Qiya holda tog‘ jinsiga kirgizilgan qoziqlar guruhi (Batter Rock-Socketed pile group, BRS), ayniqsa dengizdagi va port inshootlarida gorizontal yuklarni faqat qoziqning egilish qattiqligi bilan emas, balki qoziq o‘qi bo‘ylab hosil bo‘ladigan siqilish va cho‘zilish kuchlari orqali ham qabul qilishga mo‘ljallangan poydevor tizimidir. Ushbu tadqiqot qattiq rostverkka biriktirilgan ikki qatorli BRS qoziqlarining vertikal va gorizontal yuk ostidagi yuk ko‘tarish xatti-harakatini hisoblash uchun nazariy asos ishlab chiqadi.

Modelda rostverkning gorizontal siljishi, vertikal cho‘kishi va aylanishi har bir qiya qoziqning o‘q bo‘ylab va ko‘ndalang harakatiga aylantiriladi. Qoziq tanasi dengiz suvi, grunt va tog‘ jinsi soketi bo‘yicha uch qismga ajratiladi; har bir qism uchun turli grunt/tog‘ jinsi reaksiyalari va o‘q bo‘ylab yuk uzatish munosabatlari qo‘llanadi. Qoziq Euler–Bernoulli balkasi sifatida modellashtirilgan va chiziqli bo‘lmagan tenglamalar chekli farqlar usuli bilan yechilgan.

Usul ilgari e’lon qilingan laboratoriya model tajribalari bilan taqqoslangan. Nazariya, ayniqsa boshlang‘ich va o‘rta yuk darajalarida yuk–siljish xatti-harakatini, o‘q bo‘ylab kuch taqsimotini va egilish momentining asosiy xarakterini maqbul aniqlikda qayta hosil qilgan. Chegaraviy holatga yaqinlashganda tajriba–model farqi ortadi.

Parametrik tahlillarda qoziq diametri ko‘rib chiqilgan o‘zgaruvchilar ichida eng kuchli ta’sirni ko‘rsatgan. Diametrni 1,0 m dan 2,5 m gacha oshirish 40 mm vertikal cho‘kishda ko‘tarilgan yukni taxminan 25,7 MN dan 88,6 MN gacha, 50 mm gorizontal siljishda gorizontal yukni esa 1,235 MN dan 6,645 MN gacha oshirgan. Ko‘rib chiqilgan geometriyada β=10° vertikal yuk ko‘tarish bo‘yicha eng yaxshi natijani bergan, gorizontal qarshilik esa kattaroq qiyalik burchaklarida ortishda davom etgan. Qoziqlar oralig‘ini 3Dp dan 5–7Dp gacha oshirish guruh ta’sirini sezilarli kamaytirgan, 7Dp dan keyin esa qo‘shimcha foyda cheklangan.

BRS qoziqlar guruhi nima uchun qo‘llanadi?

Baland qoziqli estakadalar va dengiz inshootlari bir vaqtning o‘zida vertikal yuk, gorizontal yuk va ag‘daruvchi momentni ko‘tarishi mumkin. Ularga to‘lqin, oqim, shamol va kemaning yon bosishi kabi takroriy yuklar ham qo‘shiladi. Bunday poydevor tizimida faqat vertikal yuk ko‘tarish qobiliyati emas, balki gorizontal qattiqlik va foydalanishga yaroqlilik xatti-harakati ham yetarli bo‘lishi kerak.

Tog‘ jinsiga kirgizilgan vertikal qoziqlar o‘q bo‘ylab yuklarni samarali ravishda tog‘ jinsiga uzatishi mumkin. Biroq qoziq qiya o‘rnatilganda gorizontal yukning bir qismi qoziq o‘qi bo‘ylab siqilish yoki cho‘zilish kuchiga aylantirilishi mumkin. Shunda gorizontal qarshilikning barchasini qoziq boshidagi egilish momenti bilan qoplash zarur bo‘lmaydi.

Bu mexanizm BRS tizimining asosiy afzalligidir: qiya geometriya ta’minlaydigan kuch o‘zgarishi grunt va tog‘ jinsi reaksiyalari bilan birgalikda ishlaydi.

Rostverk harakati qiya qoziqlarga qanday uzatiladi?

Tadqiqot qattiq rostverkning uchta asosiy harakatini — gorizontal siljish, vertikal siljish va aylanishni — har bir qoziqning mahalliy o‘qlar tizimiga o‘tkazadi. Shu tariqa bitta global rostverk harakatidan har bir qoziq uchun alohida o‘q bo‘ylab va ko‘ndalang siljish komponentlari hisoblanadi.

Modelning asosiy farazlari

Nazariy yechim beshta asosiy farazga tayanadi:

Birinchidan, qoziq kesimlari Euler–Bernoulli balka nazariyasidagi tekis kesim faraziga amal qiladi. Ikkinchidan, qoziq ideal elastik–plastik deb qabul qilinadi; plastik sharnir hosil bo‘lgandan so‘ng tegishli kesimdagi egilish momenti oqish momenti darajasida saqlanadi.

Uchinchidan, rostverk deformatsiyalanmaydigan qattiq jismdir. To‘rtinchidan, qoziqlar va rostverk burilmaydi hamda bir tekislik ichida egiladi deb faraz qilinadi. Beshinchidan, qoziqlar guruhi ta’siri grunt va tog‘ jinsi qatlamlari uchun belgilangan gorizontal va vertikal tuzatish yondashuvlari bilan ifodalanishi mumkin deb qabul qilinadi.

Nega uch xil qoziq zonasi alohida hisoblanadi?

Qoziq bo‘ylab tashqi mexanik sharoit bir xil emas. Dengiz suvida qoziq tanasiga grunt reaksiyasi ta’sir qilmaydi. Grunt qatlamida yon reaksiya, samarali vertikal va gorizontal kuchlanishlar, qoziq–grunt ishqalanishi va chiziqli bo‘lmagan p–y xatti-harakati ishga tushadi. Tog‘ jinsi soketida esa atrofdagi qattiqlik ancha yuqori bo‘ladi va ham tog‘ jinsi reaksiyasi, ham qoziq–tog‘ jinsi kontaktidagi ishqalanish hisobga olinadi.

p–y egri chizig‘i nima uchun kerak?

p–y egri chizig‘i, qoziqning ma’lum chuqurlikdagi gorizontal siljishi bilan uning atrofidagi grunt yoki tog‘ jinsining qoziqqa ko‘rsatadigan yon reaksiyasi o‘rtasidagi chiziqli bo‘lmagan munosabatni ifodalaydi.

Oddiy chiziqli prujina yondashuvidan farqli ravishda, qoziq siljigan sari atrofdagi qarshilik ham o‘zgaradi. Tadqiqot qum qatlamida klassik grunt p–y yondashuvini, tog‘ jinsi soketida esa zaif tog‘ jinsi uchun ishlab chiqilgan giperbolik reaksiya munosabatlarini qo‘llaydi.

Qoziqlar guruhi holatida qo‘shni qoziqlarning reaksiya zonalari o‘zaro ta’sirlashishi mumkin. Shu sababli yakka qoziq uchun ishlatiladigan p–y munosabati guruhdagi qoziqqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘llanmaydi; guruh ta’sirini ifodalovchi kamaytirish koeffitsiyentlari modelga kiritiladi.

O‘q bo‘ylab yuk qanday uzatiladi?

Vertikal yoki qiya o‘q bo‘ylab hosil bo‘ladigan kuch faqat qoziq uchida ko‘tarilmaydi. Qoziq–grunt va qoziq–tog‘ jinsi kontaktlaridagi yon sirt ishqalanishi yukni chuqurlik bo‘ylab bosqichma-bosqich atrof muhitga uzatadi.

Tog‘ jinsi soketining oxirida qo‘shimcha ravishda uch qarshiligi ishga tushadi. Tadqiqot ushbu uch reaksiyasini ham chiziqli bo‘lmagan giperbolik munosabat orqali hisoblaydi.

Plastik sharnir modelda qanday hisobga olinadi?

Qoziq kesimidagi egilish momenti oqish momentiga yetganda kesim endi to‘liq elastik deb qabul qilinmaydi. Model o‘q bo‘ylab kuch va egilish momentining birgalikdagi ta’sirini hisobga oladigan P–M o‘zaro ta’siri orqali yangilangan oqish momentini hisoblaydi.

Ushbu chegara oshirilganda qoziq kesimida plastik sharnir hosil bo‘lgan deb qabul qilinadi va samarali egilish qattiqligi shunga mos ravishda kamaytiriladi. Shunday qilib yechim faqat boshlang‘ich elastik qattiqlik bilan cheklanmaydi.

Tadqiqot usuli va natijalari

Chekli farqlar usuli qanday qo‘llanadi?

Dengiz suvi, grunt va tog‘ jinsi soketidagi differensial tenglamalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri yopiq shaklda yechilmay, qoziq o‘qi bo‘ylab diskret hisoblash tugunlariga aylantiriladi. Har bir segment ma’lum sondagi elementlarga bo‘linadi va to‘rtinchi tartibli balka tenglamalari chekli farq ifodalari bilan yoziladi.

Segmentlar o‘rtasidagi o‘tishlarda siljish, aylanish, egilish momenti va kesuvchi kuchning uzluksizligi saqlanadi. Qoziq uchida ko‘ndalang yo‘nalishda moment va kesuvchi kuch nolga teng bo‘ladigan chegaraviy shart qo‘llanadi.

Iterativ guruh yechimi

Hisoblash siljish bilan boshqariladigan iteratsiya orqali davom etadi. Avval rostverkning boshlang‘ich gorizontal/vertikal harakati va aylanishi taxmin qilinadi. Ular har bir qoziq boshidagi mahalliy siljishlarga aylantiriladi.

Keyin har bir qoziq uchun p–y reaksiyalari, o‘q bo‘ylab kuchlar, yon ishqalanishlar, momentlar va qattiqlik yangilanishlari hisoblanadi. Qoziqlardan keladigan kuchlar yana rostverkka uzatilib, umumiy reaksiya hosil qilinadi.

Qo‘llangan tashqi yuk bilan hisoblangan rostverk reaksiyasi o‘rtasidagi nomuvozanat aniqlanadi va qattiqlik matritsasi yordamida yangi rostverk siljishi hisoblanadi. Jarayon siljish tuzatmasi belgilangan tolerantlikdan pastga tushguncha yoki yuk ko‘tarish/oqish mezoni ishga tushguncha davom etadi.

Manbada qo‘llangan siljish konvergentsiyasi tolerantligi 10⁻⁵-dir.

Model tajribalari bilan tekshirish

Nazariy asos Zhuang va hamkasblarining 2024 yildagi laboratoriya model tajribalari bilan sinovdan o‘tkazilgan. Tajriba baki 1,5 m uzunlikda, 1,0 m kenglikda va 1,0 m balandlikda.

Grunt tizimi 50 cm qalinlikdagi mayda qum ostida 40 cm zaif tog‘ jinsi imitasiya qatlamidan tashkil topgan. Qumning hajmiy og‘irligi 18,1 kN/m³ va ichki ishqalanish burchagi 33°; tog‘ jinsi imitasiya qatlamida ishlatilgan betonning hajmiy og‘irligi 21,5 kN/m³ va bir o‘qli siqilish mustahkamligi 2,73 MPa.

Jami 20 ta BRS model qoziq 30 mm tashqi diametrli va 3 mm devor qalinligidagi alyuminiy quvurdan tayyorlangan. Taxminiy geometrik masshtab nisbati 1:15. Tog‘ jinsi soketi chuqurligi taxminan 15 cm, qiyalik burchaklari esa 0°, 10° va 20°.

Vertikal tajribalarda yuk taxminan 4 kN, gorizontal tajribalarda esa taxminan 0,4 kN bosqichlarda qo‘llangan.

Nazariya tajribalarni qanchalik yaxshi kuzatdi?

Vertikal yuk–cho‘kish egri chiziqlarida nazariya ayniqsa boshlang‘ich va o‘rta yuk bosqichlarida tajriba natijalari bilan maqbul moslik ko‘rsatgan. Vertikal qoziqlarda moslik yuk diapazonining katta qismida kuchliroq; β=10° va 20° bo‘lganda yakuniy yukga yaqinlashgan sari farq ortadi.

Bu holat model yaroqsiz degani emas. Aksincha, nazariya soddalashtirgan ayrim mexanizmlar yuqori yuk darajasida muhimlashishini ko‘rsatadi: qoziq–tog‘ jinsi kontaktining bosqichma-bosqich safarbar bo‘lishi, mahalliy qattiqlik yo‘qolishi, rostverk harakati va haqiqiy tajribada yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan geometrik/masshtab ta’sirlari.

24 kN vertikal yukda o‘q bo‘ylab kuch qayerga ketadi?

Nazariya va tajriba natijalarida o‘q bo‘ylab kuch suv va qum qatlamlarida nisbatan doimiy qoladi, tog‘ jinsi soketiga kirganda esa tez kamayadi.

Bu taqsimot vertikal kuchning muhim qismi tog‘ jinsi soketi bo‘ylab atrofdagi jinsga uzatilishiga mos keladi. Qiyalik burchagini oshirish asosiy taqsimot shaklini o‘zgartirmaydi; biroq old va orqa qoziq o‘rtasidagi yuk taqsimoti hamda tog‘ jinsi soketi bo‘ylab kuchning kamayish tezligiga ta’sir qiladi.

Egilish momentining kritik zonalari

Moment qiymatlari rostverk bilan ulanish joyida va qum–tog‘ jinsi o‘tish chegarasida jamlanadi.

Rostverkdagi qattiq ulanish aylanish va siljishni cheklagani uchun yuqori egilish talabi yuzaga keladi. Qum–tog‘ jinsi chegarasida esa atrofdagi gorizontal qattiqlik keskin oshgani sabab moment taqsimoti qayta shakllanadi.

Shu sabab yuk ko‘tarish qobiliyati oshganda faqat global yuk–siljish ko‘rsatkichiga qarash yetarli emas; kesimning mahalliy moment talabi ham tekshirilishi kerak.

Qoziq diametri, qiyalik burchagi va oraliq yuk ko‘tarish qobiliyatini qanday o‘zgartiradi?

Parametrik tahlilda uch parametr bir xil mexanizm orqali ishlamaydi: diametr ham kesim qattiqligini, ham grunt/tog‘ jinsi bilan o‘zaro ta’sir maydonini oshiradi; qiyalik burchagi gorizontal va vertikal yuklar o‘rtasidagi kuch transformatsiyasini o‘zgartiradi; qoziqlar oralig‘i esa guruh o‘zaro ta’siri hamda rostverk hosil qiladigan siqilish–cho‘zilish juftligining moment yelkasini boshqaradi.

Parametrik modelning asosiy geometriyasi

Tayanch modelda dengiz suvi chuqurligi 8,3 m, grunt qatlami 16,7 m va tog‘ jinsi soketi 5,0 m. Qumning samarali hajmiy og‘irligi 8,1 kN/m³, elastiklik moduli 30 MPa va samarali ichki ishqalanish burchagi 33°.

Tog‘ jinsi qatlamining samarali hajmiy og‘irligi 11,5 kN/m³, elastiklik moduli 352 MPa, samarali koheziyasi 400 kPa va samarali ichki ishqalanish burchagi 42,6° qilib qabul qilingan.

Diametr ta’siri

Diametrning ta’siri juda kuchli, chunki kesimning egilish qattiqligi tez ortishi bilan birga qoziq atrofidagi grunt va tog‘ jinsining safarbar etilishi mumkin bo‘lgan kontakt maydoni ham kattalashadi.

Biroq kattaroq diametr har jihatdan bepul afzallik emas. Manbada diametr kattalashganda rostverk va grunt–tog‘ jinsi kontaktidagi egilish momentlari ham ortishi mumkinligi ta’kidlanadi.

Diametr oshishida kamayuvchi qaytim

1,0 m dan 2,5 m gacha oshirish umumiy hisobda katta yuk ko‘tarish o‘sishini bersa-da, diametrning har bir qo‘shimcha o‘sishi beradigan marjinal foyda bir xil emas. Ayniqsa gorizontal yuk ko‘tarish xatti-harakatida 1,5 m dan keyin har bir bosqichdagi o‘sish hissasi kamayadi.

Shu sabab “eng katta diametr har doim eng iqtisodiy yechim” degan xulosani ushbu tadqiqotdan chiqarib bo‘lmaydi. Tadqiqot xarajatlarni optimallashtirmaydi; faqat mexanik yuk ko‘tarish xatti-harakatini taqqoslaydi.

Qiyalik burchagi va vertikal qobiliyat

Vertikal yuk ko‘tarish qobiliyati qiyalik burchagi bilan uzluksiz oshmaydi. β=10° ushbu konfiguratsiyada eng yuqori vertikal qarshilik qiymatini bergan.

Buning mexanik sababi shundaki, o‘rtacha qiyalik rostverkning vertikal harakatining bir qismini ko‘ndalang qoziq–grunt/tog‘ jinsi reaksiyasiga aylantirib, qo‘shimcha qarshilikni safarbar qilishi mumkin. Qiyalik yanada ortganda ko‘ndalang siljish va moment talabi ham ko‘payadi.

Qiyalik burchagi va gorizontal qobiliyat

Gorizontal yuk ostida boshqa xatti-harakat kuzatiladi. Ko‘rib chiqilgan 0–30° oralig‘ida qiyalik oshgani sari gorizontal qarshilik ortadi.

Qiya qoziq rostverkning gorizontal harakati va ag‘daruvchi ta’sirning kattaroq qismini qoziq o‘qidagi siqilish–cho‘zilish kuchlariga aylantiradi. Shu sabab tizim faqat qoziq boshidagi egilishga bog‘lanib qolmaydi.

Bu ikki natija birga baholanganda bitta “eng yaxshi burchak” haqida gapirish to‘g‘ri emas. Vertikal yuk samaradorligi va gorizontal yuk samaradorligi turli loyihalash maqsadlarini yuzaga keltirishi mumkin.

Qoziqlar oralig‘ining ta’siri

W=3Dp kabi yaqin oraliqda qo‘shni qoziqlarning grunt reaksiya zonalari ko‘proq ustma-ust tushadi. Bu har bir qoziqning atrofdagi gruntdan mustaqil foydalanish qobiliyatini kamaytiradi.

Oraliq oshirilganda ikki afzallik paydo bo‘ladi. Birinchidan, ushbu “group shadowing” ta’siri kamayadi. Ikkinchidan, rostverk aylanishi hosil qiladigan bir qoziqdagi siqilish bilan ikkinchisidagi cho‘zilish kuchi orasidagi moment yelkasi kattalashadi.

40 mm cho‘kishda W=3Dp dan 9Dp gacha oshirilganda vertikal yuk taxminan 23,56 MN dan 27,09 MN gacha ko‘tarilgan. Biroq foydaning muhim qismi 3Dp→5Dp oralig‘ida yuz beradi, 7Dp→9Dp oralig‘idagi o‘sish esa juda cheklangan.

Shu sabab manbaning xulosa qismida 3Dp→7Dp oshishi ham vertikal, ham gorizontal qarshilikni ko‘paytirishi, 7Dp dan keyin esa qo‘shimcha foyda kamayishi ta’kidlanadi.

Model haqiqiy dengiz poydevorining barcha xatti-harakatini ifodalaydimi?

Yo‘q. Tadqiqot kuchli va hisoblash jihatidan boshqariladigan ikki o‘lchovli mexanik asosni taklif qiladi; biroq qattiq rostverk, bir tekislikdagi deformatsiya va ideallashtirilgan p–y/yuk uzatish munosabatlari kabi farazlar sabab haqiqiy dala xatti-harakatining barcha uch o‘lchovli va shikastlanish rivojlanishi mexanizmlarini yechmaydi.

Qattiq rostverk farazi

Amalda rostverk mutlaqo qattiq bo‘lmasligi mumkin. Rostverkning o‘z deformatsiyasi tizimning aylanish markazini hamda old–orqa qoziqlar o‘rtasidagi o‘q bo‘ylab kuch va moment taqsimotini o‘zgartirishi mumkin.

Ushbu tadqiqotda qattiq rostverk farazi matematik moslik munosabatlarini aniq va boshqariladigan qiladi; biroq ayniqsa katta yoki egiluvchan rostverklarda dala sharoitiga xos tekshiruv zarur.

Ikki o‘lchovli model chegarasi

Haqiqiy port poydevorlari bir vaqtning o‘zida gorizontal yuk, vertikal yuk, ag‘daruvchi moment, burilish, to‘lqin kuchlari va kemaning yon urilishlariga duch kelishi mumkin.

Ushbu nazariy asos qoziqlar va rostverk bir xil vertikal tekislik ichida egiladi deb faraz qiladi. Tekislikdan tashqari egilish va torsion bevosita modellashtirilmaydi.

Chegaraviy holatga yaqinlashganda xato nega ortadi?

Yuk oshgani sari bir o‘lchovli balka–prujina modeli bilan to‘liq ifodalash qiyin bo‘lgan mahalliy mexanizmlar muhimlashishi mumkin:

qoziq bilan grunt o‘rtasida ajralish va bo‘shliq hosil bo‘lishi, yon ishqalanishning yumshashi, tog‘ jinsi soketi kontaktida rivojlanuvchi shikastlanish, zaif tog‘ jinsining mahalliy ezilishi, plastik sharnir rivojlanishi va haqiqiy rostverk deformatsiyasi.

Shu sabab tajriba–nazariya mosligi boshlang‘ich va o‘rta yuk darajalarida yuqoriroq, yakuniy yuk ko‘tarish holatiga yaqinlashganda esa pastroq.

p–y egri chiziqlarini tanlash nega muhim?

Model bashorat qiladigan gorizontal reaksiya bevosita p–y egri chizig‘ining shakliga bog‘liq. Xuddi shuningdek, o‘q bo‘ylab ishqalanish, tog‘ jinsi soketi qarshiligi va qoziqlar guruhi kamaytirish koeffitsiyentlari ham yuk ko‘tarish qobiliyatiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi.

Bu parametrlarning barchasi grunt qatlamlanishi, tog‘ jinsi sifati, kontakt g‘adir-budurligi, kuchlanish tarixi va dala sharoitlariga qarab o‘zgarishi mumkin. Mualliflarning dala sharoitiga xos kalibrlashni tavsiya etishining asosiy sababi shu.

Muhandislik nuqtai nazaridan asosiy xulosa

Ushbu tadqiqot BRS qoziqlarini loyihalashda faqat bitta geometrik parametrga e’tibor qaratish yetarli emasligini ko‘rsatadi.

Diametr yuk ko‘tarish qobiliyatiga eng kuchli umumiy ta’sir ko‘rsatsa-da, kattaroq moment talabini yuzaga keltirishi mumkin. Qiyalik burchagi vertikal va gorizontal samaradorlik o‘rtasida boshqacha muvozanat yaratadi. Qoziqlar oralig‘i ham gruntdagi guruh o‘zaro ta’sirini, ham konstruktiv kuch taqsimotini o‘zgartiradi.

Shunday qilib, mexanik jihatdan yaxshi BRS loyihasi faqat “eng katta diametr + eng katta burchak + eng katta oraliq” kombinatsiyasini tanlashdan iborat emas. Vertikal cho‘kish, gorizontal siljish, moment qobiliyati, guruh ta’siri, maydon geologiyasi va konstruksiya geometriyasi birgalikda baholanishi kerak.

Xulosa

Tadqiqot ikki qatorli qiya, tog‘ jinsiga kirgizilgan qoziqlar guruhining vertikal va gorizontal yuk ostidagi xatti-harakatini bitta iterativ asosda yecha oladigan mexanik modelni taqdim etadi.

Model tajribalar bilan taqqoslanganda chiziqli bo‘lmagan yuk–siljish xatti-harakatini hamda o‘q bo‘ylab kuch va egilish momentining asosiy taqsimotini maqbul darajada ifodalaydi.

Parametrik tahlillarda qoziq diametri eng kuchli ta’sirni ko‘rsatgan. Qiyalik burchagi vertikal va gorizontal yuklar uchun turli optimal xatti-harakatni bergan; mavjud konfiguratsiyada 10° vertikal yuk uchun eng yaxshi natija bo‘lsa, gorizontal qobiliyat kattaroq qiyaliklarda ortishda davom etgan.

Qoziqlar oralig‘i oshirilganda guruh o‘zaro ta’siri kamayadi va konstruktiv moment yelkasi kattalashadi; biroq 7Dp dan keyin qo‘shimcha yuk ko‘tarish foydasi cheklangan.

Bu natijalar bevosita universal loyihalash koeffitsiyentlari emas. Modelni dala sharoitida qo‘llash uchun p–y egri chiziqlari, tog‘ jinsi soketi parametrlari, o‘q bo‘ylab yuk uzatish va guruh kamaytirish koeffitsiyentlari tegishli geotexnik sharoitlarga muvofiq kalibrlanishi kerak.

Manba va usul haqida izoh

Asl tadqiqot:Bearing capacity analysis of Batter Rock-Socketed (BRS) pile group.

Mualliflar: Qing Ye, Daokun Zhuang, Wei Guo va Guoyao Gao.

Muassasalar: Tianjin University School of Civil Engineering; CRCC Bridge Engineering Bureau Group Co., Ltd.

Mas’ul muallif: Wei Guo.

Manba turi: Nazariy/raqamli qoziqlar guruhi yuk ko‘tarish qobiliyati modeli; mavjud laboratoriya model tajribalari bilan taqqoslash va parametrik tahlil.

Platforma: SSRN, abstract=7368755.

Taqriz holati: Manba PDF hujjatida ish taqrizdan o‘tmagan preprint ekani ochiq ko‘rsatilgan.

DOI / jurnal / ochiq litsenziya: Yuklangan PDFda tasdiqlangan DOI, jurnalning version-of-record nashri yoki ochiq qayta foydalanish litsenziyasi keltirilmagan.

Asosiy nazariy tuzilma: Qattiq rostverk mosligi, Euler–Bernoulli balka modeli, ideal elastik–plastik kesim xatti-harakati, segmentga asoslangan p–y reaksiyalari, o‘q bo‘ylab yuk uzatish va chekli farqlar yechimi.

Qoziq segmentlari: Dengiz suvi, grunt va tog‘ jinsi soketi.

Raqamli usul: Chekli farqlar usuli va yuk muvozanatiga asoslangan iterativ siljish yangilanishi; konvergentsiya tolerantligi 10⁻⁵.

Tekshirish: Zhuang va hamkasblarining 2024 yilgi laboratoriya model tajribalari. Nazariy natijalar boshlang‘ich/o‘rta yuk darajalarida tajribalar bilan yaxshiroq, yakuniy holatga yaqin darajalarda esa cheklanganroq moslik ko‘rsatadi.

Asosiy diametr natijasi: Dp=1,0→2,5 m o‘zgarishida 40 mm cho‘kishda vertikal qobiliyat 25,7→88,6 MN; 50 mm gorizontal siljishda gorizontal yuk 1,235→6,645 MN.

Asosiy qiyalik natijasi: Ko‘rib chiqilgan modelda β=10° vertikal samaradorlik bo‘yicha eng yaxshi natijadir; gorizontal qarshilik 0–30° oralig‘ida qiyalik bilan ortgan.

Asosiy oraliq natijasi: 3Dp→7Dp oshishi guruh o‘zaro ta’sirini kamaytirib, vertikal va gorizontal qarshilikni oshirgan; 7Dp dan keyin qo‘shimcha foyda cheklangan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Xom ma’lumotlar, ma’lumot to‘plamlari va tadqiqotda yaratilgan/hissa qo‘shilgan ma’lumotlar bazalarini mas’ul muallifdan asosli so‘rov bo‘yicha olish mumkinligi ko‘rsatilgan.

CRediT: Qing Ye — Methodology, Software, Writing–Original Draft; Daokun Zhuang — Software, Visualization, Writing–Original Draft; Wei Guo — Supervision, Funding Support, Review–Editing; Guoyao Gao — Investigation, Review–Editing.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Moliyalashtirish: National Natural Science Foundation of China, 52578422.

Asosiy cheklovlar: Qattiq rostverk farazi; bir tekislikdagi deformatsiya; tekislikdan tashqari egilish va torsionning ifodalanmasligi; yuqori yukda kontakt shikastlanishi, ajralish, bo‘shliq hosil bo‘lishi, zaif tog‘ jinsining mahalliy ezilishi va rivojlanuvchi konstruktiv oqishning cheklangan ifodalanishi; dala sharoitiga xos p–y va tog‘ jinsi soketi parametrlarini kalibrlash zarurati.

Verianla tayyorlash usuli: Manba shakllarining vizual dizayni yoki asl bayon ketma-ketligi ko‘chirilmagan. Nazariy mexanizm, tajribaviy tekshirish, raqamli parametrlar, natijalar va usul cheklovlari manbaning umumiy mazmunidan ajratilib, mustaqil o‘zbekcha o‘quv tuzilmasida qayta bayon qilingan. Manbada bo‘lmagan yuk ko‘tarish koeffitsiyenti, optimal loyihalash qiymati yoki dala xavfsizligi natijasi qo‘shilmagan.