Travma bilan bog‘liq psixologik iztirob ushbu tadqiqotda salbiy yoki potensial travmatik hayotiy tajribalar bilan birga kuzatilishi mumkin bo‘lgan tashvish, depressiv alomatlar va posttravmatik stress alomatlaridan tashkil topgan keng psixologik javob sohasini anglatadi. Tadqiqot ko‘krak, bachadon bo‘yni, tuxumdon yoki endometrium saratoni tashxisi qo‘yilgan 135 ayolda ushbu alomatlar naqshini voyaga yetganlardagi bog‘lanish uslublari va hayot davomida yig‘ilib boradigan stressli/travmatik hodisalar yuki bilan birgalikda o‘rgangan nazoratsiz, kuzatuvga asoslangan va kesimiy klinik tadqiqotdir. HAM-A, HAM-D, PCL va Adult Attachment Scale qo‘llangan; kumulyativ stress esa Lazarus asosida tuzilgan, biroq formal tarzda standartlashtirilmagan hayot hodisalari checklist'i bilan baholangan.

Namuna bo‘yicha o‘rtacha HAM-A balli 18.6 ± 6.9, HAM-D 17.2 ± 6.1 va PCL 36.8 ± 11.4 bo‘lgan. Bog‘lanish naqshlarida tashvishli %37.8, qochuvchi %30.4, aralash tashvishli–qochuvchi %8.1 va xavfsiz bog‘lanish %23.7 darajada qayd etilgan. Ishtirokchilarning %41.5'i 2–3, %34.1'i esa kamida to‘rtta stressli yoki potensial travmatik hayot hodisasini bildirgan. PCL bilan HAM-A o‘rtasidagi izlanish xarakteridagi bog‘liqlikning Spearman koeffitsiyenti taxminan ρ=0.45 bo‘lgan.

Natijalar travma bilan bog‘liq alomatlar, emotsional iztirob, xavfsiz bo‘lmagan bog‘lanish va kumulyativ stress yuki ushbu klinik namunada birgalikda to‘planishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq tadqiqot travma saratonni boshlatishi yoki rivojlantirishini ko‘rsatmaydi. Dizayn kesimiy, nazorat guruhi yo‘q, biologik stress/immunitet markerlari o‘lchanmagan va formal inferensiya tadqiqotning asosiy maqsadi emas. Maqolada muhokama qilingan HPA o‘qi, yallig‘lanish, immun boshqaruv va travma–saraton–qayta travmatizatsiya yo‘llari ushbu namunada bevosita sinovdan o‘tkazilgan biologik mexanizmlar emas, balki kuzatuv natijalarini talqin qilish uchun ishlatilgan konseptual doiralardir.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Saraton tashxisi va davolash faqat biologik kasallik jarayoni emas; u jiddiy noaniqlik, jismoniy yuk, hayotni yo‘qotish qo‘rquvi, munosabatlardagi o‘zgarishlar va davolash bilan bog‘liq stress kabi psixologik tajribalarni ham yuzaga keltirishi mumkin. Shu bilan birga, bemorlarning saraton tashxisiga bergan psixologik javoblari bir xil emas. Ayrim odamlar nisbatan moslashgan kurash usulini ko‘rsatsa, boshqalarda tashvish, depressiya, travma bilan bog‘liq alomatlar va munosabatlardagi xavfsizlik muammolari yaqqolroq bo‘lishi mumkin.

Manba tadqiqotdagi ilmiy bo‘shliq psixoonkologiya adabiyotida tashvish, depressiya yoki stress kabi o‘zgaruvchilar ko‘pincha alohida-alohida ko‘rib chiqilishiga borib taqaladi. Tadqiqotchilar buning o‘rniga travma tarixi, kumulyativ stress va voyaga yetganlardagi bog‘lanish naqshlarini bitta klinik psixologik profil doirasida baholashni maqsad qilgan.

Travma bilan Bog‘liq Psixologik Iztirob Ushbu Tadqiqotda Nimani Anglatadi?

Travma bilan bog‘liq psixologik iztirob ushbu tadqiqotda salbiy yoki potensial travmatik tajribalar bilan birga kuzatilishi mumkin bo‘lgan tashvish, depressiv alomatlar va posttravmatik stress alomatlarini qamrab oluvchi keng psixologik javob sohasidir; tadqiqotchilar uni faqat PTSD tashxisi sifatida emas, balki bir nechta psixometrik o‘lchovlar orqali aniqlanadigan izlanish xarakteridagi psixologik zaiflik profili sifatida ko‘rib chiqqan.

PCL balli bilan PTSD tashxisi o‘rtasidagi farq

PCL posttravmatik stress alomatlarini o‘z-o‘zini bildirish orqali miqdoriy baholovchi o‘lchov vositasidir. PCLda yuqori ball klinik jihatdan muhim travma bilan bog‘liq alomatlar yukini ko‘rsatishi mumkin; biroq bu o‘z-o‘zidan tuzilgan klinik suhbat orqali qo‘yilgan PTSD tashxisiga teng emas.

Manba tadqiqotda o‘rtacha PCL balli 36.8 ± 11.4 bo‘lib, mualliflar uni klinik jihatdan ahamiyatli, chegaradan pastdan o‘rta darajagacha bo‘lgan posttravmatik stress alomatlari yuki sifatida talqin qilgan. Bu qiymat namunaning o‘rtacha ko‘rsatkichidir; barcha ishtirokchilarda alomatlar og‘irligi bir xil bo‘lgan degani emas.

HAM-A va HAM-D nimani baholadi?

Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) psixologik va somatik tashvish alomatlarining og‘irligini baholovchi, klinisyen tomonidan qo‘llanadigan shkaladir. Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D) esa depressiv alomatlarning affektiv, kognitiv va jismoniy o‘lchamlarini baholovchi, klinisyen tomonidan qo‘llanadigan shkaladir.

Nega bog‘lanish naqshi baholandi?

Voyaga yetganlar bog‘lanishi nazariyasi odamning yaqin munosabatlarda ishonch, yaqinlik, tashlab ketilish xavotiri va emotsional masofa kabi munosabatlarni boshqarish naqshlarini tushunishga qaratilgan doiradir. Manba tadqiqot jiddiy kasallik davrida ijtimoiy yordam so‘rash, hissiyotlarni boshqarish va tahdidni qabul qilish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan ushbu o‘lchamlarning travma bilan bog‘liq psixologik yuk bilan birga to‘planib-to‘planmasligini o‘rgangan.

Manba namunadagi odamlarning to‘rtdan uchidan ko‘prog‘ida xavfsiz bo‘lmagan bog‘lanish xususiyatlari mavjudligini va bog‘lanish tashvishi bilan qochish yuqoriroq psixologik iztirob bilan bir yo‘nalishda o‘zgarishini bildiradi. Shunga qaramay, bog‘lanish o‘lchamlari bo‘yicha batafsil regressiya koeffitsiyentlari yoki barcha juft bog‘liqliklarning p qiymatlari keltirilmagan.

Kumulyativ Stress Ushbu Tadqiqotda Qanday O‘lchandi?

Kumulyativ stress ushbu tadqiqotda hayot davomida bildirilgan, oldindan belgilangan stressli yoki potensial travmatik hodisalarni bor/yo‘q shaklida kodlab, ularning yig‘indisidan tuzilgan Trauma Event Count orqali baholangan; qo‘llangan Lazarus asosidagi checklist formal tarzda standartlashtirilgan yoki validatsiyadan o‘tgan mustaqil psixometrik shkala emas.

Checklist qaysi hayot hodisalarini qamrab olgan?

• O‘lim va motam
• Ajrashish yoki ayrilish
• Surunkali nikoh/hamkor mojarosi
• Ota-ona mojarosi
• Bolalikdagi zo‘ravonlik yoki e’tiborsizlik
• Jinsiy travma
• Jismoniy zo‘ravonlik
• Emotsional zo‘ravonlik
• Rad etilish yoki tashlab ketilish
• Og‘ir moliyaviy stress
• Parvarishlash stressi
• Boshqa yirik hayot stressorlari

Har bir hodisa 0=yo‘q va 1=ha tarzida kodlangan, belgilangan hodisalar yig‘indisi kumulyativ yuk ko‘rsatkichi sifatida ishlatilgan. Bu usul stressorlar sonini ko‘rsatadi; biroq hodisalarning davomiyligi, shaxsning hodisaga bergan subyektiv ma’nosi, hodisa og‘irligi yoki qaysi rivojlanish davrida yuz berganini bir xil aniqlikda o‘lchamaydi.

Ishtirokchilarning taxminan to‘rtdan uch qismi o‘rta yoki yuqori kumulyativ ta’sirlanish guruhida. Manba ushbu taqsimotni muhim psixologik yuk ko‘rsatkichi sifatida talqin qiladi; biroq nazorat guruhi bo‘lmagani sababli, xuddi shunday hayot hodisalari taqsimoti yoshi va sosiodemografik tuzilishi o‘xshash, saraton tashxisi bo‘lmagan ayollardan qay darajada farq qilishi aniqlanmaydi.

ACE shkalasi qo‘llandimi?

Yo‘q. Adverse Childhood Experiences (ACE) uchun standartlashtirilgan maxsus inventar qo‘llanmagan. Tadqiqotchilar butun hayot yo‘li bo‘ylab kattalardagi munosabat va kontekstual stressorlarni ham qamrab olishni istagani uchun o‘zlarining Lazarus asosidagi klinik checklist yondashuvidan foydalangan.

Bu tanlov qamrovni kengaytirgan bo‘lsa-da, standartlashtirish va tadqiqotlararo taqqoslanish nuqtai nazaridan cheklov yaratadi. Manba kelajakda standartlashtirilgan ACE o‘lchovini keng hayot yo‘li bo‘ylab stressni baholash bilan birga qo‘llashni tavsiya qiladi.

“Hal qilinmagan travma” bevosita o‘lchandimi?

Yo‘q. Tadqiqot travmatik yoki stressli hayot hodisalari mavjudligini va psixologik alomatlar darajasini o‘lchagan, biroq travmatik tajriba psixologik jihatdan qay darajada qayta ishlangan, integratsiyalangan yoki hal qilinganini alohida shkala bilan baholamagan.

Shu sababli maqoladagi “hal qilinmagan travma” iboralari bevosita o‘lchangan o‘zgaruvchi emas, balki mualliflarning psixodinamik va travma xabardor konseptual talqinining bir qismidir.

Namunaning onkologik tuzilishi

Tuxumdon saratoni guruhidagi 17 bemorning 12 nafari IV bosqichda bo‘lgan, ko‘krak saratoni guruhidagi 82 bemorning 40 nafari esa I–II bosqichda bo‘lgan. Saraton turlari o‘rtasida bosqichlar taqsimotining farq qilishi psixologik subgroup natijalarini faqat saraton turiga bog‘lashni qiyinlashtiradigan muhim klinik geterogenlik manbaidir.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot davom etayotgan doktorlik loyihasi doirasida olib borilgan kuzatuvga asoslangan va kesimiy tadqiqotdir. Ishtirokchilar faol davolash yoki klinik kuzatuv davomida onkologiya klinikalaridan jalb qilingan. Nazorat guruhi mavjud emas.

Kiritish mezonlari ayol bo‘lish, kamida 18 yoshda bo‘lish, tasdiqlangan ko‘krak/bachadon bo‘yni/tuxumdon/endometrium saratoni tashxisiga ega bo‘lish va psixologik baholash vositalarini tushunib, to‘ldira olishdir. Og‘ir kognitiv buzilish, faol psixotik buzilish yoki haqiqiy ishtirok etishga to‘sqinlik qiluvchi tibbiy/psixiatrik holatlar chiqarib tashlash mezonlaridir.

Psixologik baholash vositalari

Shkalalar rumin tilida qo‘llangan. Manba klinik amaliyotda ishlatiladigan versiyalardan foydalanilganini, biroq barcha vositalar formal tarzda chop etilgan va validatsiyadan o‘tgan rumincha adaptatsiyalarga mos kelmasligini bildiradi.

Statistik yondashuv

Statistik tahlil asosan tavsifiydir. Uzluksiz o‘zgaruvchilar o‘rtacha ± standart og‘ish; kategorik o‘zgaruvchilar son va foiz ko‘rinishida berilgan. Tadqiqotchilar tashvish, depressiya, travma bilan bog‘liq alomatlar va bog‘lanish o‘lchamlari o‘rtasidagi klinik jihatdan ahamiyatli bo‘lishi mumkin bo‘lgan naqshlarni izlanish xarakterida baholagan.

Formal inferensiya testlari tadqiqotning asosiy maqsadi emas. Shu sababli ko‘plab subgroup natijalari p qiymati yoki ishonch oralig‘i bilan tasdiqlangan taqqoslashlar emas, balki yo‘nalishli/tavsifiy kuzatuvlardir.

PCL bilan tashvish o‘rtasidagi bog‘liqlik

Manba Figure 2da PCL travma bilan bog‘liq alomatlar balli bilan HAM-A tashvish balli o‘rtasida taxminan Spearman ρ=0.45 ko‘rsatadi. Musbat koeffitsiyent PCL balli yuqoriroq bo‘lgan ishtirokchilarda odatda HAM-A ballari ham yuqoriroq bo‘lishga moyil ekanini anglatadi.

Koeffitsiyent o‘rta kattalikdagi monoton bog‘liqlikka ishora qiladi; biroq korrelyatsiya o‘z-o‘zidan travma tashvishga sabab bo‘lishini yoki tashvish travma alomatlarini yuzaga keltirishini ko‘rsatmaydi. Manba ushbu koeffitsiyent uchun xuddi shu natija taqdimotida p qiymati yoki ishonch oralig‘ini bermaydi.

Kasallik bosqichi bo‘yicha psixologik ballar

Har uchala o‘rtacha qiymat ham kechroq bosqich guruhida yuqoriroq. Shunga qaramay, manba bu jadvalni tavsifiy taqqoslash sifatida taqdim etadi va farqlar statistik jihatdan ahamiyatli degan xulosaga kelmaydi.

Davolash guruhi bo‘yicha psixologik ballar

Manba “non-multimodal” guruhiga jarrohlik + kimyoterapiya, faqat kimyoterapiya va radioterapiya ± kimyoterapiya kategoriyalarini kiritadi; “multimodal (all)” esa alohida 24 kishilik kategoriya. Ushbu nomlash manbada aynan shu tarzda qo‘llangani sababli Verianla davolash sinflarini qayta ta’riflamagan.

Bachadon bo‘yni saratoni subguruhiga oid kuzatuv

Mualliflar bachadon bo‘yni saratoni bo‘lgan ishtirokchilarda kumulyativ travma/stress ta’sirlanishi ayrim boshqa guruhlarga qaraganda tavsifiy jihatdan yuqoriroq ko‘ringanini muhokama qilgan. Ushbu kuzatuv surunkali stress–immun boshqaruv–HPV saqlanib qolishi haqidagi adabiyot bilan konseptual jihatdan bog‘langan.

Biroq bachadon bo‘yni saratoni subguruhi atigi 28 kishidan iborat va tadqiqot ushbu taqqoslash uchun yetarli statistik quvvatga ega emas. Shuning uchun natijani “travma HPVni saqlanib qolishiga olib keladi” yoki “travma bachadon bo‘yni saratoniga sabab bo‘ladi” tarzida talqin qilib bo‘lmaydi.

Travma–Saraton–Qayta Travmatizatsiya Sikli Nimani Anglatadi?

Travma–saraton–qayta travmatizatsiya sikli mualliflar tomonidan avvalgi travmatik tajribalar va surunkali stress psixologik zaiflik yaratishi, keyinchalik saraton tashxisi va davolash esa yangi jiddiy stressor sifatida mavjud travma bilan bog‘liq alomatlarni qayta faollashtirishi mumkinligini tushuntirish uchun taklif qilingan konseptual modeldir; model ushbu tadqiqotda biologik yoki vaqt jihatidan bevosita sinovdan o‘tkazilgan sababiy yo‘l emas.

Modelning konseptual oqimi

1. Avvalgi travmatik tajribalar, yo‘qotishlar yoki uzoq davom etuvchi munosabat stressi psixologik zaiflik bilan birga mavjud bo‘lishi mumkin.
2. Davom etuvchi stress va yetarli bo‘lmagan emotsional boshqaruv allostatik yuk tushunchasi bilan bog‘lanishi mumkin.
3. Adabiyot darajasida HPA o‘qi, kortizol, yallig‘lanish va immun boshqaruv ehtimoliy biologik vositachilar sifatida muhokama qilinadi.
4. Saraton tashxisi, jarrohlik, kimyoterapiya, radioterapiya va qaytalanish qo‘rquvi yangi kuchli stressorlarga aylanishi mumkin.
5. Yangi kasallik tajribasi avvalgi tahdid, yo‘qotish yoki nazoratsizlik naqshlarini qayta faollashtirishi mumkin.
6. Shu tariqa psixologik iztirob va moslashish qiyinligi vaqt o‘tishi bilan bir-birini kuchaytiruvchi sikl sifatida konseptuallashtirilishi mumkin.

Ushbu zanjirning 2. va 3. bosqichlaridagi biologik jarayonlar mavjud namunada o‘lchanmagan. Tadqiqotda kortizol, sitokinlar, natural killer cell faolligi, HPA o‘qi testi, genomik/epigenetik marker yoki o‘sma mikroatrofi o‘lchovi mavjud emas.

Ushbu Tadqiqot Travma Saratonning Sababi Ekanini Ko‘rsatadimi?

Yo‘q. Tadqiqot allaqachon saraton tashxisi qo‘yilgan 135 ayolning psixologik xususiyatlarini bir vaqt nuqtasida baholagan, saraton tashxisi bo‘lmagan nazorat guruhini yoki saraton rivojlanishini oldindan kuzatuvchi prospektiv dizaynni o‘z ichiga olmagani sababli travma saratonni boshlatishi, rivojlantirishi yoki davolash natijasini bevosita o‘zgartirishini ko‘rsata olmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Ushbu klinik namunada tashvish, depressiv alomatlar va travma bilan bog‘liq alomatlar sezilarli psixologik yukni tashkil qiladi.
• Xavfsiz bo‘lmagan bog‘lanish naqshlari xavfsiz bog‘lanishga qaraganda ko‘proq qayd etilgan.
• Ishtirokchilarning taxminan to‘rtdan uch qismi ikki yoki undan ko‘p stressli/potensial travmatik hayot hodisasini bildirgan.
• PCL bilan HAM-A o‘rtasida taxminan ρ=0.45 darajadagi musbat izlanish xarakteridagi bog‘liqlik kuzatilgan.
• Yuqoriroq kumulyativ hodisalar yuki va xavfsiz bo‘lmagan bog‘lanish xususiyatlari yuqoriroq psixologik iztirob bilan bir yo‘nalishda ko‘rinadi.
• Kechroq bosqichdagi saraton guruhida HAM-A, HAM-D va PCL o‘rtacha qiymatlari erta bosqich guruhiga qaraganda tavsifiy jihatdan yuqoriroq.
• Manbaning “multimodal (all)” guruhida ham uchta psixologik o‘lchovning o‘rtacha qiymati taqqoslash guruhidan yuqoriroq.
• Ushbu naqshlar travma xabardor psixoonkologik baholash uchun gipoteza yaratuvchi klinik asos beradi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

• Psixologik travma ko‘krak yoki ginekologik saratonga sabab bo‘lishi ko‘rsatilmagan.
• Xavfsiz bo‘lmagan bog‘lanish saraton xavfini oshirishi ko‘rsatilmagan.
• Kumulyativ stress o‘sma bosqichini yoki saraton progressiyasini belgilashi ko‘rsatilmagan.
• PCL balli klinik PTSD tashxisiga teng emas.
• “Hal qilinmagan travma” alohida va validatsiyadan o‘tgan o‘zgaruvchi sifatida o‘lchanmagan.
• HPA o‘qi, yallig‘lanish, kortizol yoki immun tizim mexanizmlari ushbu namunada o‘lchanmagan.
• Travma xabardor psixologik aralashuv yashab qolish, o‘sma javobi yoki qaytalanishni yaxshilashi ushbu tadqiqotda sinovdan o‘tkazilmagan.
• Kechroq kasallik bosqichi psixologik iztirobga sabab bo‘lishi formal inferensiya bilan ko‘rsatilmagan.
• Bachadon bo‘yni saratoni subguruhidagi stress tendensiyasi HPV saqlanib qolishiga oid sababiy xulosa bermaydi.
• Natijalarni xuddi shu tarzda erkak saraton bemorlariga, boshqa mamlakatlarga yoki saraton tashxisi bo‘lmagan umumiy aholiga umumlashtirib bo‘lmaydi.

Asosiy cheklovlar

Kesimiy dizayn: Psixologik o‘lchovlar bitta vaqt nuqtasida o‘tkazilgani sababli o‘zgaruvchilarning vaqt bo‘yicha ketma-ketligini aniqlab bo‘lmaydi.

Nazorat guruhi yo‘q: Saraton tashxisi bo‘lmagan o‘xshash ayollarda travma, bog‘lanish va iztirobning xuddi shunday taqsimoti qanday bo‘lishi noma’lum.

Formal inferensiya cheklangan: Tadqiqotning asosiy yondashuvi tavsifiy va gipoteza yaratuvchi; subgroup farqlarining muhim qismi formal statistik testlar bilan tasdiqlanmagan.

Kichik subguruhlar: Ayniqsa tuxumdon va endometrium saratoni subguruhlari kuchli subgroup taqqoslashlari uchun kichik.

Saraton geterogenligi: To‘rtta turli saraton turi, turli kasallik bosqichlari va turli davolash yuklari bitta namunada mavjud.

Standart umrbo‘yi travma suhbati yo‘q: Travma tarixi maxsus tuzilgan lifetime trauma interview bilan baholanmagan.

Lazarus asosidagi checklist validatsiyadan o‘tmagan: Kumulyativ hodisalar soni klinik jihatdan tuzilgan bo‘lsa-da, formal standartlashtirilgan psixometrik shkala emas.

Rumincha shkala versiyalari: Qo‘llangan vositalarning barchasi formal tarzda chop etilgan va validatsiyadan o‘tgan rumincha adaptatsiyalarga mos kelmaydi.

Eslab qolish va ijtimoiy maqbullik biasi: Umrbo‘yi hodisalar ortga qarab o‘z-o‘zini bildirishga asoslangani uchun ortiqcha yoki kam xabar berish mumkin.

“Hal qilinmagan travma” bevosita o‘lchanmagan: Travma hodisalarining psixologik integratsiya/hal bo‘lish darajasi alohida vosita bilan baholanmagan.

Biologik marker yo‘q: Psixoneyroimmunologik mexanizmlar bevosita sinovdan o‘tkazilmagan.

Psixotrop dorilar: Antidepressant yoki anksiolitik kabi dorilarning ehtimoliy ta’siri tizimli ravishda baholanmagan.

Klinik ma’no qanday chegaralanishi kerak?

Manba travma bilan bog‘liq alomatlar, depressiv alomatlar yuki, kumulyativ stress va bog‘lanish zaifligi muntazam onkologik parvarishda e’tibordan chetda qolmasligini tavsiya qiladi. Bu tavsiya psixologik baholashni saratonning biologik tashxisi yoki davolash o‘rniga qo‘ymaydi; maqsad psixoonkologik yordamga ehtiyoji yuqoriroq bo‘lishi mumkin bo‘lgan odamlarni erta aniqlashdir.

Trauma-informed care yondashuvi ayniqsa psixologik xavfsizlikni ta’minlash, oldingi travmaning qayta faollashuvini kamaytirish, bemorning nazorat va tanlov tuyg‘usini qo‘llab-quvvatlash, muloqotni individuallashtirish va kerak bo‘lsa mutaxassis psixoonkologik yordamga yo‘naltirish nuqtai nazaridan klinik qiymatga ega bo‘lishi mumkin. Mavjud tadqiqot bu yondashuvning onkologik yashab qolishga ta’sirini sinovdan o‘tkazmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Trauma-Related Distress, Attachment Patterns and Cumulative Stress in Women with Breast and Gynecological Cancers: An Exploratory Clinical Study

Mualliflar: Mădălina Daniela Meoded; Mariana Tănase; Mihai Covaci; Claudia Mehedințu; Aida Petca; Ciprian Cirimbei.

Mas’ul mualliflar: Mariana Tănase va Ciprian Cirimbei.

Muassasalar: Doctoral School, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; Outpatient Psychology Department, Bucharest Institute of Oncology “Prof. Dr. Al. Trestioreanu”; Faculty of Psychology and Educational Sciences, “Hyperion” University; Department of Obstetrics and Gynaecology, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; “Filantropia” Clinical Hospital; Elias University Emergency Hospital; Department of Surgery, “Carol Davila” University of Medicine and Pharmacy; Bucharest Institute of Oncology “Prof. Dr. Al. Trestioreanu”, Bucharest, Romania.

Jurnal: Women.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Bibliografik yozuv: Women, 2026, 6(2), 32.

DOI: 10.3390/women6020032

Nashr tarixi: Qabul qilindi 2 Aprel 2026; tahrir 26 Aprel 2026; qabul qilindi 28 Aprel 2026; nashr 6 May 2026.

Manba turi: Nazorat guruhi bo‘lmagan, kuzatuvga asoslangan, kesimiy, izlanish xarakteridagi klinik psixoonkologiya tadqiqoti.

Peer-review holati: Chop etilgan version of record.

Namuna: N=135 voyaga yetgan ayol; ko‘krak saratoni n=82, bachadon bo‘yni n=28, tuxumdon n=17, endometrium n=8.

Yosh: 49.8 ± 11.2 yil; manba oralig‘i 23–72 yil.

Kasallik bosqichi: Bosqich I–II n=54; Bosqich III n=49; Bosqich IV n=32.

Asosiy psixologik vositalar: Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A), Hamilton Depression Rating Scale (HAM-D), PTSD Checklist (PCL) va Adult Attachment Scale (AAS).

Kumulyativ stress yondashuvi: Lazarus stress and coping modelidan va multimodal hayot tarixi yondashuvidan ilhomlangan, hayot hodisalari bor/yo‘q shaklida kodlanadigan tuzilgan klinik checklist va Trauma Event Count.

Checklist standartlashtirilishi: Manba Lazarus asosidagi hayot hodisalari ro‘yxati formal tarzda standartlashtirilgan yoki validatsiyadan o‘tgan shkala emasligini ochiq ko‘rsatadi.

ACE o‘lchovi: Standartlashtirilgan Adverse Childhood Experiences questionnaire qo‘llanmagan.

Statistik yondashuv: Asosan tavsifiy tahlil; uzluksiz o‘zgaruvchilar o‘rtacha ± SD, kategorik o‘zgaruvchilar son va foiz. Izlanish xarakteridagi bog‘liqliklar va klinik naqshlar o‘rganilgan, formal inferensiya asosiy maqsad bo‘lmagan.

Raqamli korrelyatsiya: PCL–HAM-A uchun manba Figure 2da Spearman ρ≈0.45 qayd etgan; xuddi shu taqdimotda p qiymati yoki ishonch oralig‘i berilmagan.

Asosiy psixologik o‘rtachalar: HAM-A 18.6 ± 6.9; HAM-D 17.2 ± 6.1; PCL 36.8 ± 11.4.

Bog‘lanish taqsimoti: Tashvishli %37.8; qochuvchi %30.4; aralash tashvishli–qochuvchi %8.1; xavfsiz %23.7.

Kumulyativ hodisalar yuki: 0–1 hodisa %24.4; 2–3 hodisa %41.5; ≥4 hodisa %34.1.

Konseptual model: Manba Figure 4da “trauma–cancer–retraumatization cycle” modelini taklif qiladi. Model konseptual bo‘lib, mavjud namunada biologik vositachilar bevosita o‘lchanmagan.

“Hal qilinmagan travma” izohi: Maqola ushbu iborani muhokama va xulosada qo‘llasa-da, travmaning psixologik hal bo‘lish/integratsiyalash darajasini bevosita o‘lchamagan; mualliflar bu konseptual talqin ekanini alohida ta’kidlaydi.

Rumincha adaptatsiya izohi: Psixologik vositalar rumin tilida qo‘llangan; manba barcha versiyalar formal tarzda chop etilgan va validatsiyadan o‘tgan rumincha adaptatsiyalar emasligini bildiradi.

Statistik dastur: Manba chop etilgan usul matnida ishlatilgan statistik dastur nomini ko‘rsatmaydi.

Ma’lumot yig‘ish davri: Manba chop etilgan usul matnida ishtirokchilar ma’lumotlari yig‘ilgan sana oralig‘ini aniq ko‘rsatmaydi.

Etika: Institutional Ethics Committee of Bucharest Oncological Institute “Prof. Dr. Alexandru Trestioreanu”; Approval No. 8; 2 Aprel 2026.

Axborotli rozilik: Barcha ishtirokchilardan yozma rozilik olingan.

Moliyalashtirish: Tashqi moliyalashtirish olinmagan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Shaxsiy ma’lumotlar va maxfiylik sababli ma’lumotlar to‘plami ommaga ochiq emas; mas’ul muallifga so‘rov asosida kirish mumkinligi ko‘rsatilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Muallif hissalari: Konseptuallashtirish Mădălina Daniela Meoded va Ciprian Cirimbei; usul Ciprian Cirimbei; tadqiqot Mădălina Daniela Meoded, Mariana Tănase va Mihai Covaci; ma’lumot kuratsiyasi Mariana Tănase va Mihai Covaci; dastlabki qoralama Mădălina Daniela Meoded, Ciprian Cirimbei, Mihai Covaci va Mariana Tănase; ko‘rib chiqish/tahrirlash Mădălina Daniela Meoded, Mariana Tănase, Mihai Covaci, Aida Petca va Claudia Mehedințu tomonidan bajarilgan.

Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot ko‘krak va ginekologik saraton tashxisi qo‘yilgan ayollarda travma bilan bog‘liq alomatlar, emotsional iztirob, bog‘lanish xavfsizligining buzilishi va kumulyativ stress birgalikda uchrashi mumkinligini ko‘rsatuvchi izlanish xarakteridagi psixologik ma’lumotlarni taqdim etadi. Travma saratonga sabab bo‘lishi, muayyan biologik mexanizmlarni yuzaga keltirishi yoki psixologik aralashuv o‘sma natijasi va yashab qolishni o‘zgartirishini ko‘rsatmaydi.