Ushbu tadqiqot Typha domingensis va Pennisetum glaucifolium o‘simliklarining ildizlaridan olingan biomassalarning oqova suv namunasidagi fizik-kimyoviy ifloslantiruvchilar, og‘ir metallar hamda umumiy va fekal koliform yukiga ta’sirini taqqoslaydi. Tadqiqotchilar pH, loyqalilik, elektr o‘tkazuvchanlik, umumiy qattiqlik, umumiy muallaq qattiq modda (TSS), umumiy erigan qattiq modda (TDS), biologik kislorod talabi (BOD), kimyoviy kislorod talabi (COD), ishqoriylik va turli ionlarni o‘lchagan; nikel, marganets, xrom, qo‘rg‘oshin, kadmiy va kobaltni atom-absorbsion spektroskopiya bilan, koliformlarni esa membranali filtrlash bilan baholagan. Manbada keltirilgan o‘rtacha qiymatlar har ikki o‘simlik guruhida ko‘plab ifloslantiruvchi ko‘rsatkichlar ishlov berilmagan namunaga nisbatan kamayganini va ko‘pchilik ko‘rsatkichlarda T. domingensis guruhi pastroq qiymatlar berganini ko‘rsatadi. Biroq biomassa oqova suvga qanday qo‘llangani bo‘yicha doza, kontakt vaqti va tayyorlash tartibi manbada bayon qilinmagani sababli tadqiqot to‘liq qayta bajariladigan tozalash protokolini taqdim etmaydi.
Eng yaqqol o‘zgarishlardan biri umumiy erigan qattiq moddalarda kuzatilgan: ishlov berilmagan namunada 2438,00 mg/L bo‘lgan TDS T. domingensis guruhida 523,00 mg/L gacha, P. glaucifolium guruhida 739,33 mg/L gacha kamaygan. COD mos ravishda 460,66 mg/L dan 79,66 va 124,33 mg/L gacha; BOD esa 87,20 mg/L dan 20,76 va 36,76 mg/L gacha tushgan. Manbadagi yaxlitlangan o‘rtacha qiymatlar asosida hisoblanganda, bu TDS uchun taxminan %78,5 va %69,7; COD uchun taxminan %82,7 va %73,0; BOD uchun taxminan %76,2 va %57,8 kamayishga teng. Ushbu foizlar Verianla tomonidan manba jadvalidagi o‘rtacha qiymatlardan hisoblangan; ular tadqiqot grafiklarida berilgan foizlarning o‘rnini bosuvchi mustaqil o‘lchovlar emas.
Og‘ir metall natijalarida ham xuddi shu umumiy yo‘nalish kuzatiladi. Masalan, nikel qiymati 0,79 dan T. domingensis guruhida 0,12 gacha va P. glaucifolium guruhida 0,13 gacha; marganets 1,86 dan mos ravishda 0,25 va 0,31 gacha; xrom 2,99 dan 0,70 va 0,76 gacha kamaygan. Biroq manba Table 2 ustunlarida og‘ir metall qiymatlarining birligi aniq ko‘rsatilmagan. Shu sabab bu yerda qiymatlar manbada qanday ko‘rinishda bo‘lsa shunday beriladi va yetishmayotgan birlik keyinchalik taxmin qilinmaydi.
Turkiya nuqtai nazaridan tadqiqot o‘simlik biomassalarini kam texnologiya talab qiladigan oqova suvni yaxshilash yondashuvlarida o‘rganish mumkinligini ko‘rsatuvchi eksperimental misoldir; ammo natijalarni Turkiyadagi shahar yoki sanoat oqova suv inshootlariga bevosita ko‘chirish mumkin emas. Turkiyada qo‘llash imkoniyatini baholash uchun mahalliy oqova suv tarkibi, harorat, pH, og‘ir metall profili, gidravlik yuk, kontakt vaqti, biomassa dozasi, o‘simlik materialini tayyorlash, tozalashdan keyingi biomassani boshqarish va amaldagi suv sifati talablariga mos alohida tasdiqlash zarur. Ushbu tadqiqotning o‘zi olingan suv ichishga yaroqli ekanini, me’yoriy chegaralarga javob berishini yoki to‘liq miqyosli inshootda xuddi shu samaradorlikka erishilishini ko‘rsatmaydi.
Tadqiqotning asosiy savoli nima?
Tadqiqotning asosiy savoli Typha domingensis va Pennisetum glaucifolium o‘simlik biomassalari ifloslangan suv namunasidagi fizik-kimyoviy ifloslantiruvchilar, og‘ir metallar va koliform bakteriyalarni kamaytirish salohiyatiga egami hamda ikki o‘simlikdan qaysi biri yuqoriroq olib tashlash samaradorligini ko‘rsatadi, degan savoldir.
Tadqiqot bu yondashuvni fitoremediatsiya doirasida ko‘rib chiqadi. Fitoremediatsiya — o‘simliklar yoki o‘simliklardan olingan materiallardan atrof-muhit ifloslantiruvchilarini olib tashlash yoki kamaytirish uchun foydalanishdir. Manbada Typha domingensis suv muhitlarida keng tarqalgan o‘simlik, Pennisetum glaucifolium esa Desho grass deb ataladigan ko‘p yillik o‘t sifatida ta’riflanadi.
Namunalar qayerdan olingan?
Tadqiqot Nigeriyaning Kebbi shtatidagi Argungu hududida o‘tkazilgan. Typha domingensis va Pennisetum glaucifolium ildizlari Argungu daryosi yaqinidagi hududdan yig‘ilgan. O‘simlik namunalari Usmanu Danfodiyo University, Sokoto tarkibidagi gerbariy bo‘limida aniqlangan; T. domingensis uchun UDUH/ANS/1115, P. glaucifolium uchun UDUH/ANS/1092 voucher raqamlari keltirilgan.
Usul bo‘limida suv namunasi toza plastik butilkalarda Argungu River dan olingani, yorug‘lik tushishini kamaytirish uchun qora plastik paketlarga o‘ralgani va laboratoriyaga muz ustida taxminan 4 °C da tashilgani yozilgan. Bunga qarama-qarshi ravishda, tadqiqotning maqsad va natijalar bo‘limi namunani Kebbi State water treatment plant bilan bog‘laydi. Manba daryo namunasi bilan tozalash inshooti namunasi o‘rtasidagi bu farqni izohlamaydi. Shu sabab namunalar manbai bo‘yicha manba ichida noaniqlik mavjud.
Eng muhim uslubiy kamchilik nima?
Tadqiqotdagi eng muhim hisobot kamchiligi — o‘simlik biomassalarini oqova suvga qo‘llash protokoli batafsil bayon qilinmaganidir. Manba o‘simlik ildizlari qayerdan yig‘ilgani va qanday aniqlangani haqida ma’lumot beradi; keyin “ishlov berilgan” va “ishlov berilmagan” suv namunalarining tahlillarini keltiradi. Biroq ildizlar quritilganmi, maydalanganmi, ishlatilgan biomassa miqdori, biomassa/suv nisbati, kontakt vaqti, aralashtirish sharoiti, reaktor hajmi va ishlov qaysi haroratda bajarilgani aniq ko‘rsatilmagan.
Bu ma’lumot yetishmasligi muhim, chunki kuzatilgan olib tashlash qiymatlarini boshqa laboratoriyada ayni sharoitlarda qayta olishni qiyinlashtiradi. Demak, tadqiqot ikki biomassa guruhining o‘lchangan natijalarini taqqoslaydi, biroq chop etilgan matnning o‘zi to‘liq amaliy retsept bermaydi.
Fizik-kimyoviy xususiyatlar qanday o‘zgardi?
Manba Table 1 da ishlov berilmagan suvni ikki o‘simlik guruhi bilan taqqoslaydi. Quyidagi jadval manba ma’lumotlarining o‘zbek tilida qayta tuzilgan ko‘rinishidir. Qiymatlar o‘rtacha ± o‘rtacha qiymatning standart xatosi (SEM) bo‘lib, manbada n = 3 deb bildirilgan. Bir satrdagi turli yuqori indeks harflari manba mualliflari tomonidan statistik ahamiyatni ko‘rsatish uchun ishlatilgan.
| Parametr | Ishlov berilmagan | T. domingensis | P. glaucifolium |
|---|---|---|---|
| pH | 8,70 ± 0,26a | 6,36 ± 0,22b | 7,13 ± 0,35a |
| Harorat (°C) | 21,33 ± 0,88a | 27,00 ± 0,11b | 24,00 ± 0,11c |
| Loyqalilik (NTU) | 71,00 ± 0,23a | 28,00 ± 0,34b | 42,66 ± 0,34c |
| O‘tkazuvchanlik (µS/cm) | 1321,33 ± 0,20a | 983,00 ± 0,32b | 994,33 ± 0,40c |
| Umumiy qattiqlik (mg/L) | 876,66 ± 0,20a | 184,33 ± 0,26b | 240,33 ± 0,20c |
| Umumiy muallaq qattiq modda - TSS (mg/L) | 979,33 ± 0,43a | 219,66 ± 0,31b | 318,00 ± 0,33c |
| Umumiy erigan qattiq modda - TDS (mg/L) | 2438,00 ± 0,40a | 523,00 ± 0,34b | 739,33 ± 0,22c |
| Erigan kislorod - DO (mg/L) | 5,60 ± 0,34a | 23,33 ± 0,31b | 10,93 ± 0,31c |
| Biologik kislorod talabi - BOD (mg/L) | 87,20 ± 0,43a | 20,76 ± 0,40b | 36,76 ± 0,37c |
| Kimyoviy kislorod talabi - COD (mg/L) | 460,66 ± 0,29a | 79,66 ± 0,20b | 124,33 ± 0,23c |
| Umumiy ishqoriylik (mg/L) | 150,33 ± 0,23a | 58,33 ± 0,35c | 67,33 ± 0,25b |
| Xlorid (mg/L) | 563,00 ± 0,17a | 211,00 ± 0,13b | 322,33 ± 0,29c |
| Sulfat (mg/L) | 44,10 ± 0,37a | 26,20 ± 0,32b | 27,26 ± 0,06b |
| Fosfat (mg/L) | 9,70 ± 0,15a | 3,33 ± 0,26b | 5,00 ± 0,22c |
| Nitrat (mg/L) | 15,23 ± 0,31a | 5,96 ± 0,23b | 6,66 ± 0,20b |
Manba ma’lumotlari: Aliyu va hammualliflar, 2026, Table 1. Verianla uchun o‘zbek tiliga tarjima qilinib qayta tuzilgan.
Jadval umuman olganda T. domingensis guruhi pastroq ifloslantiruvchi ko‘rsatkichlar berganini ko‘rsatadi. Masalan, umumiy qattiqlik 876,66 mg/L dan 184,33 mg/L gacha, TSS 979,33 mg/L dan 219,66 mg/L gacha va COD 460,66 mg/L dan 79,66 mg/L gacha kamaygan. P. glaucifolium guruhida ayni qiymatlar mos ravishda 240,33, 318,00 va 124,33 mg/L.
Biroq statistik belgilash matndagi ayrim umumiy bayonotlar bilan to‘liq mos kelmaydi. Manba izohiga ko‘ra, bir xil harfga ega qiymatlar orasida statistik farq ko‘rsatilmaydi. pH satrida ishlov berilmagan guruh bilan P. glaucifolium bir xil a harfiga ega; shunga qaramay natijalar matni ikkala o‘simlik ham pH ni sezilarli kamaytirganini umumlashtiradi. Xuddi shuningdek, sulfat va nitrat satrlarida ikki o‘simlik guruhi bir xil b harfiga ega. Shu sabab “T. domingensis barcha fizik-kimyoviy parametrlarda P. glaucifolium dan statistik jihatdan ustun” degan kengroq xulosa manba jadvalining to‘liq mazmuni bilan qo‘llab-quvvatlanmaydi.
Og‘ir metallarda nima aniqlandi?
Manba Table 2 da nikel, marganets, xrom, qo‘rg‘oshin, kadmiy va kobalt bo‘yicha ishlov berilmagan namunani ikki o‘simlik guruhi bilan taqqoslaydi. Oltita metallning barchasida har ikki o‘simlik guruhidagi o‘rtacha qiymatlar ishlov berilmagan namunadan past. Biroq manba jadvalining sarlavhasi yoki ustunlarida og‘ir metall konsentratsiyalarining birligi ko‘rsatilmagan; shu sabab quyidagi Live ma’lumot tuzilmasiga manbada bo‘lmagan birlik qo‘shilmagan.
Verianla Live: Og‘ir metall qiymatlarini taqqoslash
Grafik tadqiqotning Table 2 sida bildirilgan o‘rtacha qiymatlarni taqqoslaydi. Live ko‘rinishi faqat o‘rtacha qiymatlarni vizuallashtiradi; SEM qiymatlari quyidagi ko‘rinadigan ma’lumotlar jadvalining “Izoh” ustunida saqlangan. Manba Table 2 og‘ir metall qiymatlarining birligini aniq ko‘rsatmagani uchun grafik ham birlikni taxmin qilmaydi.
| Og‘ir metall | Ishlov berilmagan | T. domingensis | P. glaucifolium | Izoh | Manba |
|---|---|---|---|---|---|
| Nikel | 0,79 | 0,12 | 0,13 | SEM mos ravishda 0,007 / 0,006 / 0,013; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
| Marganets | 1,86 | 0,25 | 0,31 | SEM mos ravishda 0,011 / 0,001 / 0,002; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
| Xrom | 2,99 | 0,70 | 0,76 | SEM mos ravishda 0,039 / 0,031 / 0,014; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
| Qo‘rg‘oshin | 1,15 | 0,28 | 0,38 | SEM mos ravishda 0,027 / 0,024 / 0,022; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
| Kadmiy | 0,93 | 0,19 | 0,21 | SEM mos ravishda 0,005 / 0,002 / 0,013; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
| Kobalt | 0,58 | 0,13 | 0,18 | SEM mos ravishda 0,012 / 0,015 / 0,006; n=3; manba jadvalida birlik ko‘rsatilmagan. | Table 2 |
Manba ma’lumotlari: Aliyu va hammualliflar, 2026, Table 2. Verianla uchun o‘zbek tiliga tarjima qilinib qayta tuzilgan. Jadval ilmiy source-of-truth sifatida saqlanadi.
Manba o‘rtacha qiymatlari asosida qilingan izohli hisobda T. domingensis uchun nikel, marganets, xrom, qo‘rg‘oshin, kadmiy va kobalt kamayishlari mos ravishda taxminan %84,8, %86,6, %76,6, %75,7, %79,6 va %77,6. P. glaucifolium uchun ayni hisob taxminan %83,5, %83,3, %74,6, %67,0, %77,4 va %69,0. Bu nisbatlar manbada berilgan yaxlitlangan o‘rtacha qiymatlarga tadqiqotning o‘z olib tashlash formulasini qo‘llash orqali olingan izohli qiymatlardir.
Bu yerda muhim statistik tafsilot mavjud. Table 2 da ishlov berilmagan guruh barcha metallarda a, T. domingensis va P. glaucifolium guruhlari esa b harfi bilan ko‘rsatilgan. Manbaning o‘z jadval izohiga ko‘ra, bu tuzilma har bir o‘simlik guruhi ishlov berilmagan guruhdan farq qilishini, ammo ikki o‘simlik guruhining bir-biridan sezilarli farqi bir xil yuqori indeks belgilari bilan qo‘llab-quvvatlanmasligini ko‘rsatadi. Shunga qaramay, natijalar matni va Figure 2 izohi T. domingensis ning P. glaucifolium ga qaraganda sezilarli darajada yuqori og‘ir metall olib tashlashini ta’minlaganini bildiradi. Manba ichidagi bu nomuvofiqlik sabab Verianla talqini o‘rtacha qiymatlar yo‘nalishini beradi, biroq ikki o‘simlik o‘rtasidagi statistik ustunlikni qat’iy xulosa sifatida taqdim etmaydi.
Koliform yuki qanday o‘zgardi?
Umumiy koliform (TC) va fekal koliform (FC) sonlari membranali filtrlash orqali CFU/100 mL birlikda baholangan. Figure 3 da ishlov berilmagan guruhning umumiy koliform soni taxminan 390 CFU/100 mL, fekal koliform soni taxminan 270 CFU/100 mL ko‘rinadi. T. domingensis guruhida bu qiymatlar grafikdan taxminan 145 va 80 CFU/100 mL, P. glaucifolium guruhida esa taxminan 170 va 90 CFU/100 mL deb o‘qiladi. Bu sonlar grafikdan taxminiy o‘qilgan; manba matnida aniq jadval qiymatlari sifatida berilmagan.
Figure 3 dagi yulduzchalar ishlov berilgan guruhlar ishlov berilmagan namunaga nisbatan p < 0,05 darajasida sezilarli ekanini ko‘rsatadi. Biroq rasm izohida bevosita T. domingensis bilan P. glaucifolium o‘rtasidagi statistik taqqoslash uchun alohida belgi yo‘q. Figure 4 umumiy va fekal koliformni olib tashlash foizlarini ko‘rsatsa-da, legenda ikki seriyani faqat “Series1” va “Series2” deb ataydi. Shu sabab Verianla matni manbada aniq yorliqlanmagan ikki seriyaning qaysi biri TC yoki FC ekanini sukut bilan taxmin qilmaydi.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar
- Manbada bildirilgan tajriba sharoitlarida har ikki o‘simlik guruhida ko‘plab fizik-kimyoviy ifloslantiruvchi ko‘rsatkichlarning o‘rtacha qiymati ishlov berilmagan namunaga nisbatan pastroq.
- T. domingensis ko‘plab fizik-kimyoviy parametrlar bo‘yicha P. glaucifolium ga qaraganda pastroq yakuniy qiymatlar bergan.
- Oltita og‘ir metallning barchasida har ikki o‘simlik guruhining o‘rtacha qiymatlari ishlov berilmagan namunadan past.
- Umumiy va fekal koliform yuklari har ikki o‘simlik guruhida ishlov berilmagan namunaga nisbatan kamaygan.
- Manba ma’lumotlari T. domingensis o‘rganilgan biomassalar orasida yuqori fitoremediatsiya salohiyatiga ega ekaniga doir tadqiqotchi talqinini qo‘llab-quvvatlovchi tendensiyani ko‘rsatadi.
Tadqiqot isbotlamaydigan xulosalar
- Tadqiqot tozalangan suv ichimlik suvi standartiga javob berishini ko‘rsatmaydi.
- Natijalar to‘liq miqyosli shahar yoki sanoat oqova suv tozalash inshootida tasdiqlanmagan.
- Biomassa dozasi, kontakt vaqti va qo‘llash protokoli bayon qilinmagani sabab optimal jarayon sharoitlari aniqlanmagan.
- Tadqiqot ifloslantiruvchilar qaysi fizik yoki kimyoviy mexanizm orqali olib tashlanishini bevosita o‘lchamaydi.
- Bitta namuna olish kontekstidagi natijalarni boshqa daryolar, oqova suv turlari yoki mamlakatlarga bevosita umumlashtirib bo‘lmaydi.
- T. domingensis ning barcha mezonlarda P. glaucifolium ga statistik jihatdan ustunligi haqidagi xulosa manba jadvallaridagi yuqori indeks statistikasi bilan barcha parametrlar bo‘yicha qo‘llab-quvvatlanmaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Tadqiqot hududi va biologik material
Tadqiqot Argungu, Kebbi State, Nigeria da olib borilgan. Manba hududning taxminiy o‘rtacha nisbiy namligini %24, yillik yog‘inini 800 mm va yillik haroratini 33,55 °C deb beradi. T. domingensis va P. glaucifolium ildiz namunalari Argungu daryosi yaqinidan yig‘ilgan va gerbariyda voucher raqamlari bilan tasdiqlangan.
Suv namunasini olish
Usul bo‘limiga ko‘ra, suv namunasi Argungu River dan toza plastik butilkalarga olingan, yorug‘lik kirishini to‘sish uchun qora plastik paketlarga o‘ralgan va laboratoriyaga muz ustida 4 °C da tashilgan. Manba matnining boshqa bo‘limlarida namuna “Kebbi state water treatment plant” bilan bog‘langani uchun namunaning aniq manbai bo‘yicha matn ichida nomuvofiqlik mavjud.
Fizik-kimyoviy tahlillar
pH raqamli pH metr va pH 4 hamda 9 buferlari bilan; harorat raqamli termometr bilan; o‘tkazuvchanlik 0,01 N KCl bilan kalibrlangan raqamli o‘tkazuvchanlik o‘lchagich bilan; loyqalilik nefelometrik usul va loyqalilik o‘lchagich bilan baholangan. Ushbu o‘lchovlar uch marta qayd etilgani va o‘rtachasi hisoblangani aytiladi.
Umumiy qattiqlik EDTA titrlash bilan aniqlangan. Manbada berilgan ifoda quyidagicha:
\[ \text{Toplam sertlik (mg/L)} = \frac{\text{Kullanılan EDTA hacmi}} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]
TSS tahlilida 100 mL suv namunasi shisha tolali filtrdan o‘tkazilib, qoldiq 104 °C da 24 soat quritilgan. Manba tenglamasi:
\[ \text{TSS (mg/L)} = \frac{\text{Kurutulmuş kalıntı ağırlığı}} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]
TDS uchun 100 mL namuna 104 °C da 24 soat quritilgan va quyidagi munosabat ishlatilgan:
\[ \text{TDS (mg/L)} = \frac{W_2-W_1} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]
Bu yerda \(W_1\) bo‘sh idishning, \(W_2\) esa idish bilan quritilgan namunaning birgalikdagi og‘irligidir.
DO va BOD o‘lchovi
Erigan kislorod raqamli DO metr bilan o‘lchangan. BOD uchun 5 kunlik test o‘tkazilgan; 100 mL namuna 500 mL havo o‘tkazmaydigan butilkaga olingan, boshlang‘ich erigan kislorod \(DO_1\) o‘lchangan, namuna 20 °C da besh kun saqlangan va so‘ng \(DO_2\) o‘lchangan.
Manbada BOD tenglamasi quyidagi yo‘nalishda yozilgan:
\[ BOD_5 = \frac{DO_2-DO_1} {\text{Numune hacmi}} \]
Biroq shu manbaning o‘zi \(DO_1\) ni boshlang‘ich, \(DO_2\) ni esa yakuniy o‘lchov sifatida belgilaydi va natijalar jadvalida musbat BOD qiymatlarini beradi. Tenglama yo‘nalishi bilan ta’riflar/natijalar o‘rtasidagi munosabat manbada izohlanmagani uchun tenglama sukut bilan tuzatilmagan.
COD, ishqoriylik va ion tahlillari
COD tahlilida 2 mL suv namunasi 3 mL H2SO4 bilan ishlov berilgan, 150 °C da ikki soat qizdirilgan va sovigandan keyin 600 nm da absorbans o‘lchangan. Manba COD hisobini quyidagicha beradi:
\[ COD = (\text{Numune absorbansı}-\text{Standart absorbansı}) \times \text{Seyreltme faktörü} \]
Umumiy ishqoriylik fenolftalein va metil oranj indikatorlari yordamida 0,05 M H2SO4 titrlashi bilan; xlorid AgNO3 titrlashi bilan; sulfat turbidimetrik usulda 420 nm da; nitrat spektrofotometrik usulda 410 nm da; fosfat esa kolorimetrik usulda 650 nm da aniqlangan.
Og‘ir metall tahlili
Nikel, marganets, kobalt, xrom, qo‘rg‘oshin va kadmiy atom-absorbsion spektroskopiya (AAS) bilan baholangan. Manba 100 mL namunaga 1 mL konsentrlangan HNO3 va 2 g anti-bump qo‘shilganini, aralashma 65 °C da 5 daqiqa ushlab turilib, so‘ng filtrlanganini bildiradi. Standart eritmalar 0,1-10 oralig‘ida tayyorlangan va kalibrlash egri chiziqlari tuzilgan.
Usul matni olti metall uchun absorbans umumiy tarzda “450 nm wavelength” da o‘qilganini bildiradi; elementlar bo‘yicha alohida o‘lchov to‘lqin uzunliklari berilmagan. Verianla bu usulga manbada yo‘q to‘lqin uzunliklarini qo‘shmaydi. Bundan tashqari, Table 2 dagi konsentratsiya birligi aniq yozilmagan.
Bakteriologik tahlil
Umumiy va fekal koliformlarni sanash standart membranali filtrlash bilan bajarilgan. 100 mL namuna 0,45 µm g‘ovakli membran filtrdan o‘tkazilgan, membran m-Endo agar ustiga qo‘yilib 35 °C da 24 soat inkubatsiya qilingan. Koloniyalar CFU/100 mL ko‘rinishida ifodalangan.
Ifloslantiruvchini olib tashlash hisobi
Tadqiqotning asosiy taqqoslashlarida ishlatilgan olib tashlash foizi:
\[ \%\text{ Giderim} = \frac{C_U-C_T}{C_U} \times 100 \]
ko‘rinishida berilgan. Bu yerda \(C_U\) ishlov berilmagan namunadagi, \(C_T\) esa ishlov berilgan namunadagi ifloslantiruvchi darajasini bildiradi.
Statistik tahlil
Statistik tahlil SPSS Statistics 23-versiyasi bilan bajarilgan. Natijalar o‘rtacha ± o‘rtacha qiymatning standart xatosi (SEM) sifatida berilgan; guruhlararo farqlar bir yo‘nalishli dispersiya tahlili (one-way ANOVA) bilan va p < 0,05 ahamiyatlilik darajasida baholangan. Ko‘p martalik taqqoslashlarda Tukey post hoc testi ishlatilgan.
Jadvallarda n = 3 deb ko‘rsatilgan. Biroq manba bu uch takror mustaqil biologik/jarayon takrorlarimi yoki ayni namunaning takroriy analitik o‘lchovlarimi, degan masalani yetarlicha tushuntirmaydi. Bu farq eksperimental noaniqlik va natijalarni umumlashtirish imkoniyatini baholash uchun muhim.
Asosiy texnik xulosa
Manba ma’lumotlarining umumiy yo‘nalishi aniq: ishlov berilmagan namuna bilan taqqoslaganda, har ikki o‘simlik guruhida fizik-kimyoviy ifloslantiruvchi ko‘rsatkichlar, og‘ir metall qiymatlari va koliform yuklari kamayadi. O‘rtacha qiymatlarga ko‘ra T. domingensis ko‘pchilik mezonlarda kuchliroq pasayish bilan bog‘liq. Biroq usul protokolidagi kamchiliklar va ayrim statistik matn-jadval nomuvofiqliklari sabab natijalarni eng ehtiyotkor talqin qilish shakli “T. domingensis va P. glaucifolium ushbu tajribada o‘rganilgan oqova suv namunasida ifloslantiruvchi kamayishi bilan bog‘langan” degan ifodadir; tadqiqotning o‘zi standartlashtirilgan yoki to‘liq miqyosli tozalash jarayonining samaradorligini isbotlamaydi.
Manba va Usul Qaydi
Asl tadqiqotning to‘liq nomi: Application of Some Selected Plants Biomasses in Treatment of Wastewater
PDF da bildirilgan mualliflar va ularning tartibi: Jabir Danyaya Aliyu; Ibrahim Abubakar; Sani Maliki; Siddiku Umar Gwadangaji.
Bibliografik nomuvofiqlik: Rasmiy jurnal maqola sahifasi to‘rtinchi muallifni “Siddiku Gwadangaji Umar” shaklida ko‘rsatadi. PDF dagi shakl “Siddiku Umar Gwadangaji”. Verianla manba ichidagi bu farqni sukut bilan bitta shaklga keltirmagan.
Teng hissa/teng birinchi muallif: Manbada bildirilmagan.
Mas’ul muallif: Jabir Danyaya Aliyu.
Muassasalar: Biochemistry Unit, Department of Science Technology, Waziri Umaru Federal Polytechnic, Birnin Kebbi, Nigeria; Department of Biochemistry, Federal University Gusau, Zamfara State, Nigeria; Chemistry Unit, Department of Science Technology, Waziri Umaru Federal Polytechnic, Birnin Kebbi, Nigeria.
DOI: 10.14421/biomedich.2026.151.1203-1212
Jurnal: Biology, Medicine, & Natural Product Chemistry.
Jild / son / sahifalar: Volume 15, Number 1, 1203-1212.
Nashriyot: Sunan Kalijaga State Islamic University & Society for Indonesian Biodiversity.
Manba turi va taqriz holati: Taqrizdan o‘tgan tadqiqot maqolasidir. Jurnalning rasmiy siyosatida Articles bo‘limidagi maqolalar taqrizdan o‘tishi va yuborilgan ishlar kamida ikki mustaqil taqrizchi tomonidan baholanishi aytilgan.
Maqola sanalari: Manbada manuscript received 23 March 2026, revision accepted 13 June 2026 va published 30 June 2026 deb berilgan. PDF sarlavhasida son “April 2026” deb belgilangan; shu sabab son oyi bilan maqolaning bildirilgan nashr sanasi o‘rtasida manba ichida sana farqi mavjud.
Rasmiy nashr havolasi:Biology, Medicine, & Natural Product Chemistry — maqola sahifasi
DOI havolasi:https://doi.org/10.14421/biomedich.2026.151.1203-1212
Litsenziya: Rasmiy maqola sahifasida CC BY-NC deb ko‘rsatilgan. Manba rasmlari yoki boshqa mualliflik huquqi bilan himoyalangan unsurlarni qayta ishlatishda litsenziya shartlari alohida hisobga olinishi kerak. Ushbu Verianla maqolasida original grafik tasvirlar ko‘chirilmagan; ilmiy ma’lumotlar o‘zbek tiliga tarjima qilingan HTML jadval va Verianla Live ma’lumot tuzilmasi bilan qayta taqdim etilgan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.
Moliyalashtirish: Manbada alohida moliyalashtirish bayonoti yo‘q.
Ma’lumotlar mavjudligi: Manbada alohida ma’lumotlar mavjudligi bayonoti yo‘q.
CRediT/muallif hissalari: Manbada alohida CRediT yoki muallif hissalari bayonoti yo‘q.
Asosiy uslubiy cheklovlar: O‘simlik biomassasini tayyorlash, ishlatilgan miqdor, biomassa/suv nisbati, kontakt vaqti va ishlov sharoitlari batafsil berilmagan. Suv namunasining manbai bo‘yicha Argungu River va Kebbi State water treatment plant iboralari o‘rtasida nomuvofiqlik mavjud. BOD tenglamasi yo‘nalishi bilan DO o‘zgaruvchilarining manbada ta’riflanishi aniq uyg‘unlashtirilmagan. Og‘ir metall Table 2 da birlik ko‘rsatilmagan. AAS usuli barcha metallar uchun yagona “450 nm” iborasini beradi. Bundan tashqari, ayrim “ikki o‘simlik o‘rtasidagi sezilarli farq” bayonotlari jadvaldagi yuqori indeks statistikasi bilan to‘liq mos kelmaydi. Shu sabab, tadqiqot o‘simlik biomassalarining ifloslantiruvchilarni kamaytirish salohiyatiga oid eksperimental ma’lumot bersa-da, to‘liq, standartlashtirilgan va mustaqil ravishda qayta bajariladigan tozalash protokoli sifatida baholanmasligi kerak.
Ilmiy manba chegarasi: Ushbu Verianla mazmunidagi eksperimental natijalar, sonli ma’lumotlar, usullar va cheklovlar faqat ko‘rib chiqilgan tadqiqotga asoslanadi. Tashqi manbalar yangi ilmiy natija qo‘shish uchun ishlatilmagan; faqat DOI, nashr identifikatsiyasi, taqriz siyosati, nashriyot va litsenziya kabi bibliografik maydonlarni tekshirish uchun ishlatilgan.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan