Ushbu tadqiqot an’anaviy samolyotlarda elektr energiyasi ishlab chiqarishda qo‘llanadigan Integratsiyalashgan Yuritma Generatorining (Integrated Drive Generator, IDG) mexanik va elektr xatti-harakatini MATLAB/Simulink hamda Simscape Power Systems muhitida modellashtiradi. IDG o‘zgaruvchan samolyot dvigateli tezligini doimiy tezlikli yuritma mexanizmi bilan tartibga solib, uch fazali AC generatorning maqsadli elektr chastotasini saqlashga qaratilgan va doimiy tezlikli yuritmani (Constant Speed Drive, CSD) generator bilan yagona elektr energiyasi ishlab chiqarish tizimida birlashtiradigan samolyot elektr energetika tizimi komponentidir. Manba modeli sinxron generator, Generator Control Unit (GCU), Generator Control Breaker (GCB), elektr yuklari va ma’lumot yig‘ish bloklarini o‘z ichiga oladi. Tadqiqot yuk o‘zgarishi, rotor tezligi o‘zgarishi va generator nosozligi kabi holatlarni simulyatsiya qilgan; jadvallarida 398.7 Hz chastota, 114.5 V terminal kuchlanishi, 29.8 A stator toki va 49.3 kW quvvat chiqishini bildirgan. Biroq manbadagi ayrim grafiklar va ifodalar ushbu qiymatlar bilan to‘liq mos kelmagani sababli natijalar mutlaq real-samolyot tasdig‘i sifatida emas, tadqiqotning o‘z MATLAB/Simulink modelidan olingan va ayrim ichki izchillik cheklovlariga ega sonli natijalar sifatida baholanishi kerak.

Samolyot elektr tizimi avionika, parvozni boshqarish, yoritish, gidravlik nasoslar, atrof-muhitni boshqarish va muzlanishning oldini olish kabi muhim iste’molchilarga uzluksiz va barqaror energiya yetkazib berishi shart. Dvigatel aylanish tezligining parvoz davomida doimiy bo‘lmasligi, shu bilan birga an’anaviy AC elektr tizimining ma’lum chastota va kuchlanish oralig‘ida ishlashi zarurligi IDGning asosiy boshqaruv muammosini yuzaga keltiradi. Manba tadqiqoti ushbu muammoni bloklarga asoslangan sonli modellashtirish orqali o‘rganadi.

Integratsiyalashgan Yuritma Generatori (IDG) Nima va Qanday Ishlaydi?

Integratsiyalashgan Yuritma Generatori (IDG) o‘zgaruvchan tezlikdagi samolyot turbina dvigatelidan olgan mexanik quvvatni doimiy chastotali uch fazali elektr quvvatiga aylantirish maqsadida doimiy tezlikli yuritma mexanizmi bilan AC generatorni bir tizimda birlashtiradigan samolyot elektr energiyasi ishlab chiqarish qurilmasidir. Manba modelida CSD dvigatel aylanishidagi o‘zgarishlarni generatorga yetib borishidan oldin kompensatsiya qilishni, GCU generatorning qo‘zg‘atish va kuchlanishni tartibga solishini amalga oshirishni, GCB esa generator bilan quvvat shinasi o‘rtasidagi elektr ulanish va himoya funksiyasini boshqarishni ifodalaydi.

Samolyotda nega doimiy chastota kerak?

An’anaviy samolyot elektr tizimida manba tadqiqoti nominal ishlab chiqarish qiymatlarini uch fazali 115 V AC va 400 Hz deb belgilaydi. Biroq samolyot dvigatelining mexanik aylanish tezligi parvoz rejimiga qarab o‘zgarishi mumkin. Generator bevosita o‘zgaruvchan aylanish tezligida yuritilsa, elektr chastota ham o‘zgaradi. IDGning CSD qismi ushbu mexanik o‘zgarishni generator tomonida imkon qadar doimiy tezlikka aylantirishni ko‘zlaydi.

Manba sinxron generatorning elektr chastotasini Tenglama (1) bilan beradi:

\[ f=\frac{p}{2}\cdot\frac{N}{60} \]

Bu yerda \(f\) AC elektr chastotasini Hzda, \(p\) generator qutblari sonini va \(N\) rotorning mexanik tezligini RPMda ifodalaydi. \(\frac{p}{2}\) qutb juftlari sonini, \(\frac{N}{60}\) esa sekunddagi mexanik aylanishlar sonini bildiradi. Qutblar soni doimiy bo‘lganda tenglama elektr chastotaning rotor tezligiga chiziqli ravishda bog‘liq o‘zgarishini ko‘rsatadi. Shu sababli CSDning vazifasi faqat mexanik energiyani uzatish emas, balki generator tezligidagi o‘zgarish elektr chastotani buzishining oldini olishdir.

IDGning asosiy energiya zanjiri

Kuchlanish va aktiv quvvat o‘rtasidagi bog‘lanish

Manba IDGning haqiqiy elektr quvvat chiqishini Tenglama (2) bilan:

\[ P=V\cdot I\cdot\cos\theta \]

ko‘rinishida beradi. Bu yerda \(P\) haqiqiy quvvat, \(V\) terminal kuchlanishi, \(I\) tok va \(\cos\theta\) quvvat omilidir. Quvvat omili kuchlanish bilan tok orasidagi faza munosabatining qanchasi haqiqiy quvvatga aylanishini ifodalaydi.

Manba uch fazali tizimni modellashtirgan bo‘lsa-da, Tenglama (2)da ishlatilgan \(V\) va \(I\) faza kattaliklarimi yoki liniya kattaliklarimi hamda umumiy uch fazali quvvatga qanday masshtablanishi batafsil ko‘rsatilmagan. Shu sababli Verianla matni tenglamaga manbada bo‘lmagan qo‘shimcha uch fazali koeffitsiyent kiritmaydi.

Mexanik moment va elektr quvvat o‘rtasidagi bog‘lanish

Generatorning mexanik va elektr tomonlari orasidagi asosiy bog‘lanish manbada:

\[ T_m=\frac{P_e}{\omega} \]

ko‘rinishida ifodalanadi. \(T_m\) mexanik momentni, \(P_e\) elektr quvvat chiqishini va \(\omega\) rotorning burchak tezligini bildiradi. Ushbu bog‘lanish ma’lum elektr quvvat talabini rotor tezligiga bog‘liq holda qondirish uchun zarur bo‘lgan mexanik momentni tushuntiradi.

Elektr yuk oshganda generatorning elektromagnit qarshi momenti ham mexanik tizim bilan muvozanatlashtirilishi kerak. Manbaning modellashtirish yondashuvida CSD va generator dinamikasining birgalikda ko‘rib chiqilishiga sabab aynan shu mexanik-elektr quvvat muvozanatidir.

GCU va GCBning roli

Generator Control Unit (GCU) modelda generatorning excitation/qo‘zg‘atish tizimi bilan kuchlanish regulyatorini o‘z ichiga oladi. Tizim terminal kuchlanishi o‘zgarganda qo‘zg‘atishni tartibga solib, kerakli kuchlanish darajasini saqlashga harakat qiladi.

Generator Control Breaker (GCB) uch fazali generator chiqishining elektr quvvat tizimiga ulanishini boshqaruvchi komponent sifatida modellashtirilgan. Manba GCU va GCBni generator himoyasi hamda asosiy quvvat shinasining himoyasi nuqtai nazaridan asosiy komponentlar deb belgilaydi.

Yordamchi va favqulodda quvvat manbalari

Manba adabiyot sharhida IDGdan foydalanib bo‘lmaydigan holatlarda Auxiliary Power Unit (APU) va Ram Air Turbine (RAT) kabi zaxira manbalar muhim elektr yuklarini ta’minlashi mumkinligini bildiradi. Biroq mavjud MATLAB/Simulink modeli batafsil APU yoki RAT fizik modelini taqdim etmaydi. Ushbu tuzilmalar IDGning aviatsiya quvvat tizimidagi kontekstini tushuntirish maqsadida muhokama qilingan.

Simscape asosidagi samolyot quvvat tarmog‘i

Manba 4-rasmda Simscape Power Systems muhitida yaratilgan kengroq samolyot elektr quvvat tarmog‘i misolini ko‘rsatadi. Ushbu tarmoqda generator, AC tarmoq, Transformer Rectifier Unit (TRU), DC shina va turli elektr yuklari birgalikda ifodalangan. Rasmning ilmiy xabari IDGning faqat generator emasligini, balki quvvatni o‘zgartirish va taqsimlashni amalga oshiruvchi kengroq elektr arxitekturaning kirish manbalaridan biri ekanini ko‘rsatishdir.

CSDning Asosiy Vazifasi Nima?

Constant Speed Drive (CSD) samolyot turbina dvigatelining o‘zgaruvchan mexanik aylanish tezligini generator tomonida imkon qadar doimiy aylanish tezligiga aylantirib, sinxron generatorning maqsadli elektr chastotani ishlab chiqarishini ta’minlaydigan IDG quyi tizimidir. Manba tadqiqotida CSDning asosiy ishlash mezoni dvigatel yoki rotor tezligi o‘zgarganda generator chastotasini 400 Hz maqsadi atrofida ushlab turishdir; biroq tadqiqotning chastota natijalari orasida manba ichki nomuvofiqlik mavjud bo‘lgani sababli bu ko‘rsatkich barcha grafiklarda bir xil tarzda tasdiqlanmaydi.

More Electric Aircraft konteksti

Tadqiqot IDG modellashtirishini kengroq More Electric Aircraft (MEA) transformatsiyasi doirasida joylashtiradi. Ko‘proq mexanik, gidravlik va pnevmatik funksiyalarning elektr tizimlariga o‘tkazilishi samolyot elektr quvvat arxitekturasining yukini va murakkabligini oshiradi. Manbaga ko‘ra, bu holat tizim darajasida modellashtirish, nosozlik tahlili, energiyani boshqarish va sonli optimallashtirish vositalarining ahamiyatini oshiradi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

MATLAB/Simulink IDG Modeli Qaysi Komponentlarni O‘z Ichiga Oladi?

Manbada ishlab chiqilgan MATLAB/Simulink IDG modeli tezlik bilan yuritiladigan Simplified Synchronous Machine (SSM), Generator Control Unit (GCU), Generator Control Breaker (GCB), elektr yuk, ma’lumot tanlash va monitoring bloklaridan iborat; model rotor tezligi, elektr quvvat, uch fazali terminal kuchlanishlari va uch fazali stator toklarini vaqt sohasida kuzatish uchun sozlangan.

Simplified Synchronous Machine sozlamalari

Manba 5-rasm va 6-rasmda Simplified Synchronous Machine blokining asosiy konfiguratsiyasini ko‘rsatadi. Manba tomonidan bildirilgan parametrlar:

Manba natijalar bo‘limida faza-neytral terminal kuchlanishini taxminan 115 V deb baholaydi. Model Y ulanishli ekani va mashina blokida 200 V liniyalararo kuchlanish ishlatilgani aniq bildirilgan.

Uchinchi tartibli sinxron mashina modeli

Mualliflar boshqaruv tizimi tahlili uchun uchinchi tartibli soddalashtirilgan sinxron generator modelini tanlaydi. Manba izohiga ko‘ra, ushbu modelning afzalligi soddaroq dinamik tuzilma bilan boshqaruv tizimini tahlil va sintez qilish imkonini berishidir.

Biroq manba uchinchi tartibli model chastota og‘ishining ayrim tafsilotlari, yuqori harmonikalar va so‘ndirish chulg‘amlarining xatti-harakatini hisobga olmasligini ham qayd etadi. Shuning uchun model to‘liq elektromagnit transient yoki batafsil harmonik model emasligi e’tiborga olinishi kerak.

Mexanik rotor dinamikasi

Manba Tenglama (4)da rotor tezligidagi o‘zgarishni mexanik moment, elektromagnit moment, inertsiya va so‘nish bilan bog‘laydi. Birinchi munosabatning asosiy tuzilishi:

\[ \Delta\omega(t) = \frac{1}{2H} \int \left(T_m-T_e\right) - K_d\Delta\omega(t)\,dt \]

ko‘rinishida bosilgan. Bu yerda \(\Delta\omega\) ish tezligiga nisbatan rotor tezligi o‘zgarishini, \(H\) inertsiya doimiysini, \(T_m\) mexanik momentni, \(T_e\) elektromagnit momentni va \(K_d\) so‘nish omilini ifodalaydi.

Manbada Tenglama (4)dan keyingi \(\omega(t)\) munosabatining terilishi matematik jihatdan to‘liq emasdek ko‘rinadi. Yetishmayotgan integral yoki operatorni ishonchli aniqlab bo‘lmagani sababli Verianla tomonidan tuzatilgan yangi tenglama ishlab chiqilmagan.

Ma’lumot yig‘ish va kuzatilgan parametrlar

Modelda Bus Selector, Goto, From, Scope va Powergui bloklari qo‘llanadi. 7-rasm va 8-rasmda Bus Selector orqali quyidagi kattaliklar tanlangani ko‘rinadi:

• Rotor speed \(w_m\),
• Electrical power \(P_e\),
• Terminal voltage \(V_a\),
• Terminal voltage \(V_b\),
• Terminal voltage \(V_c\),
• Stator current \(i_a\),
• Stator current \(i_b\),
• Stator current \(i_c\).

Ushbu signallar Scope bloklari orqali vaqt sohasida kuzatiladi.

9-rasm: vaqt sohasi javoblari

Manba 9-rasmda to‘rtta asosiy chiqish guruhini ko‘rsatadi. Birinchi bo‘limda modeldan olingan rotor tezligi matematik etalon rotor tezligi bilan mos tushishi aytiladi. Ikkinchi bo‘lim maydon/qo‘zg‘atish kuchlanishini ko‘rsatadi. Mualliflar ushbu signalda kichik yuqori chastotali komponentlar mavjudligini va ular harmonik tarkib bilan bog‘liqligini bildiradi.

Uch fazali terminal kuchlanishlari \(V_a\), \(V_b\) va \(V_c\) taxminan 115 V darajasida tartibga solingan sinusoidal tuzilmalar sifatida ko‘rsatilgan. Stator toklar \(i_a\), \(i_b\) va \(i_c\) ham muvozanatli va taxminan sinusoidal shakldadir.

Biroq manba miqdoriy Umumiy Garmonik Buzilish (THD) qiymatini bermaydi. Shu sababli “past harmonik buzilish” ifodasi manba mualliflarining grafik talqinidir; uni batafsil spektral o‘lchash natijasi sifatida baholash kerak emas.

Yuk o‘zgarishi sinovi

Model turli elektr quvvat talablariga duchor qilinib, terminal kuchlanishini tartibga solish o‘rganilgan. Manbaga ko‘ra yuk oshirilganda va kamaytirilganda terminal kuchlanishi taxminan 115 V darajasida qoladi.

10-rasmda kuchlanish qiymatlari yuk davomida taxminan 114.8–115.3 V oralig‘ida o‘zgaradi. Grafik eng past qiymatni o‘rta yuk hududida ko‘rsatsa, yuqoriroq yuklarda yana nominal darajadan yuqoriga yaqinlashadi. Ushbu qiymatlar grafikdan taxminan o‘qilgan; manba alohida xom ma’lumotlar jadvalini taqdim etmaydi.

Rotor tezligi va chastota sinovi

Manbaning matnli bayoniga ko‘ra CSD o‘zgaruvchan dvigatel tezligiga qaramay generator chastotasini 400 Hz atrofida ushlab turadi va bildirilgan chastota og‘ishi ±%1 chegarasi ichida qolgan.

Biroq 11-rasm boshqa natijani ko‘rsatadi. “Frequency vs. Rotor Speed” grafigidagi yashil qator taxminan 5000–5900 RPM bo‘ylab taxminan 165–195 Hz oralig‘ida va 400 Hz etalon chizig‘idan ancha pastda joylashgan. Manbaning 11-rasmni tushuntiruvchi paragrafi ham o‘lchangan chastota kutilgan 400 Hz darajasidan ancha past bo‘lganini va CSD samaradorligi qo‘shimcha optimallashtirishni talab qilishini aniq bildiradi.

Shu sababli manbada “CSD 400 Hzni saqladi” degan natija bilan 11-rasm orasida hal etilmagan ichki nomuvofiqlik mavjud. Verianla maqolasi 398.7 Hz qiymatini barcha grafiklar qat’iy tasdiqlagan natija sifatida taqdim etmaydi.

Nosozlik va o‘tkinchi rejim ssenariysi

Manba generator ulanishining uzilishi va bitta generator nosozligi kabi ssenariylarni modellashtirganini bildiradi. Bildirilgan ssenariyda nosozlik \(t=2\) sekundda yuz beradi va terminal kuchlanishida vaqtinchalik pasayish hosil bo‘ladi.

Matn va jadvallar tizim taxminan 0.5 sekund ichida tiklanganini bildiradi. Bunga qarshi ravishda 12-rasmda kuchlanish taxminan 2-sekundda 110 Vga tushadi va taxminan 3-sekundda 115 V darajasiga yetadi. Rasmning vaqt o‘qi ushbu tiklanishni taxminan 1 sekundlik jarayon sifatida ko‘rsatadi. Manba bu farq sababini tushuntirmaydi.

Nazariy va simulyatsiya qiymatlarini taqqoslash

Birinchi qatordagi birlik va nom manbada aynan “Rotor Speed (Hz)” shaklida berilgan. Biroq maqolaning Tenglama (1)ida rotor tezligi \(N\) uchun RPM, elektr chastota \(f\) uchun Hz ishlatiladi. 400 va 398.7 qiymatlari boshqa jadvallar va matn kontekstida elektr chastotani ifodalashi ko‘rinadi; manba terminologiyasi bu yerda izchil emas.

Bundan tashqari, generator blokining nominal quvvati 50 kVA bo‘lsa-da, ushbu jadvalda nazariy aktiv quvvat 50 kW sifatida ishlatilgan. Manba bu taqqoslashda quvvat omili qaysi qiymatda olinganini aniq ko‘rsatmaydi.

Manbaning MIL-STD-704F muvofiqlik bahosi

Ushbu jadval tadqiqot mualliflari tomonidan bajarilgan muvofiqlik bahosidir. Manba MIL-STD-704Fning barcha shartlari mustaqil sertifikatlash sinovi shaklida qo‘llanganini ko‘rsatmaydi. Xususan, harmonik buzilish uchun miqdoriy qiymat bildirilmagan va 11-rasm bilan 398.7 Hz chastota natijasi orasida yuqorida izohlangan nomuvofiqlik mavjud.

Bu Model Real Samolyot IDG Tizimini To‘liq Tasdiqlaydimi?

Manba natijalari nazariy hisob-kitoblar va “real aircraft data” sifatida taqdim etilgan etalon qiymatlarga yaqinlik ko‘rsatadi; biroq ishlatilgan real samolyot o‘lchovlarining manbasi, samolyot turi, sinov qurilmasi, sensorlar, o‘lchash noaniqligi va xom ma’lumotlar to‘plami bildirilmagani sababli tadqiqotni mustaqil va kuzatiladigan real-samolyot eksperimental tasdig‘i sifatida baholab bo‘lmaydi. Bundan tashqari, chastota va o‘tkinchi rejim grafiklaridagi manba ichki nomuvofiqliklar model tasdig‘i natijalarini ehtiyotkorlik bilan talqin qilishni talab qiladi.

Manbada berilgan real-samolyot taqqoslanishi

Manba ushbu qiymatlarni real dunyodagi IDG ishlashi bilan taqqoslash sifatida taqdim etadi. Biroq 92% samaradorlik va 500 ms javob vaqti hamda “real aircraft data” ustunining qaysi asl eksperimental ma’lumotlar to‘plamidan olingani maqolada aniq kuzatilmaydi.

Manbaning ishlashni qabul qilish jadvali

Manba hisoblash vaqtini ikki sekunddan kam deb bildirgan bo‘lsa-da, ishlatilgan protsessor, xotira, MATLAB versiyasi yoki kompyuter apparati ko‘rsatilmagani sababli bu vaqt mustaqil ravishda qayta ishlab chiqariladigan ishlash mezoni emas.

Modelning kuchli tomonlari

• Elektr va mexanik IDG komponentlarini bir xil MATLAB/Simulink muhitida bog‘laydi.
• GCU va GCB kabi boshqaruv va himoya komponentlarini generator modeliga kiritadi.
• Uch fazali kuchlanish va toklarni vaqt sohasida birgalikda kuzatish imkonini beradi.
• Yuk o‘zgarishi va nosozlik kabi turli ish sharoitlarini bir xil model arxitekturasida ko‘rib chiqadi.
• Simulinkning bloklarga asoslangan tuzilishi tufayli turli tizim konfiguratsiyalariga moslashtirilishi mumkin bo‘lgan modulli ramkani taqdim etadi.

Model va tasdiqlashning cheklovlari

• Model real parvoz sinovi emas.
• Real samolyot taqqoslash ma’lumotlarining o‘lchash manbasi batafsil bildirilmagan.
• Uchinchi tartibli sinxron mashina modeli yuqori harmonikalar va ayrim mashina dinamikasini soddalashtiradi.
• Batafsil termik tahlil bajarilmagan.
• Elektromagnit xalaqit batafsil modellashtirilmagan.
• Murakkab nosozlik rejimlari cheklangan.
• Harmonik buzilish uchun miqdoriy THD natijasi bildirilmagan.
• 11-rasm bilan 398.7–400 Hz chastota natijalari o‘zaro mos emas.
• 12-rasm bilan 0.5 sekundlik tiklanish natijasi orasida vaqt farqi mavjud.
• Manba 50 kVA nominal mashina quvvati bilan 50 kW nazariy aktiv quvvat orasida ishlatilgan quvvat omilini tushuntirmaydi.
• Tenglama (4)ning bir qismi manbada matematik jihatdan to‘liq bo‘lmagan tarzda terilgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan talqin

Tadqiqot MATLAB/Simulink asosidagi blok modellashtirish IDG elektr tizimi xatti-harakatini o‘rganish, turli yuk sharoitlarini taqqoslash, kuchlanish-tok vaqt javoblarini ko‘rsatish va muayyan nosozlik ssenariylarini sonli muhitda ishlatish uchun qo‘llanishi mumkinligini ko‘rsatadi. Manba jadvallaridagi natijalarga ko‘ra model nominal 115 V va 400 Hz samolyot elektr tizimi qiymatlariga yaqin chiqishlarni hosil qiladi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan talqin

Manba o‘z-o‘zicha muayyan real samolyot IDGsining butun ish diapazonida sertifikatlanganini, barcha MIL-STD-704F shartlari fizik sinov bilan tasdiqlanganini, real parvoz nosozliklari to‘liq ifodalanganini yoki model barcha elektromagnit va termik ta’sirlarni qamrab olishini ko‘rsatmaydi. Manba ichki chastota va tiklanish vaqti nomuvofiqliklari sababli ayrim ishlash da’volari qo‘shimcha eksperimental yoki sonli tasdiqlashni talab qiladi.

Kelajakdagi tadqiqotlar

Mualliflar kelajakda real samolyot ekspluatatsiya ma’lumotlarini modelga batafsilroq kiritish, sun’iy intellektga asoslangan nosozlikni bashoratlash usullarini rivojlantirish, IDG samaradorligini optimallashtirishni yaxshilash va MATLAB/Simulink bilan sun’iy intellektga asoslangan prediktiv texnik xizmat vositalarini gibrid tarzda qo‘llashni tavsiya qiladilar. Manba shuningdek, termik ta’sirlar, elektromagnit xalaqitlar va yanada batafsil nosozlik rejimlari kelajakdagi modellarda rivojlantirilishi kerak bo‘lgan yo‘nalishlar ekanini bildiradi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: A Computational Approach to Integrated Drive Generator System Performance in Aircraft

Mualliflar: Nur Tuğçe Gözüküçük; Fatma Yıldırım Dalkıran.

Mas’ul muallif: Nur Tuğçe Gözüküçük.

Affiliatsiya 1: Uşak University, Civil Aviation Vocational School, Uşak, Türkiye.

Affiliatsiya 2: Erciyes University, Faculty of Aeronautics and Astronautics, Kayseri, Türkiye.

Jurnal: Journal of Aviation.

Jild / Son / Sahifalar: 10(1), 1–11.

Nashr yili: 2026.

Onlayn nashr sanasi: 26 fevral 2026.

Yuborilgan sana: 3 fevral 2025.

Tahrir sanasi: 24 dekabr 2025.

Qabul sanasi: 19 yanvar 2026.

DOI: 10.30518/jav.1632059

e-ISSN: 2587-1676.

Manba turi: Research Article.

Taqriz: Journal of Aviation taqrizdan o‘tadigan xalqaro ilmiy jurnal sifatida tavsiflanadi.

Ochiq kirish va litsenziya: Manba PDF tadqiqot Creative Commons Attribution 4.0 International License asosida ochiq kirish bilan nashr etilganini bildiradi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar maqolaning nashri bilan bog‘liq manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildiradilar.

Moliyalashtirish: Ko‘rib chiqilgan manbada alohida moliyalashtirish bayonoti mavjud emas.

Ma’lumotlar mavjudligi: Maqolada alohida ma’lumotlar ombori yoki xom simulyatsiya ma’lumotlar to‘plamiga havola bildirilmagan.

Muallif hissalari: Manbada alohida CRediT Author Statement mavjud emas.

Asosiy usul: MATLAB/Simulink va Simscape Power Systems muhitida Simplified Synchronous Machine, GCU, GCB, yuk va ma’lumot tahlili bloklaridan foydalanadigan IDG tizimini modellashtirish.

Model kirishlaridan bildirilganlar: 3-phase Y ulanish, tezlik bilan mexanik kirish, 50 kVA nominal quvvat, 200 V rms liniyalararo kuchlanish va 400 Hz nominal chastota.

Kuzatilgan asosiy chiqishlar: rotor tezligi, elektr quvvat, uch fazali terminal kuchlanishi va uch fazali stator toki.

Simulyatsiya ssenariylari: o‘zgaruvchan yuk, rotor tezligi o‘zgarishi, generator ulanishining uzilishi va bitta generator nosozligi.

Manbada bildirilgan asosiy sonli natijalar: 398.7 Hz chastota, 114.5 V terminal kuchlanishi, 29.8 A stator toki, 49.3 kW quvvat chiqishi, 91.4% quvvat samaradorligi va 510 ms yuk javob vaqti.

Manba ichidagi muhim nomuvofiqliklar: rotor tezligi bilan elektr chastotaning ayrim bo‘limlarda bir-biriga aralashtirilishi; 11-rasmda taxminan 165–195 Hz qiymatlari bo‘lishiga qaramay boshqa bo‘limlarda 398.7–400 Hz barqarorligi bildirilishi; 12-rasm taxminan 1 sekundlik tiklanishni ko‘rsatsa ham matn va jadvallarda 0.5 sekund bildirilishi; 50 kVA model nominal quvvati bilan 50 kW nazariy aktiv quvvat orasidagi quvvat omili tushuntirilmasligi; Tenglama (4)ning ikkinchi tezlik munosabati terilish jihatidan to‘liq emasligi.

Asosiy ilmiy talqin chegarasi: Tadqiqot MATLAB/Simulink tizim simulyatsiyasidir. Manba real samolyot ma’lumotlari bilan taqqoslash qilganini bildirsa-da, bu ma’lumotlarning eksperimental kelib chiqishi va o‘lchash protokoli batafsil taqdim etilmagan. Natijalarni muhandislik dizayni va ta’lim maqsadidagi model bahosi sifatida ishlatish, ularni fizik samolyot sertifikatsiyasiga tenglashtirmaslik kerak.