Notijorat tashkilotlarining boshqaruv kengashlari faqat ma’muriy nazoratni amalga oshiradigan organlar emas. Boshqaruv kengashi a’zolari shaxsiy aloqalari, kasbiy tarmoqlari, jamiyatdagi ishonchliligi va tashkilot ifodalaydigan qadriyatlar orqali donorlarning qarorlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu sababli kengashning ayollar va erkaklar hamda turli irqiy va etnik guruhlardan qanchalik muvozanatli tarkib topgani tashkilotning mablag‘ yig‘ish salohiyati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Samuel Kim, Ming zhu Wang va Daniel W. Elfenbein tomonidan tayyorlangan tadqiqot Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi 501(c)(3) maqomidagi jamoat manfaatiga xizmat qiluvchi tashkilotlarning 2010–2024 yillarda elektron tarzda topshirgan IRS Form 990 va 990-EZ deklaratsiyalarini tahlil qiladi. Tuzilgan ma’lumotlar to‘plami taxminan 3,79 million tashkilot-yil kuzatuvini o‘z ichiga oladi; asosiy regressiyalar esa o‘zgaruvchilarga qarab taxminan 1,87 milliondan 3,72 million kuzatuvgacha o‘zgaradi.

Tadqiqotda boshqaruv kengashining uchta alohida xususiyati o‘lchangan:

• Ayollar va erkaklar ulushining 50–50 foizlik muvozanatga qanchalik yaqinligi,
• Kengash ichidagi irqiy va etnik xilma-xillikning qanchalik yuqoriligi,
• Kengashning irqiy va etnik tarkibining o‘zi joylashgan mahalliy aholiga qanchalik o‘xshashligi.

Tashkilotlarning vaqt davomida o‘zgarmaydigan xususiyatlari hamda ayni shtat va yilda yuz bergan umumiy o‘zgarishlar nazorat qilinganda, gender muvozanati va irqiy-etnik xilma-xillikdagi o‘sishlar xayriya daromadining ortishi bilan ijobiy bog‘liq ekani aniqlangan. Gender muvozanati indeksidagi bir standart og‘ishlik o‘sish mablag‘ yig‘ish daromadida taxminan %1,1; ehtimollik bilan vaznlangan SAPS xilma-xillik indeksidagi o‘sish taxminan %2,7; entropiya indeksidagi o‘sish esa taxminan %1,8 ko‘tarilish bilan bog‘liq.

Biroq bu bog‘liqlik barcha tashkilotlarda bir xil emas. Xilma-xillik bilan bog‘liq xayriya o‘sishi asosan aktivlari namuna medianasidan yuqori bo‘lgan yirik tashkilotlarda kuzatiladi. Kichik tashkilotlarda gender muvozanati yoki irqiy xilma-xillik bilan mablag‘ yig‘ish o‘rtasida ishonchli bog‘liqlik aniqlanmagan.

Shtat konteksti ham muhim. Xilma-xillik va mablag‘ yig‘ish o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik jon boshiga daromadi yuqoriroq va siyosiy muhiti liberalroq bo‘lgan shtatlarda kuchayadi; ispan bo‘lmagan Oq aholi ulushi yuqori bo‘lgan shtatlarda esa zaiflashadi. Bunga qarshi, boshqaruv kengashining mahalliy aholiga demografik jihatdan o‘xshashligi mablag‘ yig‘ish daromadi bilan statistik jihatdan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmagan.

Vaqt ketma-ketligiga asoslangan sinovlarda avvalgi kengash xilma-xilligi keyingi xayriya daromadini bashorat qilgan, avvalgi xayriya daromadi esa keyingi kengash xilma-xilligini ahamiyatli tarzda bashorat qilmagan. Bu topilma muvaffaqiyatli tashkilotlar keyinchalik xilma-xil kengashlar tuzadi degan oddiy teskari sababiylik izohi bilan mos kelmaydi. Biroq tadqiqotchilar bu natijalar to‘liq sababiylik dalili emasligini alohida ta’kidlaydi. Xuddi shu davrda ro‘y beradigan rahbariyat almashinuvi, strategik qayta tuzilish yoki yirik xayriya kampaniyasi kabi kuzatilmagan o‘zgarishlar ham kengashni, ham xayriyalarni birgalikda o‘zgartirishi mumkin.

Asosiy natija: Boshqaruv kengashi xilma-xilligi AQShdagi notijorat tashkilotlari uchun o‘rtacha hisobda mablag‘ yig‘ish afzalligi bilan bog‘liq; biroq bu afzallik tashkilot hajmiga, u joylashgan iqtisodiy muhitga va donorlarning xilma-xillikka qanchalik ijobiy munosabat bildirishiga bog‘liq.

Tadqiqotning asosiy savoli

Notijorat tashkilotlari o‘z faoliyatini davom ettirish uchun jismoniy shaxslar, fondlar, kompaniyalar va davlat idoralaridan resurs to‘playdi. Boshqaruv kengashi a’zolari ham tashkilotni nazorat qilish, strategiyasini belgilash va tashqi muhit bilan aloqalar o‘rnatishda muhim rol o‘ynaydi.

Bu holat boshqaruv kengashi xilma-xilligi bo‘yicha ikki qarama-qarshi kutishni yuzaga keltiradi.

Birinchi kutishga ko‘ra, xilma-xil kengashlar:

• Kengroq ijtimoiy va kasbiy tarmoqlarga kira oladi,
• Turli donor jamoalari bilan aloqa o‘rnata oladi,
• Tashkilotning legitimligi va ishonchliligini oshirishi mumkin,
• Manfaatdor tomonlar yaxshiroq vakillanganini ko‘rsatishi mumkin,
• Xayriya strategiyalariga kengroq nuqtai nazar olib kirishi mumkin.

Qarama-qarshi kutish esa yirik xayriyalar sezilarli darajada boy va demografik jihatdan bir jinsliroq tarmoqlarda jamlanishi mumkin degan fikrga asoslanadi. Agar donorlar o‘zlariga o‘xshash kishilar bilan osonroq ishonch munosabati qursa, xilma-xilroq kengash resurs jihatdan kuchli, ammo bir jinsli donor tarmoqlariga kirishda qiynalishi mumkin.

Tadqiqot ushbu ikki mexanizmdan qaysi biri ustun kelishini va natija tashkilot hajmi hamda mahalliy donor muhiti bo‘yicha o‘zgaradimi-yo‘qmi, shuni o‘rganadi.

Tadqiqotning avvalgi ishlardan farqi

Avvalgi tadqiqotlarning muhim qismi muayyan turdagi tashkilotlar, cheklangan miqdordagi so‘rov ishtirokchilari yoki bitta yildagi tashkilotlararo taqqoslashlarga tayangan. Bunday taqqoslashda xilma-xil kengashga ega tashkilotlar ayni paytda kattaroq, eskiroq, ko‘rinadiganroq yoki professionallashganroq bo‘lishi natijaga ta’sir qilishi mumkin.

Ushbu tadqiqot ayni tashkilotni yillar davomida kuzatib, boshqacha yondashuvdan foydalanadi. Asosiy savol faqat “xilma-xil tashkilotlar boshqalardan ko‘proq xayriya yig‘adimi?” emas. Tadqiqotchilar buning o‘rniga quyidagi savolga e’tibor qaratgan:

Ayni tashkilotning boshqaruv kengashi vaqt o‘tishi bilan muvozanatliroq yoki xilma-xilroq bo‘lganda, xayriya daromadi ham o‘zgaradimi?

Tashkilotning qat’iy ta’sirlari tashkilot missiyasi, tashkil topgan yil, uzoq muddatli obro‘ yoki doimiy donor bazasi kabi vaqt davomida katta o‘zgarishga uchramaydigan xususiyatlarni nazorat qilish uchun ishlatilgan.

Beshta tadqiqot gipotezasi

Tadqiqot beshta asosiy gipotezani sinaydi:

1. Gender jihatidan 50–50 foizlik muvozanatga yaqinlashgan boshqaruv kengashlari yuqoriroq xayriya daromadi bilan bog‘liq bo‘ladi.
2. Irqiy va etnik jihatdan xilma-xilroq kengashlar yuqoriroq xayriya daromadi bilan bog‘liq bo‘ladi.
3. Irqiy va etnik tarkibi mahalliy aholiga ko‘proq o‘xshaydigan kengashlar yuqoriroq xayriya daromadi bilan bog‘liq bo‘ladi.
4. Xilma-xillik va mablag‘ yig‘ish o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik yirik tashkilotlarda kuchliroq bo‘ladi.
5. Bu bog‘liqlik shtatning iqtisodiy, demografik va siyosiy muhitiga qarab o‘zgaradi.

Ma’lumot manbai: IRS Form 990 va 990-EZ

Tadqiqotchilar 2010–2024 davrida elektron tarzda topshirilgan IRS Form 990 va 990-EZ deklaratsiyalaridan foydalangan. Ushbu shakllar AQShdagi notijorat tashkilotlari tomonidan daromad, aktivlar, xayriyalar, davlat yordami, rahbarlar va asosiy mansabdor shaxslar haqida berilgan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.

Tadqiqot faqat 501(c)(3) maqomidagi jamoat manfaatiga xizmat qiluvchi tashkilotlarga qaratilgan. Foydalanilgan elektron deklaratsiyalar 2024-yil holatiga ko‘ra ro‘yxatdan o‘tgan notijorat tashkilotlarining taxminan %72 qismini qamrab olishi qayd etilgan.

Xom deklaratsiyalar XML hujjatlari sifatida olingan va IRS elektron topshirish sxemasiga ko‘ra ajratilgan. Har bir tashkilot uchun quyidagi ma’lumotlar chiqarilgan:

• Ish beruvchining identifikatsiya raqami, ya’ni EIN,
• Tashkilot nomi, shahar, shtat va pochta indeksi,
• Soliq yili,
• Jami badallar va davlat grantlari,
• Jami daromad va aktivlar,
• Direktor, ishonchli vakil, mansabdor va asosiy xodim sifatida ko‘rsatilgan shaxslarning ismlari,
• Ushbu shaxslarga tashkilot tomonidan to‘langan haq.

Boshqaruv kengashi a’zolari qanday aniqlangan?

Form 990 va 990-EZ qaydlarida keltirilgan shaxslarning qaysi biri barcha yillar bo‘yicha aniq boshqaruv kengashi a’zosi ekanini mukammal ajratishning iloji yo‘q. Shu sababli tadqiqotchilar ehtiyotkor tasnifdan foydalanib, faqat tashkilot tomonidan nol haq olgani yoki haq to‘g‘risidagi ma’lumoti yetishmayotgani ko‘rsatilgan shaxslarni kengash a’zosi sifatida belgilagan.

Bu usul haq olmaydigan direktorlarni aniqlashni maqsad qiladi; biroq nol haq ko‘rsatilgan barcha shaxslar albatta boshqaruv kengashi a’zosi ekaniga kafolat yo‘q. Xuddi shuningdek, haq oladigan kengash a’zosi tasnifdan tashqarida qolishi mumkin.

Kengash hajmi real bo‘lishi mumkin bo‘lmagan darajada yuqori ko‘ringan 13 tashkilot-yil qaydi ma’lumot kiritish xatosi yoki deklaratsiya anomaliyasi bo‘lishi mumkin degan sabab bilan chiqarib tashlangan. Shuningdek, uchtadan kam kengash a’zosi ko‘rsatilgan tashkilot-yil kuzatuvlari mazmunli xilma-xillik indeksini hisoblashga yaroqsiz bo‘lgani uchun namunaga kiritilmagan.

Mablag‘ yig‘ish daromadi qanday hisoblangan?

Tadqiqotning asosiy natija o‘zgaruvchisi xususiy mablag‘ yig‘ish daromadidir. Form 990 topshiruvchi tashkilotlarda bu o‘zgaruvchi:

\[ Fundraising_{it} = TotalContributions_{it} - GovernmentGrants_{it} \]

ko‘rinishida hisoblangan.

Bu yerda:

• \(Fundraising_{it}\), \(i\) tashkilotining \(t\) yildagi xususiy mablag‘ yig‘ish daromadidir.
• \(TotalContributions_{it}\), jami badallar va xayriyalardir.
• \(GovernmentGrants_{it}\), davlat idoralaridan olingan grantlardir.

Form 990-EZda davlat grantlari jami badallar ichida alohida modda sifatida ko‘rsatilmagani sababli, tadqiqotchilar bu tashkilotlarda davlat grantini nol deb qabul qilgan va jami badallarni mablag‘ yig‘ish daromadining taxminiy ko‘rsatkichi sifatida ishlatgan.

Bu yondashuv muhim o‘lchov cheklovidir. Agar 990-EZ tashkiloti aslida davlat grantini olgan bo‘lsa, ushbu summaning bir qismi xususiy xayriya daromadidek o‘lchanishi mumkin.

Nol yoki manfiy xayriya daromadi nol deb kodlangan; regressiyalarda:

\[ \ln(Fundraising+1) \]

ishlatilgan. Birning qo‘shilishi nol xayriya daromadli kuzatuvlarni logarifmik modelga kiritish imkonini beradi.

Kengash a’zolarining jinsi qanday taxmin qilingan?

Shakllarda kengash a’zolarining o‘zlari bildirgan jins ma’lumoti bo‘lmagani uchun jins birinchi ismlardan taxmin qilingan. Buning uchun AQSh Ijtimoiy ta’minot ma’muriyatining tarixiy chaqaloq ismlari ma’lumotlar bazasidan foydalanilgan.

Kengash a’zolarining median yoshi taxminan 58 deb faraz qilingan; taxminiy tug‘ilgan yillarni qamrab olish uchun 1928–1990 oralig‘ida berilgan ismlarning ayollar va erkaklar orasidagi qo‘llanish chastotalari hisoblangan.

Agar ism erkaklarda ko‘proq uchrasa, shaxs erkak; ayollarda ko‘proq uchrasa, ayol deb tasniflangan. Ma’lumotlar bazasida topilmagan yoki ikki jins uchun aynan teng ehtimolga ega ismlar noaniq qoldirilgan.

Bu tasnif kengash a’zolarining o‘zlik identifikatsiyasini o‘lchamaydi. U tarixiy ism qo‘llanishiga asoslangan statistik taxmin bo‘lib, ayniqsa turli madaniy kelib chiqishga ega yoki gender jihatdan noaniq ismlarda xato bo‘lishi mumkin.

Irq va etnik kelib chiqish qanday taxmin qilingan?

Irqiy va etnik tasnif shaxslarning ism va familiyalari asosida R dasturlash tilidagi rethnicity paketi bilan amalga oshirilgan. Model har bir ism uchun quyidagi to‘rtta toifaga mansublik ehtimolini ishlab chiqaradi:

• Osiyolik,
• Qora tanli,
• Ispan kelib chiqishli,
• Oq.

Tadqiqotchilar kengash tarkibining ikki xil o‘lchovini yaratgan.

Sanashga asoslangan ulush

Har bir shaxs eng yuqori taxmin ehtimoliga ega guruhga biriktirilgan va guruhlardagi shaxslar soni kengash a’zolari soniga bo‘lingan.

Ehtimollik bilan vaznlangan ulush

Har bir shaxsni bitta toifaga qat’iy biriktirish o‘rniga, model ishlab chiqargan barcha ehtimollar ishlatilgan. Masalan, bir shaxs uchun Oq bo‘lish ehtimoli 0,70 bo‘lsa, kengashning ehtimollik bilan vaznlangan Oq ulushiga 0,70 hissa qo‘shgan.

Ehtimollik bilan vaznlangan yondashuv tasnif noaniqligini qisman saqlaydi. Biroq ikkala usul ham shaxslarning o‘zlari bergan ma’lumotga emas, ismlardan qilingan taxminlarga tayangan.

Gender muvozanati indeksi

Tadqiqot faqat ayollarning kengashdagi ulushidan foydalanmaydi. Ikki jinsning 50–50 foizlik muvozanatdan qanchalik uzoqligini o‘lchaydigan indeks tuzilgan.

Erkak va ayol ulushlari mos ravishda \(p_m\) va \(p_f\) bo‘lsa, 50–50 foizlik taqsimotgacha bo‘lgan Evklid masofa:

\[ D= \sqrt{ (p_m-0{,}5)^2+ (p_f-0{,}5)^2 } \]

ko‘rinishida hisoblanadi.

Kengash butunlay bitta jinsdan iborat bo‘lganda mumkin bo‘lgan eng katta masofa:

\[ \sqrt{0{,}5} \]

bo‘lgani uchun indeks quyidagicha teskari aylantirilgan va shkalalangan:

\[ GenderBalance = 1- \frac{D}{\sqrt{0{,}5}} \]

Indeks:

• Kengash 50 foiz ayol va 50 foiz erkak bo‘lganda 1,
• Kengash butunlay bitta jinsdan iborat bo‘lganda 0 qiymatini oladi.

Bu o‘lchov ayollar ulushining uzluksiz ko‘tarilishini avtomatik ravishda yaxshiroq deb qabul qilmaydi. 50 foizdan har ikki yo‘nalishdagi uzoqlikni nomuvozanat deb baholaydi.

SAPS irqiy va etnik xilma-xillik indeksi

SAPS kengash a’zolarining guruhlarga mansublik ehtimollari o‘rtachalaridan tuzilgan konsentratsiya o‘lchovidir:

\[ SAPS= \sum_{g=1}^{k}P_g^2 \]

Bu yerda:

• \(P_g\), kengash a’zolarining \(g\) guruhiga mansub bo‘lish ehtimollarining o‘rtachasidir.
• \(k\), toifalar sonidir. Irq va etnik kelib chiqish tahlilida \(k=4\) ishlatilgan.

Kengash bitta guruhda jamlangan sari SAPS 1 ga yaqinlashadi. To‘rtta guruh teng vakillanganida eng past qiymat \(1/4\) bo‘ladi. Tadqiqotchilar yuqori qiymat yuqori xilma-xillikni ko‘rsatishi uchun o‘lchovni teskari aylantirgan:

\[ Diversity_{SAPS} = \frac{1-SAPS}{1-(1/k)} \]

Bu indeks butunlay bitta guruhdan iborat kengashda 0, to‘rtta guruh teng taqsimlangan kengashda 1 qiymatini oladi.

Entropiya xilma-xillik indeksi

Ikkinchi irqiy va etnik xilma-xillik o‘lchovi Shannon turidagi entropiyaga asoslanadi:

\[ Entropy = -\sum_{g=1}^{k}p_g\ln(p_g) \]

Bu yerda \(p_g\), kengashning \(g\) guruhidagi sanashga asoslangan a’zo ulushidir.

Eng yuqori entropiya barcha guruhlar teng bo‘lganda \(\ln(k)\) qiymatiga yetgani uchun normallashtirilgan indeks:

\[ RacialDiversity_{Entropy} = \frac{-\sum_{g=1}^{k}p_g\ln(p_g)} {\ln(k)} \]

ko‘rinishida hisoblangan.

To‘rtta toifa uchun maxraj \(\ln(4)\). Indeks bitta guruhli kengashda 0, to‘rtta guruh teng vakillangan kengashda 1 bo‘ladi.

Kengash va mahalliy aholi o‘rtasidagi o‘xshashlik

Tadqiqot kengash ichidagi xilma-xillikni kengash joylashgan mahalliy aholiga o‘xshashlikdan ajratadi. Xilma-xil kengash mahalliy aholiga o‘xshamasligi mumkin; bir jinsli kengash esa bir jinsli hududning demografik tarkibini yaqindan aks ettirishi mumkin.

Mahalliy demografik ma’lumotlar American Community Survey Public Use Microdata Sample orqali PUMA darajasida tuzilgan. PUMAlar bir shtat ichida kamida 100.000 aholiga ega geografik hududlardir. Har bir tashkilot pochta indeksi–PUMA moslashtirishi orqali bir PUMAga biriktirilgan.

Kengash va mahalliy aholining Osiyolik, Qora tanli, Ispan kelib chiqishli va Oq ulushlari mos ravishda \(b_g\) va \(p_g\) bilan ifodalanganda masofa:

\[ D= \sqrt{ \sum_g(b_g-p_g)^2 } \]

ko‘rinishida hisoblangan.

Mumkin bo‘lgan eng yuqori masofa \(\sqrt{2}\) bo‘lgani uchun o‘xshashlik indeksi:

\[ RacialSimilarity = 1- \frac{D}{\sqrt{2}} \]

ko‘rinishidadir.

• 1 qiymati kengash va mahalliy aholi bir xil tarkibga ega ekanini,
• 0 qiymati demografik profillar butunlay ajralganini ko‘rsatadi.

Namunaning umumiy ko‘rinishi

Jami daromad, xayriya daromadi va davlat grantlari o‘rtacha qiymatlarini bir-biridan ajratish muhim. Tadqiqotning asosiy natijasi jami daromad emas, davlat grantlari chiqarib tashlangandan so‘ng olingan taxminiy xususiy mablag‘ yig‘ish daromadidir.

2010-yildan 2024-yilgacha boshqaruv kengashlari qanday o‘zgardi?

Asosiy Shakl 1 faqat ma’lumotlar to‘plamining har bir yilida kuzatilgan tashkilotlarni taqqoslaydi. Shunday qilib, o‘zgarish namunaga yangi tashkilotlar kirishidan emas, ayni tashkilotlarning kengash tarkibidagi transformatsiyadan kelib chiqadi.

Eng katta nisbiy o‘sish Oq bo‘lmagan ayollar vakilligida kuzatiladi. Oq erkaklar davr davomida eng katta guruh bo‘lib qolgan bo‘lsa-da, ularning ulushi muntazam ravishda kamaygan.

Barcha tashkilotlar ishlatilgan Qo‘shimcha Shakl A’da raqamlar biroz boshqacha:

• Oq erkaklarning ulushi %36,9 dan %33,4 gacha tushgan,
• Oq ayollarning ulushi %28,4 dan %27,5 gacha kamaygan,
• Oq bo‘lmagan erkaklarning ulushi %20,3 dan %21,4 gacha oshgan,
• Oq bo‘lmagan ayollarning ulushi %14,4 dan %17,7 gacha oshgan.

Ikki shakl o‘rtasidagi farq shundan kelib chiqadiki, biri barcha yillarda kuzatilgan doimiy tashkilotlar guruhidan, ikkinchisi esa tegishli yilda mavjud bo‘lgan barcha elektron deklaratsiya topshiruvchilardan foydalanadi.

Tashkilot hajmiga ko‘ra xilma-xillik tendensiyalari

Shakl 2da tashkilotlar o‘rtacha badal daromadlariga qarab besh guruhga ajratilgan. Grafiklar hajm bilan gender va irqiy xilma-xillik o‘rtasidagi munosabatlar bir yo‘nalishda emasligini ko‘rsatadi.

• Xayriya daromadi kattaroq tashkilotlarda ayollarning kengashdagi o‘rtacha ulushi pastroq.
• Bunga qarshi, yirik tashkilotlarda Oq bo‘lmagan a’zolar ulushi yuqoriroq.
• Oq erkaklar ulushi barcha hajm guruhlarida kamaygan va guruhlar orasidagi farq vaqt o‘tishi bilan toraygan.
• Irqiy va etnik entropiya yirik tashkilotlarda yuqoriroq, davr ichidagi o‘sish ham eng yuqori xayriya guruhida ko‘proq seziladi.

Bu topilmalar “yirik tashkilotlar har jihatdan xilma-xilroq kengashga ega” degan sodda xulosani bermaydi. Ayollar vakilligi bilan irqiy va etnik xilma-xillik turli naqshlarni ko‘rsatadi.

Kengash hajmi va a’zolar almashinuvi

Shakl 3ga ko‘ra, ayni tashkilotlardan iborat panelda o‘rtacha kengash hajmi davrning katta qismida taxminan 11,5 a’zo, median hajm esa 9–10 a’zo atrofida qolgan. COVID-19 davriga yaqin yillarda ikkala ko‘rsatkichda ham cheklangan pasayish kuzatiladi.

Xayriya daromadi eng yuqori tashkilotlarning kengashlari o‘rtacha 16–17 a’zodan, eng past daromad guruhidagilar esa taxminan 8–9 a’zodan iborat.

Kengashga yangi qo‘shilgan va undan chiqqan a’zolar soni bir-biriga juda yaqin. Davr boshida yiliga o‘rtacha 2,3–2,4 a’zo almashgan bo‘lsa, 2024-yilga kelib bu son taxminan 2,1 gacha kamaygan. 2020–2021 davrida yaqqol vaqtinchalik pasayish mavjud.

Yangi va chiqib ketgan a’zolar sonining yaqin harakat qilishi xilma-xillikdagi o‘zgarish kengashlarning uzluksiz kattalashishidan ko‘ra, chiqib ketgan a’zolarning boshqa xususiyatlarga ega shaxslar bilan almashtirilishi orqali yuzaga kelganini anglatadi.

Alohida demografik ulushlar va xayriya o‘rtasidagi chiziqli bo‘lmagan munosabat

Shakl 4 ayol, Oq, Oq erkak va Qora tanli/Ispan kelib chiqishli a’zolar ulushi bilan tuzatilgan logarifmik xayriya daromadini taqqoslaydi. Grafiklar bir guruhning ulushi oshgani sari xayriya daromadi uzluksiz ko‘tariladi yoki uzluksiz kamayadi degan chiziqli munosabatni ko‘rsatmaydi.

Ayollar vakilligi

Ayollar ulushi juda past bo‘lgan kengashlarda xayriya daromadi pastroq. Ayollar vakilligi muvozanatliroq darajalarga yaqinlashgani sari xayriya ortadi; ayollar ulushi juda yuqori bo‘lganda munosabat tekislanadi va keyin pasayadi.

Oq erkaklar vakilligi

Oq erkaklar ulushi juda past darajalardan kengashning taxminan uchdan birigacha oshganda xayriyada cheklangan o‘sish kuzatiladi; ulush uchdan birdan oshgandan keyin xayriya daromadi yaqqol kamayadi.

Qora tanli va Ispan kelib chiqishli vakillik

Qora tanli va Ispan kelib chiqishli a’zolarning birlashgan ulushi past darajalardan taxminan %25–30 gacha oshganda xayriya daromadi ortadi; undan yuqori ulushlarda munosabat zaiflashadi va pastga buriladi.

Bu naqshlar tadqiqotchilar nima uchun faqat “ayollar ulushi” yoki “Oq bo‘lmaganlar ulushi” o‘rniga muvozanat va xilma-xillik indekslarini asosiy o‘zgaruvchi sifatida ishlatganini tushuntiradi.

Asosiy ekonometrik model

Asosiy baholash tenglamasi quyidagicha:

\[ Y_{ist} = \beta_1 GenderBalance_{it} + \beta_2 RacialDiversity_{it} + \beta_3 LogBoardCount_{it} + \alpha_i + \delta_{st} + \varepsilon_{ist} \]

Bu yerda:

• \(i\), notijorat tashkilotni,
• \(s\), tashkilot joylashgan shtatni,
• \(t\), soliq yilini,
• \(Y_{ist}\), logarifmik mablag‘ yig‘ish daromadini,
• \(GenderBalance_{it}\), gender muvozanati indeksini,
• \(RacialDiversity_{it}\), SAPS yoki entropiya indeksini,
• \(LogBoardCount_{it}\), kengash a’zolari sonining logarifmini,
• \(\alpha_i\), tashkilot qat’iy ta’sirini,
• \(\delta_{st}\), shtat–yil qat’iy ta’sirini ko‘rsatadi.

Standart xatolar ham tashkilot, ham shtat darajasida klasterlangan. Bu ikki yo‘nalishli klasterlash bir tashkilot ichidagi yillar va bir shtatdagi tashkilotlarning xato hadlari o‘zaro bog‘liq bo‘lishi mumkinligini hisobga olishga qaratilgan.

Qat’iy ta’sirlar nimani nazorat qiladi?

Tashkilot qat’iy ta’sirlari vaqt davomida o‘zgarmaydigan quyidagi turdagi farqlarni nazorat qiladi:

• Tashkilotning asosiy missiyasi,
• Uzoq muddatli obro‘si,
• Tarixiy donor bazasi,
• Tashkilotning doimiy joylashuvi,
• Barqaror boshqaruv va tashkilot madaniyati.

Shtat–yil qat’iy ta’sirlari esa ayni shtatda muayyan yilda barcha tashkilotlarga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan iqtisodiy turg‘unlik, soliq tartibga solinishi, tabiiy ofat, saylov muhiti yoki shtat bo‘ylab xayriya tendensiyalari kabi umumiy o‘zgarishlarni nazorat qiladi.

Biroq bu model ayni tashkilot ichida vaqt davomida o‘zgaradigan barcha kuzatilmagan omillarni yo‘q qilmaydi.

Gender muvozanati va mablag‘ yig‘ish

Asosiy modellarda gender muvozanati koeffitsienti ishlatilgan irqiy xilma-xillik o‘lchovidan qat’i nazar taxminan 0,034–0,035 va statistik jihatdan ahamiyatli.

Gender muvozanati indeksining standart og‘ishi 0,324 bo‘lgani uchun:

\[ 0{,}035\times0{,}324 \approx0{,}0113 \]

hisoblanadi. Logarifmik natija o‘zgaruvchisida bu kattalik taxminan %1,1 xayriya o‘sishini anglatadi.

O‘rtacha mablag‘ yig‘ish daromadi taxminan 856.000 dollar bo‘lgan namunada bu bog‘liqlik taxminan 9.700 dollarga to‘g‘ri keladi.

Bu natija kengashga ma’lum miqdorda ayol qo‘shish har bir holatda aynan 9.700 dollar qo‘shimcha xayriya yaratishini ko‘rsatmaydi. Hisob indeksdagi bir standart og‘ishlik tashkilot ichidagi o‘zgarish bilan bog‘liq o‘rtacha taxminiy farqdir.

Irqiy va etnik xilma-xillik va mablag‘ yig‘ish

*** p<0,01.

SAPS indeksining standart og‘ishi 0,133 bo‘lgani uchun:

\[ 0{,}205\times0{,}133 \approx0{,}0273 \]

olinadi.

Entropiya indeksining standart og‘ishi 0,240 bo‘lganda:

\[ 0{,}076\times0{,}240 \approx0{,}0182 \]

olinadi.

Ikki xil usul bilan hisoblangan xilma-xillik indekslari bir xil yo‘nalishda natija berishi topilma faqat bitta indeks ta’rifiga bog‘liq emasligini ko‘rsatadi.

Mahalliy aholiga o‘xshashlik xayriyalarni oshiradimi?

Kengash bilan mahalliy PUMA aholisining irqiy va etnik o‘xshashligi uchun baholangan koeffitsient musbat bo‘lsa-da, statistik jihatdan ahamiyatli emas.

Shu sababli uchinchi gipoteza qo‘llab-quvvatlanmagan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mablag‘ yig‘ish bilan bog‘liq xususiyat kengashning mahalliy aholi demografiyasining nusxasi bo‘lishi emas, kengashning o‘z ichida turli guruhlarni qamrab olishidir.

Bu topilma mahalliy vakillik ishonch, xizmat sifati yoki manfaatdorlar bilan munosabatlar uchun ahamiyatsiz degani emas. U faqat tadqiqotda ishlatilgan mablag‘ yig‘ish o‘lchovi bilan ishonchli bog‘liqlik topilmaganini ko‘rsatadi.

Nima uchun xilma-xillik yirik tashkilotlarda kuchliroq?

Yirik tashkilot deb avvalgi yildagi jami aktivlari tegishli yil namuna medianasidan yuqori bo‘lgan tashkilotga aytilgan.

Modelda xilma-xillik indekslari yirik tashkilot indikatori bilan o‘zaro ta’sirga kiritilgan:

\[ \begin{aligned} Y_{ist}={}& \beta_1GenderBalance_{it} +\beta_2RacialDiversity_{it} +\beta_3Large_{it}\\ &+\beta_4(Large_{it}\times GenderBalance_{it})\\ &+\beta_5(Large_{it}\times RacialDiversity_{it})\\ &+\beta_6LogBoardCount_{it} +\alpha_i+\delta_{st}+\varepsilon_{ist} \end{aligned} \]

Kichik tashkilotlarda gender muvozanati koeffitsienti taxminan −0,010 bo‘lib, ahamiyatli emas. Yirik tashkilot o‘zaro ta’siri esa taxminan 0,089–0,090 va kuchli darajada ahamiyatli.

Tadqiqotchilar hisobiga ko‘ra, gender muvozanati indeksidagi bir standart og‘ishlik o‘sish yirik tashkilotlarda taxminan %2,6 yuqoriroq xayriya daromadi bilan bog‘liq.

Irqiy xilma-xillikda ham xuddi shu naqsh kuzatiladi:

• SAPS × yirik tashkilot koeffitsienti 0,418.
• Entropiya × yirik tashkilot koeffitsienti 0,192.
• Kichik tashkilotlarda asosiy xilma-xillik koeffitsientlari ahamiyatli emas.

Kengash–mahalliy aholi o‘xshashligi bilan tashkilot hajmi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir esa ahamiyatli emas.

Yirik tashkilotlar nima uchun boshqacha bo‘lishi mumkinligi haqidagi talqin

Tadqiqotda bir nechta ehtimoliy izoh muhokama qilinadi:

• Yirik tashkilotlar jamoatchilik va donorlar tomonidan ko‘proq ko‘rinadigan bo‘lishi mumkin.
• Boshqaruv kengashi tarkibi ko‘proq e’tibor tortadigan boshqaruv signali bo‘lishi mumkin.
• Professional mablag‘ yig‘ish jamoalari xilma-xil a’zolarning tarmoqlaridan samaraliroq foydalanishi mumkin.
• Kengroq donor bazasi turli jamoalardan keladigan aloqalarni daromadga aylantira olishi mumkin.
• Kichik tashkilotlar asoschi, oila yoki tor mahalliy doira aloqalariga ko‘proq qaram bo‘lishi mumkin.

Bu mexanizmlar alohida-alohida bevosita sinovdan o‘tkazilmagan. Topilmalar faqat xilma-xillik bog‘liqligi yirik tashkilotlarda jamlanganini ko‘rsatadi.

Siyosiy muhitning moderatsion ta’siri

Shtat siyosiy mafkurasi yuqori qiymatlar konservativroq, past qiymatlar esa liberalroq muhitni ko‘rsatadigan uzluksiz o‘lchovdir.

Gender muvozanati × siyosiy mafkura koeffitsienti −0,034; irqiy entropiya × siyosiy mafkura koeffitsienti −0,031.

Manfiy o‘zaro ta’sir shtat konservativlashgani sari xilma-xillik bilan mablag‘ yig‘ish o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik zaiflashishini; liberalroq shtatlarda esa kuchayishini ko‘rsatadi.

Qo‘shimcha tahlillarda qat’iy, iqtisodiy va madaniy siyosiy mafkura o‘lchovlari ishlatilganda o‘zaro ta’sirlarning yo‘nalishi asosan saqlangan.

Shtatdagi Oq aholi ulushi

Gender muvozanati × ispan bo‘lmagan Oq aholi ulushi koeffitsienti −0,069; irqiy entropiya o‘zaro ta’siri −0,043.

Bu natija Oq aholi ulushi oshgan shtatlarda xilma-xil kengashlar va mablag‘ yig‘ish o‘rtasidagi bog‘liqlik zaiflashishini ko‘rsatadi.

Tadqiqotchilar bu naqsh ko‘proq bir jinsli donor tarmoqlarida guruh ichidagi ishonch yoki o‘xshashlikka moyillik xilma-xillik beradigan tarmoq va legitimlik afzalliklarini cheklashi mumkin degan fikr bilan mos kelishini ta’kidlaydi.

Biroq tadqiqot individual donorlarning irqi, siyosiy qarashi yoki xayriya motivini kuzatmaydi. Shuning uchun bu mexanizm bevosita isbotlangan emas.

Jon boshiga daromad

Gender muvozanati × jon boshiga daromad koeffitsienti 0,153; irqiy entropiya × jon boshiga daromad koeffitsienti 0,174. Ikkala o‘zaro ta’sir ham musbat va kuchli darajada ahamiyatli.

Xilma-xillik bilan mablag‘ yig‘ish o‘rtasidagi bog‘liqlik boyroq shtatlarda kuchayadi. Bu yuqori xayriya salohiyati va rivojlangan filantropiya infratuzilmasi xilma-xil kengashlarning tarmoq va legitimlik afzalliklarini daromadga aylantirishini osonlashtirishi mumkin degan fikr bilan mos keladi.

Davlat grantlari va jami daromad tahlillari

Tadqiqotchilar asosiy modellarni faqat xususiy mablag‘ yig‘ish daromadi bilan cheklamagan. Jami badallar va davlat grantlari ham alohida natija o‘zgaruvchilari sifatida tahlil qilingan.

Jami badallarda:

• Gender muvozanati koeffitsienti taxminan 0,042,
• SAPS koeffitsienti 0,220,
• Entropiya koeffitsienti 0,085.

Davlat grantlarida:

• Gender muvozanati koeffitsienti taxminan 0,064,
• SAPS koeffitsienti 0,405,
• Entropiya koeffitsienti 0,182.

Xilma-xillik koeffitsientlari davlat grantlarida asosiy xayriya daromadi modellaridagidan kattaroq. Bunga qarshi, kengash–mahalliy aholi o‘xshashligi muqobil natijalarda ham ahamiyatli emas.

Davlat grantlari xususiy xayriyalardan farqli ariza va baholash jarayoni bilan berilgani sababli, tadqiqot bu natijani alohida o‘rganish kerakligini ta’kidlaydi.

Teskari sababiylik muammosi

Asosiy modellar xilma-xil kengashlar yuqoriroq xayriya daromadi bilan birga harakat qilishini ko‘rsatadi. Biroq munosabat teskari yo‘nalishda ham paydo bo‘lishi mumkin:

Ko‘proq xayriya yig‘adigan tashkilotlar o‘sib, professionallashgani uchun kengashga xilma-xilroq a’zolarni jalb qilayotgan bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotchilar bu ehtimolni vaqt ketma-ketligiga asoslangan ikki sinov bilan tekshirgan.

Avvalgi xayriya keyingi xilma-xillikni bashorat qiladimi?

Oldingi yilning logarifmik xayriya daromadi keyingi yil xilma-xillik indekslari bilan bog‘langan. Koeffitsientlar gender muvozanati, SAPS va entropiya uchun 0,0001–0,0002 darajasida.

Ba’zi koeffitsientlar juda katta kuzatuv soni sabab statistik jihatdan ahamiyatli ko‘rinsa-da, iqtisodiy kattaligi e’tiborsiz qoldiriladigan darajada kichik. Ayollar ulushi va Qora tanli/Ispan kelib chiqishli ulush uchun koeffitsientlarni noldan ajratib bo‘lmagan.

Avvalgi xilma-xillik keyingi xayriyani bashorat qiladimi?

Kesishma kechikishli modellarda oldingi yil xilma-xilligi, avvalgi xayriya daromadi nazorat qilingan bo‘lsa ham, keyingi xayriya daromadini musbat tarzda bashorat qilgan:

Avvalgi xayriya daromadining keyingi xilma-xillik bo‘yicha tegishli koeffitsientlari esa taxminan nol.

Ikki yillik kechikish sinovi

Qo‘shimcha G’da xilma-xillik va xayriyalarning ikki yillik kechikishlari birgalikda tahlil qilingan.

Avvalgi xilma-xillik o‘zgaruvchilarining keyingi xayriya daromadiga ta’siri bo‘yicha birgalikdagi ahamiyat sinovlari:

• Gender muvozanati uchun F=4,46 va p=0,0161,
• SAPS uchun F=12,32 va p<0,001,
• Entropiya uchun F=14,37 va p<0,001.

Teskari yo‘nalishda, avvalgi xayriyalar keyingi xilma-xillikni bashorat qilishi bo‘yicha birgalikdagi sinovlar ahamiyatli emas:

• Gender muvozanati uchun p=0,6435,
• SAPS uchun p=0,3096,
• Entropiya uchun p=0,2520.

Vaqt ketma-ketligi xilma-xillik avval, xayriya o‘sishi esa keyinroq keladi degan talqin bilan mos keladi. Biroq Granger turidagi bashorat sinovi haqiqiy iqtisodiy sababiylik bilan bir xil emas.

Nega hanuz sababiylik da’vosi qilib bo‘lmaydi?

Tashkilot ichida ayni davrda yuz beradigan kuzatilmagan bir o‘zgarish ham xilma-xillikka, ham xayriyaga ta’sir qilishi mumkin. Masalan:

• Yangi bosh direktorning ish boshlashi,
• Tashkilot missiyasi yoki strategiyasini o‘zgartirishi,
• Yirik kapital kampaniyasini boshlashi,
• Korporativ brendini yangilashi,
• Professional mablag‘ yig‘ish jamoasini tuzishi

bir vaqtning o‘zida kengashning qayta tuzilishiga va xayriyalar oshishiga olib kelishi mumkin.

Tashkilot qat’iy ta’sirlari va vaqt kechikishli sinovlar bu tahdidni kamaytiradi, ammo butunlay yo‘q qilmaydi. Shu sababli mualliflar natijalarni sababiy baho emas, kuchli assotsiativ dalil deb ta’riflaydi.

Tadqiqotning kuchli jihatlari

• Uch milliondan ortiq tashkilot-yil kuzatuvidan foydalanilgan.
• 2010–2024 oralig‘idagi uzoq muddatli o‘zgarishlar o‘rganilgan.
• Ayni tashkilot ichidagi o‘zgarishga yo‘naltirilgan qat’iy ta’sirli modellar qurilgan.
• Gender muvozanati bilan irqiy xilma-xillik alohida o‘lchangan.
• Irqiy xilma-xillik ham sanash, ham ehtimollikka asoslangan ikki xil indeks bilan sinovdan o‘tkazilgan.
• Kengash ichidagi xilma-xillik bilan mahalliy aholiga o‘xshashlik konseptual jihatdan ajratilgan.
• Tashkilot hajmi va shtat kontekstiga ko‘ra geterogen natijalar o‘rganilgan.
• Teskari sababiylik bir va ikki yillik kechikishli modellar bilan sinovdan o‘tkazilgan.
• Jami badallar va davlat grantlari muqobil natija o‘zgaruvchilari sifatida ishlatilgan.
• Alohida guruh ulushlaridagi chiziqli bo‘lmagan munosabatlar alohida tahlil qilingan.

Tadqiqotning cheklovlari

• Tadqiqot peer-review qilingan jurnal maqolasi emas, preprint hisoblanadi.
• Natijalar assotsiativ; xilma-xillik xayriyalarni bevosita oshirishi qat’iy isbotlanmagan.
• Jins, irq va etnik kelib chiqish shaxslarning o‘z bayonotidan emas, ismlaridan taxmin qilingan.
• Ismga asoslangan taxminlar ayniqsa turli madaniy ismlarda va ko‘p ma’noli nomlarda xato bo‘lishi mumkin.
• Qo‘llanilgan irqiy va etnik tasnif to‘rtta keng toifa bilan cheklangan.
• Kengash a’zoligi nol yoki yetishmayotgan haq ma’lumoti orqali bilvosita aniqlangan.
• Elektron deklaratsiya topshiradigan tashkilotlar kattaroq va institutsionallashgan tashkilotlarni nomutanosib ravishda ko‘proq ifodalashi mumkin.
• Form 990-EZ tashkilotlarida davlat granti alohida ko‘rsatilmagani sababli xayriya daromadi o‘lchovi grantlarni ham o‘z ichiga olishi mumkin.
• Ismi yoki familiyasi yetishmaydigan a’zolari bo‘lgan tashkilotlar filtrlash sabab namunadan tashqarida qolishi mumkin.
• PUMA darajasidagi mahalliy aholi tashkilotning haqiqiy donor bazasi bilan bir xil bo‘lmasligi mumkin.
• Shtat mafkurasi, daromad va aholi tarkibi individual donor xatti-harakatlarining qo‘pol ko‘rsatkichlaridir.
• Tadqiqot mablag‘ yig‘ish sa’y-harakatini, kampaniya xarajatini yoki xodimlar unumdorligini bevosita o‘lchamaydi.
• Boshqaruv kengashi a’zolarining boyligi, kasbi, aloqalari va shaxsiy xayriyalari ma’lumotlar to‘plamida mavjud emas.
• Ayni davrda o‘zgaradigan rahbariyat va strategiya kabi kuzatilmagan omillarni butunlay chiqarib tashlab bo‘lmaydi.
• Tadqiqot faqat AQShdagi 501(c)(3) jamoat manfaatiga xizmat qiluvchi tashkilotlarni qamrab oladi.

Tadqiqot nima deydi?

• Ayni tashkilot kengashi gender muvozanatiga yaqinlashganda xayriya daromadida o‘rtacha o‘sish kuzatiladi.
• Irqiy va etnik xilma-xillikdagi o‘sish mablag‘ yig‘ish daromadi bilan ijobiy bog‘liq.
• Bu bog‘liqlik yirik tashkilotlarda jamlangan.
• Xilma-xillik bog‘liqligi boyroq va liberalroq shtatlarda kuchliroq.
• Oq aholi ulushi yuqori shtatlarda bog‘liqlik zaiflashadi.
• Kengashning mahalliy aholiga demografik o‘xshashligi mablag‘ yig‘ish bilan ahamiyatli bog‘liqlik ko‘rsatmaydi.
• Avvalgi xilma-xillik keyingi xayriyani bashorat qiladi, avvalgi xayriya esa keyingi xilma-xillikni iqtisodiy jihatdan mazmunli tarzda bashorat qilmaydi.
• Kengash tarkibi bilan xayriya o‘rtasidagi munosabat bitta demografik guruh ulushidan ko‘ra muvozanat va ichki xilma-xillik bilan ko‘proq mos keladi.

Tadqiqot nima demaydi?

• Xilma-xil kengash tuzish xayriya daromadini albatta oshiradi.
• Har bir tashkilot uchun 50–50 foizlik gender taqsimoti majburiy yoki yagona to‘g‘ri boshqaruv modelidir.
• Muayyan irqiy yoki etnik guruh a’zolari boshqalardan yaxshiroq xayriya yig‘adi.
• Kichik tashkilotlar xilma-xillikdan hech qanday foyda olmaydi.
• Mahalliy jamoani vakillash tashkilotning boshqa natijalari uchun ahamiyatsiz.
• Xilma-xillik boshqaruv sifati yoki xizmat muvaffaqiyatini avtomatik ravishda oshiradi.
• Donorlarning afzalliklari faqat siyosiy mafkura yoki irqiy o‘xshashlik bilan belgilanadi.
• AQShdagi natijalarni boshqa mamlakatlarning fuqarolik jamiyati tashkilotlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumlashtirish mumkin.
• Kengash xilma-xilligi mablag‘ yig‘ish strategiyasi yoki tashkilot missiyasining o‘rnini bosishi mumkin.

Amaliy ma’nosi

Tadqiqotning amaliy xabari boshqaruv kengashining faqat ramziy ko‘rinishiga e’tibor qaratish emas. Xilma-xillikning mablag‘ yig‘ish bilan bog‘liqligi, ayniqsa tashkilot turli a’zolarning tarmoqlari, bilimlari va ishonchliligidan foydalana oladigan institutsional salohiyatga ega bo‘lgan holatlarda yuzaga keladi.

Yirik tashkilotlarda xilma-xil kengashlar:

• Turli donor jamoalariga kirishni,
• Tashkilot legitimligini,
• Jamiyat oldidagi ko‘rinuvchanlikni,
• Xayriya kampaniyalarining dizaynini,
• Manfaatdor tomonlar bilan muloqot salohiyatini

kuchaytirishi mumkin. Kichik tashkilotlarda esa kengash tarkibini o‘zgartirishning o‘zi o‘lchanadigan xayriya o‘sishini yaratmasligi mumkin. Mablag‘ yig‘ish infratuzilmasi, professional xodimlar, xabarni shakllantirish va munosabatlarni boshqarish ham zarur bo‘lishi mumkin.

Tadqiqot shuningdek, kengashning demografik tarkibini tashkilot xizmat qiladigan jamoa bilan bog‘lash mablag‘ yig‘ishdan tashqari boshqaruv va vakillik natijalari nuqtai nazaridan ham alohida o‘rganilishi kerakligini ko‘rsatadi.

Kelajak tadqiqotlari uchun savollar

• Xilma-xil kengashlar xayriyalarni keng ijtimoiy tarmoqlar orqali oshiradimi yoki yuqoriroq legitimlik orqali?
• Kengash a’zolarining boyligi va shaxsiy xayriya salohiyati natijalarni qanday o‘zgartiradi?
• Kasb, ta’lim, siyosiy aloqalar va tarmoq tajribasi demografik xilma-xillikdan mustaqil rol o‘ynaydimi?
• Xilma-xillik yangi donorlarni jalb qilishga ta’sir qiladimi yoki mavjud donorlarning ko‘proq miqdor berishigami?
• Davlat grantini beruvchi idoralar xilma-xil kengashlarni bevosita baholash mezoni sifatida ishlatadimi?
• Kengash xilma-xilligi boshqaruv sifatiga, xarajatlar samaradorligiga va manfaatdorlar natijalariga qanday ta’sir qiladi?
• Kichik tashkilotlarga xilma-xillikni resurs ishlab chiqarishga aylantirish uchun qanday qo‘shimcha salohiyatlar kerak?
• Shunga o‘xshash natijalar AQShdan tashqaridagi fuqarolik jamiyati tizimlarida ham kuzatiladimi?

Tadqiqot usuli va natijalari

Texnik tadqiqot xulosasi

Asosiy model natijalari

Standart og‘ish shkalasidagi natijalar

Tashkilot hajmi o‘zaro ta’sirlari

Shtat konteksti o‘zaro ta’sirlari

Gipotezalar natijasi

Teskari sababiylik sinovlari xulosasi

Natijalarni to‘g‘ri o‘qish

Tadqiqotning eng ishonchli xulosasi, boshqaruv kengashidagi gender muvozanati va irqiy-etnik xilma-xillik mablag‘ yig‘ish bilan ijobiy, ammo shartlarga bog‘liq munosabat ko‘rsatishidir.

Bog‘liqlik ayniqsa yirik tashkilotlarda, yuqori daromadli shtatlarda va liberalroq siyosiy muhitlarda paydo bo‘lishi xilma-xillik faqat tashkilot tarmoqlar va legitimlikni resurs ishlab chiqarishga aylantira oladigan sharoitlarda moliyaviy natija berishini anglatadi.

Kengash–mahalliy aholi o‘xshashligining ahamiyatli emasligi esa xayriya nuqtai nazaridan asosiy omil demografik moslikdan ko‘ra kengash ichidagi farqlar bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Biroq barcha baholar kuzatuv ma’lumotlariga asoslangan. Tadqiqot natijalari boshqaruv kengashi xilma-xilligi o‘z-o‘zidan va bevosita xayriya daromadini oshirishini isbotlamaydi.

Manba va usul izohi

Tadqiqotning to‘liq asl nomi: Board Diversity and Nonprofit Fundraising

Mualliflar va tartibi: Samuel Kim; Ming zhu Wang; Daniel W. Elfenbein

Teng hissa yoki ham-birinchi mualliflik: PDFda teng hissa yoki ham-birinchi mualliflik haqida izoh yo‘q.

Mas’ul muallif: PDFda alohida mas’ul muallif ko‘rsatilmagan.

Mualliflar aloqa ma’lumotlari:

• Samuel Kim — kimsamuel@wustl.edu
• Ming zhu Wang — mingzhuw@uw.edu
• Daniel W. Elfenbein — elfenbein@wustl.edu

Institutsional aloqalar:

1. Samuel Kim — Washington University in St. Louis
2. Ming zhu Wang — University of Washington
3. Daniel W. Elfenbein — Washington University in St. Louis

DOI: 10.2139/ssrn.7038379

SSRN qayd raqami: 7038379

Nashr sanasi: 2 Iyul 2026

Sahifalar soni: 67

Nashr platformasi: SSRN

Jurnal yoki konferensiya: PDFda peer-review jurnal yoki konferensiya nashri ko‘rsatilmagan.

Manba turi: Katta ko‘lamli uzunlamasına panel ma’lumotlari tahlilini o‘z ichiga olgan preprint/ishchi maqola

Peer review holati: Peer reviewdan o‘tganiga oid ma’lumot yo‘q. Tadqiqot peer-review maqola emas, preprint sifatida baholanishi kerak.

Rasmiy nashr havolasi:SSRNdagi rasmiy tadqiqot qaydi

Ushbu o‘zbekcha mazmun yuklangan PDFning asosiy matni, gipotezalari, ma’lumotlarni qayta ishlash izohlari, xilma-xillik formulalari, regressiya modellari, jadvallari, 2010–2024 tendensiya grafiklari, kengash hajmi va a’zolar almashinuvi tasvirlari, tashkilot hajmi o‘zaro ta’sirlari, shtat konteksti tahlillari va teskari sababiylik sinovlari ko‘rib chiqilib tayyorlandi.

PDFdan tashqarida yangi ilmiy topilma, qat’iy sababiylik da’vosi, mablag‘ yig‘ish strategiyasi kafolati yoki muayyan demografik guruh haqida qiymat hukmi qo‘shilmagan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari: demografik ma’lumotlarning ismlardan taxmin qilinishi, kengash a’zoligining haq ma’lumoti orqali bilvosita aniqlanishi, elektron deklaratsiya topshiruvchilarning namunada ko‘proq vakillanishi, 990-EZ xayriya daromadidagi davlat granti o‘lchov muammosi va ayni davrda o‘zgaradigan kuzatilmagan tashkilot xususiyatlarining to‘liq chiqarib tashlanmasligidir.