ABD ekonomisi aynı anda iki büyük demografik dönüşüm yaşamaktadır. Bir yanda yaşlanan yerli nüfus nedeniyle bakım, tarım, inşaat, gıda hizmetleri ve ev içi hizmetler gibi alanlarda göçmen emeğine giderek daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır. Diğer yanda ise bu işgücünü sağlayan göçmenlerin kendileri de yaşlanmaktadır. Çalışmanın odaklandığı soru tam da burada ortaya çıkar: Ekonomik olarak vazgeçilmez olan bu yaşlanan göçmen işçiler, neden emeklilik açısından bu kadar güvencesizdir?

Makale bu soruya alışılmış cevaplardan farklı bir yerden yaklaşır. Çoğu açıklama, düşük ücret, ayrımcılık, düzensiz istihdam veya sınırlı tasarruf gibi nedenlere odaklanır. Bunlar önemlidir; ancak yazar bunların tek başına yeterli olmadığını savunur. Özellikle 40 yaşından sonra ABD’ye gelen göçmenler için sorun daha derindir: Bu kişiler, ABD emeklilik sisteminin varsaydığı tam kariyerli birikim yolunu zaman bakımından zaten kuramazlar. Yani sistemin kapısını çalmak için gerekli çalışma yılı, prim yılı ve katkı penceresi daha baştan daralmıştır.

Bu nedenle çalışma, yaşlanan göçmenlerin emeklilik açığını sadece gelir yetersizliği olarak değil, kurumsal zaman mimarisinin göçmen hayat çizelgesiyle uyuşmaması olarak kavramsallaştırır. Bu, makalenin en önemli teorik dönüşüdür.

Bu problem neden önemli?

Bu sorun sadece göçmenlerin bireysel refahı açısından değil, emek piyasası ve sosyal politika açısından da önemlidir. Çünkü ABD, tarım, ev içi bakım, inşaat ve düşük ücretli hizmet sektörlerinde göçmen emeğine bağımlı hale gelirken, aynı sistem bu işçilerin yaşlılık güvencesini yeterince üretememektedir. Başka bir ifadeyle, ekonomi göçmen emeğini kullanmakta; ama emeklilik mimarisi o emeği “tam içerilmiş” işgücü olarak görmemektedir.

Bu mesele gündelik yaşamda şu şekilde görünür: Geç yaşta ABD’ye gelen bir göçmen, on iki, on beş veya yirmi yıl çalışsa bile, sistemin 35 yıllık kazanç ortalaması ve 40 çeyrek gibi kurallarına takılır. Sonuçta çalışan, vergi ödeyen, hatta kimi zaman FICA üzerinden sosyal güvenlik katkısı sunan kişi, yaşlılıkta yine de yetersiz aylıkla veya çok sınırlı bir emeklilik güvenliğiyle karşılaşır.

Bu yüzden çalışma sadece “neden daha az biriktiriyorlar?” sorusunu değil, “neden sistem bu grup için adil sonuç üretmeye yapısal olarak uygun değil?” sorusunu sorar. Bu, politika tartışması açısından kritik bir ayrımdır.

Literatürdeki boşluk nedir?

Yazar önce mevcut teorik çerçeveleri değerlendirir. Hayat seyri teorisi, bir kişinin hangi yaşta göç ettiğinin ilerideki ekonomik sonuçlar üzerinde güçlü etkileri olduğunu söyler. Çocuk yaşta veya genç yetişkinlikte gelen göçmenler zaman içinde yerli çalışanların yörüngesine yaklaşabilir. Ancak orta yaşta gelenler için bu yakınsama çok daha zordur.

Makalenin tartıştığı ilk yakın çerçeve Latent Cumulative Disadvantage (LCD) modelidir. LCD, göçmenlerin çalışma hayatı boyunca dezavantajlarını sessizce biriktirdiğini ve bu farkın özellikle emeklilikte belirgin hale geldiğini söyler. Bu yaklaşım önemli bir katkıdır; fakat yazar, LCD’nin daha çok genç yaşta veya erken yetişkinlikte gelip ABD’de tam kariyer boyunca çalışan göçmenleri temel aldığını belirtir.

İkinci yakın literatür, migrant pension penalty yani göçmen emeklilik cezası yaklaşımıdır. Bu literatür, göçmenlerin yerli işçilere göre daha düşük emeklilik geliri aldığını; bunun ayrımcılık, düşük ücret, mesleki ayrışma ve işgücü piyasası engelleriyle ilişkili olduğunu gösterir. Ancak yine, yazarın iddiasına göre bu yaklaşım daha çok sonuç farklılığını açıklar; sistem mimarisinin neden bu açığı düzeltemediğini derinleştirmez.

İşte CEI burada devreye girer. Makaleye göre mevcut çerçeveler şu soruya yeterince cevap vermez: Geç yaşta gelen göçmenler için neden sistem tasarımı baştan uyumsuzdur ve neden küçük reformlar bu açığı kapatmakta yetersiz kalır?

CEI çerçevesi nedir?

CEI, yani Compressed Economic Integration Framework, geç yaşta gelen göçmenlerin ekonomik entegrasyonunun sadece daha zor değil, nitelik olarak farklı olduğunu öne sürer. Yazar, 40 yaşından sonra ABD’ye gelen kişilerin entegrasyon zaman çizelgesinin “sıkışmış” olduğunu söyler. Bu sıkışma, sıradan bir yavaş ilerleme değil; emeklilik sistemiyle uyumsuz mimari bir zaman kaymasıdır.

Çerçeve üç boyut etrafında örgütlenir:

• Zamansal Sıkışma (Temporal Compression)
• Yapısal Yerinden Kayma (Structural Displacement)
• Bileşik Kırılganlık (Compounding Vulnerability)

Bu üç boyut birbirinden bağımsız değil, birbirini büyüten mekanizmalar olarak tasarlanmıştır. Yani kısa çalışma penceresi tek başına sorun yaratır; ama bu sorun yanlış sınıflandırma, düşük ücret, dil engeli ve aileye para gönderme yükümlülükleriyle birleştiğinde etkisi doğrusal değil, daha ağır hale gelir.

Birinci boyut: Zamansal Sıkışma ne anlama geliyor?

Zamansal sıkışma, geç yaşta gelen göçmenlerin emeklilik için birikim yapabilecekleri sürenin sistemin öngördüğü eşiklerin altına düşmesini anlatır. Makaleye göre ABD Sosyal Güvenlik sistemi, en az 40 çeyrek, yani yaklaşık 10 yıl kayıtlı çalışma ister. Bu şartı yerine getirmek bir başlangıçtır; ama yeterli değildir. Çünkü aylık hesaplaması kişinin en yüksek 35 yıllık endeksli kazancı üzerinden yapılır.

Buradaki kritik nokta şudur: Eğer bir kişi ABD’de 35 yıldan daha az çalıştıysa, eksik yıllar sisteme sıfır olarak girer. Dolayısıyla kişi 12 yıl ya da 15 yıl yüksek tempoda çalışmış olsa bile, geriye kalan 20 küsur yılın sıfır olarak hesaplanması aylığı yapısal olarak düşürür.

Makale bunu örneklerle açıklar. 45 yaşında gelen biri, 67 yaşında emeklilik varsayımıyla en fazla yaklaşık 22 yıllık bir katkı penceresine sahiptir. 52 yaşında gelenin yaklaşık 15 yılı, 55 yaşında gelenin ise yalnızca 12 yılı vardır. Yani kişi yasal uygunluk tabanını aşsa bile “anlamlı emeklilik düzeyi”ne ulaşmak için sistemin tasarladığı zaman penceresine sahip değildir.

Bu nedenle yazar, burada bir accumulation deficit threshold, yani birikim açığı eşiği olduğunu söyler. Bu eşik, belirli bir noktadan sonra kişisel disiplin, çalışma ahlakı veya tasarruf isteğiyle kapatılamayan yapısal zaman açığını ifade eder.

Sosyal Güvenlik mantığını açıklayan temel ilişki

Kaynak çalışma matematiksel denklem kurmuyor; ancak anlattığı mantığı daha açık göstermek için şu temel ilişki kullanılabilir:

\[ Ortalama\ hesaplanan\ kazanç=\frac{35\ yıla\ ait\ endeksli\ kazançların\ toplamı}{35} \]

Bu, makalenin mantığını açıklamak için burada kullanılan arka plan ilişkisidir. Formülde 35 yıl sabit paydayı temsil eder. Eğer bir kişinin ABD’de yalnızca 12 ya da 15 yılı varsa, kalan yıllar fiilen sıfır değerli dönemler olarak ortalamaya girer. Böylece kişi sistem dışında kalmadan da yapısal olarak düşük aylığa mahkûm olabilir.

Bu ilişkinin anlamı çok önemlidir. Sorun sadece “yeterince kazanmadı” değildir. Sorun, sistemin uzun bir kariyer varsayımıyla kurgulanmış olmasıdır. Geç yaşta gelen göçmen o kariyeri kuracak zamana sahip değildir.

İkinci boyut: Yapısal Yerinden Kayma nedir?

Yapısal yerinden kayma, ABD emeklilik sistemlerinin kuralları ile geç yaşta gelen göçmenlerin gerçek işgücü geçmişleri arasındaki uyumsuzluğu anlatır. Makaleye göre Sosyal Güvenlik, 401(k), ERISA korumalı emeklilik planları ve Medicare gibi mekanizmalar; genç yaşta çalışmaya başlayan, uzun süre kesintisiz çalışan ve birkaç işveren arasında ilerleyen “doğrusal kariyerli işçi” varsayımına göre tasarlanmıştır.

Oysa geç yaşta gelen göçmenlerin iş yaşamı çoğu zaman böyle değildir. Bu kişiler ABD işgücü piyasasına orta yaşta girer, sıklıkla ikincil emek piyasasında konumlanır, işveren değiştirir, düzensiz veya güvencesiz çalışır, kimi zaman bağımsız yüklenici ya da günlük işçi olarak etiketlenir. Bu tür bir iş geçmişi, sistemin doğrusal tasarımına uymaz.

Makaledeki önemli noktalardan biri, yapısal yerinden kaymanın sadece Sosyal Güvenlik aylığı meselesi olmamasıdır. 401(k) sistemlerindeki 3–5 yıllık hak ediş süreleri, yüksek iş devrinin olduğu sektörlerde çalışan geç yaşta gelen göçmenler için erişimi zorlaştırır. Medicare için de benzer şekilde 40 çeyrek şartı söz konusudur. Yani kurumsal yapı, bireyin entegrasyon güzergâhını değil; idealize edilmiş bir tam kariyerli işçi modelini esas alır.

İstihdam sınıflandırması bu sorunu nasıl büyütüyor?

Makale, yapısal yerinden kaymanın en önemli güçlendiricilerinden birinin employment misclassification, yani istihdamın yanlış veya dışlayıcı biçimde sınıflandırılması olduğunu söyler. Tarım, inşaat, ev içi bakım ve günlük emek piyasalarında göçmen işçiler sıklıkla bağımsız yüklenici, gündelikçi veya kayıt dışı nakit çalışan olarak konumlanabilir.

Bu sınıflandırma biçimleri ciddi sonuçlar doğurur. Çünkü işçi ERISA korumalarının dışına düşebilir, işveren katkısı alamaz, 401(k) eşleştirme hakkı elde edemez, emeklilik planına dâhil edilmez ve hatta nakit ödeme alıyorsa Sosyal Güvenlik kredisi de birikmeyebilir.

Yani yanlış sınıflandırma sadece emeklilik gelirini azaltmaz; zamansal sıkışmanın zaten daralttığı erişim penceresini daha da kapatır. Bu nedenle CEI, sınıflandırma meselesini ikincil değil, ana güçlendirici değişken olarak ele alır.

Üçüncü boyut: Bileşik Kırılganlık nasıl işliyor?

Bileşik kırılganlık, zamansal sıkışma ve yapısal yerinden kaymanın üstüne binen ve etkileri birbirini büyüten ek engelleri ifade eder. Makale bu boyutu dört ana kanal üzerinden açıklar.

Birinci kanal ücret sıkışmasıdır. Geç yaşta gelen göçmenler çoğu zaman düşük ücretli ikincil emek piyasalarında çalışır. Makale, yabancı doğumlu işçilerin tarım, bakım ve gıda hizmetleri gibi sektörlerde saatlik ücretlerinin kabaca 12–18 dolar bandında olduğunu belirtir. Bu gelir düzeyinde barınma, gıda, sağlık ve diğer temel giderlerden sonra anlamlı özel emeklilik tasarrufu yapmak çok zorlaşır.

İkinci kanal dil ve finansal okuryazarlık engelleridir. Emeklilik sistemleri bürokratik olarak karmaşıktır. Sosyal Güvenlik tahminleri, Medicare başvuruları, 401(k) kayıt formları ve taşınabilir hesapların kullanımı çoğunlukla İngilizce yürür. Bu nedenle programa katılmama her zaman “ilgisizlik” değil, sistemin gezilebilirlik sorunudur.

Üçüncü kanal ulusötesi aile yükümlülükleridir. Geç yaşta gelen göçmenler sıklıkla geldikleri ülkedeki ebeveynlere, çocuklara veya geniş aile ağlarına para gönderir. Bu havaleler, pratikte kullanılabilir geliri azaltan ek bir yük gibi çalışır. Yani kişi yalnızca ABD’de yaşamını sürdürmek için değil, sınır ötesi aile sorumlulukları için de gelir üretmektedir.

Dördüncü kanal korkuya dayalı sisteme katılmamadır. Makale, kamu yükü (public charge) tartışmaları, göçmenlik denetimi korkusu ve yanlış bilgi nedeniyle yasal olarak hak sahibi olan göçmenlerin bile bazı programlara başvurmadığını belirtir. Bu durum hak edilmiş güvenlik ağlarının kullanılmamasına yol açar.

CEI’ye göre bu faktörler toplandığında doğrusal bir toplamdan daha ağır bir etki üretir. Yani düşük ücret + dil engeli + yanlış sınıflandırma + aileye para gönderme zorunluluğu birlikte olduğunda, etki her birinin tek tek toplamından fazla olabilir.

CEI ile LCD arasındaki temel fark nedir?

Makale, CEI’nin LCD ve migrant pension penalty çerçeveleriyle yarışmadığını, onları tamamladığını söyler. LCD genel göçmen kitlesi için emeklilikte görünür hale gelen birikmiş dezavantajları açıklar. CEI ise özellikle 40 yaş sonrası gelen göçmenler için sorunun türünün farklı olduğunu savunur.

Bu fark makaledeki tablo üzerinden de açık biçimde sunulur. LCD’nin çekirdek argümanı dezavantajların sessizce birikmesidir. CEI’nin çekirdek argümanı ise sıkışmış zaman çizelgesinin sistem mimarisiyle uyumsuzluğudur. LCD genel göçmenleri hedeflerken, CEI geç yaşta gelen göçmenlere odaklanır. LCD’nin mekanizması birikimli dezavantajdır; CEI’nin mekanizması uygunluk kurallarıyla hayat çizgisinin mimari uyumsuzluğudur. LCD daha çok erken yaşam desteğini ima ederken, CEI emeklilik sistemi mimarisinin yeniden tasarlanmasını gerektirir.

Makaledeki dört test edilebilir önerme ne söylüyor?

Çalışma teorik bir yazı olmasına rağmen ampirik araştırma için dört açık önerme üretir.

Birinci önerme, birikim açığı eşiği ile ilgilidir. Buna göre 40 yaş sonrası gelen göçmenlerin emeklilik gelirleri, yalnızca ABD katkı kayıtlarının tahmin edeceğinden daha düşük çıkacaktır; çünkü zaman penceresi yapısal olarak sıkışmıştır.

İkinci önerme, sınıflandırma bileşimini test etmeyi önerir. Aynı ABD’de kalış süresine sahip geç yaşta gelen göçmenler arasında, yanlış sınıflandırılmış veya kayıt dışı çalışanların emeklilik güvenliği, resmi çalışanlardan belirgin biçimde daha kötü olacaktır. Yazar, bu farkın yerli işçilerdeki aynı mesleki sınıflandırma farkından bile daha büyük olmasını bekler.

Üçüncü önerme, mimari geri döndürülemezlik üzerinedir. Buna göre finansal okuryazarlık programları, tasarruf teşvikleri ve işveren eşleşmesi gibi davranışsal müdahaleler, emeklilik sisteminin uygunluk ve formül mimarisi değişmeden geç yaşta gelen göçmenlerde anlamlı iyileşme üretmeyecektir.

Dördüncü önerme, eşik etkili bileşik kırılganlık modelidir. Üç veya daha fazla kırılganlık kanalının aynı anda bulunması, doğrusal toplamdan daha yüksek emeklilik güvencesizliği üretecektir.

Politika önerileri nelerdir?

Makale yalnızca sorunu teşhis etmekle kalmaz; CEI mantığından türetilen reform başlıkları da önerir. Bunlar davranış değişikliği tavsiyesi değil, sistem mimarisine dönük düzenlemelerdir.

Öneriler arasında şunlar yer alır:

• Kademeli Sosyal Güvenlik kredisi: Geç yaşta geliş durumu belgelenen kişiler için 35 yıllık sıfır ortalamasını aynen uygulamak yerine oransal hesap tasarımı.
• Toplamlaştırma anlaşmalarının genişletilmesi: ABD ile göçmen gönderici ülkeler arasında kredi birleştirmesini sağlayan ikili anlaşmalar.
• ITIN işçi kredisi: Düzenlileşme halinde daha önce ödenen bordro katkılarının Sosyal Güvenlik kredisine çevrilmesi.
• Taşınabilir hesaplar: Tasarrufu işverenden ve statüden bağımsızlaştıran evrensel yapı.
• Uygunluk eşiğinin esnetilmesi: Örneğin 10 yıl yerine 8 yıl gibi daha uyarlanmış giriş kriterleri.
• Çok dilli yönlendirme desteği: Sistemin gezilebilirliğini artırmak için bölgesel dillerde destek mekanizmaları.

Bu önerilerin ortak noktası, sorunu bireysel disiplin eksikliği olarak değil, sistem mimarisinin belirli bir işçi tipi için kurulmuş olmasının sonucu olarak görmeleridir.

Çalışmanın güçlü yönleri

Bu makalenin güçlü yanlarından biri, daha önce birbirinden ayrı yürüyen iki tartışmayı tek çerçevede birleştirmesidir: hayat seyri boyunca biriken dezavantajlar ile emeklilik sistemi tasarımının teknik kuralları. Yazar, emeklilik açığını sadece “düşük ücret” hikâyesine indirgemeyip, kurumsal mimariyi analiz nesnesi haline getiriyor.

İkinci güçlü yön, kavramsal boyutların açık tanımlanmış olmasıdır. Zamansal sıkışma, yapısal yerinden kayma ve bileşik kırılganlık yalnızca soyut ifadeler olarak kalmıyor; Sosyal Güvenlik kuralı, 35 yıllık kazanç ortalaması, 40 çeyrek şartı, 401(k) hak ediş süresi ve yanlış sınıflandırma gibi somut mekanizmalarla bağlanıyor.

Üçüncü güçlü yön, test edilebilir önermeler sunmasıdır. Çalışma sadece teori üretmiyor; HRS, SIPP ve ACS gibi veri setleriyle hangi hipotezlerin sınanabileceğini de söylüyor. Bu, kavramsal yazının ampirik araştırmaya bağlanmasını kolaylaştırıyor.

Çalışmanın sınırlılıkları

Bu metin bir kavramsal model ve working paper olduğu için en önemli sınırlılığı ampirik doğrulamayı henüz sunmamasıdır. Yazar güçlü ve mantıklı bir mekanizma öneriyor; ancak bu mekanizmanın farklı göçmen gruplarında, farklı eyaletlerde ve farklı yaş kümelerinde ne ölçüde işlediği ileride test edilmelidir.

İkinci sınırlılık, hedef nüfusun “40 yaş sonrası geliş” ile tanımlanmasının pratikte heterojen bir grup oluşturmasıdır. 41 yaşında gelen, yüksek eğitimli ve İngilizce bilen bir kişi ile 55 yaşında gelen, düşük ücretli ve düzensiz çalışan bir kişinin emeklilik yörüngesi aynı olmayabilir. CEI bunu büyük ölçüde kabul ediyor; ancak ileride alt tipler üzerinde daha ayrıntılı çalışma gerekir.

Üçüncü sınırlılık, önerilen reformların maliyet, siyasi uygulanabilirlik ve idari tasarım ayrıntılarını henüz geliştirmemiş olmasıdır. Makale hangi yönlerde reform düşünülmesi gerektiğini söyler; fakat bunların tam mali-fiskal analizi bu metnin kapsamı dışındadır.

Dördüncü sınırlılık, metnin hakem değerlendirmesinden geçmemiş olmasıdır. Dolayısıyla kuramsal ayrımlar, önerilen kavramlar ve politika dili sonraki akademik değerlendirmelerde rafine edilebilir.

Çalışma ne söylüyor, ne söylemiyor?

Çalışma açık biçimde şunu söylüyor: ABD emeklilik sistemi, geç yaşta gelen göçmenler için sadece zor değil, yapısal olarak uyumsuzdur. Sorun yalnızca hayat boyu biriken dezavantaj değildir; sorun sistemin, onların kuramayacağı bir kariyer zaman çizelgesini varsaymasıdır.

Çalışma şunu söylemiyor: Tüm göçmenler aynı düzeyde emeklilik riski taşır ya da tüm çözüm yalnızca tek bir reformla gelir. Ayrıca bu makale, belirli bir reformun sayısal olarak ne kadar etki yaratacağını, hangi yasa değişikliğinin tam olarak ne kadar bütçe yükü doğuracağını veya her geç yaşta gelen göçmenin aynı şekilde mağdur olduğunu kanıtlamıyor. Bu tür sonuçlar için ampirik ve karşılaştırmalı araştırmalar gerekir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışmanın yöntemi

Bu makale saha verisi toplayan deneysel veya anket tabanlı bir araştırma değildir. Çalışma, kavramsal bir çerçeve geliştiren teorik bir working paper’dır. Yöntem olarak mevcut literatürü, hayat seyri teorisini, LCD yaklaşımını, migrant pension penalty literatürünü ve ABD emeklilik sisteminin kurumsal tasarımını birlikte tartışarak yeni bir açıklama modeli önermektedir. Bu nedenle burada “bulgular”, istatistiksel son testlerden değil, kuramsal modelin mantıksal türetimlerinden oluşmaktadır.

CEI’nin üç ana boyutu

Makaledeki somut kurumsal mekanizmalar

Makaledeki dört test edilebilir önerme

CEI ile diğer yaklaşımların farkı

Politika çıkarımları

Genel teknik sonuç

Bu makalenin teknik sonucu, yaşlanan göçmenlerin emeklilik güvencesizliğini yalnızca bireysel yoksunluk ya da kümülatif dezavantaj üzerinden değil, sistem mimarisinin göçmen zaman çizelgesine uyumsuzluğu üzerinden okumamız gerektiğidir. CEI çerçevesi, özellikle 40 yaşından sonra gelen göçmenlerin ABD emeklilik mimarisine “geç kalmış” değil, o mimarinin hiç düşünmediği bir işçi tipi olduğunu söylemektedir. Bu nedenle anlamlı reform, yalnızca davranışsal teşvik değil; uygunluk kuralları, kredi formülleri ve emeklilik eşiklerinde mimari değişiklik gerektirir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Bu makale, Prince Seleon Tokpah tarafından hazırlanan “The Compressed Economic Integration Framework: A Conceptual Model for Understanding Aging Immigrant Retirement Vulnerability in the United States” başlıklı çalışmaya dayanmaktadır. Çalışma, ABD’de geç yaşta göç eden işçilerin emeklilik kırılganlığını açıklamak için önerilen özgün bir kavramsal çerçeveyi tanıtmaktadır.

Kaynak metin bir working paper olarak sunulmuştur ve metinde bu çalışmanın CEI çerçevesi için entelektüel öncelik kurduğu belirtilmektedir. Ayrıca metinde açıkça “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle çalışma hakem değerlendirmesinden geçmemiştir ve sonuçları dikkatli biçimde okunmalıdır.

Bu içerik yalnızca PDF’deki kavramsal açıklamalara, karşılaştırmalara, önerme setine ve politika başlıklarına dayanarak hazırlanmıştır. PDF’de olmayan sayısal etki tahminleri, kesin reform sonuçları, yasal garanti yorumları veya bu çerçevenin ampirik olarak doğrulanmış olduğu iddiaları eklenmemiştir.

Çalışma ampirik veri analizine dayalı değildir; kavramsal model ve araştırma gündemi sunmaktadır. Bu nedenle CEI çerçevesi, test edilmesi gereken teorik bir araç olarak görülmelidir. Yazarın önerdiği gibi Health and Retirement Study, SIPP, ACS ve karma yöntemli araştırmalarla bu mekanizmaların ampirik olarak sınanması gerekir.