings During Extreme Temperature Events and Power Outages: Implications for Household Energy Security

Müəlliflər və doğru ardıcıllıqlama: Eliza Hotchkiss; Noah Sandoval; Morgan Bazilian.

Eş birinci müəllif: Eş töhfə və ya eş birinci müəlliflık bilgisi belirtilmemiştir.

Sorumlu/əlaqə müəllifi: Makale metninde məsul müəllif dipnotu və e-posta adresi mövcud deyil. SSRN kayıt sayfasında Eliza Hotchkiss əlaqə müəllifi kimi listelenmiştir.

Müəllif–qurum uyğunlaşdırmasi:

• Eliza Hotchkiss: Advanced Energy Systems Program, Colorado School of Mines, Golden, Colorado, ABD.
• Noah Sandoval: Advanced Energy Systems Program, Colorado School of Mines, Golden, Colorado, ABD.
• Morgan Bazilian: Payne Institute for Public Policy, Colorado School of Mines, Golden, Colorado, ABD.

DOI:10.2139/ssrn.6945155

Resmî mənbə birləşməsı:https://ssrn.com/abstract=6945155

Yayın platformau: SSRN.

SSRN’ye yüklenme tarihi: 15 Haziran 2026.

Makale metnindeki gönderim tarihi: 10 Haziran 2026.

Yayın yılı: 2026.

Sayfa sayistilik: 15.

Mənbə türü: Tarihsel temperatur və elektrik kəsintisi əsasliziyle fizika əsaslı yaşayış stoku enerji simulyasiyasınu birleştiren preprint modelləşdirmə tədqiqatsı.

Hakemlik durumu: Bu tədqiqat rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiş preprintdir; nəticələri bu məhdudiyyət diqqəte alınarak okunmalıdır.

Dergi: Hakemli jurnal bilgisi mövcud deyil. Metindeki “Preprint submitted to Elsevier” ifadesi, bir Elsevier jurnalsine kabul və ya yayımlanma anlamına gelmemektedir.

Özgün nəşriyyat: Hakemli jurnal nəşriyyat təsdiqlənməmişdir. Tədqiqat SSRN preprint platformaunda sunulmuştur.

Hakemli sürüm durumu: 5 Ağustos 2026 tarihli başlıq və DOI nəzarətünde eyni tədqiqatın hakemli bir jurnal sürümü doğrulanmamışdır.

Şegil, cədvəl və tənlik sayistilik: Sekiz şəgil, altı cədvəl və altı numaralı tənlik bulunmaktadır.

Müəllif töhfəları: Mənbəta ayrı bir CRediT müəllif töhfəsi bildirimi mövcud deyil.

Finansman və teşekkür: Müəlliflər, tədqiqatın əsasini oluşturan enerji səmərəlilikliliği və enerji dayanıklılığı araşdırma projesi üçün ABŞ Enerji Nazirliyi Building Technologies Office’e teşekkür etmiştir. National Laboratory of the Rockies, Pacific Northwest National Laboratory və Lawrence Berkeley National Laboratory tədqiqatçılarının töhfəları qeyd edilmişdir.

Çıqar damşması: Yüklenen sürümde ayrı bir maraqlar toqquşması beyanı mövcud deyil. Bu əskiklik, maraqlar toqquşması olmadığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Veri çıxışi: Ham temperatur olayları, elektrik kəsintisi kayıtları, ResStock nümunələri və ya işlenmiş şəhər nəticələri üçün herkese açık bir məlumat anbarsu birləşməsı məlumatlməmişdir.

Kod çıxışi: Simülasyon iş axınşı, olay uyğunlaşdırma kodu və ya risk hesabı üçün herkese açık bir kod anbarsu belirtilmemiştir.

Başlıca üsuller: Tarihsel ekstremal temperatur hadisələrinın yüzdəlik əsasli belirlenmesi; DOE Form OE-417 və uzunmüddətli kəsinti əsaslizleri; ResStock və EnergyPlus bina simulyasiyası; Standart Effektiv Temperatur; İstilik İndeksi; SET dərəcə-saatleri; Təhlükəsiz Gün Sayistilik və kavramsal olasılık–nəticə risk hesabı.

Bu Türkçe makale, yüklenen tədqiqatın metni, altı tənliki, altı cədvəlsu, sekiz şekli, üsul açıklamaları, şəhər müqayisəları, nəticələri və məhdudiyyətlərı incelenerek hazırlanmışdır. Bilimsel içerik yalnızca bu tədqiqatya dayanmaktadır. Haricî nəzarət yalnızca tədqiqat başlığının, müəlliflərın, DOI’nin, SSRN tarihinin və nəşr durumunun bibliyoqrafik doğrulanması amacıyla istifadə edilmişdir.

Tədqiqatın əsas metodoloji məhdudiyyətlərı; peyəndrı olay sıklığının olasılık kimi adlandırılması, şərtlu kəsinti hesaplarının ayrıntılandırılmaması, simulyasiya nümunə ölçüsünün məlumatlmemesi, kəmiyyət qeyri-müəyyənlik əsaslizinin bulunmaması, doğrulamanın yalnız keyfiyyət müqayisəya dayanması, sosyal kövrəklik puanlarının kaynşəbəkəının açıklanmaması və yalnız ABD’deki fərdi yaşayış evləriın modellenmesidir.

Tədqiqat, gelişmiş bina qabıqlarının temsili yaşayış simulyasiyalarında kəsinti ardıcıllıqsındaki tehlikeli temperatur məruz qalmaini azaltabildiğini və inamli kalma müddətini uzatabildiğini dəstəkləyir. Tədqiqat gerçek bir ev üçün kesin inamli kalma müddəti, bireysel sşəbəkəlık garantisi, bütün bina türleri üçün evrensel performans və ya Türkiyədə birbaşa tətbiq oluna bilən kod dəyəri sunmamaktadır.