Ushbu tadqiqot kungaboqar yetishtiriladigan tuproqlarda ag‘darma tuproq ishlovi bilan nol tuproq ishlovining biologik faollik va tuproq toksikligiga ta’sirini 2021–2024 davrida taqqoslaydi. To‘rt takrorli ikki omilli dala tajribasida tuproqning biologik faolligi 0,0–0,3 m qatlamda zig‘ir matosining parchalanishi orqali, tuproq toksikligi esa kungaboqar yig‘im-terimidan keyin olingan tuproq namunalarida 25 ta bahorgi bug‘doy urug‘idan foydalanilgan laboratoriya biotesti orqali baholangan. Birinchi yilda nol tuproq ishlovida mikrobial faollik pastroq va toksiklik ko‘rsatkichlari salbiyroq bo‘lgan bo‘lsa, 2024 takrorida nol tuproq ishlovida sellyuloza parchalanishining o‘rtacha %62,1 gacha ko‘tarilgani, ag‘darma ishlovda esa %51,5 bo‘lgani bildirilgan. Xuddi shu davrda nol tuproq ishlovi namunalarida bahorgi bug‘doy unuvchanligi qo‘llanishga qarab %81–89 oralig‘iga ko‘tarilgan. Biroq tadqiqotning o‘z usul bo‘limida no-till tizimiga o‘tish ta’sirlari 5–8 yilda namoyon bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan; shu sababli to‘rt yillik natijalar uzoq muddatli muvozanat sharoitlarini isbotlamaydi.

Tadqiqotning muhim jihatlaridan biri faqat tuproq ishlov berish usullarini taqqoslash bilan cheklanmay, biostimulyator va mineral o‘g‘it qo‘llanishlarini ham baholashidir. B omili doirasida nazorat, Trichoderma asperellum va Silatran saqlovchi PS Perfect Pro, N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ mineral o‘g‘itlash hamda PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinatsiyasi qo‘llangan. Manba natijalarida mineral o‘g‘it bilan biostimulyator birgalikda ishlatilgan variantda biologik faollik ortgani va tuproq toksikligi kamaygani haqida umumiy tendensiya bildirilgan.

Turkiya nuqtai nazaridan tadqiqot ayniqsa qurg‘oqchil va yarim qurg‘oqchil sharoitlarda kungaboqar yetishtirish, konservatsion tuproq ishlovi va tuproq mikrobial faolligini kuzatish nuqtai nazaridan metodik jihatdan qiziqarlidir. Biroq tajribaning tuproq turi, iqlimi, sug‘orish rejimi, o‘g‘itlash dasturi va o‘tish muddati Turkiyadagi muayyan ishlab chiqarish maydonlari bilan bir xil deb qabul qilinmasligi kerak. Shu sababli %62,1 kabi qiymatlar yoki muayyan o‘g‘it-biostimulyator natijalari Turkiya dalalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirilmasdan, mahalliy tuproq, iqlim va boshqaruv sharoitlarida tasdiqlanishi lozim.

Tadqiqotning asosiy savoli nima?

Tadqiqot kungaboqar dehqonchiligida qo‘llanadigan tuproq ishlov berish usuli va qo‘llab-quvvatlovchi agronomik omillar tuproqning biologik faolligini va o‘simliklar uchun zaharli bo‘lishi mumkin bo‘lgan sharoitlarni qanday o‘zgartirishini o‘rganadi. Tadqiqotchilar bir tomondan tuproq unumdorligini qo‘llab-quvvatlovchi mineralizatsiya, ferment ishlab chiqarish va mikrobial parchalanish jarayonlarini, ikkinchi tomondan esa o‘simlik rivojlanishini bostirishi mumkin bo‘lgan fitotoksik moddalarning hosil bo‘lishini ayni biologik tizimning turli jihatlari sifatida ko‘rib chiqadi.

Tuproq mikroorganizmlarining ta’siri faqat “foydali” deb qabul qilinmaydi. Manba ayrim mikroorganizmlar o‘simliklarga toksik moddalarni sintez qilishi mumkinligini; fenolik birikmalar, organik kislotalar, aldegidlar va spirtlar kabi fiziologik faol moddalar muayyan sharoitlarda tuproq toksikligiga hissa qo‘shishi mumkinligini tushuntiradi.

Tajriba qanday tashkil etilgan?

Uzoq muddatli statsionar dala tajribasi 2021 kuzida tashkil etilgan va tadqiqot 2021–2024 davrini qamrab olgan. Tadqiqot ikki omilli va to‘rt takrorli qilib loyihalangan. Tajriba hududining qurg‘oqchil va yaqqol kontinental sharoitlarga ega ekani qayd etilgan, shu sababli tomchilatib sug‘orish qo‘llangan.

A omili ikki tuproq ishlov berish usulidan iborat:

• Ag‘darma tuproq ishlovi (moldboard tillage): hududda ilmiy tashkilotlar tomonidan tavsiya etilgan an’anaviy ishlov usuli.
• Nol tuproq ishlovi (zero tillage/no-till): tuproq mexanik ravishda ag‘darilmasdan boshqariladigan tizim.

B omili to‘rtta qo‘llanishdan iborat:

• Nazorat — biostimulyator va mineral o‘g‘it yo‘q,
• PS Perfect Pro,
• N₁₈₀P₁₂₈K₆₈,
• PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈.

PS Perfect Pro manbada Trichoderma asperellum va Silatran saqlovchi o‘simlik o‘sishini boshqaruvchi vosita sifatida ta’riflanadi. Kungaboqar urug‘lari ekishdan oldin 20 g/t preparat va 10 L/t ishchi eritma sarfi bilan qoplangan. Mineral o‘g‘itning bir qismi N₃₂P₃₂K₃₂ ko‘rinishida ekish bilan birga, qolgan qismi esa vegetatsiya davrida sug‘orish suvi orqali berilgan.

Tuproqning biologik faolligi qanday o‘lchangan?

Biologik faollik 0,0–0,3 m tuproq qatlamida “applikatsion usul” deb ataluvchi zig‘ir matosi texnikasi bilan baholangan. Ushbu usul sellyulozani parchalovchi tuproq mikroorganizmlarining faoliyatini zig‘ir matosining parchalanishi orqali kuzatadi.

Tadqiqotda 2021 yilda ag‘darma tuproq ishlovida uch oylik zig‘ir parchalanishi %51,7–55,8 oralig‘ida, nol tuproq ishlovida esa %48,7–51,0 oralig‘ida bildirilgan. Birinchi yilda nol tuproq ishlovida mikrobial faollik pastroq bo‘lgani qayd etiladi.

2024 takrorida manzara o‘zgargan. Manbaga ko‘ra sellyuloza matosining parchalanish darajasi nol tuproq ishlovida o‘rtacha %62,1, ag‘darma tuproq ishlovida esa %51,5 bo‘lgan. Eng yuqori mikrobial faollik mineral o‘g‘it bilan biostimulyator birgalikda qo‘llangan variantda kuzatilgani bildirilgan.

2021 qiymatlari diapazon, 2024 qiymatlari esa o‘rtacha sifatida xabar qilinganiga e’tibor berish kerak; manba ikki yilni mutlaqo bir xil umumlashtirish usulida bermaydi.

Tuproq chuqurligi nima uchun muhim?

Tadqiqotning natijalar bo‘limida nol tuproq ishlovida mikroorganizmlar faolligi yuqori tuproq qatlamida, ya’ni 0,0–0,1 m oralig‘ida yaqqolroq ekani; ag‘darma tuproq ishlovida esa faollik ayniqsa 0,2–0,3 m qatlamda kuzatilgani bildiriladi.

Tadqiqotchilar nol tuproq ishlovida o‘simlik qoldiqlarining yillar davomida yuzada to‘planishini yuqori qatlamdagi biologik faollikning ortishi bilan bog‘laydi. Ag‘darma ishlov esa tuproqni aralashtirgani uchun yumshoqroq ishlangan qatlam hosil qiladi va mikrobial faollik chuqurroq qatlamda yaqqolroq namoyon bo‘ladi.

Bu mexanizm manbada kuzatuvga asoslangan izoh sifatida taqdim etiladi. Tadqiqot o‘simlik qoldig‘i miqdorini, g‘ovaklikdagi o‘zgarishlarni yoki kislorod diffuziyasini alohida miqdoriy sensor o‘lchovlari bilan bevosita sinamagan.

Tuproq toksikligi qanday o‘lchangan?

Tuproq toksikligi kungaboqar yig‘im-terimidan keyin olingan tuproq namunalarida laboratoriya biotesti bilan baholangan. Test o‘simligi sifatida bahorgi bug‘doy ishlatilgan va 25 ta urug‘ bilan unib chiqish, nihol rivojlanishi hamda quruq massa bilan bog‘liq ko‘rsatkichlar o‘rganilgan.

Filtr qog‘ozi referens sharoit sifatida ishlatilgan. 1-jadvalda filtr qog‘ozida unib chiqish 2021 uchun %93, 2024 uchun %94 sifatida berilgan. Tuproq namunalarida esa bu qiymatlar pastroq bo‘lgan.

2021 yilda tuproq toksikligi nimani ko‘rsatdi?

2021 yilda ag‘darma tuproq ishlovidagi bahorgi bug‘doy unib chiqish qiymatlari qo‘llanishga qarab %75, %76, %79 va %81 bo‘lgan. Nol tuproq ishlovida mos qiymatlar %74, %75, %76 va %77 ni tashkil etgan.

Manba boshlang‘ich davrda ag‘darma tuproq ishlovi test o‘simligining rivojlanishi uchun qulayroq sharoit yaratganini, nol tuproq ishlovida esa toksiklik yuqoriroq bo‘lganini bildiradi. Matnda ag‘darma ishlovda o‘rtacha unib chiqish taxminan %78, nol tuproq ishlovida esa taxminan %75 deb xabar qilingan.

2024 yilda nima o‘zgardi?

2024 yilda ag‘darma tuproq ishlovidagi unib chiqish qiymatlari mos ravishda %75, %76, %78 va %80 bo‘lgan, nol tuproq ishlovida esa %81, %82, %86 va %89 gacha ko‘tarilgan.

Ayniqsa nol tuproq ishlovida:

• Nazorat: %74 → %81,
• PS Perfect Pro: %75 → %82,
• N₁₈₀P₁₂₈K₆₈: %76 → %86,
• PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈: %77 → %89

o‘zgarishlari kuzatilgan. Manba bu tendensiyani nol tuproq ishlovida toksiklikning vaqt o‘tishi bilan kamayishi bilan bog‘laydi.

2-rasm bilan 1-jadval o‘rtasida nima uchun ehtiyot bo‘lish kerak?

2-rasm ostidagi izoh o‘lchangan qiymat barcha qo‘llanishlarda 2021 dan 2024 gacha oshganini bildiradi. Biroq 1-jadval bunga to‘liq mos kelmaydi. Ag‘darma tuproq ishlovida nazorat %75 dan %75 ga, PS Perfect Pro %76 dan %76 ga o‘zgarmagan; N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ %79 dan %78 ga va kombinatsiyalangan qo‘llanish %81 dan %80 ga kamaygan.

O‘sish tendensiyasi asosan nol tuproq ishlovi guruhida yaqqol. Shu sababli grafik izohidagi “barcha qo‘llanishlar oshdi” iborasi manba jadvalidagi qiymatlarga mos kelmaydi.

Manbadagi “%5–8 oshish” iborasi jadvalga to‘liq mos keladimi?

Yo‘q. Annotatsiya va xulosa matni nol tuproq ishlovida unib chiqish o‘rtacha %5–8 oshganini bildiradi. 1-jadvaldagi to‘rtta nol tuproq ishlovi qatorining mutlaq o‘zgarishlari esa mos ravishda 7, 7, 10 va 12 foiz punktidir. Matnning boshqa bir qismida 2024 uchun “%10 oshish” iborasi ham ishlatilgan.

Bu turli ifodalar manbada izohlanmagan. Shu sababli Verianla matnida bitta o‘rtacha qiymat tanlanmagan; bevosita jadval qiymatlari asos qilib olinib, nomuvofiqlik ko‘rinadigan holda qoldirilgan.

Statistik korrelyatsiya qiymatlarida qanday muammo bor?

Matnda 2021 ag‘darma tuproq ishlovi uchun r = 0,9198, nol tuproq ishlovi uchun r = 0,9212; 2024 yilda mos ravishda r = 0,8897 va r = 0,6631 qiymatlari “Pearson CC (correlation coefficient)” deb ko‘rsatiladi.

Biroq 1-rasmning to‘rtta panelida ayni sonlar ikkinchi darajali trend tenglamalari yonida R² sifatida yozilgan. Pearson korrelyatsiya koeffitsienti r bilan regressiyaning aniqlash koeffitsienti R² bir xil statistika emas. Manba bu farqni izohlamagani sababli ushbu qiymatlar Verianla matnida “tasdiqlangan Pearson korrelyatsiya koeffitsienti” sifatida berilmaydi.

Filtr qog‘ozi nazoratida manba ichidagi farq

Matnning bir qismida o‘zgarishni aniqroq ko‘rsatish uchun “2024 filtr qog‘ozi ma’lumotlarini nazorat sifatida ishlatishga qaror qilingani”, keyingi qismida esa “2021 filtr qog‘ozi ma’lumotlari nazorat sifatida olingani” yozilgan. 1-jadval har ikki yilni alohida ko‘rsatadi: 2021 yilda %93, 2024 yilda %94 unib chiqish.

Manba yakuniy tahlilda qaysi yagona referens yil asos qilib olinganini izchil tushuntirmaydi. Shu sababli bu yerda har ikki filtr qog‘ozi qiymati o‘z yili bilan birga saqlangan.

Nol tuproq ishlovi uchun vaqt o‘lchovi nima uchun muhim?

Tadqiqotchilar usul bo‘limida nol tuproq ishloviga o‘tish murakkab va uzoq jarayon ekanini va uning natijalari faqat 5–8 yil dan keyin ko‘rinishi mumkinligini qayd etadi. Biroq tadqiqot 2021–2024 davrini qamrab oladi.

Shu sababli 2024 yilda kuzatilgan yuqoriroq biologik faollik va pastroq biotoksiklik tizimning ijobiy tomonga o‘zgarayotganiga oid muhim kuzatuv bo‘lsa-da, nol tuproq ishlovining uzoq muddatli yakuniy ta’siri sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Tuproq ishlov usuli mikrobial faollikning tuproq profilida taqsimlanishi bilan bog‘liq.
• 2024 yilda nol tuproq ishlovida zig‘ir matosi parchalanishi o‘rtacha %62,1, ag‘darma ishlovida %51,5 deb bildirilgan.
• Nol tuproq ishlovi biotestida bahorgi bug‘doy unib chiqishi 2021 dan 2024 gacha B omilining barcha qo‘llanishlarida oshgan.
• 2024 nol ishlov guruhida eng yuqori unib chiqish %89 bilan PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinatsiyasida kuzatilgan.
• Manba mineral o‘g‘it va biostimulyator birgalikda qo‘llangan variantlarda yuqoriroq biologik faollik va pastroq toksiklik yo‘nalishida umumiy tendensiya bildiradi.
• Nol tuproq ishlovida mikrobial faollik 0,0–0,1 m yuqori qatlamda, ag‘darma ishlovida esa 0,2–0,3 m qatlamda yaqqolroq deb xabar qilingan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan yoki isbotlamaydigan natijalar

• To‘rt yillik tadqiqot nol tuproq ishlovining 5–8 yildan keyingi uzoq muddatli samaradorligini isbotlamaydi.
• Tadqiqot barcha iqlim va barcha tuproq turlarida nol tuproq ishlovi ag‘darma ishlovidan ustun ekanini ko‘rsatmaydi.
• PS Perfect Pro + mineral o‘g‘it kombinatsiyasi barcha kungaboqar yetishtirish tizimlarida eng yaxshi amaliyot degan xulosaga kelib bo‘lmaydi.
• Unib chiqish biotesti kungaboqar hosildorligining bevosita o‘lchovi emas; test o‘simligi bahorgi bug‘doydir.
• Zig‘ir matosi parchalanishi tuproqning barcha biologik xususiyatlarini yolg‘iz o‘zi to‘liq o‘lchamaydi; bu tadqiqotda mikrobial faollik uchun ishlatilgan ko‘rsatkichlardan biridir.
• 1-rasmda berilgan R² qiymatlari manbada yana Pearson r deb atalganligi sababli ularning statistik ma’nolari aniq tarzda birlashtirilishi mumkin emas.

Tadqiqotning Usuli va Natijalari

Tajriba dizaynining texnik xulosasi

PS Perfect Pro qo‘llanilishi

Manbada PS Perfect Pro tarkibida Trichoderma asperellum va Silatran borligi qayd etiladi. Urug‘ qoplashda preparat sarfi 20 g/t, ishchi eritma sarfi esa 10 L/t deb berilgan.

Mineral o‘g‘itlash

Mineral o‘g‘itlash umumiy N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ maqsadi bilan qo‘llangan. O‘g‘itlarning bir qismi N₃₂P₃₂K₃₂ ko‘rinishida ekish paytida berilgan, qolgan qismi vegetatsiya davrida sug‘orish suviga qo‘shilgan. Manba o‘g‘it miqdori rejalashtirilgan hosilga qarab hisoblanganini bildiradi.

1-jadvaldagi asosiy unib chiqish natijalari

Ushbu qiymatlarning asosiy xabari shundan iboratki, ag‘darma ishlov guruhi 2021 va 2024 oralig‘ida asosan barqaror qolgan, nol tuproq ishlovi guruhida esa barcha qo‘llanishlarda 2024 yilda yuqoriroq unib chiqish qiymatlari olingan.

Nihol uzunligi bo‘yicha tanlangan natijalar

Filtr qog‘ozi referensida nihol uzunligi 2021 yilda 112,1 mm, 2024 yilda 112,3 mm bo‘lgan. Nol tuproq ishlovi + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ guruhida qiymat 103,9 mm dan 111,5 mm gacha; PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ guruhida esa 105,6 mm dan 116,1 mm gacha oshgan.

Oxirgi kombinatsiyadagi 116,1 mm qiymat 2024 filtr qog‘ozi referensidagi 112,3 mm dan yuqoridir. Manba buni nol tuproq ishlovi ostida toksiklikning kamayishi va nihol rivojlanishining yaxshilanishi haqidagi natijalar bilan birga baholaydi.

1-rasmning ilmiy xabari

1-rasm to‘rtta pastki paneldan iborat: A va B 2021 yilda mos ravishda ag‘darma va nol tuproq ishlovini, C va D esa 2024 yilda ayni ikki usulni ko‘rsatadi. Grafiklar zig‘ir matosi parchalanishining birinchi, ikkinchi va uchinchi oy hamda 0,0–0,1; 0,1–0,2 va 0,2–0,3 m qatlamlar bo‘yicha o‘zgarishini va B omili qo‘llanishlarini birgalikda ko‘rsatadi.

Manbaning matnli izohiga ko‘ra 2021 yilda ag‘darma ishlov yuqoriroq umumiy parchalanish bilan boshlangan, 2024 yilda esa nol tuproq ishlovining ayniqsa yuqori qatlamidagi faollik yaqqollashgan. Biroq grafiklar ustidagi R² qiymatlari matnda Pearson r deb qayta atalganligi sababli statistik bog‘liqlik koeffitsientlari ehtiyotkorlik bilan baholanishi kerak.

2-rasmning ilmiy xabari

2-rasm 2021 va 2024 bahorgi bug‘doy biotesti unib chiqishini sakkizta tuproq ishlovi × B omili kombinatsiyasida taqqoslaydi. Grafikdagi eng kuchli o‘sishlar nol tuproq ishlovi guruhida ko‘rsatilgani 1-jadval bilan mos keladi. 2024 yilning eng yuqori qiymati %89 bilan nol tuproq ishlovi + PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinatsiyasida.

Biroq rasm ostidagi “barcha qo‘llanishlarda o‘sish” izohi ag‘darma tuproq ishlovi qatorlaridagi haqiqiy jadval qiymatlariga zid.

Metodik cheklovlar

• Nol tuproq ishloviga o‘tish uchun manbaning o‘zi qayd etgan 5–8 yillik muddat tadqiqot davridan uzoqdir.
• R² va Pearson r bir xil raqamlar sifatida xabar qilinganligi sababli statistik terminologiyada manba ichki nomuvofiqlik mavjud.
• Filtr qog‘ozi referens yilining 2021 yoki 2024 ekani turli bo‘limlarda turlicha bayon qilingan.
• Unib chiqishdagi “%5–8”, “%10” va 1-jadvaldagi individual o‘zgarishlar bir-biriga to‘liq mos kelmaydi.
• 2-rasm izohi ag‘darma ishlovdagi o‘zgarmagan yoki kamaygan qiymatlarga zid.
• Tadqiqot muayyan dala, sug‘orish va boshqaruv tizimi ostida o‘tkazilganligi sababli boshqa tuproq va iqlimlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumlashtirib bo‘lmaydi.

Manba va Usul Qaydi

To‘liq asl ish nomi: CHANGING THE BIOLOGICAL ACTIVITY OF SOIL IN SUNFLOWER CROPS

Mualliflar: Anara Nasirova Ikhtiyar; Vusala Isagova Gudrat; Rena Mirzezadeh Islam; Aida Gahramanova Yarish; Lala Bunyatova Novruz; Gunay Mammadova Israphil; Turkan Hasanova Allahverdi; Gunel Asgarova Farhad; Roza Mammadova Nazim.

Mualliflar tartibi: Manbada yuqoridagi tartibda berilgan. Ham-birinchi mualliflik yoki teng hissa bayonoti yo‘q.

Yozishmalar muallifi: Manbaning birinchi sahifasidagi muallif qatorida Turkan Hasanova Allahverdi yonida yozishma belgisi mavjud.

Muassasalar: Institute of Soil Science and Agrochemistry, Ministry of Science and Education of Azerbaijan Republic; Sumgayit State University, Faculty of Natural Sciences, Department of Biology; Baku State University, Faculty of Ecology and Soil Science; Baku State University, Faculty of Biology.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan original tadqiqot maqolasi / qisqa ilmiy hisobot.

Jurnal: Comptes rendus de l’Académie bulgare des Sciences / Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences.

Yo‘nalish: Agricultural Sciences — Soil Science.

Jild va son: 79(1), 2026.

Sahifalar: 145–154.

DOI:10.7546/CRABS.2026.01.18

Rasmiy nashr qaydi:Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences maqola sahifasi

Qabul qilingan sana: 9 avgust 2025.

BAS ga taqdim etilgan sana: 28 oktabr 2025.

Rasmiy nashr sanasi: 28 yanvar 2026.

Taqriz holati: Jurnalning rasmiy mualliflar yo‘riqnomasi nashrlar original ilmiy natijalarni o‘z ichiga olgan taqrizdan o‘tuvchi qisqa hisobotlar ekanini bildiradi.

Mualliflik huquqi/litsenziya: Rasmiy maqola sahifasida ochiq Creative Commons litsenziyasi ko‘rsatilmagan; mualliflik huquqi Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences ga tegishli ekani va kontentdan qayta foydalanish uchun nashr bilan bog‘lanish kerakligi bildirilgan. Shu sababli asl rasmlar ushbu Verianla matniga ko‘chirilmagan.

Moliyalashtirish: Mualliflar tadqiqot o‘zlari tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlanganini bildiradi. Uskunalar Institute of Soil Science and Agrochemistry of the Azerbaijan Republic hamda Baku State University, Faculty of Ecology and Soil Science tomonidan ta’minlangan. Sumgayit State University dagi hamkasblarga minnatdorlik bildirilgan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Manbada alohida ma’lumotlar mavjudligi bayonoti yo‘q.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Manbada alohida manfaatlar to‘qnashuvi bayonoti yo‘q.

CRediT/muallif hissalari: Manbada alohida CRediT yoki batafsil muallif hissalari bayonoti yo‘q.

Ushbu Verianla izohidagi tajriba tuzilishi, biologik faollik qiymatlari, unib chiqish foizlari, tuproq qatlamlari va tadqiqot talqinlari faqat ko‘rib chiqilgan tadqiqotga asoslanadi. Tashqi tekshiruv faqat bibliografik identifikatsiya, nashr sanasi, taqriz holati va mualliflik huquqi holatini tekshirish uchun ishlatilgan; boshqa tadqiqotdan yangi agronomik natija qo‘shilmagan.

Manba ichida statistik terminologiya, filtr qog‘ozi referensi, unib chiqish oshish foizlari va 2-rasm izohi bo‘yicha nomuvofiqliklar mavjud. Bundan tashqari, tadqiqot nol tuproq ishlovining to‘liq ta’sirlari 5–8 yilda namoyon bo‘lishi mumkinligini bildirgan bo‘lsa-da, faqat 2021–2024 davrini qamrab oladi. Shu sababli natijalar erta o‘tish sharoitlarida olingan topilmalar sifatida baholanishi kerak.