Tuberkulyoz dasturlarining muvaffaqiyatini baholash koʻpincha davolash yakunlangan-yakunlanmaganiga e’tibor qaratadi. Holbuki, shaxs tashxis qoʻyilgandan keyin davolashni umuman boshlamasligi, davolash davomida kuzatuvdan chiqib ketishi, davolash muvaffaqiyatsizligi yoki oʻlimni boshdan kechirishi yoxud davolashni muvaffaqiyatli tugatgandan keyin yana tuberkulyoz bilan kasallanishi mumkin. Ushbu tadqiqot tuberkulyoz parvarishini faqat olti oylik davolash davri bilan cheklamay, tashxisdan davolashdan keyingi birinchi yil oxirigacha kuzatadigan kengaytirilgan “parvarish bosqichlari” yondashuvidan foydalangan.

Hindiston markazidagi besh tumanda 2020-yil yanvaridan 2022-yil avgustigacha dori-darmonga sezgir, balgʻam surtmasi musbat oʻpka tuberkulyozi tashxisi qoʻyilgan 657 nafar katta yoshli kishi oʻrganilgan. Ishtirokchilarning 340 nafari jamiyatda olib borilgan faol holat aniqlash ishlari orqali, 317 nafari esa alomatlari sababli oʻzlari tibbiy xizmatga murojaat qilganidan keyin amalga oshirilgan passiv holat aniqlash yoʻli bilan topilgan.

Tashxisdan davolashdan keyingi birinchi yil oxirigacha baholanganda, 657 kishining 312 nafari, ya’ni %47,6’i kamida bitta salbiy parvarish natijasini boshdan kechirgan. Ushbu birlashtirilgan natija davolashni boshlashdan oldingi kuzatuv yoʻqotilishini, davolash davomida oʻlim, muvaffaqiyatsizlik yoki davolashni tashlab ketishni, davolashdan keyingi tuberkulyoz qaytalanishini va davolashdan keyingi oʻlimni qamrab olgan.

Ishtirokchilarning 37 nafari davolashni boshlamagan, davolashni boshlagan 620 kishining 173 nafarida muvaffaqiyatsiz davolash natijasi kuzatilgan va atigi 447 kishi davolashni muvaffaqiyatli yakunlagan. Davolashni yakunlaganlar orasida kuzatilgan 102 kishi, ya’ni %22,8’i bir yil ichida tuberkulyoz qaytalanishi yoki oʻlimni boshdan kechirgan. Yetishmayotgan kuzatuv ma’lumotlari koʻp martalik imputatsiya bilan koʻrib chiqilgan umumiy tahlilda bu koʻrsatkich %23,2 deb bildirilgan. Kuzatilgan 102 salbiy davolashdan keyingi natijaning 82 tasi tuberkulyoz qaytalanishi, 20 tasi oʻlimdir.

Faol holat aniqlash passiv holat aniqlash bilan taqqoslanganda, butun parvarish zanjirini qamrab oluvchi birlashtirilgan salbiy natija boʻyicha ahamiyatli farq topilmagan. Tuzatilgan risk nisbati 0,89 va %95 ishonch oraligʻi 0,76-1,03. Biroq parvarishning turli bosqichlarida qarama-qarshi koʻrinish kuzatilgan: faol holat aniqlash orqali topilganlarda davolash davridagi muvaffaqiyatsiz natija xavfi %24 yuqori boʻlgan, davolashni tugatganlar orasida esa davolashdan keyingi qaytalanish yoki oʻlim xavfi %39 pastroq boʻlgan.

Faol holat aniqlash yoshi kattaroq, ta’lim va daromad darajasi pastroq, yomonroq uy-joy sharoitida yashaydigan hamda mobil telefonga kirish imkoniyati cheklanganroq kishilarga yetib borgan. Ayni paytda bu odamlarda alomatlar va balgʻam mikroskopiyasi yuklamasi yengilroq koʻringan. Bu holat faol holat aniqlash bemorlarni ertaroq topishi mumkinligini; biroq kasallik alomatlari yengilroq boʻlgan va ijtimoiy jihatdan zaif kishilarni uzoq davolash jarayonida ushlab turish uchun qoʻshimcha qoʻllab-quvvatlash zarurligini koʻrsatadi.

Tadqiqot faol holat aniqlash bevosita yaxshiroq yoki yomonroq natijalarga sabab boʻlishini isbotlamaydi. Ishtirokchilar holat aniqlash usullariga tasodifiy taqsimlanmagan va ikki guruh boshlangʻich holatda koʻplab ijtimoiy hamda klinik jihatlardan farq qilgan. Tadqiqot, shuningdek, faqat tanlangan tumanlardagi dori-darmonga sezgir, balgʻam surtmasi musbat oʻpka tuberkulyozi boʻlgan katta yoshli kishilarni qamrab olgan. Natijalarni butun Hindistonga, dori-darmonga chidamli tuberkulyozga, balgʻam manfiy kasallikka yoki oʻpkadan tashqari tuberkulyozga bevosita umumlashtirib boʻlmaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Tuberkulyoz davolashining muvaffaqiyatli yakunlanishi sogʻliqni saqlash tizimi nuqtayi nazaridan muhim koʻrsatkichdir; biroq bu bemorning parvarish yoʻlining oxiri emas. Davolashdan oldin, davolash davomida va davolashdan keyin yuz beradigan yoʻqotishlar birgalikda baholanmasa, dasturlarning haqiqiy ta’siri amaldagidan muvaffaqiyatliroq koʻrinishi mumkin.

Masalan, faqat davolashni boshlagan bemorlar oʻrganilsa, tashxis qoʻyilgan boʻlsa-da davolashni umuman boshlamagan kishilar koʻrinmay qoladi. Faqat davolash yakuni natijalari oʻrganilsa esa davolashni tugatgandan keyin qayta kasallangan yoki vafot etgan kishilar dastur muvaffaqiyatiga kiritilmaydi.

Shu sababli tadqiqot tuberkulyoz parvarishini uchta asosiy bosqichga ajratgan:

1. Tashxisdan davolash boshlanishigacha boʻlgan davr,
2. Tuberkulyozni davolash davom etadigan davr,
3. Davolash muvaffaqiyatli tugallangandan keyingi 12 oylik davr.

Tadqiqotning asosiy natijasi ushbu uch bosqichning barchasida yuz bergan birinchi salbiy hodisani birgalikda baholashdir.

“Parvarish bosqichlari” yoki “parvarish zanjiri” nimani anglatadi?

Parvarish bosqichlari ingliz tilidagi adabiyotlarda care cascade yoki care continuum deb ataladi. Bu tushuncha bemorning sogʻliqni saqlash tizimidagi yoʻlini bir-biriga bogʻlangan bosqichlar sifatida koʻrib chiqadi.

Ushbu tadqiqotda maqbul parvarish zanjiri quyidagicha tasavvur qilingan:

Tashxis → Davolashni boshlash → Davolashni davom ettirish → Davolashni muvaffaqiyatli yakunlash → Davolashdan keyingi kuzatuv → Bir yil davomida qaytalanishsiz va tirik qolish.

Har bir bosqichda parvarish zanjiridan chiqib ketish yuz berishi mumkin. Tadqiqotning birlashtirilgan salbiy natijasi quyidagi hodisalardan birinchi sodir boʻlganini qamrab olgan:

• Davolashdan oldingi kuzatuv yoʻqotilishi,
• Davolash davomida oʻlim,
• Davolash muvaffaqiyatsizligi,
• Davolashdan kamida ikki oy davomida uzilib qolish,
• Davolashdan keyingi tuberkulyoz qaytalanishi,
• Davolashdan keyingi oʻlim.

Ushbu hodisalarning hech birini boshdan kechirmagan va davolashdan keyingi birinchi yil oxirida tirik hamda tuberkulyozsiz boʻlgan kishilar “bir yillik qaytalanishsiz yashab qolish” natijasiga erishgan deb hisoblangan.

Tadqiqotning birlashtirilgan natija mantigʻi tushuntirish maqsadida quyidagi koʻrsatkich bilan ifodalanishi mumkin:

\[ U = \mathbf{1}(PTLFU \lor OTO \lor Nüks \lor Ölüm) \]

Bu yerda:

• U, birlashtirilgan salbiy parvarish natijasini,
• PTLFU, davolashdan oldingi kuzatuv yoʻqotilishini,
• OTO, muvaffaqiyatsiz davolash davri natijasini,
• Nüks, davolashdan keyingi yangi tuberkulyoz epizodini,
• Ölüm, davolash davomida yoki undan keyingi oʻlimni ifodalaydi.

Ushbu formula tadqiqotda alohida tenglama sifatida berilmagan; u birlashtirilgan natija ta’rifini tushuntirish uchun bu yerda koʻrsatilgan. Shartlardan biri yuz bersa U=1, hech qanday salbiy hodisa yuz bermasa U=0 deb qabul qilinadi.

Faol va passiv holat aniqlash oʻrtasidagi farq

Faol holat aniqlash, inglizcha active case finding va qisqartmasi ACF, odamlarning tuberkulyoz alomatlari bilan tibbiy muassasaga kelishini kutish oʻrniga jamiyat ichida tizimli skrining oʻtkazilishini anglatadi.

Tadqiqot olib borilgan hududlarda oʻqitilgan dala koʻngillilari oyiga taxminan 1.000 xonadonga tashrif buyurib, uyda boʻlgan odamlarni ikki hafta yoki undan koʻproq davom etadigan yoʻtal, tungi terlash yoki isitma kabi alomatlar boʻyicha tekshirgan. Alomatlari boʻlgan shaxslar tuberkulyoz boʻlimiga yoʻnaltirilgan. Tibbiy muassasaga borishda qiynalgan shaxslardan balgʻam namunasi dala xodimlari tomonidan olingan.

Passiv holat aniqlash, inglizcha passive case finding va qisqartmasi PCF esa alomatlari boʻlgan shaxsning oʻz tashabbusi bilan tibbiy xizmatga murojaat qilishi natijasida tuberkulyoz tashxisi qoʻyilishidir.

Faol holat aniqlashning nazariy afzalligi kasallikni ertaroq, alomatlar kamroq va yuqumlilik pastroq boʻlgan davrda aniqlash imkonidir. Bunga qarshi, faol skrining orqali topilgan shaxs oʻzini juda kasal his qilmasa, olti oylik davolashni davom ettirish motivatsiyasi pastroq boʻlishi mumkin. Tadqiqot ushbu ehtimoliy ziddiyatni real hayot sharoitida oʻrgangan.

Tadqiqot oʻtkazilgan hududlar

Tadqiqot Uttar-Pradesh shtatidagi ikki va Madhya-Pradesh shtatidagi uch tumanda oʻtkazilgan. Tuman nomlari anonim saqlangan. Ushbu shtatlar Hindistonning ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan eng nochor hududlari qatorida ta’riflangan.

Faol holat aniqlash faoliyatlari ayniqsa quyidagi zaif jamoalarda amalga oshirilgan:

• Aholisi zich, infratuzilmasi yetarli boʻlmagan va xavfsiz boʻlmagan uy-joylardan iborat norasmiy shahar posyolkalari,
• Uysiz shaxslar,
• Shaharlarda yashovchi kam daromadli guruhlar,
• Uzoq va oʻrmonli hududlarda yashovchi qishloq Adivasi jamoalari,
• Geografik jihatdan tibbiy xizmatlarga yetib borishi qiyin boʻlgan qishloq jamoalari,
• Boshqa kam daromadli qishloq aholisi.

Shu bois tanlanma Hindiston jamiyatining umumiy aholisini emas, tuberkulyoz va parvarishdan chiqib ketish nuqtayi nazaridan koʻproq zaif boʻlishi mumkin boʻlgan jamoalarni ifodalaydi.

Ishtirokchilar qanday tanlangan?

2020-yil yanvaridan 2022-yil avgustigacha dori-darmonga sezgirligi tasdiqlangan yoki dastlab dori-darmonga sezgir deb taxmin qilingan, balgʻam surtmasi musbat oʻpka tuberkulyozi tashxisi qoʻyilgan 18 yosh va undan katta kishilar tadqiqotga kiritilgan.

Faol holat aniqlash orqali topilgan mos shaxslar ketma-ket ravishda tadqiqotga taklif qilingan. Xuddi shu tuberkulyoz boʻlimlarida passiv holat aniqlash orqali topilgan shaxslar orasidan esa har hafta tasodifiy tanlab olish amalga oshirilgan. Shu tariqa vaqt va geografiya jihatidan bir-biriga yaqin ACF va PCF guruhlarini shakllantirishga harakat qilingan.

Tumanlar orasida ACF va PCF ishtirokchilari soni teng emas. Bir tumanda faol skrining tez kengaygani sababli taxminan ikki faol holatga bir passiv holat, boshqa bir tumanda esa bir faol holatga ikki passiv holat toʻgʻri kelgan. Tadqiqotchilar bu farqlarni tahlillarda tanlanma vaznlari, stratifikatsiya, klasterlash va cheklangan populyatsiya tuzatmasi bilan hisobga olgan.

Ishtirokchilar oqimi

Dastlab dori-darmonga sezgir va balgʻam surtmasi musbat tuberkulyoz tashxisi bilan 787 kishi aniqlangan. Ulardan 83 nafari tadqiqotga roʻyxatdan oʻtmagan, 704 kishi boshlangʻich kohortga kiritilgan. Davolashning birinchi oyi ichida Xpert MTB/RIF testi bilan rifampitsinga chidamli tuberkulyoz aniqlangan 47 kishi retrospektiv ravishda chiqarib tashlangan. Yakuniy tahlil dori-darmonga sezgir tuberkulyozga ega 657 bemorga asoslangan.

Boshlangʻich baholashda qanday ma’lumotlar toʻplandi?

Tashxisdan keyingi dastlabki ikki hafta ichida uyga tashriflar amalga oshirilgan va nafaqat klinik ma’lumotlar, balki parvarish natijasiga ta’sir qilishi mumkin boʻlgan ijtimoiy hamda psixologik koʻrsatkichlar ham baholangan:

• Yosh, jins, ta’lim, ish va oilaviy holat,
• Daromad, uy-joy turi va mobil telefonga kirish imkoniyati,
• Tuberkulyoz alomatlari va avval murojaat qilingan tibbiy muassasalar,
• Balgʻam surtmasining mikroskopik darajasi,
• Tana massasi indeksi,
• Diabet va HIV holati,
• Xonadonning oziq-ovqat xavfsizligi,
• Spirtli ichimlik iste’moli,
• Depressiv alomatlar,
• Tuberkulyoz stigmasi,
• Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash,
• Shaxsning oʻz sogʻligʻini baholashi,
• Kundalik faoliyat va nogironlik darajasi.

Qoʻllanilgan oʻlchov vositalari

Tuberkulyoz davolashi qanday amalga oshirildi?

Ishtirokchilar Hindiston Milliy Tuberkulyozni Yoʻq Qilish Dasturining har kunlik, olti oylik fiksatsiyalangan doza kombinatsiyali davolashini olgan.

• Dastlabki ikki oylik intensiv davrda izoniazid, rifampitsin, pirazinamid va etambutol,
• Keyingi toʻrt oylik davom ettirish davrida izoniazid, rifampitsin va etambutol qoʻllangan.

Kunlik tabletkalar soni ishtirokchining tana vazniga qarab belgilangan. Davolash oxirida dastur tomonidan belgilangan sogʻayish yoki davolashni yakunlash natijalari qayd etilgan, tana massasi indeksi va nogironlik bahosi takrorlangan.

Davolashdan keyingi kuzatuv qanday olib borildi?

Davolashni muvaffaqiyatli yakunlagan shaxslar davolash tugagan sanadan boshlab 12 oy kuzatilgan. Uyga tashriflar davolashdan keyingi 3., 6., 9. va 12. oylarda amalga oshirilgan.

Har bir tashrifda tuberkulyoz alomatlari soʻralgan. Dastlabki uch tashrifda balgʻam testi koʻpincha alomatlari boʻlgan shaxslarda oʻtkazilgan. Oʻn ikkinchi oyda esa ishtirokchilarning koʻpchiligidan alomatlari boʻlmasa ham balgʻam namunasi olingan.

Testlar tuberkulyoz dasturi doirasida quyidagi usullardan biri yoki bir nechtasi bilan oʻtkazilgan:

• Xpert MTB/RIF,
• Mikobakteriya kulturasi,
• Balgʻam mikroskopiyasi.

Musbat kultura natijasi bevosita qaytalanish deb qabul qilingan. Xpert yoki mikroskopiyaning musbatligi esa dastur doirasidagi klinik qayta baholash bilan birga qaytalanish sifatida tasniflangan. Ayrim shaxslarga alomatlar, klinik belgilar va rentgenografiya asosida empirik tarzda qayta tuberkulyoz tashxisi qoʻyilgan.

Faol holat aniqlash orqali topilgan shaxslar kimlar edi?

ACF guruhi PCF guruhiga qaraganda yoshi kattaroq va ijtimoiy jihatdan koʻproq nochor edi. Faol skrining orqali topilganlarning %27,1’i 60 yosh va undan katta boʻlgan boʻlsa, passiv guruhda bu koʻrsatkich %12,2 edi. ACF guruhining %57,6’ida umuman rasmiy ta’lim boʻlmagan, PCF guruhida esa bu koʻrsatkich %38,9 edi.

Shaxsiy mobil telefon egaligi ACF guruhida %48,6, PCF guruhida %69,7 edi. Hech qanday mobil telefonga kirish imkoniyati boʻlmaganlar ACF guruhida %5,1, PCF guruhida %1,0 ni tashkil qilgan. ACF guruhining median oylik xonadon daromadi 5.000, PCF guruhiniki esa 6.000 Hindiston rupiyasi deb bildirilgan.

Ushbu natijalar faol dala skriningi tibbiy muassasaga oʻz tashabbusi bilan murojaat qilish ehtimoli pastroq boʻlgan shaxslarga yetib bora olishini koʻrsatadi.

Faol holat aniqlash kasallikni ertaroq topdimi?

Faol holat aniqlash guruhidagilarda koʻplab alomatlar kamroq uchragan:

PCF guruhida 2+ yoki 3+ balgʻam surtmasi darajasi koʻproq, ACF guruhida 1+ daraja koʻproq edi. Yuqoriroq surtma darajasi balgʻam namunasida koʻproq batsilla koʻrilishini anglatadi. Bu koʻrinish passiv murojaat orqali tashxis qoʻyilganlar umuman olganda sogʻliqni saqlash tizimiga aniqroq yoki rivojlanganroq kasallik bilan yetib kelganini koʻrsatadi.

Biroq tashxisdan davolash boshlanishigacha oʻtgan median vaqt ACF guruhida besh, PCF guruhida ikki kun edi. Faol skrining kasallikni ertaroq bosqichda aniqlagan boʻlsa ham, davolashning tez boshlanishi avtomatik ravishda sodir boʻlmagan.

Klinik va psixososial farqlar

Diabet PCF guruhida %27,6, ACF guruhida %14,3 darajada bildirilgan. Ogʻir depressiya ehtimoli ACF guruhida %28,7, PCF guruhida %40,9 edi. PCF guruhida stigma bali, yomon sogʻliqni idrok etish va funksiya yoʻqotilishi yuqoriroq edi.

Ogʻir darajadagi kam vaznlilik har ikki guruhda ham juda keng tarqalgan:

• ACF guruhida BMI<16 kg/m²: %44,3
• PCF guruhida BMI<16 kg/m²: %45,3

BMI 16-18,49 kg/m² oraligʻidagi kam vaznlilik PCF guruhida %38,2, ACF guruhida %26,2 edi. Normal BMI esa ACF guruhida koʻproq uchragan.

HIV jadvalidagi hisobot muammosi

HIV holatiga oid jadvalda sonlar va foizlar bir xil qatorlarda oʻzaro mos koʻrinmaydi. Matnda 570 kishi HIV manfiy, 19 kishi HIV reaktiv va 68 kishining test holati mavjud emasligi yozilgan, ammo ularning yonidagi foizlar qatorlar boʻylab siljib ketgandek koʻrinadi.

Shu sababli HIV taqsimotida ishonchli asosiy qiymatlar shaxslar sonidir. Jadval foizlari tuzatilib qayta yozilmagan, hisobotda nomuvofiqlik borligi ochiq qayd etilgan.

Davolash boshlanishidan oldingi yoʻqotishlar

657 kishining 37 nafari davolashni boshlamagan. Bu matn va natijalar jadvalida %5,6 deb hisoblangan.

Faol va passiv holat aniqlash guruhlari oʻrtasida davolashdan oldingi kuzatuv yoʻqotilishi ahamiyatli darajada farq qilmagan: ACF’da %5,9, PCF’da %5,4.

Oqim diagrammasida 37 kishi uchun %5,3 yozilgan boʻlsa, matn va jadvalda %5,6 berilgan. Bunga diagrammada foiz hisobining 704 boshlangʻich ishtirokchi, matnda esa 657 dori-darmonga sezgir shaxs asosida amalga oshirilgani sabab boʻlishi mumkin. Analitik ta’rif 657 kishilik dori-darmonga sezgir kohortga asoslanganligi sababli asosiy natija %5,6 sifatida xabar qilingan.

Davolash davridagi natijalar

Davolashni boshlagan 620 kishining 447 nafari davolashni muvaffaqiyatli yakunlagan, 173 nafarida esa muvaffaqiyatsiz natija yuz bergan.

Muvaffaqiyatsiz natijaga duch kelgan 173 kishining:

• 136 nafari davolash kuzatuvidan chiqib ketgan,
• 28 nafari davolash davomida vafot etgan,
• 9 nafarida davolash muvaffaqiyatsizligi kuzatilgan.

Muvaffaqiyatsiz davolash natijalarining taxminan toʻrtdan uchdan koʻprogʻini davolashning yakunlanmasligi tashkil qilgan. Bu topilma muammolar faqat dorilarning biologik samaradorligi bilan emas, balki bemorlarni olti oylik parvarish jarayonida saqlab qolish bilan ham bogʻliq ekanini koʻrsatadi.

Nega faol holat aniqlash guruhida davolash davri yomonroq edi?

Muvaffaqiyatsiz davolash natijasi ACF guruhida %32,2, PCF guruhida %23,3 boʻlgan. Ijtimoiy, klinik va demografik oʻzgaruvchilar boʻyicha tuzatish kiritilgandan keyin ham ACF guruhida xavf %24 yuqori boʻlib qolgan:

\[ aRR = 1{,}24 \quad (95\%\,GA: 1{,}02-1{,}55) \]

Risk nisbatining 1,24 boʻlishi oʻrganilgan kohortda faol holat aniqlash orqali topilganlarda muvaffaqiyatsiz davolash natijasi xavfi passiv guruhga nisbatan 1,24 baravar ekanini koʻrsatadi. Ishonch oraligʻining barchasi 1 dan yuqori boʻlgani uchun bogʻliqlik statistik jihatdan ahamiyatli deb qabul qilingan.

Muvaffaqiyatsiz natijalarning aksariyati davolash kuzatuvidan chiqib ketishdir. Tadqiqotchilar faol skrining orqali ertaroq va yengilroq alomatlar bosqichida aniqlangan shaxslar oʻzlarini yetarlicha kasal his qilmagani sababli davolashni davom ettirish motivatsiyasi pastroq boʻlishi mumkinligini muhokama qilgan.

Biroq bu mexanizm bevosita oʻlchanmagan. Davolashni tashlab ketish sabablari boʻyicha batafsil sifatli intervyular oʻtkazilmagani uchun past motivatsiya ehtimoliy izohdir; isbotlangan sabab emas.

Davolashdan keyingi bir yillik natijalar

Davolashni muvaffaqiyatli yakunlagan 447 kishi bir yil davomida kuzatilgan. Kuzatilgan natijalar quyidagicha:

Kuzatilgan qaytalanish va oʻlim jami 102 kishi, ya’ni %22,8 ni tashkil etgan. Yetishmayotgan natijalar koʻp martalik imputatsiya usuli bilan koʻrib chiqilgan asosiy umumiy topilmada davolashdan keyingi qaytalanish yoki oʻlim darajasi %23,2 deb berilgan.

Tadqiqot muhokamasida tuberkulyoz qaytalanish darajasi taxminan %19 deb yaxlitlangan. Xom kuzatuv soni boʻlgan 82/447, %18,3 ga toʻgʻri keladi.

Qaytalanishlar kuzatuv davomida qanday taqsimlandi?

Ishtirokchilar oqim diagrammasi davolashdan keyingi yoʻqotishlar faqat oxirgi tashrifda yuzaga kelmaganini koʻrsatadi:

Oʻn ikkinchi oyda aniqlangan 28 yangi qaytalanish oʻsha tashrifda koʻplab ishtirokchilardan alomatlari boʻlmasa ham balgʻam namunasi olingani bilan birga baholanishi kerak. Tizimliroq testlash faqat alomatlarga asoslangan kuzatuv oʻtkazib yuborishi mumkin boʻlgan holatlarni aniqlagan boʻlishi mumkin.

Faol holat aniqlash davolashdan keyingi natijalarga qanday ta’sir qildi?

Davolashni muvaffaqiyatli yakunlaganlarda kuzatilgan yomon davolashdan keyingi natija darajasi ACF guruhida %17,5, PCF guruhida %27,8 boʻlgan.

Tuzatilgan tahlilda faol holat aniqlash orqali topilganlarda davolashdan keyingi qaytalanish yoki oʻlim xavfi passiv guruhga nisbatan %39 pastroq boʻlgan:

\[ aRR = 0{,}61 \quad (95\%\,GA: 0{,}43-0{,}86) \]

Risk nisbatining 0,61 boʻlishi ACF guruhidagi xavf PCF guruhidagi xavfning taxminan %61’i darajasida ekanini anglatadi. Boshqacha aytganda, nisbiy xavf taxminan %39 pastroq.

Bu natija faol holat aniqlash qaytalanishni bevosita oldini olishini isbotlamaydi. PCF guruhida tashxis vaqtida ogʻirroq alomatlar, yuqoriroq balgʻam surtmasi darajasi, koʻproq diabet, depressiya va funksiya yoʻqotilishi boʻlishi davolashdan keyingi farqning bir qismini tushuntirishi mumkin.

Nega umumiy natijada ACF va PCF oʻrtasida farq topilmadi?

Faol holat aniqlash guruhining davolash davridagi natijasi yomonroq, davolashdan keyingi natijasi esa yaxshiroq boʻlgan. Bu qarama-qarshi ta’sirlar butun parvarish zanjiri birlashtirilganda bir-birini muvozanatlashtirgan.

Xom birlashtirilgan salbiy natija darajalari:

• ACF: %47,4
• PCF: %47,9

Tuzatilgan taqqoslash:

\[ aRR = 0{,}89 \quad (95\%\,GA: 0{,}76-1{,}03) \]

Ishonch oraligʻi 1 qiymatini oʻz ichiga olgani uchun butun parvarish zanjiri boʻyicha ahamiyatli farq koʻrsatilmagan. Bu natija ikki usul mutlaq teng ekanini isbotlamaydi; mavjud tanlanmada statistik jihatdan ishonchli umumiy farq aniqlanmaganini koʻrsatadi.

Kaplan-Meier egri chiziqlari nimani koʻrsatdi?

Kaplan-Meier egri chiziqlari tashxisdan taxminan 540. kungacha, ya’ni olti oylik davolash va undan keyingi taxminan bir yillik davrgacha salbiy hodisasiz qolish ehtimolini koʻrsatadi.

Davolash davom etgan dastlabki olti oyda ACF egri chizigʻi tezroq pasaygan, ya’ni faol holat aniqlash orqali topilganlarda davolash davridagi yoʻqotishlar ertaroq yuzaga kelgan. Davolashdan keyingi davrda esa PCF egri chizigʻi tezroq pasaygan va ikki egri chiziq taxminan 450. kun atrofida kesishgan.

Kuzatuv oxirida guruhlarning umumiy hodisa yuklamasi bir-biriga yaqinlashgan. Log-rank testi natijasi P=0,957; bu qiymat butun kuzatuv davri davomida egri chiziqlar statistik jihatdan farq qilmaganini koʻrsatadi.

Kaplan-Meier bahosining asosiy munosabati tadqiqot usulini tushuntirish maqsadida quyidagicha koʻrsatilishi mumkin:

\[ \hat{S}(t) = \prod_{t_i \leq t}\left(1-\frac{d_i}{n_i}\right) \]

Bu yerda:

• S(t), t vaqtigacha salbiy hodisasiz qolish ehtimolini,
• d_i, tegishli vaqtda yuz bergan salbiy hodisalar sonini,
• n_i, oʻsha vaqtda hali kuzatuvda va hodisa xavfi ostida boʻlgan shaxslar sonini ifodalaydi.

Grafik sarlavhasi “Kaplan-Meier yashab qolish baholari” boʻlishiga va egri chiziqlar 1 dan pastga tushishiga qaramay, vertikal oʻq “salbiy parvarish natijalarining kumulyativ insidensi” deb belgilangan. Pasayuvchi egri chiziqning matematik tuzilishi hodisasiz yashab qolish ehtimoliga mos keladi; kumulyativ insidens esa odatda noldan boshlanib oshadi. Shu sababli grafikdagi oʻq yorligʻi bilan koʻrsatilgan egri chiziq oʻrtasida hisobot nomuvofiqligi mavjud.

Birlashtirilgan salbiy natija bilan mustaqil bogʻliq omillar

Mobil telefonga kirish imkoniyati yoʻqligi bevosita biologik xavf emas. Bu sogʻliqni saqlash xodimlarining shaxs bilan bogʻlanishini, qabul va dori eslatmalarini, natijalarni bildirishni va yordam chaqirishni qiyinlashtirishi mumkin. Shu bilan birga bu chuqurroq iqtisodiy mahrumlikning koʻrsatkichi ham boʻlishi mumkin.

Past ta’lim darajasini ham faqat savodxonlik ta’siri sifatida talqin qilmaslik kerak. U daromad, mehnat sharoitlari, sogʻliq savodxonligi, transport va ijtimoiy beqarorlik kabi oʻzaro bogʻliq omillarni ifodalashi mumkin.

Davolashdan oldingi kuzatuv yoʻqotilishi bilan bogʻliq omillar

Faqat 37 ta davolashdan oldingi hodisa boʻlgani sababli koʻp oʻzgaruvchili model tuzilmagan. Bir oʻzgaruvchili tahlilda ogʻir kam vaznlilik va spirtli ichimlik iste’moli buzilishi davolashdan oldingi yoʻqotish xavfining yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq deb topilgan.

Yuqoriroq balgʻam surtmasi darajasi va oʻrtacha darajadagi oziq-ovqat xavfsizligi muammosi davolashdan oldingi yoʻqotish xavfining pastroq boʻlishi bilan bogʻliqdek koʻringan. Biroq hodisalar soni kam va tahlil tuzatilmaganligi sababli bu bogʻliqliklar sababiy yoki barqaror topilmalar sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Davolash davridagi muvaffaqiyatsiz natijalar bilan bogʻliq omillar

Davolashni boshlagan 620 kishida oʻtkazilgan koʻp oʻzgaruvchili tahlilda quyidagi xususiyatlar muvaffaqiyatsiz davolash davri natijalari bilan mustaqil ravishda bogʻliq deb topilgan:

• Ta’lim darajasining pastroq boʻlishi,
• Ajralgan, ajrashgan yoki beva boʻlish,
• Mobil telefonga kirish imkoniyatining yoʻqligi,
• Diabet,
• Spirtli ichimlik iste’moli buzilishi,
• Faol holat aniqlash orqali topilgan boʻlish.

Ushbu topilmalar davolash muvaffaqiyati faqat toʻgʻri antibiotiklar berilishiga bogʻliq emasligini; unga ijtimoiy aloqa, oila koʻmagi, metabolik kasalliklar va xulq-atvor omillari ham ta’sir qilishini koʻrsatadi.

Davolashdan keyingi qaytalanish yoki oʻlim bilan bogʻliq omillar

Davolashni muvaffaqiyatli yakunlagan 447 kishida quyidagi xususiyatlar yomon davolashdan keyingi natijalar bilan mustaqil ravishda bogʻliq deb topilgan:

• Katta yosh,
• Qishloq hududida yashash,
• Avval tuberkulyoz bilan kasallangan boʻlish,
• Davolash oxirida BMI<16 kg/m² boʻlishi,
• Davolash oxirida BMI 16-18,49 kg/m² oraligʻida boʻlishi,
• Ogʻir depressiya ehtimoli,
• Passiv holat aniqlash orqali topilgan boʻlish.

Ayniqsa davolash oxirida kam vaznning saqlanib qolishi nafaqat boshlangʻich kasallik ogʻirligini, balki davolashga qaramay yetarli oziqlanish va jismoniy tiklanish sodir boʻlmagan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. Tadqiqot oziqlanish aralashuvini sinovdan oʻtkazmagan; biroq natijalar davolash yakunidagi oziqlanish holati kuzatuvni rejalashtirishda muhim boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi.

Tadqiqotda qoʻllangan statistik yondashuv

Natijalar keng tarqalganligi sababli logistik regressiyadan olinadigan odds nisbatlari bogʻliqlikni amaldagidan kattaroq koʻrsatishi mumkin deb hisoblangan va modifikatsiyalangan Puasson regressiyasi qoʻllangan.

Asosiy model mantigʻi tushuntirish maqsadida quyidagicha:

\[ \log(E[Y|X]) = \beta_0 + \beta_1X_1 + \cdots + \beta_pX_p \]

Bir oʻzgaruvchi uchun tuzatilgan risk nisbati:

\[ aRR = e^{\beta} \]

Bu yerda:

• Y, salbiy natija yuz bergan-bermaganini,
• X oʻzgaruvchilari yosh, ta’lim, BMI, spirtli ichimlik iste’moli va holat aniqlash turi kabi xususiyatlarni,
• β, model koeffitsiyentini,
• aRR, boshqa oʻzgaruvchilar oʻzgarmas saqlanganda nisbiy xavfni ifodalaydi.

Risk nisbati 1 dan yuqori boʻlsa taqqoslanayotgan guruhda xavf yuqoriroq, 1 dan past boʻlsa pastroq. Ishonch oraligʻining 1 ni oʻz ichiga olishi mavjud ma’lumotlar ortish yoki kamayish yoʻnalishida aniq statistik xulosa bermasligini koʻrsatadi.

Murakkab tanlanma dizayni qanday hisobga olindi?

Faol va passiv holat guruhlari har bir tumanda teng kattalikda boʻlmagani va PCF guruhida tasodifiy tanlash amalga oshirilgani sababli tahlillar oddiy tasodifiy tanlanma sifatida koʻrib chiqilmagan.

Stata’ning survey tahlil vositalaridan foydalanib:

• Tanlash ehtimoliga asoslangan tanlanma vaznlari,
• Tuman va holat aniqlash usuliga koʻra stratifikatsiya,
• Klasterlash,
• Cheklangan populyatsiya tuzatmasi qoʻllangan.

Bu usullar tanlanmadagi shaxslar sonini oʻzgartirmaydi; biroq standart xatolar va ishonch oraliqlarini tanlanma dizayniga muvofiq hisoblashni maqsad qiladi.

Yetishmayotgan ma’lumotlar qanday koʻrib chiqildi?

Davolashdan keyingi kuzatuv davomida 23 kishi bilan ma’lum bosqichdan keyin bogʻlanib boʻlmagan. Tadqiqotchilar bu shaxslarni avtomatik ravishda sogʻlom, qaytalangan yoki vafot etgan deb qabul qilmagan; koʻp martalik imputatsiya usulidan foydalangan.

Uchinchi, oltinchi, toʻqqizinchi va oʻn ikkinchi oylardagi natijalar shaxsning oldingi vaqt nuqtasigacha tuberkulyozsiz qolishi sharti bilan ketma-ket logistika modellari orqali baholangan.

Imputatsiya modellariga quyidagi oʻzgaruvchilar kiritilgan:

• Yosh va jins,
• Ta’lim va iqtisodiy holat,
• Oilaviy holat,
• Oldingi tuberkulyoz tarixi,
• Diabet,
• BMI,
• Oziq-ovqat xavfsizligi,
• Spirtli ichimlik iste’moli,
• Depressiv alomatlar.

Oʻnta alohida toʻldirilgan ma’lumotlar toʻplami yaratilgan va natijalar Rubin qoidalari bilan birlashtirilgan. Bu usul yetishmayotgan natijalar tasodifiy emas, biroq kuzatilgan xususiyatlar bilan izohlanishi mumkin boʻlgan “tasodifiy yetishmaslik” faraziga asoslanadi. Bogʻlanib boʻlmagan shaxslarning natijalari kuzatilmagan xususiyatlarga bogʻliq boʻlsa, bu faraz haqiqiy boʻlmasligi mumkin.

Tadqiqotning jamoat salomatligi nuqtayi nazaridan asosiy xabari

Tadqiqotning eng kuchli xabari shuki, tuberkulyoz davolash muvaffaqiyatini faqat oxirgi dori dozasigacha oʻlchab boʻlmaydi. Davolashni muvaffaqiyatli tugatgan taxminan har toʻrt kishidan biri bir yil ichida qaytalanish yoki oʻlimni boshdan kechirgan.

Bu holat ayrim shaxslar uchun tuberkulyoz davolash tugagach butunlay yopiladigan qisqa muddatli kasallik emasligini; qayta kasallanish, doimiy oʻpka shikastlanishi, funksiya yoʻqotilishi va oʻlim xavfi davom etadigan uzoq muddatli sogʻliq muammosi ekanini koʻrsatadi.

Tadqiqot davolashdan keyin quyidagi xizmatlarning muhimligini koʻrsatadi:

• Muntazam alomatlar skriningi,
• Zarur boʻlganda balgʻam va molekulyar test,
• Oziqlanish holatini baholash,
• Depressiya va spirtli ichimlik iste’moli boʻyicha yordam,
• Oʻpka funksiyasi va post-tuberkulyoz oʻpka kasalligini baholash,
• Yuqori xavfli shaxslarni tez-tezroq kuzatish.

Biroq tadqiqot ushbu aralashuvlarning hech birini eksperimental tarzda qoʻllamagan yoki samaradorligini sinovdan oʻtkazmagan.

Bemor yonida bajariladigan til surtmasi testlari nega muhokama qilinmoqda?

Tadqiqotchilar til ustidan surtma olish orqali tuberkulyoz nuklein kislotasini aniqlashga qaratilgan bemor yonida bajariladigan testlar jamiyatga asoslangan faol skriningni kengaytirishi mumkinligini ta’kidlaydi.

Namuna olishning osonlashishi koʻp sonli shaxslarni tibbiy muassasadan tashqarida skrining qilish imkonini berishi mumkin. Biroq tadqiqot natijalari faqat tashxislar sonini oshirishning oʻzi yetarli emasligini koʻrsatadi. Faol skrining orqali topilgan shaxslar davolashni boshlamasa yoki yakunlamasa, tashxis qoʻyish imkoniyatining ortishi kutilgan jamoat salomatligi foydasiga aylanmasligi mumkin.

Kundalik hayotga ta’siri

Olti oylik tuberkulyoz davolashi, ayniqsa kunlik haq evaziga ishlaydigan, transport muammosi bor yoki mobil telefoni boʻlmagan shaxslar uchun faqat dori ichish masalasi emas. Tibbiy muassasaga borish, daromad yoʻqotish, nojoʻya ta’sirlar bilan kurashish, oilaviy majburiyatlarni davom ettirish va kasallik stigmasiga qarshi kurashish talab etiladi.

Ushbu tadqiqotda mobil telefonga kirish imkoniyati, ta’lim, qishloq hayoti, spirtli ichimlik iste’moli va oziqlanish holati kabi oʻzgaruvchilarning natijalar bilan bogʻliqligi davolash muvaffaqiyatini shaxsning ijtimoiy sharoitlaridan alohida koʻrib boʻlmasligini koʻrsatadi.

Faol skrining orqali shaxsni oʻz uyida topish sogʻliqni saqlash tizimiga kirish eshigini ochishi mumkin. Ammo parvarish zanjirining qolgan qismi transport, aloqa, oziqlanish va psixososial yordam bilan mustahkamlanmasa, shaxs keyingi bosqichlarda tizimdan chiqib ketishi mumkin.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Ishtirokchilar tashxisdan davolashdan keyingi birinchi yil oxirigacha prospektiv ravishda kuzatilgan.
• Faqat davolash natijalari emas, davolashdan oldingi va davolashdan keyingi yoʻqotishlar ham baholangan.
• Faol va passiv holat aniqlash ilk bor davolashdan keyingi natijalar nuqtayi nazaridan taqqoslangan.
• Davolashdan keyingi tashriflar 3., 6., 9. va 12. oylarda amalga oshirilgan.
• Alomatlari boʻlgan shaxslarda balgʻam testi va klinik qayta baholash oʻtkazilgan.
• Oʻn ikkinchi oyda koʻpchilikdan alomatlardan qat’i nazar balgʻam olinishi qaytalanishni aniqlashni kuchaytirgan.
• Ijtimoiy, iqtisodiy, psixologik, oziqlanish va klinik oʻzgaruvchilar birgalikda baholangan.
• Murakkab tanlanma dizayni statistik tahlillarda hisobga olingan.
• Keng tarqalgan natijalarda risk nisbatini olish uchun modifikatsiyalangan Puasson regressiyasi qoʻllangan.
• Yetishmayotgan kuzatuv natijalari koʻp martalik imputatsiya orqali koʻrib chiqilgan.
• Davolashdan keyingi ishtirokchilarni kuzatuvda saqlash darajasi %95 dan yuqori ekani bildirilgan.
• Tadqiqot bir nechta etika qoʻmitasi tomonidan tasdiqlangan va yozma rozilik olingan.

Tadqiqotning cheklovlari

• Taqriz holati: Tadqiqot taqrizdan oʻtmagan preprintdir.
• Kuzatuv dizayni: Faol yoki passiv holat aniqlash natijalarga sabab boʻlishi isbotlanmaydi.
• Tasodifiy taqsimlash yoʻq: ACF va PCF guruhlari yosh, ta’lim, daromad, alomatlar va hamroh kasalliklar boʻyicha boshlangʻichda farq qiladi.
• Umumlashtirish cheklangan: Besh tumandagi zaif jamoalar oʻrganilgan.
• Kasallik turi cheklangan: Faqat dori-darmonga sezgir va balgʻam surtmasi musbat oʻpka tuberkulyozi kiritilgan.
• Dori-darmonga chidamli TB chiqarilgan: Rifampitsinga chidamli 47 kishi tahlildan tashqarida qoldirilgan.
• Balgʻam manfiy va oʻpkadan tashqari TB yoʻq: Natijalarni bu guruhlarga bevosita qoʻllab boʻlmaydi.
• Davolashdan oldingi yoʻqotish kam baholangan boʻlishi mumkin: Tadqiqotga roʻyxatdan oʻta oladigan darajada yetib borish mumkin boʻlmagan shaxslar kohortga umuman kirmagan boʻlishi mumkin.
• Qaytalanish tashxisidagi test cheklovlari: Oldin davolangan shaxslarda Xpert qoldiq DNA sabab notoʻgʻri musbat yoki past batsilla yukida notoʻgʻri manfiy natija berishi mumkin.
• Qaytalanish va qayta infeksiya ajratilmagan: Genetik tiplash qilinmagani sababli hodisa eski infeksiyaning qaytalanishimi yoki yangi yuqishmi, aniqlanmagan.
• Davolashdan keyingi oʻlimlar barcha sabablarga bogʻliq: Oʻlim parvarish natijasi sifatida baholangan, biroq har bir oʻlim bevosita tuberkulyozdan kelib chiqqani koʻrsatilmagan.
• Birlashtirilgan natija geterogen: Davolashni boshlamaslik, davolash muvaffaqiyatsizligi, qaytalanish va oʻlim klinik jihatdan turli hodisalardir.
• Yetishmayotgan ma’lumot farazi: Koʻp martalik imputatsiya yetishmaslik kuzatilgan oʻzgaruvchilar bilan izohlanishi mumkinligini faraz qiladi.
• Qoldiq chalgʻituvchi omillar: Koʻp oʻzgaruvchili tuzatishga qaramay, oʻlchanmagan ijtimoiy yoki klinik farqlar qolgan boʻlishi mumkin.
• Kaplan-Meier oʻqi yorligʻi: Grafikda pasayuvchi hodisasiz yashab qolish egri chizigʻi bilan “kumulyativ insidens” yorligʻi oʻrtasida nomuvofiqlik bor.
• Oqim diagrammasi foizi: Davolashdan oldingi yoʻqotish diagrammada %5,3, matn va jadvalda %5,6 deb berilgan.
• HIV jadvali: HIV sonlari va foizlarining qatorlarga joylashuvida aniq hisobot nomuvofiqligi mavjud.

Tadqiqot nima deydi?

• Tashxisdan davolashdan keyingi birinchi yilgacha kuzatilganda ishtirokchilarning %47,6’i kamida bitta salbiy parvarish natijasini boshdan kechirgan.
• Davolashni boshlaganlarning %27,9’i davolashni muvaffaqiyatli yakunlay olmagan.
• Muvaffaqiyatsiz davolash natijalarining katta qismi davolash kuzatuvidan chiqib ketish sababli yuz bergan.
• Davolashni muvaffaqiyatli yakunlaganlarda kuzatilgan qaytalanish yoki oʻlim darajasi %22,8.
• Faol va passiv holat aniqlash oʻrtasida butun parvarish zanjiri boʻyicha ahamiyatli umumiy farq aniqlanmagan.
• Faol holat aniqlash orqali topilganlarda davolash davridagi muvaffaqiyatsiz natija xavfi yuqoriroq.
• Faol holat aniqlash orqali topilgan va davolashni yakunlaganlarda davolashdan keyingi qaytalanish yoki oʻlim xavfi pastroq.
• Faol holat aniqlash ijtimoiy jihatdan zaifroq va yoshi kattaroq shaxslarga yetib borgan.
• Faol holat aniqlash orqali topilganlarda alomatlar va balgʻam surtmasi darajasi yengilroq koʻrinadi.
• Ogʻir oziqlanish yetishmovchiligi, spirtli ichimlik iste’moli buzilishi, past ta’lim, qishloq hayoti va mobil telefonga kirish imkoniyati yoʻqligi butun parvarish zanjiridagi salbiy natijalar bilan bogʻliq.
• Davolashdan keyingi tizimli kuzatuv qaytalanish va oʻlimlarni aniqlash nuqtayi nazaridan muhim.

Tadqiqot nima demaydi?

• Faol holat aniqlash mutlaq yaxshiroq yoki yomonroq ekanini isbotlamaydi.
• Faol holat aniqlash tuberkulyoz qaytalanishini bevosita oldini olishini koʻrsatmaydi.
• Passiv holat aniqlash qaytalanishga sabab boʻlishini koʻrsatmaydi.
• Mobil telefon egasi boʻlishning oʻzi davolash muvaffaqiyatini oshirishini isbotlamaydi.
• Oziqlanish yordami, depressiyani davolash yoki spirtli ichimlikka qarshi aralashuv natijalarni yaxshilashini eksperimental tarzda sinamaydi.
• Davolashdan keyingi barcha oʻlimlar tuberkulyozdan kelib chiqqanini koʻrsatmaydi.
• Qaytalanishlarning qanchasi haqiqiy relaps, qanchasi yangi infeksiya ekanini aniqlamaydi.
• Til surtmasi testlaridan ushbu kohortda foydalanish parvarish natijalarini yaxshilashini koʻrsatmaydi.
• Natijalarni dori-darmonga chidamli, balgʻam manfiy yoki oʻpkadan tashqari tuberkulyozga bevosita qoʻllab boʻlmaydi.
• Topilmalar Hindistonning barcha hududlarini yoki boshqa mamlakatlarni ifodalamaydi.

Tadqiqot usuli va natijalari

Texnik usulning qisqacha mazmuni

Parvarish bosqichlarining sonli xulosasi

ACF va PCF taqqoslashining xulosasi

Asosiy topilmalarning texnik talqini

Etik tasdiq, moliyalashtirish va manfaatlar toʻqnashuvi

Tadqiqot Hindiston Milliy Tuberkulyozni Yoʻq Qilish Dasturining Milliy Operatsion Tadqiqot Qoʻmitasi hamda PUKAR, Tufts universiteti va The Union etika qoʻmitalari tomonidan tasdiqlangan. Barcha ishtirokchilardan yozma axborotlangan rozilik olingan.

Tadqiqot Doris Duke Foundation tomonidan berilgan Clinical Scientist Development Award va Paragon Award bilan qoʻllab-quvvatlangan. Project Axshya’ning faol holat aniqlash faoliyatlari Global Fund tomonidan moliyalashtirilgan. Moliyalashtiruvchilar tadqiqot dizayni, ma’lumot toʻplash, tahlil, talqin, yozish yoki nashr qilish qarorida rol oʻynamagani bildirilgan.

Mualliflar tadqiqot bilan bogʻliq manfaatlar toʻqnashuvi haqida xabar bermagan.

Manba va usul haqida izoh

Ushbu kontent Pruthu Thekkur, Jaya Prasad Tripathy, Divya Nair, Ajay M. V. Kumar, Karuna Sagili, Bharati Kalottee, Anthony D. Harries, Thomas J. Stopka, Alice M. Tang, Srinath Satyanarayana va Ramnath Subbaraman tomonidan tayyorlangan “From diagnosis to recurrence-free survival—the care cascade for tuberculosis disease among people detected by active and passive case finding in central India: a prospective cohort study” nomli tadqiqotga asoslanadi.

Tadqiqot SSRN’da e’lon qilingan preprint boʻlib, matnda aniq “This preprint research paper has not been peer reviewed” iborasi mavjud. Demak, tadqiqot mustaqil ilmiy taqrizdan oʻtmagan. Jurnal tomonidan qabul qilinishi yoki taqrizdan oʻtgan yakuniy nashr holatini matnning oʻzidan tasdiqlab boʻlmaydi.

Tadqiqot prospektiv kuzatuv kohort tadqiqotidir; randomizatsiyalangan nazoratli klinik sinov emas. Faol va passiv holat aniqlash guruhlari boshlangʻichda ijtimoiy, demografik va klinik jihatdan farq qilgani sababli kuzatilgan bogʻliqliklarni sababiylik dalili sifatida talqin qilish mumkin emas.

Tadqiqot faqat Hindiston markazidagi besh tumanda yashovchi, dori-darmonga sezgir va balgʻam surtmasi musbat oʻpka tuberkulyozi boʻlgan katta yoshli kishilarni qamrab oladi. Natijalarni dori-darmonga chidamli, balgʻam manfiy, bolalik davri yoki oʻpkadan tashqari tuberkulyozga bevosita qoʻllab boʻlmaydi.

Davolashdan keyingi oʻlim birlashtirilgan tuberkulyoz parvarishi natijasi tarkibida baholangan boʻlsa-da, barcha oʻlimlar bevosita tuberkulyoz bilan bogʻliq ekani koʻrsatilmagan. Qaytalanish holatlarida kasallik eski infeksiyaning relapsimi yoki yangi infeksiyami ekanligi molekulyar tiplash orqali ajratilmagan.

Ushbu maqola faqat yuklangan tadqiqotning usullari, jadvallari, ishtirokchilar oqim diagrammasi, Kaplan-Meier grafiklari, sonli topilmalari, muallif izohlari va cheklovlariga asoslanib tayyorlangan. Tadqiqotda boʻlmagan davolash kafolati, faol holat aniqlashning mutlaq ustunligi, til surtmasi testlarining isbotlangan muvaffaqiyati, aniq sababiylik yoki butun Hindistonga umumlashtirish da’vosi qoʻshilmagan.