Ushbu tadqiqotning asosiy muammosi — o‘tkir osteoporotik umurtqa sinishini boshdan kechirgan va yangi sinish xavfi yuqori bo‘lgan bemorlarda qaysi davolash strategiyasi kuchliroq va xavfsizroq natija berishi mumkinligidir. Osteoporozda umurtqa sinishlari faqat suyakdagi cho‘kish yoki og‘riq muammosi emas. Umurtqa sinishlari harakatlanish qobiliyatini kamaytirishi, kundalik hayot faoliyatini buzishi, yangi sinish xavfini oshirishi, umurtqa deformatsiyasi va kifotik holatga hissa qo‘shishi hamda ayniqsa keksa bemorlarda o‘lim xavfini oshirishi mumkin. Shu sababli o‘tkir sinishdan keyin faqat mavjud og‘riqni kamaytirish emas, balki kelajakdagi sinishlarning oldini oladigan kuchli suyak davolash rejasini tuzish zarur.

Ko‘p yillar davomida osteoporozni davolashda bifosfonatlar asosiy davolash variantlaridan biri bo‘lib kelgan. Alendronat kabi ikkinchi avlod bifosfonatlari suyak rezorbsiyasini bostiradi, suyak mineral zichligini oshiradi va umurtqa hamda novertebral sinish xavfini kamaytirishi mumkin. Ushbu dorilarning muhim afzalliklari klinik samaradorlik tarixi, keng mavjudligi va xarajat-samaradorligidir. Biroq sinish xavfi juda yuqori bo‘lgan, ayniqsa yaqinda umurtqa, tos yoki son sinishini boshdan kechirgan bemorlarda zamonaviy qo‘llanmalar suyak hosil bo‘lishini kuchaytiruvchi vositalarni birinchi navbatda ko‘rib chiqishni tavsiya qila boshladi.

Romosozumab shu nuqtayi nazardan ajralib turadigan suyak hosil bo‘lishini kuchaytiruvchi vositalardan biridir. Romosozumab sklerostinni ingibitsiya qiluvchi monoklonal antitana sifatida suyak hosil bo‘lishini oshiradi va bir vaqtning o‘zida suyak rezorbsiyasini ham kamaytirishi mumkin. Sklerostin osteotsitlar tomonidan ishlab chiqariladigan va Wnt/β-katenin yo‘lini bostirib, suyak hosil bo‘lishini cheklaydigan oqsildir. Romosozumab sklerostinni bostirganda Wnt/β-katenin signali kuchayadi va suyak hosil qilish faolligi ortadi.

Tadqiqot mantiqini tushuntirish uchun ushbu biologik bog‘liqlikni sodda tarzda quyidagicha umumlashtirish mumkin:

\[ \text{Sklerostin inhibisyonu} \rightarrow \text{Wnt}/\beta\text{-katenin sinyalinde artış} \rightarrow \text{Kemik oluşumunda artış} \]

Bu ifoda romosozumabning ta’sir mexanizmini konseptual tarzda tushuntiradi. Biroq bu formula tadqiqotda bevosita o‘lchangan tenglama emas; tadqiqotning biologik fonini tushunarli qilish uchun ishlatilgan asosiy mexanizm xulosasidir. Romosozumabning suyak mineral zichligini oshirishi ushbu yo‘l bilan bog‘lanadi.

Romosozumabni o‘tkir sinishdan keyin qo‘llash bo‘yicha ayrim klinik ikkilanishlar mavjud. Buning bir sababi sinish bitishi suyakning qayta qurilishi, kallus hosil bo‘lishi, mineralizatsiya va vaqt o‘tishi bilan suyak remodelingi kabi murakkab jarayonlarga tayanishidir. Romosozumabning ko‘proq modellashtirishga asoslangan suyak hosil bo‘lishini kuchaytirishi ayrim klinitsistlarda “o‘tkir umurtqa sinishida bitishni salbiy ta’sir qiladimi?” degan savolni tug‘dirishi mumkin. Ikkinchi muhim ikkilanish esa romosozumab bilan bog‘liq ilgari qayd etilgan ehtimoliy yurak-qon tomir xavfi signallaridir. Shu sababli ushbu tadqiqotda faqat suyak mineral zichligi emas, umurtqa bitishi va vaskulyar parametrlar ham o‘rganilgan.

Tadqiqotda solishtirilgan ikki davolash strategiyasi quyidagicha:

• RD guruhi: 12 oy romosozumab bilan davolash, undan keyin kamida 12 oy denosumab bilan davolash.
• BP guruhi: 24 oy davomida haftalik og‘iz orqali alendronat, ya’ni bifosfonat davolashi.

Denosumab RANKL yo‘lini nishonga oluvchi kuchli antiresorptiv vositadir. Romosozumab bilan erishilgan suyak mineral zichligi yutug‘ini keyinchalik saqlab qolish uchun antiresorptiv davolash bilan davom etish klinik jihatdan mantiqli ketma-ket strategiyani tashkil etadi. Shu sababli RD yondashuvini faqat “romosozumab berildi” deb emas, “avval suyak hosil bo‘lishi oshirildi, keyin suyak rezorbsiyasi bostirilib yutuq saqlandi” tarzida tushunish kerak.

Tadqiqotdagi bemor tanlovi real hayot amaliyotini aks ettiradi. mart 2019 bilan dekabr 2023 oralig‘ida o‘tkir osteoporotik umurtqa yoki sakral sinish sababli baholangan 540 bemor boshlang‘ich hovuzni tashkil qilgan. Ushbu bemorlarning 290 tasi tegishli davolashlarni boshlagan: 132 bemor romosozumab, 158 bemor alendronat olgan. Romosozumab boshlangan 132 bemordan 107 tasi 12 oylik romosozumab davrini tugatgan, denosumab davrida 29 bemor chiqib ketgan va yakunda 78 bemor RD guruhiga kiritilgan. Alendronat olgan 158 bemordan 82 tasi 12 oy davom etgan, 21 tasi 12–24 oy oralig‘ida chiqib ketgan va 61 bemor BP guruhida tahlil qilingan. 1-rasm ushbu bemor oqimini va davolash guruhlariga ajratilish jarayonini ko‘rsatadi.

RD guruhiga romosozumab tasodifiy berilmagan. Romosozumab sinish xavfi yuqori bo‘lgan bemorlarga qo‘llangan. Tadqiqotda ushbu mezonlar lomber BMDning −3,3 SDdan past bo‘lishi, lomber BMDning −2,5 SD yoki undan past bo‘lib bir yoki ikki eski umurtqa sinishi mavjudligi, ikki yoki undan ortiq eski umurtqa sinishi mavjudligi yoki semiquantitative, ya’ni SQ usulida Grade 3 umurtqa sinishi mavjudligi tarzida ta’riflangan. Shu sababli RD guruhi boshlang‘ichda og‘irroq osteoporoz profiliga ega.

Bu farq 1-jadvalda aniq ko‘rinadi. RD guruhida o‘rtacha yosh 80,1 ± 6,5 yil, BP guruhida 74,5 ± 6,5 yil. RD guruhida lomber BMD 0,78 ± 0,18 g/cm² bo‘lsa, BP guruhida 0,90 ± 0,17 g/cm². Proksimal femur BMD ham RD guruhida pastroq: 0,62 ± 0,10 ga qarshi 0,73 ± 0,12. RD guruhida ko‘p sonli eski umurtqa sinishi ulushi %44,9 bo‘lsa, BP guruhida %8,2. Aksincha, oldin sinish tarixi bo‘lmagan bemorlar ulushi RD guruhida atigi %15,4, BP guruhida esa %63,9. Bu jadval RD guruhi yuqori xavfli va og‘irroq bemorlar guruhi ekanini ko‘rsatadi.

Suyak mineral zichligi, ya’ni BMD, tadqiqotning asosiy natijalaridan biridir. BMD dual-energy X-ray absorptiometry, ya’ni DXA bilan o‘lchangan. Lomber BMD L1–L4 umurtqalari orqali, femoral BMD esa proksimal femurdan baholangan. Agar singan umurtqa L1–L4 hududiga to‘g‘ri kelsa, singan umurtqani BMD hisobiga kiritmaslik afzal ko‘rilgan; chunki sinish va deformatsiya BMD qiymatini aslidan yuqori ko‘rsatishi mumkin.

BMD ortishini tadqiqot mantiqini tushuntirish uchun quyidagi asosiy bog‘liqlik bilan anglash mumkin:

\[ \%\Delta BMD = \frac{BMD_{takip} - BMD_{başlangıç}}{BMD_{başlangıç}} \times 100 \]

Bu formulada BMD_{boshlang‘ich} davolashdan oldingi suyak mineral zichligini; BMD_kuzatuv kuzatuv vaqtidagi suyak mineral zichligini ko‘rsatadi. Natija foizda berilganda davolash bilan boshlang‘ichga nisbatan qancha ortish bo‘lgani tushuniladi. Tadqiqotda RD guruhining boshlang‘ich BMDsi pastroq bo‘lgani uchun mutlaq qiymatlar bilan foizli ortishlar birgalikda baholanishi kerak.

2-rasm BMD natijalarini ikki darajada taqdim etadi: mutlaq BMD qiymatlari va foizli BMD ortishi. Mutlaq lomber BMD qiymatlarida BP guruhi boshlang‘ichda yuqoriroq bo‘lgani uchun 24 oyda ikki guruh o‘rtasida ahamiyatli farq kuzatilmagan. Biroq foizli ortish bo‘yicha RD guruhi aniq ustun. Lomber umurtqada RD guruhida foizli ortish 6. oyda %10,7, 12. oyda %16,2, 18. oyda %21,4 va 24. oyda %20,9. BP guruhida esa mos ravishda %5,4, %6,6, %8,0 va %7,9 deb berilgan.

Proksimal femur uchun ham o‘xshash, biroq cheklanganroq farq mavjud. RD guruhida proksimal femur BMD ortishi 24 oyda %5,4 ga yetgan, BP guruhida esa %3,1 da qolgan. Lomber umurtqadagi ortish femurga qaraganda aniqroq bo‘lishi trabekulyar suyak ulushi va metabolik faollik bilan bog‘lanishi mumkin. Lomber umurtqa trabekulyar suyakka boyroq va suyak metabolizmidagi o‘zgarishlarga tezroq javob berishi mumkin.

Og‘riq va kundalik hayot funksiyasi tadqiqotda VAS va RDQ bilan baholangan. VAS 0–10 oralig‘idagi vizual analog og‘riq shkalasidir. RDQ Roland–Morris Disability Questionnaire bo‘lib, bel og‘rig‘i yoki umurtqa kelib chiqishli funksional cheklanishning kundalik hayotga ta’sirini o‘lchaydi va 0–24 oralig‘ida ballanadi. Tadqiqotda har ikki guruhda ham davolash boshlanganidan keyingi birinchi oy ichida aniq og‘riq va funksional yaxshilanish kuzatilgan. 3-rasm VAS va RDQ qiymatlari vaqt o‘tishi bilan kamayganini ko‘rsatadi.

Boshlang‘ich va erta kuzatuv davrida RD guruhining VAS va RDQ ballari BP guruhidan yuqori. Bu holat ehtimol RD guruhidagi bemorlarning yoshi kattaroq, osteoporozi og‘irroq va sinish xavfi yuqoriroq bo‘lgani bilan bog‘liq. Biroq kuzatuv davom etgani sari ikki guruh o‘rtasidagi farq kamaygan; 24 oyda og‘riq va funksional natijalar uzoq muddat nuqtayi nazaridan bir-biriga yaqinlashgan. Bu topilma RD guruhidagi og‘irroq boshlang‘ich holatga qaramay, uzoq muddatli klinik tiklanish BP guruhi bilan solishtiriladigan darajaga kelganini ko‘rsatadi.

Umurtqa suyagining bitishi tadqiqotning kritik xavfsizlik va samaradorlik yo‘nalishlaridan biridir. Chunki o‘tkir umurtqa sinishida kuchli osteoporoz davolashi faqat BMDni oshirmasligi, ayni paytda sinish bitishini va umurtqa stabilizatsiyasini buzmasligini ham ko‘rsatishi kerak. Tadqiqotda radiografik baholash o‘tirgan va chalqancha lateral rentgen tasvirlari bilan amalga oshirilgan. Umurtqa deformatsiyasi SQ usulida Grade 0–3 orasida tasniflangan. Bundan tashqari umurtqa pona burchagi, intravertebral cleft mavjudligi, cleft uzunligi va maydoni kuzatilgan.

Umurtqa beqarorligini tushunish uchun o‘tirgan va chalqancha holatda o‘lchangan pona burchaklari solishtirilgan. Bu bog‘liqlik quyidagicha umumlashtirilishi mumkin:

\[ \Delta VWA = |VWA_{oturur} - VWA_{sırtüstü}| \]

Bu yerda VWA vertebral wedge angle, ya’ni umurtqa pona burchagi. O‘tirgan va chalqancha holatlar orasidagi farq qanchalik katta bo‘lsa, singan umurtqa holatga qarab ko‘proq shakl o‘zgartiradi va beqarorlik ko‘proq bo‘lishi mumkin deb hisoblanadi. Tadqiqotda klinik suyak bitishi ushbu farqning 5°dan kichik bo‘lishi va intravertebral cleft belgisi bo‘lmasligi bilan ta’riflangan.

Bu ta’rif tadqiqotning suyak bitishini baholashini quyidagicha umumlashtiradi:

\[ \text{Kemik kaynaması} = (\Delta VWA < 5^\circ) + \text{intravertebral cleft yokluğu} \]

Bu ifoda tadqiqotda qo‘llangan klinik bitish mezonining ikki asosiy komponentini ko‘rsatadi: umurtqa harakatchanligining kamayishi va cleft belgisining yo‘qolishi.

4-rasm SQ grade o‘zgarishini ko‘rsatadi. Har ikki guruhda ham boshlang‘ichdan 2–3 oygacha umurtqa deformatsiyasi darajalarida o‘zgarish kuzatilgan, biroq undan keyin aniq progressiya bildirilmagan. Bu umurtqa sinishida erta davrda deformatsiya ortishi mumkinligini, ammo davolash va korset qo‘llab-quvvatlashi bilan keyinchalik stabilizatsiya ta’minlanishi mumkinligini ko‘rsatadi.

2-jadval umurtqa pona burchagi va holatlar orasidagi farq bo‘yicha muhim ma’lumot beradi. RD guruhida o‘tirgan holatdagi pona burchagi 14,1 ± 6,9°dan 15,3 ± 7,6°gacha ko‘tarilgan, bu o‘zgarish statistik jihatdan ahamiyatli deb topilmagan. Chalqancha holatda esa 0. oyda 9,7 ± 6,4° bo‘lgan qiymat 2–3. oyda 14,0 ± 7,3°gacha ko‘tarilib, keyinchalik 12 va 24. oylarda barqaror qolgan. O‘tirgan-chalqancha farqi RD guruhida 4,3 ± 3,8°dan 1,2 ± 1,5°gacha kamaygan. BP guruhida ham xuddi shunday holatlar orasidagi farq 3,5 ± 3,2°dan 2,2 ± 2,8°gacha pasaygan.

Bu natijalarning klinik ma’nosi shuki: har ikki davolash guruhida ham umurtqa beqarorligi vaqt o‘tishi bilan kamaygan. Suyak bitish ko‘rsatkichlari 12 oyda %90’dan, 24 oyda esa %94’dan oshgan va RD hamda BP guruhlari o‘rtasida ahamiyatli farq bildirilmagan. Bu topilma tadqiqotning asosiy tashvishlaridan biri bo‘lgan “romosozumab o‘tkir umurtqa sinishi bitishini buzadimi?” savoliga ushbu kohort ichida salbiy signal kuzatilmaganini ko‘rsatadi.

Suyak aylanish markerlari davolashlarning biologik ta’sirini tushunish uchun muhim. Tadqiqotda P1NP va TRACP-5b o‘lchangan. P1NP I tur kollagen sintezi bilan bog‘liq suyak hosil bo‘lish markeridir. TRACP-5b esa osteoklast faolligi va suyak rezorbsiyasi bilan bog‘lanadigan marker. 5-rasm ushbu markerlar RD va BP guruhlarida turli vaqt naqshlarini ko‘rsatishini namoyon etadi.

RD guruhida P1NP boshlang‘ichda 66,3 ng/mL, 6. oyda 70,0, 12. oyda 50,7, 18. oyda 24,1 va 24. oyda 22,6 deb ko‘rsatilgan. BP guruhida esa boshlang‘ichda 54,7 bo‘lgan P1NP 6. oyda 22,1 ga, 12. oyda 22,4 ga, 18. oyda 16,5 ga va 24. oyda 17,3 ga tushgan. P1NP bo‘yicha 6 va 12. oylarda guruhlar o‘rtasida ahamiyatli farq mavjud. Bu romosozumab erta davrda suyak hosil bo‘lish markeriga BPga qaraganda boshqacha ta’sir qilganini ko‘rsatadi.

TRACP-5b bo‘yicha RD guruhida boshlang‘ich qiymat 512,4 mU/dL, 6. oyda 339,0 va 12. oyda 282,2 deb ko‘rsatilgan. BP guruhida boshlang‘ich 452,7, 6. oyda 210,4. 6. oyda guruhlar o‘rtasida ahamiyatli farq mavjud. BP davolashi suyak rezorbsiyasi markerini ertaroq va kuchliroq bostirgan, RD guruhida esa romosozumabning ikki tomonlama ta’siri va undan keyingi denosumabga o‘tish boshqa vaqt naqshini hosil qilgan.

Davolashni davom ettirish tadqiqotning amaliy jihatdan eng muhim topilmalaridan biridir. Osteoporozni davolashda dori samarali bo‘lishining o‘zi yetarli emas; bemor davolashni davom ettira olishi kerak. Og‘iz orqali qabul qilinadigan bifosfonatlar ayniqsa keksa bemorlarda murakkab qo‘llash qoidalari tufayli to‘xtatilishi mumkin: och qoringa qabul qilish, tik holatda qolish, ma’lum vaqt oziq-ovqat va ichimlik qabul qilmaslik kabi shartlar davolashga rioya qilishni qiyinlashtirishi mumkin. Aksincha, romosozumab–denosumab ketma-ket davolashi in’yeksiyaga asoslangan va muntazam klinik kuzatuvni talab qiladigan yanada tuzilgan rejimdir.

6-rasm noma’lum sabablarga ko‘ra davolashdan chiqib ketish bo‘yicha Kaplan–Meier egri chiziqlarini ko‘rsatadi. BP guruhida kuzatuvdan uzilish ko‘proq va log-rank testi P<0,001 deb berilgan. Bemor oqimiga ko‘ra RD guruhida davolashni davom ettirish ko‘rsatkichi %59,1, BP guruhida esa %38,6. Bu farq real hayot amaliyotida tuzilgan in’yeksiya rejimi ayrim bemorlarda kuzatuv davomiyligini oshirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq bu topilmani davolash samaradorligi bilan aralashtirmaslik kerak; rioya qilish xulqi davolash shakli, bemor tanlovi, kuzatuv chastotasi, xarajat va klinik motivatsiya kabi ko‘plab omillardan ta’sirlanishi mumkin.

Tadqiqotning vaskulyar xavfsizlik baholashi izlanuvchan xususiyatga ega. Romosozumab bo‘yicha adabiyotda yurak-qon tomir xavfi haqida munozaralar mavjud bo‘lgani uchun tadqiqotchilar CAVI va ABI qiymatlarini ham kuzatgan. CAVI cardio-ankle vascular index bo‘lib, arterial qattiqlik haqida ma’lumot beradi. ABI ankle-brachial index bo‘lib, pastki ekstremita arterial kasalligi bo‘yicha qo‘llanadigan ko‘rsatkich. 24 oylik kuzatuvda RD va BP guruhlari o‘rtasida CAVI yoki ABI bo‘yicha ahamiyatli progressiya aniqlanmagani bildirilgan.

Bu yerda ehtiyotkor bo‘lish kerak. Bu natija romosozumab barcha bemorlarda yurak-qon tomir jihatdan xavfsiz ekanini isbotlamaydi. Tadqiqot bu masalada birlamchi yakun nuqtasiga ega prospektiv yurak-qon tomir xavfsizligi tadqiqoti emas. CAVI va ABI faqat qo‘shimcha baholash sifatida o‘rganilgan. Shu sababli natijani ushbu kohortda aniq arterial qattiqlik yoki periferik arter kasalligi progressiyasi signali ko‘rilmagan tarzida o‘qish kerak.

Tadqiqotning tarixiy ahamiyati shundaki, osteoporoz davolashida uzoq vaqt antiresorptiv davolashlar markazda bo‘lib kelgan bo‘lsa-da, sinish xavfi juda yuqori bemorlarda suyak hosil bo‘lishini kuchaytiruvchi vositalarni ertaroq qo‘llash tobora ko‘proq muhokama qilinmoqda. Ayniqsa o‘tkir umurtqa sinishini boshdan kechirgan va yangi sinish xavfi juda yuqori bemorlarda davolash ketma-ketligi klassik “avval bifosfonat” yondashuvidan “yuqori xavfda avval anabolik/suyak hosil qiluvchi vosita, keyin antiresorptiv davom ettirish” yondashuviga siljimoqda.

Bugungi kun nuqtayi nazaridan tadqiqotning qiymati ushbu yondashuvni real hayot klinikasida baholaganidir. Randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotlar dorilarning samaradorligini ma’lum sharoitlarda ko‘rsatadi; biroq real bemorlar yoshi kattaroq, mo‘rtroq, BMDsi pastroq va komorbiditetlari ko‘proq bo‘lishi mumkin. Ushbu tadqiqotda RD guruhining boshlang‘ichda og‘irroq bemorlar guruhi bo‘lishi real klinik qarorlarning xavfga tabaqalashtirilgan tuzilishini aks ettiradi. Ya’ni romosozumab og‘irroq bemorlarga berilgan, bifosfonat esa nisbatan pastroq xavfli bemorlarda qo‘llangan.

Kelajak nuqtayi nazaridan ushbu tadqiqot o‘tkir osteoporotik umurtqa sinishidan keyingi davolash ketma-ketligini qanday optimallashtirish mumkin degan savol uchun zamin yaratadi. Kattaroq, ko‘p markazli, prospektiv va randomizatsiyalangan tadqiqotlar romosozumab–denosumab ketma-ketligi qaysi bemor guruhida eng yuqori foyda berishini, yurak-qon tomir xavfsizlik profilini, xarajat-samaradorligini, uzoq muddatli sinishlarni oldini olish ta’sirini va davolashni davom ettirishni kuchliroq tekshirishi kerak.

Kundalik hayotga ta’siri ayniqsa keksa bemorlarda sinishdan keyingi mustaqil hayotni saqlash jihatidan muhim. Umurtqa sinishlari og‘riq, harakat cheklanishi, yiqilishdan qo‘rqish va yangi sinish xavfini oshirishi mumkin. Agar yuqori xavfli bemorlarda suyak mineral zichligini tezroq va ko‘proq oshirish, og‘riq hamda funksional cheklanishni yaxshilash va davolashni davom ettirish ko‘rsatkichini ko‘tarish mumkin bo‘lsa, uzoq muddatda bemorlarning harakatchanligi va hayot sifati uchun mazmunli foyda tug‘ilishi mumkin. Biroq ushbu tadqiqotning o‘zi hech bir bemor uchun qat’iy davolash tavsiyasi yaratmaydi; davolash tanlovi klinik xavf, yurak-qon tomir tarixi, buyrak funksiyasi, xarajat, qo‘llash imkoniyati va shifokor bahosi bilan amalga oshirilishi kerak.

Tadqiqotning kuchli jihatlari qatoriga 24 oylik kuzatuv davomiyligi, real hayot bemor populyatsiyasi, BMD bilan birga og‘riq, funksiya, umurtqa bitishi, suyak aylanish markerlari, davolashni davom ettirish va vaskulyar parametrlarning birgalikda baholanishi kiradi. Bundan tashqari, o‘tkir umurtqa sinishi kabi klinik jihatdan sezgir davrda romosozumab qo‘llanishining suyak bitishi bilan bog‘liq natijalarini bevosita o‘rganishi muhim.

Cheklovlari esa aniq. Tadqiqot retrospektiv va bitta markazli. Randomizatsiya yo‘q; shu sababli RD va BP guruhlari boshlang‘ichda teng emas. RD guruhiga yoshi kattaroq va osteoporozi og‘irroq bemorlar tanlangan bo‘lishi tanlov tarafkashligini yaratadi. Namuna soni ayniqsa ikkilamchi natijalardagi kichik farqlarni aniqlash uchun cheklangan bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari tasvirlash uchun 0,3-T MRI qo‘llangan; shu sababli juda nozik o‘tkir sinish belgilarining yetarli baholanmagan bo‘lishi mumkinligi mualliflar tomonidan qayd etilgan. Nihoyat tadqiqot preprint bo‘lib, ekspertlar taqrizidan o‘tmagan.

Tadqiqot Usuli va Topilmalari

Tadqiqot mart 2019 bilan dekabr 2023 oralig‘ida bitta markazda o‘tkazilgan retrospektiv kuzatuvga asoslangan klinik tahlildir. O‘tkir osteoporotik umurtqa sinishi bo‘lgan bemorlar baholangan, romosozumab–denosumab ketma-ket davolashini olgan yuqori xavfli bemorlar bilan bifosfonat davolashini olgan bemorlar 24 oylik kuzatuvda solishtirilgan.

Bemor oqimi:

Boshlang‘ich xususiyatlar:

24 oylik BMD topilmalari:

Bu natijalar mutlaq BMD qiymatlarida BP guruhining boshlang‘ich ustunligini saqlaganini, ammo boshlang‘ichga nisbatan foizli ortish RD guruhida yuqori bo‘lganini ko‘rsatadi. Ayniqsa lomber umurtqa BMD ortishi romosozumab–denosumab ketma-ket davolashi kuchli suyak mineral zichligi yutug‘i bilan bog‘liq ekanini qo‘llab-quvvatlaydi.

Lomber umurtqa BMD foizli ortishi:

Proksimal femur BMD foizli ortishi:

Og‘riq va funksional yaxshilanish:

Umurtqa bitishi va stabilizatsiya:

Suyak aylanish markerlari:

Davolashni davom ettirish:

Vaskulyar parametrlar:

Ushbu vaskulyar natijalar izlanuvchan xususiyatga ega. Tadqiqot yurak-qon tomir hodisalarini birlamchi yakun nuqtasi sifatida o‘rganadigan yirik xavfsizlik tadqiqoti emas. Shu sababli CAVI va ABI topilmalari faqat ushbu kohortda aniq vaskulyar yomonlashuv signali ko‘rilmagan tarzida baholanishi kerak.

Tadqiqotda qo‘llangan asosiy mezonlar va formulalar:

\[ \%\Delta BMD = \frac{BMD_{takip} - BMD_{başlangıç}}{BMD_{başlangıç}} \times 100 \]

Bu formula suyak mineral zichligining boshlang‘ichga nisbatan foizli o‘zgarishini tushuntiradi. Tadqiqotda RD guruhining foizli BMD ortishi ayniqsa lomber umurtqada BP guruhidan yuqori.

\[ \Delta VWA = |VWA_{oturur} - VWA_{sırtüstü}| \]

Bu formula o‘tirgan va chalqancha holatlarda o‘lchangan umurtqa pona burchagi farqini ko‘rsatadi. Farqning kamayishi umurtqa beqarorligining kamayishi bilan mos keladi.

\[ \text{Klinik kemik kaynaması} = \Delta VWA < 5^\circ \; \text{ve intravertebral cleft yokluğu} \]

Bu bog‘liqlik tadqiqotda suyak bitishini baholash uchun ishlatilgan klinik-radiografik mezonni umumlashtiradi.

Umumiy topilmalar:

• Jami 139 bemor tahlil qilingan: 78 RD guruhi, 61 BP guruhi.
• RD guruhi boshlang‘ichda yoshi kattaroq, BMDsi pastroq va sinish xavfi yuqoriroq bemor populyatsiyasidir.
• 24 oyda lomber BMD foizli ortishi RD guruhida %20,9, BP guruhida %7,9.
• 24 oyda proksimal femur BMD foizli ortishi RD guruhida %5,4, BP guruhida %3,1.
• Har ikki guruhda og‘riq va funksional cheklanish aniq yaxshilangan.
• Umurtqa suyagi bitish ko‘rsatkichlari 12 oyda %90’dan, 24 oyda %94’dan oshgan.
• RD guruhida romosozumabni o‘tkir sinish davrida qo‘llash umurtqa bitishini buzganiga oid signal kuzatilmagan.
• RD guruhida davolashni davom ettirish ko‘rsatkichi BP guruhidan yuqori.
• CAVI va ABI o‘lchovlarida 24 oy davomida ikki guruh o‘rtasida ahamiyatli vaskulyar yomonlashuv bildirilmagan.
• Tadqiqot retrospektiv, bitta markazli va preprint bo‘lgani uchun natijalar klinik amaliyotga bevosita qat’iy dalil sifatida ko‘chirilmasligi kerak.

Manba va Usul Eslatmasi

Ushbu mazmun Hiroshi Nomura, Toshifumi Fujiwara, Shigeharu Nomura va Yasuharu Nakashima tomonidan tayyorlangan “Romosozumab-denosumab sequential therapy versus bisphosphonate after acute osteoporotic vertebral fractures” nomli tadqiqotga asoslanib tayyorlangan.

Manba turi preprint tadqiqot maqolasidir. Matnda aniq ravishda “This preprint research paper has not been peer reviewed” iborasi mavjud. Shu sababli tadqiqot ekspertlar taqrizidan o‘tmagan. DOI, yakuniy jurnal qabul qilinishi yoki taqriz jarayoni tugaganini ko‘rsatuvchi ma’lumotni matndan tasdiqlab bo‘lmaydi.

Tadqiqot dizayni bitta markazli retrospektiv kuzatuvga asoslangan klinik tadqiqotdir. U randomizatsiyalangan nazoratli klinik tadqiqot emas. Bemorlar davolashlarga tasodifiy taqsimlanmagani uchun RD va BP guruhlari boshlang‘ichda teng emas. RD guruhidagi bemorlar yoshi kattaroq, suyak mineral zichligi pastroq va sinish xavfi yuqoriroq populyatsiyani ifodalaydi. Shu sababli natijalar davolashlar o‘rtasida qat’iy sababiy ustunlik dalili sifatida emas, real hayot klinik kuzatuvi sifatida o‘qilishi kerak.

Ushbu maqoladagi tushuntirishlar tadqiqotda berilgan bemor oqim sxemasi, 1–2-jadvallar, BMD grafiklari, VAS/RDQ grafiklari, SQ grade o‘zgarishlari, P1NP va TRACP-5b grafiklari, Kaplan–Meier davolash davomiyligi egri chizig‘i, usul bo‘limi va mualliflarning munozara/xulosalari asosida tayyorlangan. PDFda bo‘lmagan klinik kafolat, har bir bemor uchun davolash muvaffaqiyati, qat’iy yurak-qon tomir xavfsizligi da’vosi, dori qo‘llash tavsiyasi, doza tavsiyasi yoki davolash protokoli qo‘shilmagan.

Tadqiqot romosozumab–denosumab ketma-ket davolashi og‘ir osteoporoz va o‘tkir umurtqa sinishi bo‘lgan tanlangan bemorlarda kuchli BMD ortishi va yaxshi davolash davomiyligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq davolash tanlovi bemor darajasida sinish xavfi, yurak-qon tomir xavfi, buyrak funksiyasi, xarajat, in’yeksiya qo‘llash imkoniyati, bemor xohishi va shifokor bahosi bilan amalga oshirilishi kerak.

Tadqiqotning cheklovlari retrospektiv dizayn, bitta markaz ma’lumotlari, randomizatsiya yo‘qligi, boshlang‘ich guruhlar o‘rtasida aniq xavf farqi, cheklangan namuna hajmi va 0,3-T MRI qo‘llangani sababli ayrim nozik o‘tkir sinish belgilarining yetarli baholanmasligi ehtimolidan iborat. Preprint maqomi tufayli topilmalar ekspertlar taqrizidan keyin o‘zgarishi yoki kattaroq prospektiv tadqiqotlar bilan tasdiqlanishi kerak bo‘lishi mumkinligini unutmaslik kerak.