Ushbu ish dalil huquqi odatda “chetlatish” mantig‘i bilan ishlaydi, deb bahs yuritadi. Ya’ni hay’at ayrim ma’lumotlarni noto‘g‘ri tushunib, ularga ortiqcha og‘irlik berib yoki xolis bo‘lmagan tarzda baholab qo‘yishi mumkin degan xavotir bilan ba’zi dalillar sudga umuman kiritilmaydi. Muallif buning ortida epistemik paternalizm yotadi, deb hisoblaydi.

Asosiy muammo

An’anaviy yondashuv hay’at xatosi xavfini ko‘pincha “ortiqcha ma’lumot” muammosi deb ko‘radi. Lekin ushbu maqolaning savoli boshqacha: muammo har doim ma’lumotning o‘zidami yoki ba’zan muammo shu ma’lumotni baholash muhiti yomon loyihalashtirilganidami? Agar hay’atga to‘g‘ri sharoit berilsa, ehtimol xavfli dalillarni butunlay yashirish o‘rniga, ularni yaxshiroq tushunishga yordam berish mumkin.

Yondashuv

Ish yangi eksperiment bermaydi. U huquq nazariyasi, dalil huquqi, qaror ilmi, kognitiv psixologiya va ijtimoiy epistemologiyani birlashtiruvchi tushuncha doirasini taklif qiladi. Muallifning asosiy alternativasi — epistemik turtki. Bu hay’atga nimaga ishonishi kerakligini buyurmaydi va ma’lumotga kirishni to‘sib qo‘ymaydi; aksincha, to‘g‘riroq fikrlashga yordam beradigan kichik, ammo ataylab loyihalashtirilgan aralashuvlarni anglatadi.

Natijalar

Maqolaning asosiy xulosasi shuki, dalilni to‘liq chiqarib tashlash har doim eng yaxshi yechim emas. Ba’zi hollarda oldindan ogohlantirish, izohli hay’at ko‘rsatmalari, dalil qaysi maqsadda ishlatilishi mumkinligini aniq aytish yoki haqiqatga yo‘naltiruvchi eslatmalar hay’atga ma’lumotni to‘g‘riroq qayta ishlashga yordam berishi mumkin. Bunday yondashuv ma’lumotni yashirmaydi, balki uni baholashning aqliy muhitini yaxshilaydi.

Muallifning fikricha, sud zali shunchaki qaysi dalilni kiritish yoki chiqarish joyi emas; u shuningdek odamlar murakkab ma’lumotni qanday sharoitda yaxshiroq tushuna olishini loyihalovchi epistemik makondir.

Nega bu muhim?

Bu bahs adolatli sud yuritish uchun muhim. Hay’at oddiy fuqarolardan iborat bo‘lishi mumkin, biroq ularning qarorlari erkinlikka, aybdorlikka, javobgarlikka va kompensatsiyaga bevosita ta’sir qiladi. Shuning uchun masala faqat ma’lumotni kamaytirish emas, balki to‘g‘ri fikrlash uchun sharoit yaratish hamdir.

Verianla uchun asosiy xabar shuki: adolat ba’zan ma’lumotni yashirishdan emas, balki odamlar o‘sha ma’lumotni xolis va ongli ravishda baholay oladigan muhit yaratishdan kelib chiqadi.