Nasser ko‘li Nil daryosida Asvon Yuqori to‘g‘oni hosil qilgan va Misrning suv xavfsizligi uchun markaziy ahamiyatga ega bo‘lgan yirik sun’iy suv omboridir. Ushbu tadqiqot ko‘lning 2005–2025-yillar oralig‘idagi 21 yillik optik, zarrachaviy, radiativ va termal o‘zgaruvchanligini MODIS sun’iy yo‘ldosh mahsulotlaridan olingan sakkizta asosiy ko‘rsatkich va sutkalik harorat diapazoni yordamida o‘rgangan. Taxminan 5 km oralig‘ida joylashgan 186 ta tahlil katagidan iborat umumiy panjarada NDVI, EVI, NDWI, NDTI, yaqin infraqizil qaytish indeksi, oq-osmon albedosi, kunduzgi va tungi sirt haroratlari oyma-oy jamlangan; Mann–Kendall, Theil–Sen, false discovery rate, ketma-ket korrelyatsiyani tuzatish, korrelyatsiya tahlili va o‘zgarish nuqtasi testlari qo‘llangan. Eng muhim metodologik qadam — doimiy ko‘l poligonida ko‘ringan trendlar qirg‘oq chizig‘i siljishi tufayli yuzaga kelgan-kelmaganini tekshirish uchun to‘rtta turli tahlil hududini taqqoslash bo‘lgan. Ushbu nazoratdan keyin tungi sirt haroratining oshishi, sutkalik harorat diapazonining torayishi va albedoning pasayishi barcha hududlarda saqlanib qolgan. NDVI, EVI, yaqin infraqizil qaytish va kunduzgi haroratning doimiy-poligondagi pasayishlari esa qirg‘oq nazoratli barcha hududlarda takroran kuzatilmagan. NDWI doimiy poligonda ahamiyatli trend ko‘rsatmagan bo‘lsa-da, doimiy suv hududlarida sezilarli kamaygan. O‘zgarish nuqtasi testlari ko‘plab ko‘rsatkichlarda 2016–2017-yillar atrofida daraja siljishini ko‘rsatgan va bu vaqt GERDning 2020-yildagi ilk to‘ldirilishidan oldin bo‘lgan.

Nasser ko‘li nega muhim?

Nasser ko‘li Nil daryosidagi Asvon Yuqori to‘g‘onining suv ombori bo‘lib, taxminan 162 km³ maksimal saqlash sig‘imi bilan Misrning asosiy chuchuk suv zaxirasidir. Manba tadqiqot ko‘lning uzoq muddatli o‘rtacha sirt maydonini taxminan 5000 km² deb ko‘rsatadi.

Suv ombori ikki katta bosimning kesishgan nuqtasida joylashgan. Birinchisi, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika mintaqasidagi isish tendensiyasidir; bu holat ochiq suv bug‘lanishiga va ko‘lning energiya balansiga ta’sir qilishi mumkin. Ikkinchisi esa Nil havzasidagi yuqori oqim suv omborlarining, ayniqsa Grand Ethiopian Renaissance Damning, oqim rejimiga mumkin bo‘lgan ta’sirlaridir.

Shunga qaramay, tadqiqotchilar o‘z ishlarini aniq ravishda “tasviriy va diagnostik” deb ta’riflagan. Gidrologik, meteorologik yoki iqlimiy majburlovchi o‘zgaruvchilar modelga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kiritilmagani sababli, kuzatilgan o‘zgarishlarning sababi ushbu tadqiqot tomonidan isbotlanmaydi.

Tadqiqotda Qaysi Sun’iy Yo‘ldosh Ko‘rsatkichlari Ishlatildi?

Tadqiqotda MODIS ma’lumotlaridan olingan NDVI, EVI, NDWI, NDTI, yaqin infraqizil qaytish indeksi \(R_{nir}\), oq-osmon albedosi, kunduzgi LST va tungi LSTdan iborat sakkizta asosiy ko‘rsatkich hamda ularning termal komponentlaridan hosil qilingan sutkalik harorat diapazoni DTR birgalikda baholangan.

Manbaning muhim metodologik ogohlantirishi bor: NDVI va EVI ochiq suv ustida klassik ma’noda “o‘simlik qoplami ko‘rsatkichi” sifatida talqin qilinmagan. Ushbu tadqiqotda bu indekslar sirtning qizil va yaqin infraqizil qaytishini ifodalovchi optik o‘zgaruvchilardir.

Xuddi shuningdek, \(R_{nir}\) xlorofill-a ning to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchovi emas. Joyida bir vaqtda o‘lchangan xlorofill-a ma’lumoti bo‘lmagani sababli tadqiqotchilar bu ko‘rsatkichdan biologik konsentratsiya hisoblamagan, undan faqat suv ustki qatlamidagi zarracha sochilishining sifat ko‘rsatkichi sifatida foydalangan.

MODIS ma’lumot manbalari

MODIS Collection 6.1 mahsulotlari ishlatilgan. Sirt qaytish diapazonlari optik indekslarni, MOD11A1 kunduzgi va tungi sirt haroratlarini, MCD43A3 esa oq-osmon albedosini ta’minlagan.

Ma’lumotlar Google Earth Engine orqali qayta ishlangan va mahsulotga xos sifat bayroqlari qo‘llangan. Bulut, bulut soyasi, cirrus, yuqori aerozol yuki va mos kelmaydigan quyosh-yaltirash geometriyalari chiqarib tashlangan; LST uchun faqat yaxshi sifatli va o‘rtacha xato bahosi 1 K dan past bo‘lgan o‘lchovlar saqlangan.

Ma’lumotlar yaxlitligi

186 katak × 252 oy = har bir ko‘rsatkich uchun nazariy jihatdan 46.872 katak-oy mavjud.

5 km Tahlil Panjarasi Qanday Tuzildi?

500 m qaytish va albedo ma’lumotlari bilan 1 km LST mahsulotlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslanmasdan, taxminan 5 km oraliqli umumiy WGS 84 tahlil panjarasiga birlashtirilgan va har bir panjara katagi statistik testlarning asosiy birligi sifatida ishlatilgan.

Panjaraning modal uzunlik qadami 0,047°, kenglik qadami 0,045° bo‘lib, tadqiqot kengliklarida taxminan 4,86 × 4,94 km ga mos keladi. Har bir katak taxminan 24 km² maydonni ifodalaydi. Ko‘l poligoni bilan kesishgan jami 186 katak taxminan 4470 km² tahlil maydonini tashkil qilgan.

Bu nuqta juda muhim: tadqiqot “500 m MODIS pikseli” miqyosida emas, taxminan 5 km lik birlashtirilgan tahlil kataklari miqyosida natija beradi.

2005–2025 davri nega tanlandi?

Tadqiqot 2005-yil yanvaridan 2025-yil dekabrigacha bo‘lgan davrdan foydalanadi. Shunday qilib, har bir katak uchun 252 oylik va 21 yillik qator hosil qilingan.

2005-yilning boshlanish nuqtasi sifatida tanlanishining asosiy sabablaridan biri MCD43A3 albedo mahsulotida Terra va Aqua birlashtirilgan ma’lumot tuzilmasidan yanada izchil foydalanish imkoniyati va barcha ko‘rsatkichlarni bir xil vaqt oralig‘ida tahlil qilishdir.

Bu vaqt oynasi, shuningdek, 2020-yildagi birinchi GERD to‘ldirilishidan oldin taxminan o‘n besh yillik bazaviy davrni ta’minlaydi.

Qirg‘oq Chizig‘i Siljishi Nega Natijalarni Chalg‘itishi Mumkin?

Doimiy suv ombori poligonining chetidagi kataklar vaqt o‘tishi bilan suv, suv-quruqlik aralashmasi yoki quruq yer tarkibiga ega bo‘lishi mumkin. Shu sababli sun’iy yo‘ldosh ko‘rsatkichlarida kuzatiladigan trendlarning bir qismi haqiqiy suv sifati yoki termal o‘zgarishdan emas, katak tarkibining qirg‘oq chizig‘i siljishi bilan o‘zgarishidan kelib chiqishi mumkin.

Shu sababli tadqiqot to‘rtta alohida tahlil hududini yaratgan:

Mualliflar trendni ekologik o‘zgarish sifatida faqat uning ishorasi, statistik ahamiyati va taxminiy kattaligi ushbu hududlar o‘rtasida saqlanib qolgan hollarda talqin qilgan.

Uzoq muddatli o‘rtacha holat

Kunduzgi LST janubda shimolga nisbatan taxminan 0,40 °C yuqori bo‘lgan, tungi haroratdagi shimol–janub farqi esa atigi taxminan 0,12 °C. NDTI janubiy kirish hududida yuqoriroq o‘zgaruvchanlik ko‘rsatgan va bu hudud Nil kirishidagi muallaq zarrachalar tashilishi bilan bog‘langan.

Tadqiqotning Usuli va Natijalari

Mann–Kendall va Theil–Sen tahlili

Monoton trendlarni aniqlash uchun Mann–Kendall testi, trend kattaligini o‘lchash uchun Theil–Sen qiyaligi ishlatilgan. Ketma-ket korrelyatsiyaning soxta ahamiyatlilik keltirib chiqarishini kamaytirish maqsadida dispersiyasi tuzatilgan Mann–Kendall yondashuvi qo‘llanib, katak darajasida bajarilgan 186 ta bir vaqtning o‘zidagi test uchun Benjamini–Hochberg false discovery rate nazorati ishlatilgan.

Manba, shuningdek, yillik qator atigi 21 qiymatdan iborat bo‘lgani sababli yuqori avtokorrelyatsiya sharoitida yillik p-qiymatlar kutilganidan optimistikroq bo‘lib qolishi mumkinligini Monte Carlo tajribasi bilan ko‘rsatgan. Shu sababli mualliflar natijalarni talqin qilishda faqat p-qiymatlarga emas, ta’sir kattaliklari, ishonch intervallari va to‘rtta tahlil hududidagi takrorlanishiga ko‘proq e’tibor bergan.

Doimiy poligondagi dastlabki trendlar

Biroq tadqiqotning asosiy natijasi ushbu jadvalning o‘zi emas; ayni trendlarning qirg‘oq chizig‘i nazoratida saqlanib qolgan-qolmaganidir.

Qaysi O‘zgarishlar Qirg‘oq Nazoratidan Keyin Haqiqatan Saqlanib Qoldi?

To‘rtta tahlil hududining barchasida tungi sirt haroratining oshishi, sutkalik harorat diapazonining torayishi va oq-osmon albedosining pasayishi yo‘nalish va statistik ahamiyat bo‘yicha saqlanib qolgan.

Tungi LST oshishi ayniqsa kuchli: to‘rtta hududda ham kataklarning taxminan %92–100 ida o‘sish kuzatilgan.

DTR ham hududlarning %98–100 ida toraygan. Biroq doimiy poligon DTR torayishining kattaligini taxminan ikki baravar ortiq ko‘rsatadi. Qirg‘oq nazoratli natijalar taxminan −0,83 dan −1,00 °C/o‘n yilgacha bo‘lgan darajada.

Albedo pasayishi barcha hududlarda saqlansa-da, kattalik doimiy poligondan cheklangan hududlarga o‘tilganda taxminan 2,6–5,7 baravar kamayadi.

Sutkalik Harorat Diapazoni Nega Toraymoqda?

Tadqiqotda kuzatilgan DTR torayishining eng kuchli va qirg‘oq chizig‘iga eng kam sezgir komponenti tungi sirt haroratining oshishidir; kunduzgi LSTdagi doimiy-poligon sovishi qirg‘oq nazoratli barcha hududlarda ahamiyatli bo‘lib qolmagani uchun tadqiqot ko‘l ichki qismida kuchli kunduzgi sovish mavjudligini qo‘llab-quvvatlamaydi.

DTR doimiy poligonda:

−1,948 °C/o‘n yil

deb hisoblangan.

Doimiy ochiq-suv hududida esa:

−0,973 °C/o‘n yil

darajasida.

Bu natija 21 yillik davrda qirg‘oq nazoratli ko‘l yadrosida sutkalik sirt harorati amplitudasi taxminan 2 °C miqyosida kamaygan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Biroq tadqiqot buning sababini aniqlamaydi. Mualliflar tungi haroratning oshishi mintaqaviy atmosfera isishi bilan mos kelishini qayd etadi, ammo havo harorati, namlik, shamol, radiatsiya yoki ko‘l chuqurligi kabi sababiy o‘zgaruvchilar tahlilga kiritilmaganini aniq ta’kidlaydi.

LST aynan nimani o‘lchaydi?

MOD11A1 LST suv massasining hajmiy haroratini emas, radiometrik tarzda kuzatilgan eng yuqori sirt qatlamidagi “skin temperature” qiymatini ifodalaydi. Bu qatlam suv ustunining faqat juda yupqa sirt qismiga to‘g‘ri keladi.

Bundan tashqari, MODIS algoritmining emissivity tasnifi asosan quruqlik sirtlari uchun ishlab chiqilgan. Shu sababli manba mutlaq suv harorati qiymatlaridan ko‘ra uzoq muddatli nisbiy o‘zgarishni talqin qiladi.

NDWI Qirg‘oq Nazoratidan Keyin Nega Boshqa Natija Ko‘rsatdi?

NDWI doimiy poligonning umumiy hududida ahamiyatli uzoq muddatli trend ko‘rsatmagan; biroq doimo suv ostida qoladigan yoki qirg‘oqdan uzoqlashtirilgan hududlar tanlanganda NDWI taxminan −0,048 dan −0,077/o‘n yilgacha sezilarli kamaygan.

Bu topilma qirg‘oq kataklari ko‘l ichidagi optik o‘zgarishni doimiy-poligon o‘rtachasida niqoblab qo‘yishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Shu bilan birga, NDWI suv niqobini yaratishda ishlatiladigan ko‘rsatkich hamdir. Mualliflar ushbu bog‘liqlikni metodologik cheklov sifatida aniq qayd etadi.

Doimiy poligonda ko‘ringan, ammo saqlanmagan trendlar

To‘rtta o‘zgaruvchi doimiy poligonda ahamiyatli ko‘ringan bo‘lsa-da, uchta suv nazoratli hududning barchasida takroran kuzatilmagan:

• NDVI pasayishi
• EVI pasayishi
• Rnir pasayishi
• Kunduzgi LST pasayishi

Ayniqsa \(R_{nir}\) doimiy poligonda −0,0246/o‘n yil bilan sezilarli kamaygan bo‘lsa, cheklangan hududlarning ikkitasida ishora o‘zgarib musbatga aylangan.

Bu natija yuqori korrelyatsiyaga ega ko‘rsatkichlar albatta bir xil ekologik jarayonni o‘lchamasligini ham ko‘rsatadi.

Fazoviy jihatdan qarama-qarshi trendlar

NDWI va NDTIning ko‘l bo‘yicha o‘rtacha trendi ahamiyatli bo‘lmasa-da, ko‘plab kataklar alohida ravishda sezilarli o‘zgarishni ko‘rsatadi.

NDTI uchun FDR nazoratidan o‘tgan kataklarning taxminan yarmi oshgan, qolgan yarmi pasaygan. Demak, ko‘l o‘rtachasida ko‘rinadigan “trend yo‘qligi” fazoviy o‘zgarish yo‘qligini anglatmaydi; qarama-qarshi yo‘nalishdagi mahalliy trendlar bir-birini bekor qiladi.

Korrelyatsiya tuzilmasi

Xom oylik korrelyatsiyalarda ikki kuchli blok kuzatilgan. Optik ko‘rsatkichlar o‘zaro yuqori korrelyatsiyaga ega bo‘lgan, kunduzgi va tungi LST esa bir-biri bilan kuchli bog‘langan.

Masalan:

• NDVI–EVI: r ≈ +0,94
• Rnir–albedo: r ≈ +0,93
• Kunduzgi LST–tungi LST: r ≈ +0,95

Biroq umumiy yillik sikl olib tashlanganda tungi LSTning optik ko‘rsatkichlar bilan bog‘liqligi ishorasi teskariga aylangan va ancha zaiflashgan. Bunga qarshi ravishda DTR mavsumiylik olib tashlangandan keyin ham optik blok bilan kuchli bog‘liqlikni saqlagan.

Shu sababli tadqiqot inter-annual miqyosda ko‘lning optik holatiga eng ko‘p hamroh bo‘ladigan termal o‘zgaruvchi alohida kunduzgi yoki tungi LST emas, balki kunduz–tun farqi ekanini ko‘rsatadi.

2016–2017 O‘zgarish Nuqtasini GERD bilan Izohlash Mumkinmi?

Yo‘q. Pettitt va Buishand testlari ko‘plab ko‘rsatkichlarda eng ehtimoliy daraja o‘zgarishini 2016–2017-yillar atrofida topgan bo‘lsa-da, GERDning birinchi to‘ldirilishi 2020-yilda boshlangan, shuning uchun tadqiqot bu o‘zgarish GERD tomonidan boshlanganini qo‘llab-quvvatlamaydi.

Pettitt testida ahamiyatli sinish aniqlangan o‘zgaruvchilarning katta qismi 2016 yoki 2017-yilga to‘g‘ri kelgan. Ammo bootstrap ishonch intervallari keng va ayrim ko‘rsatkichlarda taxminan 5–10 yillik noaniqlikni o‘z ichiga oladi.

Ikki-segmentli regressiya esa sinishga emas, qiyalik o‘zgarishiga sezgir bo‘lgani uchun 2009–2011-yillar davrini ko‘rsatadi.

Mualliflarning talqiniga ko‘ra, qator bir yil ichida keskin o‘zgargandan ko‘ra, taxminan 2010-yil atrofida bukila boshlagan va 2016–2017-yillar atrofida yangi darajaga joylashgan jarayonga ko‘proq mos keladi.

Shu sababli GERD bu o‘zgarishning manbai sifatida emas, balki keyinchalik mavjud trayektoriyani o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan tashqi omil sifatida baholangan.

Albedo nega muhim?

Oq-osmon albedosi kiruvchi qisqa to‘lqinli quyosh nurlanishining qancha qismi sirtdan qayta aks ettirilishini ko‘rsatadi. Albedoning pasayishi sirtga kelayotgan qisqa to‘lqinli energiyaning ko‘l tizimi ichida qanday taqsimlanishi o‘zgarishi mumkinligini bildiradi.

Biroq manba albedoning pasayishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri bug‘lanish ortishini anglatmasligini alohida ta’kidlaydi. Sof bug‘lanish ta’sirini aniqlash uchun to‘liq sirt energiya balansi, havo harorati, namlik, shamol va radiatsiya kabi o‘zgaruvchilar kerak.

Ekstremal anomaliyalar

Standartlashtirilgan oylik anomaliyalarda |z| > 2 chegarasi ishlatilgan. Eng ko‘p ekstremal oy albedo uchun 12, NDWI, \(R_{nir}\) va DTR uchun 11 tadan oy deb topilgan.

Kunduzgi va tungi LST kanallarida hech bir oy |z| > 2 chegarasidan oshmagan. Buning sababi termal qatorlar dispersiyasining katta qismi muntazam mavsumiy sikldan kelib chiqishidir.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Nasser ko‘lining tungi sirt harorati 2005–2025-yillar oralig‘ida oshgan.
• Tungi LST oshishi qirg‘oq chizig‘i qanday ta’riflanishidan asosan mustaqildir.
• Sutkalik harorat diapazoni sezilarli toraygan.
• Oq-osmon albedosi barcha tahlil hududlarida pasaygan.
• Doimiy suv tanasi ichida NDWI kamaymoqda.
• Doimiy poligon ayrim trendlar kattaligini ikki-olti baravargacha bo‘rttirib ko‘rsatishi mumkin.
• Doimiy poligon ayrim trendlarni bordek ko‘rsatishi va ayrim ko‘l-ichki trendlarni yashirishi mumkin.
• 2016–2017-yillar atrofida ko‘p o‘zgaruvchili holat o‘zgarishining statistik belgisi mavjud.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• 2016–2017-yillardagi o‘zgarish GERD tomonidan boshlanganligi ko‘rsatilmagan.
• Tungi harorat oshishi bevosita atmosfera iqlim o‘zgarishidan kelib chiqqani isbotlanmagan.
• Albedo pasayishi sof bug‘lanishni oshirgani to‘g‘ridan-to‘g‘ri hisoblanmagan.
• Rnir xlorofill-a konsentratsiyasi sifatida kalibrlanmagan.
• NDTI joyida o‘lchanadigan loyqalilik o‘lchovining o‘rnini bosmaydi.
• MODIS LST qiymatlari ko‘lning hajmiy suv harorati emas.
• Kunduzgi LSTda qirg‘oq nazoratidan mustaqil kuchli uzoq muddatli sovish ko‘rsatilmagan.
• NDVI yoki EVI trendlari ochiq-suv biologik mahsuldorligi o‘zgarishini ifodalashi ko‘rsatilmagan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Qirg‘oq nazoratida tanlanma yo‘qotilishi: Eng qat’iy qirg‘oq tamponida atigi 36 katak qoladi. Shu sababli ayrim trendlarning ahamiyatini yo‘qotishi qisman statistik quvvatning pasayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

NDWI bog‘liqligi: Suv niqoblarining muhim qismi NDWIdan hosil qilingani uchun NDWI trendi bilan hudud tanlovi to‘liq mustaqil emas.

Sababiy o‘zgaruvchilar yo‘qligi: Oqim, ko‘l sathi, havo harorati, namlik, shamol yoki radiatsiya kabi majburlovchi o‘zgaruvchilar tahlilga kiritilmagan.

LST cheklovi: MODIS radiometrik skin haroratidir va joyida o‘lchangan hajmiy ko‘l harorati bilan tasdiqlanmagan.

Rnir cheklovi: Mineral zarracha va fitoplankton sochilishi bir-biridan ajratilmagan.

Vaqt qatori uzunligi: 21 yillik qator ayniqsa avtokorrelyatsiya va o‘zgarish nuqtasini baholash uchun cheklangan.

Terra ustunligi: Trend tahlilida termal qator Terra mahsulotiga asoslanadi; Terra–Aqua korrelyatsiyasi juda yuqori bo‘lsa-da, to‘liq platformalararo trend taqqoslashi kelajakda bajarilishi kerak.

Suv resurslarini boshqarish nuqtai nazaridan ma’nosi

Tadqiqotning boshqaruv nuqtai nazaridan eng kuchli topilmasi — tungi sirt haroratining oshishi va sutkalik termal farqning torayishi qirg‘oq chizig‘i ta’rifiga bog‘liq emasligidir. Bu ikki signal suv omborining energiya balansi va mumkin bo‘lgan bug‘lanish xatti-harakatlarini kelajakda yanada batafsil energiya balansi tadqiqotlari bilan o‘rganishni talab qiladi.

Metodologik xulosa Nasser ko‘lidan ham kengroq qo‘llanadi: sirt maydoni o‘zgaruvchan yirik suv omborlarida uzoq muddatli sun’iy yo‘ldosh trendlarini doimiy poligon asosida bevosita talqin qilish kerak emas. Qirg‘oq chizig‘i nazorati ixtiyoriy sezgirlik testi emas, balki ekologik trend bilan geometrik katak-tarkib o‘zgarishini ajratish uchun tahlil dizaynining asosiy qismi bo‘lishi kerak.

Manba va Usul Izohi

Asl tadqiqot: Two Decades of Optical and Thermal Variability in Lake Nasser: A Multi-Variable MODIS Assessment on a 5 km Analysis Grid (2005–2025).

Mualliflar: Youssef M. Youssef, Bojan Ðurin, Afnan Abdullah Alturki, Marko Šrajbek va Islam M. Hamdi.

Jurnal: Water.

Yil / jild / maqola raqami: 2026, 18, 2213.

DOI: 10.3390/w18172213.

Maqola turi: Taqrizdan o‘tgan, ochiq kirishli tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Tahrir jarayoni: Qabul qilingan 6 iyul 2026; qayta ko‘rib chiqilgan 15 avgust 2026; ma’qullangan 26 avgust 2026; nashr etilgan 7 sentabr 2026.

Muassasalar: Suez University; University North; Princess Nourah bint Abdulrahman University; Beni-Suef University.

Tadqiqot hududi: Nasser ko‘li, janubiy Misr; taxminan 21,8–24,0° N va 31,2–33,1° E.

Tahlil davri: Yanvar 2005–Dekabr 2025.

Vaqt rezolyutsiyasi: 252 oylik kuzatuv va 21 yillik xulosa.

Fazoviy tahlil birligi: Taxminan 5 km oraliqli 186 katak, taxminan 24 km²/katak.

Asosiy ma’lumot mahsulotlari: MODIS Collection 6.1 sirt qaytishi, MOD11A1 kunduz/tun LST va MCD43A3 oq-osmon albedosi.

Hisoblash muhiti: Google Earth Engine; Python 3.13; Pandas, NumPy, SciPy, GeoPandas, Shapely va Matplotlib.

Asosiy statistikalar: Mann–Kendall, Theil–Sen, Benjamini–Hochberg FDR, Hamed–Rao ketma-ket korrelyatsiyani tuzatish, Pearson, Spearman, samarali tanlanma hajmi, moving-block bootstrap, Pettitt, Buishand va ikki-segmentli regressiya.

Moliyalashtirish: Princess Nourah bint Abdulrahman University Researchers Supporting Project PNURSP2026R960 va University North doirasidagi UNIN-TEH-26-1-2 loyihasi.

Ma’lumot va kodga kirish: Hosil qilingan katak-oy jadvallari, Google Earth Engine chiqarib olish skripti va tahlil kodi muzlatilgan dasturiy muhit ma’lumoti bilan birga ochiq repozitoriyda arxivlangan. Asosiy MODIS mahsulotlari NASA LP DAAC orqali ommaga ochiq.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Asosiy talqin cheklovi: Tadqiqot o‘zgarishning joylashuvi, vaqti va kattaligini aniqlaydi; sababiy atributsiya qilmaydi. Xususan, GERD, iqlim o‘zgarishi, ko‘l sathi yoki bug‘lanish bo‘yicha sabab-natija talqinlari ushbu tadqiqotda to‘g‘ridan-to‘g‘ri sinovdan o‘tkazilmagan.