SMILE — miyopiya va miyopik astigmatizmni to‘g‘rilash maqsadida femtosekundli lazer yordamida shox parda ichida yupqa lentikula hosil qilish va uni taxminan 2 millimetrli kichik kesma orqali olib tashlashga asoslangan flepsiz (qopqoqsiz) refraktiv jarrohlik usulidir[cite: 12]. Operatsiyaning muvaffaqiyati nafaqat lazerning aniqligiga, balki bemorning sinish nuqsoni (refraksiya) ko‘rsatkichlari lazer tizimiga qanday kiritilganiga hamda shox pardadan olib tashlanishi rejalashtirilgan to‘qima miqdori qanchalik to‘g‘ri hisoblanganiga ham bog‘liq[cite: 12].

Ushbu tadqiqot bitta oftalmologiya markazida ishlab chiqilgan va bemorning miyopiya darajasiga qarab sferik tuzatish miqdorini oshiruvchi shaxsiylashtirilgan nomogrammaning olti oylik ko‘rish natijalarini baholadi[cite: 12]. Shuningdek, lazer dasturi bashorat qilgan markaziy shox parda qalinligining kamayishi operatsiyadan olti oy o‘tgach Pentacam shox parda tomografiyasi orqali o‘lchangan haqiqiy qalinlik kamayishi bilan qiyoslandi[cite: 12].

Tadqiqotga 2023-yil yanvaridan 2024-yil apreligacha SMILE operatsiyasini boshdan kechirgan 65 nafar ketma-ket (boshqa guruhlanmagan) bemorning 117 ta ko‘zi kiritildi[cite: 12]. Bemorlarning o‘rtacha yoshi 23,70 ± 4,73 yosh bo‘lib, yosh oralig‘i 18–35 yoshni tashkil etdi[cite: 12]. Tanlanma 35 nafar ayol va 30 nafar erkakdan iborat; ayol bemorlar 65 ta, erkak bemorlar esa 52 ta ko‘z bilan tahlilga hissa qo‘shgan[cite: 12].

Operatsiyadan olti oy o‘tgach, ko‘zlarning 97 foizida ko‘zoynaksiz uzoqni ko‘rish o‘tkirligi 20/20 yoki undan yaxshiroq darajaga yetdi[cite: 12]. Hech bir ko‘zda operatsiyadan oldingi eng yaxshi tuzatilgan ko‘rish qobiliyatiga nisbatan bir yoki undan ko‘p qator ko‘rish yo‘qotilishi qayd etilmadi[cite: 12]. Xavfsizlik indeksi 1,10 ± 0,14, samaradorlik indeksi esa 1,05 ± 0,12 deb hisoblandi[cite: 12].

Refraksiya xatosining bashorat qilinuvchanligi ham yuqori bo‘ldi[cite: 12]:

• Ko‘zlarning 87,2 foizida operatsiyadan keyingi sferik ekvivalent maqsadli ±0,50 D chegarasida qoldi[cite: 12].
• O‘rtacha operatsiyadan keyingi sferik ekvivalent −0,03 D ni tashkil etdi[cite: 12].
• Ko‘zlarning 91,5 foizida qoldiq silindrik nuqson 0,50 D yoki undan kam bo‘ldi[cite: 12].
• Astigmatizm o‘qi ko‘zlarning 75,6 foizida ±15°, 37,3 foizida ±5° ichida tuzatildi[cite: 12].

Rejalashtirilgan va haqiqatda erishilgan sferik ekvivalent tuzatishlari o‘rtasida kuchli chiziqli bog‘liqlik aniqlandi[cite: 12]:

\[ y = 0{,}9042x - 0{,}4148 \]

\[ R^2 = 0{,}9706,\quad p<0{,}0001 \]

Ushbu tenglamada x lazer tizimiga kiritilgan rejalashtirilgan sferik ekvivalent tuzatishni, y esa oltinchi oyda erishilgan haqiqiy tuzatishni ifodalaydi[cite: 12]. R² qiymatining 0,9706 bo‘lishi erishilgan tuzatishdagi o‘zgaruvchanlikning katta qismi rejalashtirilgan tuzatish bilan chiziqli bog‘liq ekanini anglatadi[cite: 12]. Biroq bu qiymat barcha ko‘zlar mukammal natija bergani yoki 97% aniqlik kafolatlanganini bildirmaydi[cite: 12].

Tadqiqotning eng e’tiborga molik xulosasi shundaki, rejalashtirilgan shox parda qalinligining kamayishi amalda o‘lchangan kamayishdan tizimli ravishda kattaroq bo‘lgan[cite: 12]:

Nomogramma bilan rejalashtirilgan qiymat markaziy shox parda qalinligining amaldagi kamayishini o‘rtacha[cite: 12]:

\[ 15{,}92 \pm 10{,}12\ \mu m \]

ko‘proq deb baholagan[cite: 12].

Rejalashtirilgan va haqiqatda ro‘y bergan shox parda qalinligi kamayishi o‘rtasidagi regressiya tenglamasi quyidagicha[cite: 12]:

\[ Amaldagi\ kamayish = 10 + 0{,}74 \times Rejalashtirilgan\ kamayish \]

\[ R^2 = 0{,}835,\quad p<0{,}001 \]

Masalan, agar rejalashtirish dasturi 100 µm qalinlik kamayishini bashorat qilsa, ushbu chiziqli model taxminan[cite: 12]:

\[ 10 + 0{,}74 \times 100 = 84\ \mu m \]

haqiqiy kamayishni taxmin qiladi[cite: 12]. Bu misol tadqiqotdagi regressiya tenglamasining matematik ifodasi bo‘lib, u har bir alohida bemor uchun qat’iy natija kafolati emas[cite: 12].

Mualliflar bu farqni operatsiyadan so‘ng shox parda stromasining biomexanik kengayishi, jarohatning bitishi va to‘qimalarning qayta shakllanishi bilan hamda nomogrammaning rejalashtirilgan tuzatish miqdorini oshirishi bilan bog‘laydilar[cite: 12]. Biroq tadqiqot shox parda stromasidagi ushbu jarayonlarni bevosita o‘lchamagan[cite: 12]. Shu sababli, ular o‘lchangan farqni tushuntirish uchun taklif qilingan mexanizmlardir[cite: 12].

Rejalashtirilgan qalinlik kamayishining ortig‘i bilan hisoblanishi xavfsizlik nuqtai nazaridan ehtiyotkor yondashuv bo‘lishi mumkin; lekin ba’zi bemorlarda operatsiyadan keyin qoladigan shox parda to‘qimasi aslida yetarli bo‘lsa-da, ular ushbu amaliyot uchun nomunosib nomzod deb topilishiga olib kelishi mumkin[cite: 12]. Bunga javoban, tadqiqot xulosalari xavfsizlik chegaralarini faqatgina ushbu o‘rtacha farqqa tayanib yumshatish mumkinligini tasdiqlamaydi[cite: 12].

Natijalarning jiddiy cheklovlari mavjud[cite: 12]. Barcha operatsiyalar bitta tajribali jarroh tomonidan amalga oshirilgan, nomogramma qo‘llanilmagan parallel nazorat guruhi bo‘lmagan va kuzatuv faqat olti oy davom etgan[cite: 12]. Bitta bemorning ikki ko‘zi ham tahlilga kiritilgan bo‘lsa-da, ko‘zlar o‘rtasidagi statistik bog‘liqlik modelga qanday kiritilgani aniq yozilmagan[cite: 12]. Shuningdek, PDF hujjatda axloqiy qo‘mita ruxsati berilgani va axloqiy tekshiruvdan ozod qilingani to‘g‘risida o‘zaro ziddiyatli jumlalar bor[cite: 12].

2-jadvaldagi “erishilgan” (realized) refraksiya qiymatlariga ham oydinlik kiritish kerak[cite: 12]. Jadvalda amalda erishilgan sferik ekvivalent −4,614 D deb ko‘rsatilgan bo‘lsa-da, operatsiyadan keyingi haqiqiy qoldiq sferik ekvivalent −0,03 D ekani aytilgan[cite: 12]. Shuning uchun jadvaldagi “erishilgan” qiymatlar operatsiyadan keyingi qoldiq refraksiyani emas, balki tuzatish miqdorini ifodalashi anglashiladi; biroq jadval izohida ular operatsiyadan keyingi ochiq refraksiya deb xato nomlangan[cite: 12]. Ushbu hisobotdagi nomuvofiqlik tuzatilmas ekan, jadvaldan bevosita klinik hisob-kitob vositasi sifatida foydalanmaslik kerak[cite: 12].

SMILE jarrohligi qanday ishlaydi?

SMILE (Small Incision Lenticule Extraction) qisqartmasi bo‘lib, “Kichik kesma orqali lentikula ajratish” ma’nosini anglatadi[cite: 12]. Jarayon davomida femtosekundli lazer shox pardaning stromal qatlami ichida bemorning miyopiya va astigmatizmini to‘g‘rilashga moslashgan yupqa, disksimon to‘qima parchasini hosil qiladi[cite: 12]. Bu to‘qima lentikula deb ataladi[cite: 12].

Jarroh lentikulani shox parda chetida ochilgan kichik kesmadan ajratib oladi[cite: 12]. Lentikulaning olib tashlanishi shox parda egriligini o‘zgartiradi va ko‘zning yorug‘likni to‘r parda (retina)ga fokuslashini to‘g‘rilaydi[cite: 12].

Tadqiqotning inglizcha sarlavhasida “corneal ablation depth” (shox pardani ablasyon qilish chuqurligi) atamasi ishlangan[cite: 12]. Shunga qaramay, usul qismida ta’riflangan jarayon eksimer lazer yordamida shox parda yuzasini bug‘lantirish (ablasyon) emas, balki shox parda ichidagi lentikulani ajratib olishdir[cite: 12]. Tadqiqotda o‘lchangan natija ham lazer ablasyonining bevosita chuqurligi emas, balki operatsiyadan oldingi va oltinchi oydagi markaziy shox parda qalinliklari o‘rtasidagi farqdir[cite: 12].

Nomogramma nima?

Refraktiv jarrohlikda nomogramma — bemorning ko‘zoynak raqamini lazer tizimiga o‘zgartirishsiz kiritish o‘rniga, avvalgi jarrohlik natijalaridan olingan tajribaga asoslanib tuzatish kiritadigan rejalashtirish qoidasidir[cite: 12].

Sodda qilib aytganda[cite: 12]:

[ Lazerga\ kiritiladigan\ qiymat = O‘lchangan\ refraksiya + Nomogramma\ tuzatishi ]

shaklida tushunish mumkin[cite: 12].

Ushbu tenglama maqolada ochiq yozilmagan; u nomogrammaning asosiy mantiqini tushuntirish uchun ishlatildi[cite: 12].

Nomogrammaning maqsadi miyopiyaning muayyan darajalarida takrorlanuvchi kam yoki ortiqcha tuzatish moyilligini qoplashdir[cite: 12]. Tadqiqotning muhokama qismida qayd etilishicha, markazda nomogramma yaratilishidan oldin 100 dan ortiq bemorda kiritilgan ochiq refraksiya bevosita lazer rejasiga qo‘yilgan va ayniqsa miyopiya ortgan sari tizimli ravishda kam tuzatish kuzatilgan[cite: 12].

Lekin mazkur oldingi tadqiqot guruhining usullari, bemorlarning xususiyatlari va raqamli natijalari ushbu tadqiqotning asosiy metodika va natijalar qismida berilmagan[cite: 12]. Shu sababli bu ish oldingi moslashtirilmagan yondashuv bilan yangi nomogrammani yuzma-yuz solishtirgan nazoratli tahlil emas[cite: 12].

Tadqiqotdagi shaxsiylashtirilgan nomogramma

Nomogramma faqat miyopiyaning sferik komponentini o‘zgartirgan, silindrik astigmatizm ko‘rsatkichi o‘zgarishsiz qoldirilgan[cite: 12]. PDF faylida berilgan qoidalar quyidagicha[cite: 12]:

Hisobotdagi muhim ogohlantirish: Manfiy dioptriya qiymatlarining matematik joylashuvi sababli, birinchi va oxirgi tengsizliklar oraliq guruhlar bilan ustma-ust tushadi[cite: 12]. Masalan, −6,00 D ayni paytda “−3,00 D dan kichik” shartini ham qanoatlantiradi[cite: 12]. Xuddi shunday, “≥ −7,00 D” iborasi −6,00 D va −3,00 D kabi pastroq miyopiya qiymatlarini ham qamrab oladi[cite: 12]. Matnning klinik maqsadi miyopiya ortishi bilan 0,25, 0,50, 0,75 va 1,00 D kabi bosqichma-bosqich tuzatish kiritish ekani tushuniladi, ammo tengsizliklarning to‘g‘ri yo‘nalishi PDF faylida aniq va izchil yozilmagan[cite: 12]. Shu sababli, to‘g‘rilangan asl bayonnoma ko‘rilmasdan turib nomogrammani bevosita qo‘llash tavsiya etilmaydi[cite: 12].

Shox parda qalinligini aniq bashorat qilish nima uchun muhim?

SMILE davomida olib tashlanishi rejalashtirilgan to‘qima miqdori qancha ko‘p bo‘lsa, operatsiyadan keyin qoladigan stromal to‘qima shuncha kam bo‘ladi[cite: 12]. Tadqiqotning bemorlarni qabul qilish mezonlarida[cite: 12]:

• Boshlang‘ich markaziy shox parda qalinligi kamida 480 µm bo‘lishi[cite: 12],
• Taxminiy operatsiyadan keyingi qoldiq stromal yotog‘i kamida 280 µm bo‘lishi talab qilingan[cite: 12].

Agar rejalashtirilgan to‘qima olinishi amaldagidan ko‘proq deb baholansa, jarroh qoldiq stromal yotoq xavfsiz chegaradan pastga tushadi deb o‘ylab, ba’zi bemorlarni SMILE uchun nomunosib deb topishi mumkin[cite: 12].

Aksincha, olinadigan to‘qima miqdori kamroq baholansa, amalda kutilganidan yupqaroq stromal yotoq qolishi mumkin[cite: 12]. Tadqiqotning kirish qismida bu yatrojenik shox parda ektaziyasi (korneal qavariq) va operatsiyadan keyingi miyopik o‘sish xavfi bilan bog‘liqligi aytilgan[cite: 12].

Mazkur tadqiqotda ektaziya yoki uzoq muddatli miyopik jarayon haqida xabar berilmagan[cite: 12]. Olti oylik kuzatuvda operatsiya vaqtidagi yoki undan keyingi asoratlar kuzatilmagani ta’kidlangan[cite: 12].

Tadqiqotga kimlar kiritildi?

Quyidagi shartlarga javob beradigan bemorlar tadqiqotga qabul qilindi[cite: 12]:

• 18–35 yosh oralig‘ida bo‘lish[cite: 12],
• Sferik ekvivalent −1,25 dan −8,00 D gacha bo‘lishi[cite: 12],
• Astigmatizm −2,50 D yoki undan kam bo‘lishi[cite: 12],
• Operatsiyadan oldingi tuzatilgan ko‘rish o‘tkirligi logMAR 0 yoki undan yaxshiroq bo‘lishi[cite: 12],
• Markaziy shox parda qalinligi kamida 480 µm bo‘lishi[cite: 12],
• Taxminiy qoldiq stromal yotoq kamida 280 µm bo‘lishi[cite: 12].

Quyidagi holatlar qatnashishni istisno etish (chiqarib tashlash) mezonlari etib belgilangan[cite: 12]:

• Og‘ir qandli diabet[cite: 12],
• Tizimli biriktiruvchi to‘qima yoki autoimmun kasalliklari[cite: 12],
• Keratokonus yoki unga shubha[cite: 12],
• Avvalgi ko‘z operatsiyalari[cite: 12],
• Faol yallig‘lanishli ko‘z kasalligi[cite: 12],
• Homiladorlik yoki emizish[cite: 12].

Operatsiyadan oldingi tekshiruv

Bemorlar operatsiyadan oldin keng qamrovli ko‘z ko‘rigidan o‘tkazilgan[cite: 12]:

• Ko‘zoynaksiz uzoqni ko‘rish o‘tkirligi — UDVA[cite: 12]
• Eng yaxshi tuzatilgan uzoqni ko‘rish o‘tkirligi — CDVA[cite: 12]
• Ochiq va sikloplegik refraksiya[cite: 12]
• Ko‘z ichi bosimi[cite: 12]
• Yoriq chiroq (slit-lamp) yordamida ko‘rik[cite: 12]
• Qorachiqni kengaytirib to‘r pardani tekshirish[cite: 12]
• Pentacam HR shox parda tomografiyasi[cite: 12]

Operatsiyadan oldin bir kundan uch kungacha 0,5% levofloksatsin va 0,3% natriy gialuronat jami 12 marta qo‘llanilgani qayd etilgan[cite: 12].

Operatsiya qanday bajarildi?

Barcha muolajalar ayni bir nafar tajribali jarroh tomonidan sirtqi anesteziya ostida, VisuMax 500 kHz femtosekundli lazer yordamida amalga oshirilgan[cite: 12].

Femtosekundli lazer ta’siridan so‘ng lentikula standart xirurgik texnika bilan stromadan ajratilgan, mikropinset yordamida kichik kesmadan olingan va shox parda cho‘ntagi muvozanatlashgan tuz eritmasi bilan yuvilgan[cite: 12].

Matnda “lentikula qalinligi 15–30 µm” deyilganiga qaramay, o‘rtacha rejalashtirilgan markaziy qalinlik qisqarishi 99,02 µm ni tashkil etgan[cite: 12]. Agar bu ikki qiymat bir xil anatomik o‘lchamni bildirsa, ular bir-biriga mos kelmaydi[cite: 12]. 15–30 µm qiymati minimal lentikula cheti qalinligi yoki boshqa qurilma sozlamasi bo‘lishi ehtimoli bor; biroq PDF da bu aniq ko‘rsatilmagan[cite: 12].

Operatsiyadan keyingi davolash

Bemorlarga quyidagilar buyurilgan[cite: 12]:

• 0,5% levofloksatsin — kuniga to‘rt marta, yetti kun davomida[cite: 12],
• 0,1% ftorometolon — kuniga to‘rt marta, yetti kun davomida[cite: 12],
• 0,3% natriy gialuronat — kuniga to‘rt marta, kamida to‘rt hafta davomida[cite: 12].

Kuzatuvda ko‘zoynaksiz va tuzatilgan ko‘rish o‘tkirligi, shox parda topografiyasi, yoriq chiroqli ko‘rik va ehtimoliy nojo‘ya ta’sirlar baholandi[cite: 12].

Sferik ekvivalent qanday hisoblanadi?

Sferik ekvivalent sferik refraksiya nuqsoni va silindrik astigmatizm qiymatini yagona raqamda mujassam etadi[cite: 12]. Tadqiqot mantig‘ini tushuntirish uchun standart bog‘liqlik quyidagicha[cite: 12]:

\[ SE = S + \frac{C}{2} \]

Bu yerda[cite: 12]:

• SE — sferik ekvivalent[cite: 12],
• S — sferik refraksiya[cite: 12],
• C — silindrik refraksiya[cite: 12].

Masalan, −4,00 D sfera va −1,00 D silindrga ega ko‘zning sferik ekvivalenti[cite: 12]:

\[ -4{,}00 + \frac{-1{,}00}{2} = -4{,}50\ D \]

bo‘ladi[cite: 12].

Bu formula maqolada ochiq tenglama sifatida berilmagan; qo‘llanilgan SE o‘lchovining ma’nosini tushuntirish uchun qo‘shildi[cite: 12].

Ko‘rish o‘tkirligida logMAR nimani anglatadi?

Tadqiqotda ko‘rish o‘tkirligi statistik tahlil uchun logMAR shkalasiga o‘tkazilgan[cite: 12]. Bu shkalada[cite: 12]:

• 0 logMAR taxminan 20/20 ko‘rish qobiliyatiga teng[cite: 12],
• manfiy qiymatlar 20/20 dan ham yaxshiroq ko‘rishni bildiradi[cite: 12],
• musbat qiymatlar esa ko‘rish o‘tkirligining pastligiga to‘g‘ri keladi[cite: 12].

Operatsiyadan oldingi o‘rtacha CDVA −0,05 logMAR, oltinchi oydagi CDVA −0,09 logMAR va oltinchi oydagi ko‘zoynaksiz UDVA −0,07 logMAR ekanligi xabar qilingan[cite: 12].

Xavfsizlik va samaradorlik indekslari

Tadqiqotda xavfsizlik indeksi quyidagi nisbat bilan ta’riflangan[cite: 12]:

\[ Xavfsizlik\ indeksi = \frac{Operatsiyadan\ keyingi\ o‘rtacha\ CDVA}{Operatsiyadan\ oldingi\ o‘rtacha\ CDVA} \]

Samaradorlik indeksi esa[cite: 12]:

\[ Samaradorlik\ indeksi = \frac{Operatsiyadan\ keyingi\ o‘rtacha\ UDVA}{Operatsiyadan\ oldingi\ o‘rtacha\ CDVA} \]

sifatida ta’riflangan[cite: 12].

Odatda bu nisbatlar ko‘rish o‘tkirligining chiziqli (linear) yoki o‘nlik ekvivalenti orqali hisoblanadi[cite: 12]. Maqolada statistik tahlil uchun barcha ko‘rish qiymatlari logMAR ga o‘tkazilgani aytilgan, biroq xavfsizlik va samaradorlik ko‘rsatkichlari aynan qaysi ko‘rish shkalasi yordamida hisoblanganiga aniqlik kiritilmagan[cite: 12]. Manfiy logMAR qiymatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri bir-biriga bo‘lish klinik jihatdan mantiqiy nisbat bermasligi sababli, hisoblash shkalasi yoritib berilishi lozim[cite: 12].

Bemorlar guruhining dastlabki qiymatlari

1-rasm: Vizual va refraktiv natijalarning umumiy xulosasi

To‘qqizta qismdan iborat bo‘lgan 1-rasm samaradorlik, xavfsizlik, bashorat qilinuvchanlik, barqarorlik va astigmatizm natijalarini yaxlit ko‘rsatadi[cite: 12].

1A-rasm — Ko‘zoynaksiz ko‘rish

Oltinchi oyda ko‘zlarning 97 foizi 20/20 yoki undan yaxshi ko‘zoynaksiz uzoqni ko‘rish darajasiga erishgan[cite: 12]. Bu tadqiqot guruhida kundalik uzoqni ko‘rish uchun samaradorlikning yuqori darajasidan dalolat beradi[cite: 12].

1B-rasm — Operatsiyadan keyingi ko‘zoynaksiz ko‘rishni avvalgi tuzatilgan ko‘rish bilan solishtirish

Ko‘zlarning 97,4 foizida operatsiyadan keyingi ko‘zoynaksiz ko‘rish qobiliyati operatsiyadan oldin ko‘zoynak bilan tuzatilgan ko‘rish bilan bir xil yoki undan yaxshiroq bo‘lgan[cite: 12].

1C-rasm — Xavfsizlik

Hech bir ko‘zda bir yoki undan ortiq qator CDVA yo‘qotilishi yuz bermagan[cite: 12]. Ko‘zlarning ma’lum bir qismida bir yoki undan ortiq qator o‘sish qayd etilgan[cite: 12].

1D-rasm — Rejalashtirilgan va haqiqatda erishilgan sferik ekvivalent tuzatish

Nuqtalar maqsad chizig‘i atrofiga to‘plangan va R² = 0,9706 bo‘lgan[cite: 12]. Bu kuchli bog‘liqlik rejalashtirilgan yuqori tuzatish amalda yuqoriroq tuzatish bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi[cite: 12].

Ammo korrelyatsiya to‘liq muvofiqlik bilan bir xil emas[cite: 12]. Barcha nuqtalarning chiziqli qatorga yaqinligi muntazam (sistematik) kam yoki ortiqcha tuzatish yo‘qligini yakka o‘zi isbotlay olmaydi[cite: 12]. Regressiya nishabining (qiyaligining) 1 o‘rniga 0,9042, erkin hadining (konstanta) esa −0,4148 ekani og‘ish miqdori tuzatish kattaligiga qarab o‘zgarishi mumkinligini anglatadi[cite: 12].

1E-rasm — Maqsadga yaqinlik

Ko‘zlarning 87,2 foizi maqsadli ±0,50 D chegarasida, to‘liq 100%i esa ±1,00 D chegarasida joylashgani ko‘rsatilgan[cite: 12].

1F-rasm — Refraktiv barqarorlik

Oltinchi oydagi o‘rtacha sferik ekvivalent taxminan −0,03 D ni tashkil etadi[cite: 12]. Biroq jadvalda oldingi kuzatuv bosqichlarining batafsil tanlanma qiymatlari aniq berilmagani uchun, uzoq muddatli barqarorlik haqidagi ma’lumot olti oylik ko‘rsatkich bilan chegaralanadi[cite: 12].

1G-rasm — Qoldiq astigmatizm

Ko‘zlarning 91,5 foizida oltinchi oyda silindrik ko‘rsatkich 0,50 D yoki undan kam bo‘ldi[cite: 12]. Bu natija aksariyat ko‘zlarda astigmatizm miqdori past darajada qolganini ko‘rsatadi[cite: 12].

1H-rasm — Rejalashtirilgan va erishilgan silindrik tuzatish

Silindrik tuzatishlar o‘rtasidagi bog‘liqlik[cite: 12]:

\[ R^2 = 0{,}7489 \]

deb qayd etilgan[cite: 12]. Bu munosabat kuchli bo‘lsa-da, sferik ekvivalentdagi R² = 0,9706 ko‘rsatkichidan pastroqdir[cite: 12].

1I-rasm — Astigmatizm o‘qi

Rasmda 102 ta astigmatik ko‘z uchun o‘q (aksis) xatolari ko‘rsatilgan[cite: 12]. O‘q (aksis)[cite: 12]:

• Ko‘zlarning 75,6 foizida ±15° ichida[cite: 12],
• 37,3 foizida ±5° ichida qoldi[cite: 12].

Tadqiqotda silindrik miqdor samarali tarzda kamaytirilgan bo‘lsa ham, o‘q aniqligi cheklanganroq bo‘lgani ta’kidlanadi[cite: 12]. Mualliflar ehtimoliy sabablar sifatida siklotorsiyani yetarli darajada to‘g‘rilamaslik, o‘qni belgilashdagi aniqlik darajasi va boshlang‘ich astigmatizmning past bo‘lishiga bog‘liq o‘lchov o‘zgaruvchanligini ko‘rsatishgan[cite: 12].

2-jadvaldagi refraktiv solishtirishlar

Jadval izohida “erishilgan” qiymatlar operatsiyadan keyingi ochiq (manifest) refraksiya ekani yozilgan[cite: 12]. Ammo ayni tadqiqotda operatsiyadan keyingi o‘rtacha sferik ekvivalent haqiqatda −0,03 D deb bildirilgan[cite: 12].

Agar −4,614 D operatsiyadan keyin qolgan refraksiya bo‘lganida edi, ko‘zlarda miyopiya deyarli to‘g‘rilanmagan bo‘lardi[cite: 12]. Bu 97% lik 20/20 ko‘zoynaksiz ko‘rish natijasi va −0,03 D o‘rtacha natijaga mutlaqo ziddir[cite: 12].

Demak, 2-jadvaldagi −4,614 D qiymati katta ehtimol bilan amalda erishilgan refraktiv tuzatish miqdorini ifodalaydi[cite: 12]. Biroq tadqiqotchilar buni jadval tavsifida aniq qilib yozishmagan[cite: 12]. Bu noaniqlik jadvaldan mustaqil qayta tahlil qilish yoki klinik hisob-kitoblarda foydalanishni cheklaydi[cite: 12].

Sfera bo‘yicha statistik hisobotdagi nomuvofiqlik

Uch vaqt/o‘lchov turlari orasida sferik qiymatlarning umumiy qiyoslashida P1 = 0,093 berilib, ahamiyatli farq yo‘qligi ta’kidlangan[cite: 12]. Buning aksiga, barcha juftlik solishtirishlari uchun P2, P3 va P4 < 0,001 deb xabar qilingan[cite: 12].

Uchta guruhning umumiy takroriy o‘lchovlar tahlili anlamsiz (ahamiyatsiz) chiqsa-yu, uchala juftlik solishtirishlari juda kuchli statistik ahamiyatga ega bo‘lishi odatiy statistik ko‘rinishga to‘g‘ri kelmaydi[cite: 12]. P qiymatlaridan yoki P2–P4 ustunlarining nomlaridan kamida bittasiga tuzatish kiritish talab etiladi[cite: 12].

Sferik ekvivalent bo‘yicha esa[cite: 12]:

• Umumiy solishtirish: p = 0,053[cite: 12]
• Operatsiyadan oldin – erishilgan: p = 0,437[cite: 12]
• Operatsiyadan oldin – rejalashtirilgan: p < 0,001[cite: 12]
• Rejalashtirilgan – erishilgan: p < 0,001[cite: 12]

deb keltirilgan[cite: 12]. Bu qism nomogrammaning lazer tizimiga operatsiyadan oldingi o‘lchovdan ko‘ra kattaroq tuzatish kiritganini; biroq erishilgan tuzatish dastlabki sinish nuqsoniga (refraksiya xatosiga) yaqinroq chiqqanini ko‘rsatadi[cite: 12].

Markaziy shox parda qalinligidagi haqiqiy kamayish qanday hisoblandi?

Tadqiqotda erishilgan qalinlik kamayishi bevosita olib tashlangan lentikulani fizik o‘lchash yo‘li bilan aniqlanmagan[cite: 12]. Buning o‘rniga Pentacam HR yordamida operatsiyadan oldingi va oltinchi oydagi markaziy shox parda qalinliklari o‘rtasidagi farq hisoblangan[cite: 12]:

\[ \Delta CCT_{amalda} = CCT_{operatsiyadan\ oldin} - CCT_{6.\ oy} \]

Bu yerda[cite: 12]:

• CCT_{operatsiyadan oldin} — dastlabki markaziy shox parda qalinligi[cite: 12],
• CCT_{6. oy} — operatsiyadan olti oy o‘tgach markaziy shox parda qalinligi[cite: 12],
• ΔCCT_amalda — o‘lchangan qalinlik kamayishi[cite: 12].

Rejalashtirilgan qiymat esa nomogramma tuzatishi lazer tizimiga kiritilgandan so‘ng VisuMax dasturi hisoblab bergan kutilayotgan to‘qima qalinligidir[cite: 12].

Bashorat aniqligidagi og‘ish — PAD

Tadqiqotchilar rejalashtirilgan va amaldagi qalinlik kamayishlari o‘rtasidagi farqni prediction accuracy deviation, ya’ni bashorat aniqligidagi og‘ish (PAD) deb ta’riflaganlar[cite: 12]:

\[ PAD = \Delta CCT_{rejalashtirilgan} - \Delta CCT_{amalda} \]

Musbat PAD qiymati dasturning amaldagi qalinlik qisqarishini kattaroq (ko‘proq) deb baholaganini bildiradi[cite: 12].

O‘rtacha PAD[cite: 12]:

\[ 15{,}92 \pm 10{,}12\ \mu m \]

sifatida ko‘rsatilgan[cite: 12].

2-rasm: Rejalashtirilgan va amaldagi qalinlik kamayishi

2-rasmda gorizontal o‘q rejalashtirilgan, vertikal o‘q amaldagi CCT qisqarishini ifodalaydi[cite: 12]. Regressiya tenglamasi[cite: 12]:

\[ y = 10 + 0{,}74x \]

va izohlangan dispersiya (variatsiya)[cite: 12]:

\[ R^2 = 0{,}835 \]

deb berilgan[cite: 12].

Rejalashtirilgan qiymat oshib borishi bilan amaldagi qiymat ham ortadi; biroq nishablik (qiyalik) 1 dan kichikdir[cite: 12]. Bu shuni anglatadiki, olinadigan to‘qima miqdori qancha ko‘p rejalashtirilsa, amaldagi kamayish shunchalik sekinroq ortadi va tafovut kattalashib boradi[cite: 12].

Bu o‘rinda yuqori korrelyatsiya rejalashtirilgan va amaldagi qiymatlar aynan teng ekanini anglatmaydi[cite: 12]. Ikki o‘lchov birgalikda o‘zgarib borsa-da, bir vaqtning o‘zida ular o‘rtasida muntazam ravishda 15–16 µm tizimli farq mavjud bo‘lishi mumkin[cite: 12].

3-rasm: Miyopiya darajasi va amaldagi shox parda qalinligi qisqarishi

3-rasmda boshlang‘ich sferik ekvivalent bilan amaldagi CCT qisqarishi o‘rtasidagi kuchli bog‘liqlik ko‘rsatilgan[cite: 12]:

\[ R^2 = 0{,}780 \]

Sferik ekvivalent manfiy sonlar bilan yozilgani uchun grafikdagi pastga yo‘nalgan chiziq noto‘g‘ri tushunilmasligi kerak[cite: 12]. Manfiyroq, ya’ni miyopiya darajasi yuqoriroq bo‘lgan hollarda shox pardadan olinishi kerak bo‘lgan to‘qima miqdori va o‘lchangan qalinlik qisqarishi ham kattaroq bo‘ladi[cite: 12].

4-rasm: Miyopiya darajasi va bashoratdagi og‘ish

PAD va operatsiyadan oldingi ochiq (manifest) sferik ekvivalent o‘rtasidagi tenglama[cite: 12]:

\[ PAD = 1 - 3{,}22 \times MRSE \]

\[ R^2 = 0{,}381 \]

deb berilgan[cite: 12].

Miyopiyali ko‘zlarda MRSE manfiy bo‘lgani sababli, yuqori miyopiyada tenglamaning ikkinchi qismi musbat tomonga o‘sadi[cite: 12]. Masalan, MRSE −5,00 D bo‘lganda, chiziqli model quyidagi og‘ishni taxmin qiladi[cite: 12]:

\[ PAD = 1 - 3{,}22 \times (-5) = 17{,}1\ \mu m \]

R² = 0,381 bo‘lishi PAD dagi o‘zgaruvchanlikning faqatgina qariyb 38% i boshlang‘ich sferik ekvivalent bilan tushuntirilishini anglatadi[cite: 12]. Qolgan o‘zgaruvchanlik shox pardaning biomexanik xususiyatlari, xirurgik parametrlar, o‘lchashdagi farqlar va bemorga xos shifo jarayoni kabi boshqa omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin[cite: 12].

Nima uchun rejalashtirilgan va amaldagi qalinlik farq qilishi mumkin?

Mualliflar uchta asosiy izohni taklif etishmoqda[cite: 12]:

1. Stromal kengayish va biomexanik qayta shakllanish

Lentikula ajratib olingach, stromal kollagen qatlamlarining bir qismi olib tashlanadi va shox pardadagi mexanik taranglik (stress) taqsimoti o‘zgaradi[cite: 12]. Mualliflarning fikricha, taranglikning bo‘shashi va stromal qayta qurish qolgan to‘qimaning biroz kengayishiga olib kelib, o‘lchanadigan markaziy qalinlik qisqarishini kamaytirib yuborishi mumkin[cite: 12].

2. Nomogrammaning rejalashtirilgan to‘qima miqdorini oshirishi

Nomogramma ochiq refraksiyaga 0,25 dan 1,00 D gacha qo‘shimcha sferik tuzatish kiritgan[cite: 12]. Yuqoriroq refraktiv tuzatish lazer dasturi tomonidan qalinroq lentikula olinishi va CCT yanada ko‘proq qisqarishini hisoblashga olib keladi[cite: 12].

Tadqiqotda nomogramma qo‘llanilmasdan hisoblangan o‘rtacha ko‘rsatkich 91,58 µm bo‘lsa, nomogrammadan so‘ng rejalashtirilgan ko‘rsatkich 99,02 µm ga chiqqan[cite: 12]. Amaldagi qisqarish esa 83,09 µm bo‘lgan[cite: 12].

3. Jarohat bitishi va stromal to‘qima reaksiyasi

Mualliflarning ta’kidlashicha, lazer orqali yaratilgan stromal interfeys (oraliq yuzadagi) jarohat bitishi va to‘qima proliferatsiyasi yengil qalinlashuvga olib kelishi mumkin[cite: 12]. Ushbu jarayon operatsiyadan so‘ng o‘lchanadigan jami CCT ko‘rsatkichi faqatgina olingan lentikula qalinligini bildirmasligiga sabab bo‘lishi mumkin[cite: 12].

Tadqiqot bu uch mexanizmni alohida o‘lchamagan[cite: 12]. Epiteliy va stroma qalinliklari qatlamma-qatlam tahlil qilinmagan, shox parda biomexanikasi o‘lchanmagan va olib tashlangan lentikula to‘g‘ridan-to‘g‘ri mikrometr bilan o‘lchanib tekshirilmagan[cite: 12]. Shu bois mexanizmga oid tushuntirishlar mualliflarning adabiyotlar bilan dalillagan xulosalaridir[cite: 12].

Nomogramma amalda natijani yaxshiladimi?

Tadqiqotdagi ko‘rish va refraksiya natijalari ijobiy[cite: 12]. Shunga qaramay, barcha ko‘zlarga aynan bitta markazda ishlab chiqilgan nomogramma qo‘llanilgan[cite: 12]. Tadqiqotda quyidagilar mavjud emas[cite: 12]:

• Nomogramma qo‘llanilmagan parallel nazorat guruhi[cite: 12],
• Boshqa nomogramma qo‘llanilgan guruh[cite: 12],
• Tasodifiy taqsimot (randomizatsiya)[cite: 12],
• Turli xil jarrohlar o‘rtasidagi taqqoslash[cite: 12].

Shu sababli, tadqiqot nomogramma yordamida yuqori bashorat qilish aniqligiga erishilganini ko‘rsatadi; ammo bu natijalarga nomogrammasiz erishib bo‘lmasligini yoki nomogramma standart rejalashtirishdan yaqqol ustun ekanligini isbotlamaydi[cite: 12].

Nomogramma yosh jarrohlar uchun ta’lim asosi bo‘la oladimi?

Mualliflar xulosa qismida nomogramma yangi boshlovchi jarrohlarga tartibga solingan ta’lim tizimini taqdim eta olishini bildirishgan[cite: 12]. Biroq tadqiqotdagi barcha operatsiyalar tajribali va ko‘p amaliyotga ega bir nafar jarroh tomonidan bajarilgan[cite: 12].

Yangi boshlagan jarrohlarning[cite: 12]:

• o‘rganish davomiyligi (learning curve)[cite: 12],
• jarrohlik asoratlari darajasi[cite: 12],
• nomogrammani to‘g‘ri qo‘llay olish qobiliyati[cite: 12],
• tajribali jarrohlar natijalari bilan farqi[cite: 12]

o‘lchanmagan. Shuning uchun uning o‘quv qo‘llanmasi sifatidagi foydasi mavjud tadqiqot tomonidan bevosita tekshirilgan natija emas, balki mualliflarning taxminiy qo‘llash g‘oyasi hisoblanadi[cite: 12].

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Ketma-ket (izchil) bemorlar seriyasi: Belgilangan davr ichida operatsiya qilingan ketma-ket bemorlar o‘rganilgan[cite: 12].
• Standartlashtirilgan jarrohlik uslubi: Barcha amaliyotlar bitta jarroh va bitta lazer platformasi yordamida o‘tkazilgan[cite: 12].
• Batafsil refraktiv natijalar: Sfera, silindr, sferik ekvivalent, ko‘rish o‘tkirligi va astigmatizm o‘qi yaxlit tahlil qilingan[cite: 12].
• Olti oylik tomografik o‘lchov: Operatsiyadan keyingi erta shish (ishish) davridan ko‘ra ishonchliroq bo‘lgan kechroq muddatdagi CCT qiymati qo‘llanilgan[cite: 12].
• Rejalashtirilgan va amaldagi qiymatlarni solishtirish: Qalinlikni baholashdagi tizimli og‘ish miqdoriy tarzda ochib berilgan[cite: 12].
• Regressiya modellari: Rejalashtirilgan ko‘rsatkich, miyopiya darajasi va taxminiy og‘ish o‘rtasidagi aloqalar tekshirilgan[cite: 12].
• Asoratlar to‘g‘risida hisobot: Olti oylik kuzatuv davomida operatsiya paytida va undan keyin hech qanday asoratlar uchramagani ta’kidlangan[cite: 12].
• Klinik amaliyotdagi real muammo: Bemorning muvofiqligi va qoldiq stromal yotoq bashoratiga ta’sir ko‘rsatadigan dolzarb rejalashtirish muammosi ko‘rib chiqilgan[cite: 12].

Tadqiqotning cheklovlari (kuchsiz tomonlari)

• Ilmiy taqriz yo‘qligi: Matn SSRN platformasidagi preprintdir[cite: 12].
• Retrospektiv dizayn: Ma’lumotlar bemorlar ro‘yxatidan orqaga qaytib olingan[cite: 12].
• Yagona markaz: Natijalar faqat shu markazning uskunasi, bemorlar kontingenti va ishlash uslubiga xos bo‘lishi mumkin[cite: 12].
• Yagona jarroh: Nomogramma tajriba darajasi turlicha bo‘lgan jarrohlarda ham aynan shunday samara berishi noma’lum[cite: 12].
• Nazorat guruhining yo‘qligi: Nomogramma qo‘llanilmagan rejalashtirish yoki boshqa bir nomogramma bilan bevosita solishtirish mavjud emas[cite: 12].
• Kichik tanlanma: 65 nafar bemor va 117 ta ko‘z tekshirilgan[cite: 12].
• Ikki ko‘zning o‘zaro bog‘liqligi: Bitta bemorning ikkala ko‘zi tahlilga kiritilgan; lekin ko‘zlar orasidagi statistik bog‘liqlikni (qaramlikni) inobatga oluvchi aralash model (mixed model) yoki GEE usulidan foydalanilganligi ko‘rsatilmagan[cite: 12].
• Qisqa muddatli kuzatuv: Olti oy — uzoq muddatli refraktiv qaytish (regressiya), ektaziya va shox parda barqarorligini baholash uchun yetarli emas[cite: 12].
• Tashqi tekshiruvning (validation) yo‘qligi: Regressiya tenglamalari boshqa alohida bemorlar guruhida tekshirib ko‘rilmagan[cite: 12].
• R² ning o‘zi bashorat samaradorligi emas: O‘rtacha mutlaq xato, tasdiqlovchi tanlanma va individual taxmin oraliqlari taqdim etilmagan[cite: 12].
• Uyg‘unlik (Bland-Altman) tahlilining cheklangani: Rejalashtirilgan va amaldagi qiymatlar o‘rtasida Bland–Altman muvofiqlik chegaralari keltirilmagan[cite: 12].
• Umumiy CCT dan foydalanish: Epiteliy va stromal qatlamlardagi o‘zgarishlar alohida o‘lchanmagan[cite: 12].
• O‘lchash protokoli batafsil emas: Pentacam da o‘lchov qancha marta takrorlangani, kunning qaysi vaqtida olingani va sifat mezonlari ko‘rsatilmagan[cite: 12].
• Nomogramma diapazonlaridagi noaniqlik: Manfiy dioptriya oraliqlari bir-birining ustiga tushib qolgan[cite: 12].
• 2-jadvaldagi atamalar chalkashligi: “Erishilgan tuzatish” tushunchasi operatsiyadan keyingi qoldiq refraksiya bilan aralashtirib yuborilgan[cite: 12].
• Sfera bo‘yicha p qiymatlari nomuvofiq ko‘rinadi: Umumiy test ahamiyatsiz bo‘lsa-da, barcha juftlik testlari p<0,001 deb berilgan[cite: 12].
• Lentikula qalinligi oydinlik kiritishni talab qiladi: 15–30 µm iborasi o‘rtacha 99 µm rejalashtirilgan CCT kamayishiga to‘g‘ri kelmaydi[cite: 12].
• Axloqiy bayonotlardagi ziddiyatlar: Matnning bir qismida axloqiy tekshiruvdan ozod etilgan deyilsa, boshqa qismlarida protokol axloqiy qo‘mita tomonidan maqullangan deyilgan[cite: 12].
• Yangi jarrohlar uchun foyda o‘lchanmagan: Ta’lim asosi bo‘lishi haqidagi da’vo faktlar bilan tasdiqlanmagan[cite: 12].

Tadqiqot nimani aytmoqda?

• Ushbu markazda qo‘llanilgan nomogramma yordamida olti oylik ko‘zoynaksiz ko‘rish natijalari ancha yuqori bo‘lgan[cite: 12].
• Ko‘zlarning 97 foizi 20/20 yoki undan o‘tkirroq ko‘zoynaksiz ko‘rishga yetgan[cite: 12].
• Hech qaysi ko‘z ko‘zoynak orqali tuzatilgan ko‘rishida biror qatorni yo‘qotmagan[cite: 12].
• Sferik ekvivalentni to‘g‘rilash yuksak darajada oldindan bashorat qilinadigan bo‘lgan[cite: 12].
• Ko‘zlarning 87,2 foizi belgilangan maqsaddan ±0,50 D oraliqda bo‘lgan[cite: 12].
• Aksariyat ko‘zlarda qoldiq astigmatizm 0,50 D yoki undan kichik darajada bo‘lgan[cite: 12].
• Astigmatizm o‘qini aniqlash silindrik kattalikni tuzatishga nisbatan birmuncha chegaralangan[cite: 12].
• Rejalashtirilgan CCT kamayishi amalda ro‘y bergan kamayishdan o‘rtacha 16 µm atrofida kattaroq chiqqan[cite: 12].
• Rejalashtirilgan va ro‘y bergan qalinlik kamayishi o‘rtasida kuchli bog‘liqlik mavjud; lekin ularning o‘rtasida tizimli tafovut bor[cite: 12].
• Miyopiya kuchaygan sari amaldagi to‘qima yo‘qotilishi ham, rejalashtirishdagi og‘ish ham umuman olganda ortib borgan[cite: 12].
• Umumiy CCT o‘rtasidagi farq, jarohatning bitishi va to‘qimaning qayta shakllanishiga bog‘liq holda faqat olingan lentikula qalinligini o‘lchamaydi[cite: 12].

Tadqiqot nimani aytmayapti?

• Nomogrammaning odatdagi rejalashtirishdan yaqqol afzalligini tasdiqlamaydi[cite: 12].
• Nomogramma har qanday markaz va lazer tizimida xuddi shu natijani berishini bildirmaydi[cite: 12].
• Regressiya tenglamalari bitta aniq bemor uchun olinadigan to‘qima qalinligini so‘zsiz to‘g‘ri hisoblab berishini ko‘rsatmaydi[cite: 12].
• Shox pardaning xavfsizlik limitlarini qariyb 16 µm ga pasaytirish mumkinligini anglatmaydi[cite: 12].
• Ushbu tadqiqotda rad etilgan bemorlarni nomogramma o‘zgartirilsa, bemalol xavfsiz tarzda operatsiya qilish mumkinligini isbotlamaydi[cite: 12].
• Uzoq muddatli shox parda ektaziyasi yoxud refraktiv qaytish ehtimolini baholamaydi[cite: 12].
• Nomogrammaning yangi jarrohlar natijalarini chin dildan yaxshilashini bevosita tekshirib ko‘rmagan[cite: 12].
• Astigmatizm o‘qidagi xato faqatgina siklotorsiyadan kelib chiqqanini dalillamaydi[cite: 12].
• Reja va amal o‘rtasidagi farq asosan stroma kengayishi tufayli degan xulosani isbotlamaydi[cite: 12].
• SMILE amaliyoti barcha miyopiya bilan og‘riganlarga to‘g‘ri kelishi va bezarar ekanini anglatmaydi[cite: 12].

O‘tmish uchun nima sababdan ahamiyatli?

Refraktiv xirurgiya nomogrammalari uzoq vaqtdan beri jarrohlar tomonidan ularning tajribasini keyingi bemorlar tahliliga tatbiq etish vositasi bo‘lib xizmat qiladi[cite: 12]. Biroq shifoxona, asbob, xirurg texnikasi, bemorning yoshi va miyopiya miqdori kabi turli o‘zgarishlarga bitta universal qoida doim ham yetarli bo‘lavermaydi[cite: 12].

Ushbu tadqiqot ochiq refraksiyaning to‘g‘ridan-to‘g‘ri lazer uskunalariga kiritilishi natijasida yuzaga keladigan kam tuzatish amaliyotiga javoban ishlab chiqilgan lokal bosqichma-bosqich yondashuvni tushuntiradi[cite: 12].

Hozirgi kundagi qiymati

Tadqiqot 2 xil klinik maqsad o‘rtasidagi chegarani yaqqol ifodalaydi[cite: 12]:

1. Operatsiyadan keyingi refraksiyani kutilganga yaqinroq qilish[cite: 12]
2. Shox parda to‘qimasidagi haqiqiy qalinlik o‘zgarishini to‘g‘ri aniqlash[cite: 12]

Nomogramma refraksiya natijasini to‘g‘rilashga xizmat qilgan bo‘lsa ham, u to‘qima qalinligini tizimli ravishda ortiqcha hisoblagan[cite: 12]. Qisqa qilib aytganda, ko‘zoynak tushish raqamini tuzatishda o‘z samarasini bergan bo‘lsa-da, jarrohlikdan olinadigan yo o‘lchanadigan to‘qima miqdorini huddi shunday aniq keltirmasligi yorqin namoyon bo‘lgan[cite: 12].

Kelajakdagi o‘rni

Mualliflarning natijalarini asoslab berish uchun kelajakda quyidagilar qilinishi shart[cite: 12]:

• Istiqbolli va bir nechta markazlarni qamrovchi izlanishlar[cite: 12],
• Nomogramma qatnashgan hamda qatnashmagan holdagi tekshiruvlar qiyoslanishi[cite: 12],
• Har xil jarrohlarning faoliyati natijalarini tahlil qilish[cite: 12],
• Faqat bitta ko‘zni tanlash yoxud ikkala ko‘z qaramligini hisobga oladigan modellarni yaratish[cite: 12],
• Tashqi tasdiqlash axborot to‘plamlari[cite: 12],
• Epiteliy va stromaning alohida o‘lchanishi[cite: 12],
• Shox parda biomexanikasini hisoblarga kiritish[cite: 12],
• Optik doira diametri, yosh, egrilik va shifolanish reaksiyasini ham qo‘shgan holda bir necha o‘zgaruvchili namunalar tuzilishi[cite: 12],
• Kamida bir yildan ortiq bo‘lgan muddatda refraktiv va tomografik kuzatuv o‘tkazilishi[cite: 12],
• Bland-Altman moslik tekshiruvlari va har bir alohida bashoratlar ko‘lami ifodalanishi[cite: 12].

Kundalik yashash tarzi va bemor saralashga oid jihatlari

Bemorning har kungi hayoti uchun bosh vazifa — shox pardaning uzoq vaqtga chidamli struktura butunligini o‘z o‘rnida qoldirish asnosida, operatsiyadan keyin ko‘zoynak yoxud linza taqishni kamaytirishdir[cite: 12].

Tadqiqotning yarim yillik yakunlari o‘rganilgan yosh va avvalroq aniqlab olingan xavfsizlik shartlariga to‘g‘ri kelgan qatlamda katta miqdordagi ko‘zoynaksiz ravshanlikni dalillaydi[cite: 12]. Biroq xuddi shu ma’lumotlar shox pardasi ingichkaroq bo‘lganlarga, keratokonus belgisi bo‘lgan, autoimmun xastalikli yo boshqa yosh doirasidagi shaxslarga bitta andoza sifatida taqdim etilmaydi[cite: 12].

Mabodo hisoblangan olinadigan to‘qima o‘lchami haqiqatidan oshirib ko‘rsatilsa, ayrim bo‘lishi mumkin bo‘lgan mijozlarni shoshilinch ehtiyot choralari sabab rad qilinishiga sabab bo‘lishi rost[cite: 12]. Shunga qaramasdan bemor qabulida bo‘ladigan yakuniy to‘xtamni faqat 15,92 µm o‘rta miqdoriy tafovutga tayanib qabul qilish mumkin emas[cite: 12]. Kornea tomografiyasi, ortib qoladigan stroma yotog‘i (residue), shox parda shakli, sinish nuqsonlari, inson yoshi va ko‘plab klinik o‘rganishlar to‘plam holda inobatga bolinmog‘i vojib[cite: 12].

Tadqiqot uslubi va natijalari

Texnik tadqiqot dizayni mazmuni

Birlamchi hisobot mezonlari

Besh oy o‘tgan ko‘rish va sinish javoblari

Asosiy regressiya tartibi namunalari

Shox parda o‘zgarish raqamlarining texnologik xulosalari

Barcha CCT muvofiqlashtirishlariga p<0,001 bildirishnomasiga ega bo‘lingan[cite: 12].

Tasvirlardagi grafiklarda nimalar namoyon etildi?

1. Miyopiyaning qiymatlari o‘sib borgan pallasida nomogramma dastur asosiga yana va yana shaffof holat sferik tuzatma olib kirib borgandi[cite: 12].
2. Ajoyib kattalikka xizmat etadigan o‘sha muolaja qo‘shilmalari keyinchalik yo‘qotish kattalashishidagi yiriklik bilan tasvir oldi[cite: 12].
3. Voqeiyatdagisi shu ekanki CCT keskin tushirilib olingani ushbu ishlarga uzviylik baxsh etdi[cite: 12].
4. Harholda uning ko‘rsatkich qiyshiqligi 1 gacha bo‘lmagani e’tibori bilan ko‘p qiymat rejalarda muvofiqlik pasayib adashish ishi ko‘tarilgan edi[cite: 12].
5. Xirurgik aralashuvining oxirgi yechimidagi qalinlik hajmi unga tortib yuborilgan to‘qimalarning epitelial kabi qayta tirilishi yoxud joylashuv sabablisi natijasidan jiddiy farq qildi[cite: 12].
6. Bu dastur vositasi yorug‘lik nuqtai nazarni zo‘r topib bersada aslidagi anatomik yo‘qotish hajmidagi ko‘lamlarga o‘rinidan ham yuqorirok javob berganini aniqlay oldi[cite: 12].

Umumiy eng qattiq va aslidagi natija yechimi

Eng zo‘r izlanish samarasi u refraksiya to‘g‘ri baholanishi ila haqiqiy tananing yo‘qotishi o‘rtasidagi ikki hil narsa ekanlikni jamiyatga xabardor yetkazilishida turardi[cite: 12].

Ushbu moslashgan nomogrammasiga tegishli holda asosan[cite: 12]:

• Bemorlar yaxshi moslashdi va tikilmay ko‘rishdagi javoblari rozi holga yetdi[cite: 12],
• Sferadagi daxldorligi orzulardagi maqsad markazida to‘g‘ri chiqqan[cite: 12],
• Operatsiya kabi havflik natijasiga aloqasi bor natija ehtimolligi qulay deb tushunilgandi[cite: 12].

Faqat u yana o‘sha kompyuterni amalda ajratgan joyini yuborib chizgan qismi yarim yilcha muddati oralig‘idagi eng tub qalinligidan chamasi yana o‘sha 16 µm atrofida katta deyilayotgandi. U shunchalik kuchdorki ayni ko‘p va uzoq munosabatni isboti asnosida ishini ko‘rsata oldi[cite: 12].

Shunga asos tayanilganda jarroh ishi yakunida nafaqat ushbu koeffitsiyenti raqami olib topiladi, ularning asosga qo‘yilgan tafovut doiraviy tartibi va tarqaluv foizi shuning bilan yuzaga daxldor holda to‘la ochiqlab qo‘llab quvvatlanishini kutib topishi zarurdir[cite: 12].

Manba va uslubiy izohlar to‘g‘risida bo‘limcha so‘z

Barchasi Shao Szyan (Sha Jiang), Syaoxua Ley (Xiaohua Lei), Bao Shu (Bao Shu), Li Szyan (Li Jiang) kabi yana Sin Yan Zeng (Qingyan Zeng) aytishiga taaluqli asarlarga muvofiq, ularning “Clinical Efficacy of Individualized Nomogram Refraction Adjustment in SMILE Surgery and Analysis of Actual Corneal Ablation Depth” deya e’lon qilgan ilmiyatidir[cite: 12].

Materiallar xitoy respublikasi Uxan yeridagi uch bosqich davolanadigan ko‘z Xankou ayer shifoxonasi tarafidan 65 inson yuzasidan 117 tasiga tegishli observatsiyali bir markazli ish turlari ortiga yo‘naltirilgani preprint asardir. Qanday qilib randomizatsiyasi yoxud usiz kuzatishlar maxsus guruhlarini hech bir qo‘shmadi[cite: 12].

Maqola varaqlarida mutlaqo ehtiyotga chaqiruvchi “This preprint research paper has not been peer reviewed”, yoxud ularning ilmi bilan taqrizda bo‘lmagani anglatiladi. Demak barcha daliliy guvohnomasiga qo‘l ko‘tarilgani rost chiqmadi. Fayl markazda uchinchi yoki uning boshqa bir muhrini kiritgani bilib yetilmadi[cite: 12].

Jarayonida avval orqa ishiga qarab ism va ma’lumotlarni ko‘chirish odamlarga tegishi borligi tushuntirilsada uning xotimasida ularga ozod deb ruxsat aytiladi. O‘rtasida yozganda yana bu tekshirish bo‘limi bilan mos qo‘mita axloqni taminlashi “Xelsinki bo‘yicha amalga oshirdi” kabi aytishlarga olib chiqqandi. Aslidagisi bularda ehtimollikka sabab qay biri tanlovi nomalum tarzida saqlangan[cite: 12].

Dastak qo‘li haqida xam u aslini Ayer grup va shular viloyat fan tabiy jamg‘armalari asosiy qismi bo‘lganiga tegishli xabardor qildi[cite: 12]. Xammualliflardan hech ulush yoq deb e’lon yozdi u ma’lumot bazasini talab ustida asoschisi tarafidan yetishuvga izn qo‘yildi[cite: 12].

Amaliyotlar hammasiga kelganda xirurg deyarli har doim yolg‘iz ekaniga va shu oqibati hamma xil ishlarda yosh mutaxassislarga borishi farqini bahosiga to‘siq qilishini oldini olib turadi[cite: 12].

Ayni insondan iki nafariga kelganda u yerdagi qism tekshiruvning bir odam ikki marta kiritilganida uni bartarafga tashlaydigan o‘lchovlar tizimining e’loni ko‘rinmayapti. Ularning asosi bitta ko‘z ko‘rilgan bo‘lsada u ularda erkin emasli hisobi P sonlariga aloqasidan noaniq aralashish isboti deb bo‘linadi[cite: 12].

Hisoblari yakun ko‘rsatkichi shu chizig‘ida bu lentikulni jismonan aniqlab kiritilmagani haqida boradi[cite: 12]. Besh olti oyni orasi shoxparda stroma asori barchasiga daxl berishi aytilgan shunchaki tahlil yuz beradi[cite: 12].

Izlanishning oraliq oraliqlari daxldor sferalariga bir birlari kelib tushar tengsizlik qismi e’tibor tortganligidir. Raqamdagi bitta 2 jadval qisimiga tegishlisida haqiqiy bilan “erishgan refraksiya” degan tushunchalari u to‘qnash keldi va adashtirildi[cite: 12]. Umuman kelib yopiladigan p belgilari ham ularning boshidanoq ziddiyat tug‘dirdi. O‘rtadagi ishlarga bergan hisoblari hamda ularni mos holatlar deb tanila olmagani asllik tasdigini yana isloh kutardi[cite: 12].

Tadqiqotchi nomi yoxud amaliy holatlar nomogramma rejasidan juda oshib kelgani faqat to‘g‘ri emas, faqat unga yo biron dori uslubigami ishlov etishi bevosita qisman aytildi. Kichkintoy yoxud hali yosh o‘rganuvchilar ishidagi bu harakat ehtimoli tajriba orqali ko‘z ko‘rib aniqlashtirmay tarqalishini rad etishi muhim[cite: 12].

Sizlarga etib borgan ma’lumot qatlami joriy PDF larning ilmiylari va boshqa so‘zlari raqamlardan ko‘tarilgan edi[cite: 12]. Ammo o‘zi kiritmay ketgan foydali ish amali hamda xastalik asori kafolat o‘rnidagi tasvirlari bu yo‘sinda kiritilib so‘z qo‘shilmagan deb tamomlanadi[cite: 12].