Akademik tadqiqotlar, tushunarli til

Verianla | O‘zbekcha akademik tadqiqotlar va ilm-fan

27 Sentabr 2026, Yakshanba
VERİANLAMustaqil ilmiy nashriyot
Menyuni ochish yoki yopish
...
Bosh sahifa / Amaliy fanlar / Kompyuter fanlari / ResNet Asosidagi Ko‘p Yorliqli Aniqlash va Tasniflash Orqali Draw-a-Person Testi Chizmalarida Avtomatik Anatomik Xususiyat Tahlili va Baholash
Kompyuter fanlari

ResNet Asosidagi Ko‘p Yorliqli Aniqlash va Tasniflash Orqali Draw-a-Person Testi Chizmalarida Avtomatik Anatomik Xususiyat Tahlili va Baholash

Ushbu tadqiqot bolalarning Draw-a-Person (DAP; Inson Chiz) testi doirasida yaratgan inson figurasi chizmalarini avtomatik tahlil qilish uchun chuqur o‘rganish bilan ochiq geometrik qoidalarni birlashtiruvchi gibrid tizimni taklif etadi.

19/08/2026  Veri Anla 59 marta ko‘rildi
ResNet Asosidagi Ko‘p Yorliqli Aniqlash va Tasniflash Orqali Draw-a-Person Testi Chizmalarida Avtomatik Anatomik Xususiyat Tahlili va Baholash

Ushbu tadqiqot bolalarning Draw-a-Person (DAP; Inson Chiz) testi doirasida yaratgan inson figurasi chizmalarini avtomatik tahlil qilish uchun chuqur o‘rganish bilan ochiq geometrik qoidalarni birlashtiruvchi gibrid tizimni taklif etadi. Asosiy arxitekturada ImageNet’da oldindan o‘qitilgan ResNet-50 modeli chizmalarda bosh, ko‘z, soch, qo‘l, oyoq, og‘iz, burun, quloq, bo‘yin va tana bo‘lib, 10 ta vizual anatomik xususiyatni bashorat qiladi. Ularga tana nisbati, yelka ko‘rsatkichi, ikki tomonlama qo‘l-oyoq tasviri, qo‘l-oyoq–tana ulanishi, to‘g‘ri ulanish hududi va bo‘yin uzluksizligini baholovchi oltita geometrik/heuristik xususiyat qo‘shilib, jami 16 ta ikkilik xususiyat hosil qilinadi.

Tadqiqotda jami 948 ta qo‘lda chizilgan rasm ishlatilgan. Batafsil ma’lumotlarni bo‘lish tavsifiga ko‘ra 663 ta tasvir o‘qitish, 142 ta tasvir validatsiya va 143 ta tasvir mustaqil test uchun ajratilgan. Besh qatlamli kross-validatsiyada bildirilgan aniqlik %90,05 dan %91,64 gacha o‘zgargan va o‘rtacha %91,01 bo‘lgan. Biroq ishlash xususiyatdan xususiyatga keskin farq qilgan: bosh, ko‘z, qo‘l, oyoq, og‘iz va tana kabi aniq komponentlarda F1 qiymatlari taxminan 0,98–1,00 darajasiga yetgan bo‘lsa, quloq va bo‘yin kabi kichikroq yoki turlicha chiziladigan tafsilotlar ancha qiyin aniqlangan.

Mustaqil 143 chizmali test to‘plamida avtomatik tizimning inson tomonidan berilgan umumiy DAP ballari bilan korrelyatsiyasi r=0,93 (p<0,001) deb bildirilgan va chizmalarning taxminan %87 ida avtomatik ball bilan etalon ball o‘rtasidagi farq ±1 ball ichida qolgan. Ammo bu natijalar tizim psixologik tashxis qo‘ya olishini yoki ekspert baholashining o‘rnini bosa olishini ko‘rsatmaydi. Tadqiqot faqat belgilangan 16 ta chizma xususiyatini avtomatik aniqlash va ulardan oddiy yig‘indi ball yaratishni baholagan. Shuningdek, manbadagi ma’lumotlarni bo‘lish, chiqish o‘lchami va ishlash jadvallariga oid ayrim nomuvofiqliklar natijalarni ehtiyotkorlik bilan talqin qilishni talab qiladi.

Asosiy unsurManba tadqiqotida bildirilgan tuzilmaTalqin chegarasi
Umumiy ma’lumotlar to‘plami948 ta bolalar chizmasi948 soni mustaqil test to‘plami emas; batafsil metodda umumiy ma’lumotlar to‘plamidir.
Batafsil ma’lumot taqsimoti663 o‘qitish + 142 validatsiya + 143 testMaqolaning boshqa bo‘limidagi “948 tasvir bilan 5-fold” ifodasi bilan mos kelmaydi.
CNN asosidagi xususiyat10Asosiy arxitektura izohiga ko‘ra ResNet chiqishlaridir.
Geometrik/heuristik xususiyat6Bounding-box geometriyasidan qoidalar orqali hosil qilinadi.
Jami xususiyat16Oddiy yig‘indi orqali 0–16 oralig‘ida ball hosil qilinadi.
Besh qatlamli CV o‘rtacha aniqligi%91,01Ko‘p yorliqli va nomutanosib ma’lumot tufayli aniqlikning o‘zi yetarli ishlash o‘lchovi emas.
Yakuniy tizim Jadval 8 o‘rtacha F10,8996Xususiyatlar o‘rtasida ishlash ancha farq qiladi.
Avtomatik–etalon ball korrelyatsiyasir=0,93; p<0,001Korrelyatsiya klinik ekvivalentlik yoki psixologik tashxis aniqligi emas.

Tadqiqot qaysi muammoni hal qilishga urinmoqda?

Draw-a-Person testi inson figurasini chizishdan kelib chiqib, ayrim shakliy va anatomik xususiyatlarni baholashga asoslanadi. Manba tadqiqotining boshlang‘ich nuqtasi ushbu xususiyatlarni qo‘lda tekshirish ko‘p vaqt olishi va baholovchilar o‘rtasida talqin farqlari yuzaga kelishi mumkinligidir.

Tadqiqotchilar muammoni butunlay “qora quti” sun’iy intellekt modeliga topshirish o‘rniga ikki alohida yondashuvni birlashtirgan. Tasvirda bevosita ko‘rinishi kerak bo‘lgan anatomik tuzilmalar ResNet-50 asosidagi CNN tomonidan baholansa, qismlar o‘rtasidagi joylashuv va geometrik munosabatlar ochiq qoidalar bilan hisoblangan.

Shunday qilib, tizim faqat “bu chizmada oyoq bormi?” savoliga emas, masalan, qo‘l-oyoqlar tanaga ulanganmi yoki tana balandligi uning kengligidan kattami kabi yanada tuzilmaviy savollarga ham javob berishga harakat qiladi.

10 ta CNN xususiyati qaysilar?

ResNet asosidagi vizual qism chizmada quyidagi o‘nta anatomik komponent mavjud yoki yo‘qligini bashorat qiladi:

  • quloqlar,
  • ko‘zlar,
  • soch,
  • qo‘llar,
  • bosh,
  • oyoqlar,
  • og‘iz,
  • bo‘yin,
  • burun,
  • tana.

Har bir xususiyat boshqalaridan mustaqil ravishda bor/yo‘q yorlig‘ini olishi mumkin. Shu sababli muammo klassik bir sinfli tasvir tasnifi emas, balki ko‘p yorliqli tasnif muammosidir.

Oltita geometrik qoida nimani baholaydi?

CNN yoniga qo‘shilgan oltita xususiyat chizilgan qismlarning koordinatalari va bounding-box munosabatlaridan hisoblanadi:

Geometrik xususiyatManbada ishlatilgan asosiy qoida
Tana uzunligi kengligidan katta bo‘lishiTana bounding-box balandligi kengligidan katta bo‘lsa, musbat.
Yelkalar ko‘rsatilgan bo‘lishiTana kengligi bo‘yin kengligining 1,2 baravaridan katta bo‘lsa, musbat.
Qo‘l-oyoqlarning ikki tomonlama tasviriTana o‘rta chizig‘ining ikki tomonidagi qo‘l/oyoq bounding-box joylashuvlari baholanadi.
Qo‘l-oyoq–tana ulanishiQo‘l-oyoq va tana bounding box’lari orasidagi ustma-ust tushish IoU chegarasiga ko‘ra tekshiriladi.
To‘g‘ri qo‘l-oyoq ulanish hududlariQo‘llarning tananing yuqori, oyoqlarning pastki hududlariga ulanishi fazoviy chegaralar bilan baholanadi.
Bo‘yin konturining uzluksizligiBo‘yin qutisining pastki cheti bilan tananing yuqori cheti o‘rtasida ±2 piksel sharti qo‘llanadi.

Manba tadqiqotida geometrik chegaralar validatsiya ma’lumotida grid search orqali sozlangani aytiladi. Qo‘l-oyoq–tana ulanishi uchun tanlangan IoU chegarasi 0,01; yuqori ulanish hududi nisbati 0,3 va pastki hudud nisbati 0,5.

Verianla Live: Bitta chizmaning avtomatik DAP balliga aylanishi

Ushbu oqim manba tadqiqotining 1-rasmida tasvirlangan gibrid arxitekturani umumlashtiradi.

BosqichManba tadqiqotidagi amal
1. KirishBola tomonidan yaratilgan DAP inson figurasi chizmasi tizimga olinadi.
2. Tasvirni oldindan ishlashTasvir RGB ga aylantiriladi va 224 × 224 pikselga masshtablanadi.
3. ResNet-50 xususiyat ajratishImageNet’da oldindan o‘qitilgan va muzlatilgan backbone 2048 o‘lchamli vizual xususiyat vektorini hosil qiladi.
4. CNN anatomik bashoratiBosh, ko‘z, soch, qo‘l, oyoq, og‘iz, burun, quloq, bo‘yin va tana uchun 10 ta bashorat hosil qilinadi.
5. ChegaralashSigmoid ehtimollari tanlangan chegaralar bilan ikkilik bor/yo‘q chiqishiga aylantiriladi.
6. Geometrik tahlilBounding-box munosabatlaridan oltita tuzilmaviy/heuristik xususiyat hisoblanadi.
7. Birlashtirish10 ta CNN xususiyati va 6 ta geometrik xususiyat 16 elementli xususiyat vektorida birlashtiriladi.
8. BaholashMusbat ikkilik xususiyatlar yig‘ilib, 0–16 oralig‘ida avtomatik DAP balli hosil qilinadi.
 

Oqim tadqiqot arxitekturasini tushuntiradi; 16 ballning psixologik tashxis yoki klinik qaror uchun o‘zi yetarli ekanini anglatmaydi.

Ma’lumotlar to‘plamidagi “yosh” nimani anglatadi?

Ma’lumotlar to‘plamida 948 ta chizma sakkiz guruhga bo‘lingan va guruhlar 4 dan 11 gacha yorliqlangan. Biroq manba tadqiqoti ular o‘quvchilarning haqiqiy yoshidan mustaqil ravishda professional baholash orqali tayinlangan mental-age guruhlari ekanini aniq qayd etadi.

Bu farq ayniqsa tadqiqot ichidagi yosh bo‘yicha F1 grafiklarini talqin qilishda muhim. Masalan, og‘iz aniqlash F1’ining 4-guruhda 0,30 dan 11-guruhda 0,95 gacha oshishi aynan bir bolalar qarigani sari kuzatilgan longitudinal rivojlanish tadqiqoti natijasi emas. Bular oldindan turli mental-age kategoriyalariga tayinlangan chizma guruhlaridagi model ishlashidir.

Qaysi xususiyatlar oson, qaysilari qiyin topildi?

Besh qatlamli kross-validatsiyada bosh, qo‘l, oyoq, ko‘z, og‘iz va tana kabi aniq anatomik komponentlarda yuqori F1 ballari olingan. Manba Jadval 5’da ko‘z, qo‘l, bosh, oyoq va tananing o‘rtacha F1 qiymatlari taxminan 0,99; og‘iz 0,98 deb berilgan.

Bunga qarshi burun uchun o‘rtacha F1 0,84, soch uchun 0,87 va bo‘yin uchun 0,75. Eng katta muvaffaqiyatsizlik quloqda: manba Jadval 5 o‘rtacha quloq F1 qiymatini atigi 0,09 ± 0,06 deb beradi.

Tadqiqotning vizual baholashi ham buni kichik yoki stilizatsiyalangan tafsilotlarning chizmadan chizmaga juda o‘zgarishi bilan izohlaydi. Ba’zi bolalar quloqni umuman chizmaydi, ba’zilari esa juda kichik yoki noaniq shakllar bilan ifodalaydi.

Nega yuqori umumiy aniqlikning o‘zi yetarli emas?

Tadqiqot ko‘p yorliqli va kuchli sinf nomutanosibliklari bo‘lgan muammoni ko‘rib chiqadi. Manba mualliflari ham shu sababli accuracy o‘rniga precision, recall va F1 ko‘proq ma’lumot berishi mumkinligini ta’kidlaydi.

Bu nuqta mustaqil testda ayniqsa yaqqol. Jadval 10’da CNN tomonidan baholangan o‘nta vizual xususiyatning barchasida haqiqiy salbiy (TN) soni nol. Masalan, quloq uchun TP=57, FP=86, TN=0 va FN=0 deb berilgan. Bu taqsimotda model testdagi barcha 143 chizma uchun “quloq bor” degan. Shuning uchun recall 1,00 bo‘lsa, precision atigi 57/143 ≈ 0,399 va F1 taxminan 0,57.

Xuddi shuningdek, bosh uchun 143 chizmaning hammasi musbat bo‘lgani sababli TP=143, FP=TN=FN=0. Bunday test kichik guruhida model bosh yo‘q chizmani to‘g‘ri rad eta oladimi-yo‘qmi o‘lchanmaydi. Shu sababli 0,99–1,00 darajasidagi ayrim qiymatlar “model har qanday holatda deyarli mukammal” deb talqin qilinmasligi kerak.

Ekspert ballari bilan qanchalik mos keldi?

143 chizmali test to‘plamida avtomatik umumiy DAP balli bilan inson tomonidan berilgan ground-truth ball orasidagi Pearson korrelyatsiyasi r=0,93 va p<0,001 deb bildirilgan. Manba 8-rasmida nuqtalarning katta qismi ideal \(y=x\) chizig‘i atrofida to‘plangan.

9-rasmdagi xato taqsimotiga ko‘ra chizmalarning taxminan %87 ida avtomatik ball bilan etalon ball orasidagi farq ±1 ball chegarasida. Ikki balldan katta farqlar kam uchrashi aytilgan.

Bu natijalar avtomatik ball va etalon ball o‘rtasida kuchli bog‘liqlik mavjudligini qo‘llab-quvvatlaydi. Biroq korrelyatsiya usullararo to‘liq muvofiqlik testi emas va tizimni psixologik baholashda ekspert bilan almashtirish mumkinligini o‘z-o‘zidan isbotlamaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

  • ResNet asosidagi vizual tahlil va geometrik qoidalarni bitta avtomatik DAP ish oqimida birlashtirish mumkin.
  • Aniq anatomik tuzilmalar kichik tafsilotlarga qaraganda ishonchliroq aniqlangan.
  • Quloq va bo‘yin tadqiqotdagi eng qiyin CNN xususiyatlari qatorida.
  • Avtomatik 0–16 ball bilan manba tadqiqotidagi inson etalon balli o‘rtasida kuchli korrelyatsiya bildirilgan.
  • Geometrik munosabatlarni ochiq qoidalar bilan hisoblash tizimning ayrim qarorlarini kuzatiladiganroq qiladi.
  • Mustaqil test ishlashi barcha xususiyatlar uchun bir xil emas.

Tadqiqot isbotlamaydigan natijalar

  • Tizim bolaning aqliy, ruhiy yoki psixiatrik holatini o‘zi tashxis qila olishi isbotlanmagan.
  • Avtomatik ball ekspert psixolog baholashining o‘rnini xavfsiz bosa olishi ko‘rsatilmagan.
  • Model turli madaniyatlardagi bolalarda xuddi shunday ishlash ko‘rsatishi isbotlanmagan.
  • 4–11 deb yorliqlangan ma’lumot guruhlari xronologik yosh kohortlari emas; shu sababli natijalar bevosita yoshga bog‘liq rivojlanish egri chizig‘i emas.
  • 0–16 oddiy yig‘indi ballining original Goodenough–Harris tizimidagi barcha vaznlash va klinik talqin mantiqini aynan takrorlashi ko‘rsatilmagan.
  • Yuqori korrelyatsiya klinik ekvivalentlik yoki diagnostik validlik degani emas.

Tadqiqotning Metodi va Natijalari

Ma’lumotlarni tayyorlash

Manba ma’lumotlar to‘plami 948 ta qo‘lda chizilgan rasmdan iborat. O‘nta asosiy anatomik hudud DigitalSreeni tasvir annotatsiya vositasi yordamida bounding box shaklida qo‘lda belgilangan va annotatsiyalar COCO uslubidagi tuzilmada saqlangan.

Tasvirlar RGB formatiga aylantirilgan va ResNet-50 kirishiga mos bo‘lishi uchun 224 × 224 pikselga qayta o‘lchangan. O‘qitish vaqtida tasvirlarni %50 ehtimol bilan gorizontal aylantirish va yorqinlik/kontrastni ±%20 o‘zgartirish orqali ma’lumotlarni ko‘paytirish qo‘llangan.

Batafsil ma’lumot tayyorlash bo‘limida qo‘llangan taqsimot quyidagicha:

Ma’lumot bo‘limiChizmalar soniUmumiy ma’lumotdagi ulushiFoydalanish
O‘qitish663%70Model parametrlarini o‘rganish
Validatsiya142%15Chegara va metod sozlamalari
Test143%15Yakuniy, ko‘rilmagan baholash
Jami948%100Butun ma’lumotlar to‘plami

Bu taqsimot maqola xulosasidagi “948 chizmali alohida hold-out test set” ifodasi bilan mos kelmaydi. Batafsil metod va test jadvallari 143 chizmali mustaqil test to‘plamini qo‘llab-quvvatlagani uchun bu yerda 948 umumiy ma’lumotlar to‘plami, 143 esa hold-out test hajmi sifatida berilgan.

ResNet-50 arxitekturasi

Asosiy arxitektura tavsifiga ko‘ra ImageNet’da oldindan o‘qitilgan ResNet-50 backbone sobit xususiyat ajratuvchi sifatida ishlatilgan va convolution qatlamlari muzlatilgan. 224 × 224 RGB chizma uchun:

\[ x \in \mathbb{R}^{3\times224\times224} \]

Backbone global average pooling chiqishida 2048 o‘lchamli xususiyat vektorini hosil qiladi:

\[ f_{\mathrm{ResNet}}(x)\in\mathbb{R}^{2048} \]

Asosiy arxitektura izohida yangi chiziqli qatlam 10 ta anatomik vizual xususiyatga xaritalanadi:

\[ z_{\mathrm{CNN}}=Wf_{\mathrm{ResNet}}(x)+b \]

\[ W\in\mathbb{R}^{10\times2048},\qquad b\in\mathbb{R}^{10} \]

Har bir logit sigmoid orqali ehtimolga aylantiriladi:

\[ \hat{y}_i=\sigma(z_i)=\frac{1}{1+e^{-z_i}} \]

So‘ng 10 ta CNN chiqishi oltita geometrik/heuristik xususiyat bilan birlashtiriladi:

\[ y_{\mathrm{final}}=[y_{\mathrm{CNN}},y_{\mathrm{heuristic}}]\in\mathbb{R}^{16} \]

Manba tadqiqotining 4.2 bo‘limida esa tasniflash qatlami 2048 o‘lchamli xususiyat vektorini to‘g‘ridan-to‘g‘ri 16 ta maqsad xususiyatga xaritalashi yozilgan. Bu ifoda maqolaning 1-rasmi, 4.1 va 4.3 bo‘limlaridagi “10 CNN + 6 heuristic” arxitekturasi bilan mos emas. Shu sababli Verianla matnida asosiy arxitektura sifatida rasm va ko‘p marta takrorlangan 10+6 tuzilmasi asos qilib olingan, ziddiyatli 16-CNN ifodasi manba ichidagi nomuvofiqlik sifatida qayd etilgan.

Yo‘qotish funksiyasi va sinf nomutanosibligi

Tadqiqotda ko‘p yorliqli tasniflash uchun BCEWithLogitsLoss ishlatilgan va kam uchraydigan musbat xususiyatlar o‘qitishda ko‘proq vazn olishi uchun pos_weight qo‘llangan.

Manbada xususiyat vazni quyidagi nisbat bilan tushuntiriladi:

\[ w_i=\frac{negatives_i}{positives_i} \]

Shunday qilib, kam uchraydigan xususiyatlarda musbat namunani noto‘g‘ri tasniflash yuqoriroq o‘qitish xarajatiga ega bo‘ladi.

Biroq yo‘qotish funksiyasi bo‘limida \(N=16\) chiqish to‘g‘ridan-to‘g‘ri CNN yo‘qotishiga kiritilgani yozilgan. Bu ham oltita heuristic xususiyat CNN tashqarisida hisoblanishini aytuvchi asosiy arxitektura bilan to‘liq mos kelmaydi.

O‘qitish sozlamalari

O‘qitish parametriManbada bildirilgan qiymat
BackboneImageNet’da oldindan o‘qitilgan ResNet-50
Backbone o‘qitilishiConvolution qatlamlari muzlatilgan
OptimizerAdam
O‘rganish tezligi1 × 10−4
Epoch10
Gradient clippingMaksimal norma 1,0
Yo‘qotishVaznlangan BCEWithLogitsLoss
Tasvir o‘lchami224 × 224 piksel

Kross-validatsiya natijasi

Maqolaning 4.6 bo‘limida 143 tasvirli test to‘plami ajratilgandan keyin qolgan 805 tasvir besh qatlamli kross-validatsiyada ishlatilgani bildirilgan. Har iteratsiyada taxminan 644 tasvir o‘qitish va 161 tasvir validatsiya uchun ishlatilgan.

FoldAniqlik (%)
Fold 191,64
Fold 291,12
Fold 391,28
Fold 490,94
Fold 590,05
O‘rtacha91,01

Bunga qarshi 4.7 bo‘limida “complete dataset” sifatida 948 chizma besh fold’ga bo‘lingani yozilgan. Bu ifoda 143 tasvir butunlay alohida saqlanganini aytuvchi avvalgi protokolga zid. Manba bu ikki izohni muvofiqlashtirmaydi.

Besh qatlamli kross-validatsiyada xususiyat bo‘yicha F1

XususiyatO‘rtacha F1SEM
Quloq0,090,06
Ko‘z0,990,00
Soch0,870,01
Qo‘l0,990,00
Bosh0,990,00
Oyoq0,990,00
Og‘iz0,980,01
Bo‘yin0,750,04
Burun0,840,01
Tana0,990,00
Tana uzunligi > kenglik1,000,00
Yelka ko‘rsatilgan1,000,00
Qo‘l-oyoqlar ikki o‘lchamli1,000,00
Qo‘l-oyoqlar tanaga ulangan1,000,00
To‘g‘ri qo‘l-oyoq ulanish nuqtalari1,000,00
Bo‘yin konturi bosh/tana bilan uzluksiz1,000,00

Oltita heuristic xususiyat kross-validatsiyada to‘liq F1=1,00 berishi e’tiborga molik. Metod bo‘limi kross-validatsiya yorliqlari shu heuristic qoidalar bilan hosil qilinganini bildiradi. Shuning uchun qoidani o‘zi ishlab chiqargan yorliqqa qarshi baholash mustaqil validatsiya hisoblanmaydi. Darhaqiqat, 143 chizmali hold-out to‘plamda bu oltita xususiyat mustaqil tajribali baholovchilar tomonidan belgilanganida ayrim heuristic ishlash ko‘rsatkichlari sezilarli pasaygan.

143 chizmali mustaqil testda yakuniy xususiyat ishlashi

Verianla Live: Hold-out testda xususiyat bo‘yicha F1

Qiymatlar manba Jadval 8’dagi 143 chizmali avtomatik aniqlash va baholashdan olingan. Sinf prevalensiyalari turlicha bo‘lgani sababli faqat F1 ga qarab xususiyatlarning klinik ahamiyatini solishtirmaslik kerak.

XususiyatF1 balli
Quloq0,5700
Ko‘z0,9965
Soch0,8651
Qo‘l0,9858
Bosh1,0000
Oyoq0,9930
Og‘iz0,9894
Bo‘yin0,7881
Burun0,8514
Tana0,9858
Tana uzunligi > kenglik1,0000
Yelka ko‘rsatilgan0,9765
Qo‘l-oyoqlar ikki o‘lchamli1,0000
Qo‘l-oyoqlar tanaga ulangan0,4762
To‘g‘ri qo‘l-oyoq ulanish nuqtalari0,9163
Bo‘yin konturi bosh/tana bilan uzluksiz1,0000
 

Bu jadvalda o‘rtacha accuracy 0,8780, precision 0,8929, recall 0,9458 va F1 0,8996 deb berilgan. Ayniqsa “qo‘l-oyoqlar tanaga ulangan” heuristic xususiyatining F1 qiymati 0,4762 gacha tushishi kross-validatsiyadagi 1,00 qiymati mustaqil etalon yorliq qarshisida saqlanmaganini ko‘rsatadi.

Manbadagi ikki ishlash jadvali nega ehtiyotkorlik bilan o‘qilishi kerak?

Manba Jadval 7 16 xususiyat uchun o‘rtacha accuracy=0,9175, precision=0,8869, recall=0,9375 va F1=0,905 beradi. Keyingi avtomatik aniqlash/baholash Jadval 8 esa accuracy=0,8780, precision=0,8929, recall=0,9458 va F1=0,8996 beradi.

Manba natijasiAccuracyPrecisionRecallF1
Jadval 70,91750,88690,93750,9050
Jadval 80,87800,89290,94580,8996

Maqola matni bu ikki baholash bosqichini to‘liq izchil nomlamaydi. Bundan tashqari, keyingi Jadval 9 izohida jadval raqamlari bir pog‘ona siljigani ko‘rinadi. Shu sababli “tizim aniqligi %91,78” kabi bitta va kontekstsiz raqam berish ilmiy jihatdan chalg‘ituvchi bo‘ladi.

Quloq natijasidagi katta o‘zgarish

Manba Jadval 7’da quloq aniqlash accuracy=0,63, precision=0,14, recall=0,01 va F1=0,07 deb berilgan. Jadval 8’da esa quloq uchun accuracy va precision 0,3986, recall 1,0000 va F1=0,5700.

Jadval 9 bu o‘zgarishni “heuristic refinement” dan keyingi yaxshilanish sifatida talqin qiladi. Ammo tadqiqot tomonidan aniqlangan oltita heuristic xususiyat orasida quloq aniqlashni tuzatuvchi qoida yo‘q; heuristics tana nisbati, yelka, ikki tomonlama qo‘l-oyoq, qo‘l-oyoq ulanishi, ulanish hududi va bo‘yin uzluksizligidir. Shu sababli quloq F1’ining 0,07 → 0,57 o‘zgarishining texnik sababini manba matnidan ishonchli aniqlab bo‘lmaydi.

Chalkashlik matritsasi nimani ko‘rsatadi?

143 chizmali testda o‘nta vizual xususiyatning chalkashlik matritsasi yana bir muhim ogohlantirish beradi:

Vizual xususiyatTPFPTNFN
Quloq578600
Ko‘z142100
Soch1093400
Qo‘l139400
Bosh143000
Oyoq141200
Og‘iz140300
Bo‘yin935000
Burun1063700
Tana139400

Bu sonlar barcha o‘nta vizual xususiyatda FN=0 va TN=0 ekanini ko‘rsatadi. Shuning uchun modelning ushbu test jadvalida vizual xususiyatlarni “yo‘q” deb to‘g‘ri aniqlash qobiliyati o‘lchanmaydi. Ayrim yuqori recall va F1 ballari shu prevalensiya va bashorat tuzilishidan ta’sirlanadi.

Avtomatik ball qanday hisoblanadi?

Manba formulasida 16 ta ikkilik xususiyat bevosita yig‘iladi:

\[ S=\sum_{i=1}^{16}f_i \]

Bu yerda \(f_i=1\) xususiyat borligini, \(f_i=0\) esa yo‘qligini bildiradi. Shu tariqa umumiy ball 0 dan 16 gacha o‘zgaradi.

Manbaning keyingi natija matnida bir joyda 16 ta ikkilik chiqish “averaging”, ya’ni o‘rtachalangan deb yozilgan; shu paragraf darhol 0–16 ball hosil qilinishini bildiradi. 0–16 shkalasi va berilgan tenglama yig‘ishni qo‘llab-quvvatlagani uchun Verianla matnida formuladagi yig‘indi ishlatilgan.

Tadqiqotning asosiy metodologik cheklovlari

  • Umumiy ma’lumotlar to‘plami atigi 948 ta chizmadan iborat va madaniyatlararo mustaqil validatsiya o‘tkazilmagan.
  • Manbada ishlatilgan “mental age” guruhlari xronologik yosh emas.
  • Kichik anatomik xususiyatlarda kuchli sinf nomutanosibligi mavjud.
  • Hold-out chalkashlik matritsasida barcha o‘nta CNN xususiyatida TN=0.
  • Oltita heuristic xususiyat uchun kross-validatsiya yorliqlarining qoidalardan hosil qilinishi mukammal CV ballari mustaqil validatsiya emasligini anglatadi.
  • Heuristic chegaralar ma’lumotlar to‘plamiga ko‘ra empirik sozlangan va boshqa chizish uslublarida xuddi shu aniqlikni bermasligi mumkin.
  • 16 ta xususiyat umumiy ballda teng vazn oladi; manba mualliflari bu haqiqiy DAP ballash tizimini to‘liq ifodalamasligi mumkinligini tan oladi.
  • Kross-validatsiya 805 yoki 948 chizmada o‘tkazilgani borasida manba ichida nomuvofiqlik bor.
  • ResNet tasniflash qatlami 10 yoki 16 chiqish berishi haqida metod matnida nomuvofiqlik mavjud.
  • Manbada validatsiya ma’lumoti bilan chegaralar sozlangani aytilgan bo‘lsa-da, keyin kross-validatsiya giperparametr sozlash uchun ishlatilmagani bildiriladi.
  • Jadval 7, Jadval 8 va Jadval 9 orasidagi ishlash bosqichlari va jadval havolalari to‘liq izchil emas.
  • Avtomatik ballning psixologik yoki klinik diagnostik validligi ushbu tadqiqotda mustaqil sinovdan o‘tkazilmagan.

Manba va Metod Izohi

To‘liq original tadqiqot nomiAutomated Anatomical Feature Analysis and Scoring for Draw-a-Person Test Drawings via ResNet-Based Multi-Label Detection and Classification
MualliflarAsma Abdullah Alwadai; Emad Sami Jaha
Mualliflar tartibi1. Asma Abdullah Alwadai; 2. Emad Sami Jaha
Teng hissa / teng birinchi muallifManba tadqiqotida teng hissa bayonoti ko‘rsatilmagan.
Mas’ul muallifAsma Abdullah Alwadai
MuassasaDepartment of Computer Science, Faculty of Computing and Information Technology, King Abdulaziz University, Jeddah 21589, Saudi Arabia
Manba turiEksperimental sun’iy intellekt / kompyuter ko‘rishi tadqiqot maqolasi.
Peer-review holatiPeer-review qilingan jurnalda chop etilgan maqola; preprint emas.
JurnalAI
NashriyotMDPI
Jild / son / maqola2026, 7(4), 130
DOI10.3390/ai7040130
Qabul qilingan sana4 mart 2026
Reviziya sanasi26 mart 2026
Qabul sanasi28 mart 2026
Nashr sanasi2 aprel 2026
Rasmiy havolahttps://doi.org/10.3390/ai7040130
LitsenziyaCreative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish va institutsional qo‘llab-quvvatlash

Maqolaning moliyalashtirish bayonotida tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmagani ko‘rsatilgan. Minnatdorchilik bo‘limida esa loyiha King Abdulaziz University tarkibidagi KAU Endowment (WAQF) tomonidan qo‘llab-quvvatlangani va WAQF hamda Deanship of Scientific Research’ga texnik va moliyaviy yordam uchun minnatdorchilik bildirilgan. Bu ikki bayonot birgalikda qaralganda, ish “external funding” bildirmaydi, ammo ichki institutsional yordamni qayd etadi.

Etika va ma’lumot manbai

Etika qo‘mitasi ko‘rib chiqishi tadqiqot jamoatchilikka ochiq va to‘liq anonimlashtirilgan ma’lumotlar to‘plamidan foydalangani hamda yangi ishtirokchi/ma’lumot yig‘ishni o‘z ichiga olmagani sababli zarur deb topilmagani aytilgan. Shu sababli xabardor rozilik qo‘llanilmaydi.

Manba ma’lumotlar to‘plami “Draw-a-Person Hand-Drawn Sketches by Children” nomi bilan ochiq Kaggle omboridan olingan va maqolada kirish sanasi 30 noyabr 2025 deb berilgan.

Muallif hissalari

Konseptuallashtirish va metodologiya Asma Abdullah Alwadai hamda Emad Sami Jaha tomonidan amalga oshirilgan. Dasturiy ta’minot, validatsiya, tadqiqot, ma’lumotlarni tartiblash, dastlabki qoralama va vizualizatsiya vazifalari asosan Asma Abdullah Alwadai tomonidan bajarilgan. Nazorat va moliyalashtirishni jalb qilish Emad Sami Jaha zimmasida bo‘lgan; ikkala muallif ham maqolani ko‘rib chiqish va tahrirlashga hissa qo‘shgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi

Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Manba ichidagi nomuvofiqliklar qaydi

  • Xulosada 948 chizma alohida hold-out test set ekani yoziladi; batafsil metod 948 umumiy ma’lumotlar to‘plami, 143 esa test to‘plami ekanini ko‘rsatadi.
  • Bir bo‘lim kross-validatsiyani 805 chizmada, boshqa bo‘lim barcha 948 chizmada tasvirlaydi.
  • Asosiy arxitektura 10 CNN + 6 heuristic chiqishni ko‘rsatadi, bir kichik bo‘lim esa ResNet classifier’ini 16 chiqishli deb ta’riflaydi.
  • Yo‘qotish funksiyasi bo‘limida ham CNN uchun 16 xususiyat yozilishi 10+6 arxitekturasi bilan mos emas.
  • Matn %91,78 macro accuracy bildiradi, Jadval 7 o‘rtachasi %91,75, Jadval 8 yakuniy o‘rtachasi %87,80.
  • Quloq F1 qiymati bir baholashda 0,07, boshqasida 0,57 va manba o‘zgarish mexanizmini yetarlicha tushuntirmaydi.
  • Jadval 9 quloqdagi o‘zgarishni heuristic refinement bilan bog‘lasa-da, belgilangan oltita heuristic qoidaning hech biri quloqqa tegishli emas.
  • Natijalar matnida ball bir joyda “o‘rtacha” deb yozilgan bo‘lsa-da, formula va 0–16 shkala xususiyatlar yig‘ilishini ko‘rsatadi.
  • Kross-validatsiyada barcha heuristic xususiyatlar 1,00 F1 bersa, mustaqil ekspert yorliqli testda qo‘l-oyoq–tana ulanishi F1=0,4762 gacha tushadi.

Shu sababli tadqiqotning eng mustahkam xulosasi “sun’iy intellekt endi bolalar chizmalaridan psixologik baholashni avtomatik va mukammal bajara oladi” emas. Manba qo‘llab-quvvatlaydigan torroq xulosa shuki, ResNet asosidagi vizual xususiyatlarni aniqlashni ochiq geometrik qoidalar bilan birlashtirish belgilangan 16 ta DAP chizma xususiyati uchun avtomatik va talqin qilinadigan prototip baholash tizimini yaratishi mumkin. Ayniqsa kichik anatomik tafsilotlar, sinf nomutanosibligi, baholash protokolidagi nomuvofiqliklar va tashqi validatsiyaning yo‘qligi bartaraf etilmasdan turib, tizimni klinik yoki psixologik qaror mexanizmi sifatida umumlashtirish manba tomonidan qo‘llab-quvvatlanmaydi.


Ulashish:

Izohlar ko‘rib chiqilgandan keyin e’lon qilinadi.Izohingiz tasdiqlash jarayoniga yuboriladi va ma’qullangach ko‘rinadi.

Izoh qoldiring

E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan

Bu saytda cookie-fayllarga ruxsat berish foydalanish tajribangizni yaxshilaydi. Cookie-fayllar siyosati