Ish joyidagi jinsiy tajovuz eng avvalo xodimlar xavfsizligi, inson huquqlari, tashkiliy madaniyat va huquqiy javobgarlik bilan bog‘liq og‘ir muammodir. Biroq tajovuz shikoyatlarining jamoatchilikka oshkor qilinishi kompaniyaning obro‘si, xodimlar sodiqligi, boshqaruv sifati, sudlashuv ehtimoli va kelajakdagi naqd pul oqimlari haqidagi investorlar kutilmalarini ham o‘zgartirishi mumkin. Shu sababli ish joyidagi axloqiy va boshqaruv muammolari kompaniya aksiyalarining bozor xatarida aks etishi mumkin.

Himansu Sexar Saxu (Himansu Sekhar Sahoo) va Keyur Taker (Keyur Thaker) tomonidan tayyorlangan tadqiqot Hindistonning NIFTY 500 kompaniyalari yillik hisobotlaridan qo‘lda to‘plangan ish joyidagi jinsiy tajovuz shikoyatlari bo‘yicha e’lonlarni o‘rganadi. Ma’lumotlar bazasi 2010–2023-yillar davriga tegishli 427 ta ochiq aksiyadorlik kompaniyasi va 3 854 ta kompaniya-yil kuzatuvini qamrab oladi.

Tadqiqotning asosiy savollari quyidagilardan iborat:

• Yillik hisobotida kamida bitta ish joyidagi jinsiy tajovuz shikoyatini e’lon qilgan kompaniyalarning umumiy bozor xatari yuqoriroqmi?
• Ushbu kompaniyalarda firmaga xos, ya’ni idiosinkratik xatar ortadimi?
• Direktorlar kengashida kamida bir nafar ayol a’zoning mavjudligi shikoyat e’loni bilan bozor xatari o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlikni zaiflashtiradimi?

Tadqiqotda bayon qilingan asosiy natijalarga ko‘ra, kamida bitta shikoyat bildirgan kompaniyalarda umumiy xatar ham, firmaga xos idiosinkratik xatar ham yuqoriroqdir. Kamida bitta shikoyat ko‘rsatkichi uchun umumiy xatar koeffitsiyenti 0,051, idiosinkratik xatar koeffitsiyenti esa 0,060 deb ko‘rsatilgan. Ikki, besh va o‘n shikoyat kabi muqobil chegaralar qo‘llanilganda koeffitsiyentlar yo‘nalishi umumiy hisobda musbat bo‘lib qolgan; biroq ayniqsa o‘nta shikoyat chegarasidagi natijalar statistik jihatdan ahamiyatli emas.

Direktorlar kengashida kamida bir nafar ayol a’zo bo‘lishi bilan shikoyat ko‘rsatkichining o‘zaro ta’siri (interaksiyasi) esa barcha chegaralarda manfiy chiqqan. Mualliflar bu natijani gender jihatidan xilma-xil kengashlar ish joyidagi tajovuz xabarlarining bozor xatariga salbiy ta’sirini kamaytiradi deb talqin qilmoqdalar.

Shu bilan birga, tadqiqot o‘lchagan o‘zgaruvchi real sodir bo‘lgan tajovuz voqealari soni emas, balki yillik hisobotlarda e’lon qilingan shikoyatlardir. Ko‘proq shikoyat e’lon qilinishi:

• Haqiqatda ko‘proq tajovuz sodir bo‘lganini,
• Xodimlarning shikoyat qilish tizimiga ko‘proq ishonishini,
• Kompaniyaning ancha shaffof ekanini,
• Ichki shikoyat komissiyasining osonroq va qulayroq ishlayotganini

bitta o‘zgaruvchi bilan bir-biridan ajratib bera olmaydi. E’lon qilingan shikoyatlar soni ish joyidagi haqiqiy tajovuzlar ko‘lamining mukammal o‘lchovi hisoblanmaydi.

Shunga o‘xshash tarzda, tadqiqotda “direktorlar kengashining gender xilma-xilligi” ayollarning kengashdagi ulushi yoki qaror qabul qilish vakolati bilan emas, balki kengashda kamida bir nafar ayol direktorning borligi degan binar o‘zgaruvchi orqali o‘lchangan. Shu sababli tadqiqot ayollar sonini, tanqidiy vakillik chegarasini, qo‘mitalardagi vazifalarni, raislik mavqeini yoki real qaror qabul qilishdagi ta’sirini baholamaydi.

Natijalar, shuningdek, to‘g‘ridan-to‘g‘ri sabab-oqibat isboti emas. Tajovuz haqida xabar berish kompaniya xatarini oshirishi yoki ayol kengash a’zolari bu o‘sishni bevosita to‘xtatishi qat’iy isbotlanmagan. Zaif tashkiliy madaniyat, boshqaruv muammolari, xodimlarning qo‘nimsizligi, korporativ shaffoflik va kompaniyaning umumiy boshqaruv sifati bir vaqtning o‘zida ham shikoyatlarga, ham kengash tarkibiga, ham bozor xatariga ta’sir ko‘rsatayotgan bo‘lishi mumkin.

Asosiy ilmiy xulosa: Hindistondagi ushbu kompaniyalar panelida yillik hisobotlarda ish joyidagi jinsiy tajovuz shikoyatlarining e’lon qilinishi yuqoriroq umumiy va firmaga xos bozor xatari bilan bog‘liqdir. Kengashda kamida bir ayol a’zoning bo‘lishi bu bog‘liqlikning zaiflashishi bilan bog‘langan. Biroq yuklangan PDF da regressiya jadvallari mavjud emasligi, e’lon qilingan shikoyat bilan haqiqiy voqealar o‘rtasidagi o‘lchov farqi va qat’iy sababiyatli tadqiqot dizaynining yo‘qligi sababli natijalar ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi lozim.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Ish joyidagi jinsiy tajovuzning bevosita oqibatlari jabrlanuvchilar zimmasiga tushadi. Tajovuz psixologik salomatlik, jismoniy salomatlik, ishga davomat, kasbiy rivojlanish, ish haqi, lavozimda ko‘tarilish imkoniyatlari va mehnat faoliyatidan butunlay chiqib ketish kabi ko‘plab salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Korporativ darajada esa tajovuz holatlari yoki shikoyatlari quyidagi xatarlarni tug‘diradi:

• Xodimlar ishonchi va ruhiyatining pasayishi,
• Mehnat unumdorligining yo‘qolishi,
• Malakali xodimlarning tashkilotdan ketishi,
• Yangi xodimlarni jalb qilishdagi qiyinchiliklar,
• Huquqiy xarajatlar va tovon to‘lash xatarlari,
• Nazorat organlarining tekshiruvlari,
• Mijozlar va investorlar ishonchining pasayishi,
• Korporativ obro‘-e’tiborning ziyon ko‘rishi.

Investorlar bu ehtimollarni kelajakdagi naqd pul oqimlari va kompaniyaning boshqaruv salohiyati bo‘yicha noaniqlik deb baholashlari mumkin. Noaniqlikning ortishi aksiya daromadliligining tebranuvchanligi (volatilligi) oshishiga olib keladi.

Tadqiqot bevosita jabrlanuvchilarning kechinmalarini yoki tajovuzning xodimlar salomatligiga ta’sirini o‘rganmaydi. Tadqiqotning natijaviy o‘lchovi moliyaviy bozor xataridir.

Xabar berish bilan haqiqiy voqea o‘rtasidagi farq

Maqolaning markazidagi mustaqil o‘zgaruvchi yillik hisobotda kamida bitta shikoyat e’lon qilingan yoki qilinmaganini ko‘rsatuvchi binar o‘zgaruvchidir:

\[ WSHCR_{it}= \begin{cases} 1, & \text{kompaniya } i \text{, yil } t \text{ da kamida bitta shikoyat e’lon qilgan bo‘lsa}\\ 0, & \text{umuman shikoyat e’lon qilmagan bo‘lsa} \end{cases} \]

Bu yerdagi o‘lchov haqiqiy tajovuzlar soni emas. Quyidagi to‘rtta vaziyat bir xil “shikoyatlar soni” natijasini turlicha yo‘llar bilan hosil qilishi mumkin:

1. Haqiqatda ko‘p sonli tajovuz voqealari sodir bo‘lishi,
2. Xodimlarning shikoyat qilish tizimiga ko‘proq ishonishi,
3. Kompaniyaning voqealarni shaffofroq hisobot qilishi,
4. Kompaniyaning shikoyatlarni kengroq yoki torroq ta’riflashi.

Masalan, nol shikoyat e’lon qilgan kompaniyada haqiqatan ham hech qanday voqea yuz bermagan bo‘lishi mumkin. Ammo xodimlar ta’qibdan qo‘rqqan, ichki komissiyaga murojaat qila olmagan yoki kompaniya ma’lumotni yashirgan bo‘lishi ham ehtimoldan xoli emas.

Shu sababli mazkur tadqiqot “jinsiy tajovuzning kompaniya xatariga ta’siri”dan ko‘ra, to‘g‘rirog‘i jinsiy tajovuz shikoyatlarining e’lon qilinishi bilan kompaniya xatari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganadi.

Nega yillik hisobotlar ishlatildi?

Tadqiqotchilar avvalgi ilmiy ishlarda ko‘pincha OAV xabarlari yoki xodimlarning onlayn platformalardagi sharhlari ishlatilganini aytadilar.

OAV ma’lumotlarining kamchiliklari quyidagilar bo‘lishi mumkin:

• Faqat shov-shuvli va yuqori darajadagi ishlarga e’tibor qaratishi,
• Yuqori lavozimli rahbarlar aralashgan voqealarni nomutanosib ko‘p ko‘rsatishi,
• Kichikroq kompaniyalarga yoki omma e’tiborini tortmagan holatlarga kamroq o‘rin berishi.

Onlayn xodimlar sharhlarining kamchiliklari esa quyidagilardir:

• Platformalardan hamma kompaniyalarda bir xil foydalanilmasligi,
• Sharh yozuvchi xodimlarning tasodifiy tanlanma tashkil etmasligi,
• Matnlarni tasniflashdagi o‘lchov xatoliklari,
• Investorlarning bu ma’lumotlarga bir xil darajada yetisha olmasligi.

Yillik hisobotlar standartlashtirilgan va jamoatchilikka ochiq rasmiy hujjatlar bo‘lgani sababli investorlarga yagona axborot manbasini taqdim etishi mumkin. Shu bilan birga, yillik hisobotning auditorlik tekshiruvidan o‘tishi undagi har bir ijtimoiy ko‘rsatkich yoki shikoyat soni alohida mustaqil tekshirilganini anglatmasligi mumkin.

Hindistondagi institutsional muhit

Tadqiqot Hindistondagi Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act qonunini qisqacha POSH Act deb ataydi.

Maqolada keltirilgan doirada:

• Muayyan hajmdagi ish joylarida Ichki shikoyat komissiyasi (Internal Complaints Committee) tashkil etilishi,
• Shikoyatlarni ko‘rib chiqish bo‘yicha institutsional mexanizm yaratilishi,
• Kompaniya direktorlar kengashi hisobotida qonuniy talablarga rioya qilish bo‘yicha ma’lumot berilishi

talab etiladi.

Bu qoidalar yillik hisobotlardan shikoyat ma’lumotlarini to‘plash imkonini beradi. Biroq tadqiqot davri 2010-yilda boshlanadi; tegishli qonunchilik esa 2013-yilda kuchga kirgan.

PDF da 2010–2012-yillar davrida shikoyat e’lonlari qanday kodlangani batafsil tushuntirilmagan. Qonuniy majburiyatgacha hisobotda ma’lumot bo‘lmagani “nol shikoyat” deb kodlangan bo‘lsa, davrlar o‘rtasida sun’iy o‘lchov farqi paydo bo‘lishi mumkin.

Tadqiqotning ikkita gipotezasi

Birinchi gipoteza

Kompaniyaning ish joyidagi jinsiy tajovuz shikoyatini e’lon qilishi umumiy va idiosinkratik xatar bilan ijobiy bog‘liq bo‘ladi.

Bu gipotezaning mantiqi quyidagicha:

• Shikoyatlar zaif tashkiliy madaniyat belgisi sifatida qabul qilinishi mumkin.
• Investorlar ehtimoliy sud va jarima xatarlarini narxga kiritishi mumkin.
• Xodimlarning ketishi kelajakdagi unumdorlikka ta’sir qilishi mumkin.
• Obro‘ning yo‘qolishi mijozlar va xodimlar bilan munosabatlarni zaiflashtirishi mumkin.
• Bu omillar kompaniyaning kelajakdagi faoliyati bo‘yicha noaniqlikni kuchaytiradi.

Ikkinchi gipoteza

Direktorlar kengashida gender xilma-xilligining mavjudligi tajovuz shikoyati e’loni bilan kompaniya xatari o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlikni zaiflashtiradi.

Tadqiqotchilar ayol direktorlarning mavjudligi:

• Rahbariyat ustidan nazoratni kuchaytirishi,
• Axloqiy va xodimlarga yo‘naltirilgan masalalarga beriladigan e’tiborni oshirishi,
• Ish joyi inklyuzivligi bo‘yicha turlicha tajribalarni taqdim etishi,
• Kompaniyaning manfaatdor tomonlar oldidagi nufuzini qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini

ilgari suradilar.

Biroq bu mexanizmlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchanmagan. Tadqiqot kengash majlislari mazmunini, shikoyat komissiyasining faoliyatini, tergov sifatini yoki ayol a’zolarning tajovuzga qarshi siyosatga haqiqiy ta’sirini tahlil qilmaydi.

Qo‘llanilgan nazariy yondashuvlar

Manfaatdor tomonlar (steykxolderlar) nazariyasi

Ushbu nazariyaga ko‘ra, kompaniya nafaqat aksiyadorlar oldida, balki xodimlar, mijozlar, investorlar, ta’minotchilar, tartibga soluvchi organlar va butun jamiyat oldida ham javobgardir.

Ish joyidagi tajovuz xodimlar xavfsizligini buzib, kompaniya va uning xodimlari o‘rtasidagi munosabatlarni zaiflashtiradi. Bu zaiflashuv boshqa manfaatdor tomonlarning kompaniya axloqiy muhiti va boshqaruv sifatiga bo‘lgan bahosiga ham ta’sir qiladi.

Legitimlik (qonuniylik va nufuz) nazariyasi

Kompaniyalarning o‘z faoliyatini jamiyat me’yorlariga mos ko‘rsata olishi resurslarga va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga erishishda yordam beradi.

Tajovuz shikoyatining e’lon qilinishi kompaniyaning:

• Axloqiy madaniyati,
• Ichki nazorat tizimi,
• Xodimlarni himoya qilish mexanizmlari,
• Rahbariyatning muammoga bergan javobi

bo‘yicha jiddiy shubhalarni keltirib chiqarishi mumkin.

Agentlik (vakillik) nazariyasi

Vakillik nazariyasida direktorlar kengashi rahbarlar xatti-harakatlarini nazorat qiluvchi va ularning aksiyadorlar hamda boshqa manfaatdor tomonlar manfaatlaridan og‘ishini cheklovchi nazorat organidir.

Tadqiqot ayol a’zolarning borligini kuchliroq nazorat va axloqiy sezgirlik bilan bog‘laydi. Shu bilan birga, ayollarning tabiatan axloqliroq yoki xatardan ko‘proq qochuvchi rahbarlar ekani haqida mutlaq xulosa chiqarilmasligi kerak. Kengashning ta’siri a’zolarning tajribasi, mustaqilligi, vakolatlari va tashkilotdagi qaror qabul qilish jarayonlariga bog‘liqdir.

Resurslarga qaramlik nazariyasi

Turli sohalardan kelgan kengash a’zolari kompaniyaning bilim, tajriba, ijtimoiy tarmoqlar va tashqi manfaatdor tomonlar bilan muloqot salohiyatini kengaytirishi mumkin.

Ushbu doirada ayol direktorlarning mavjudligi xodimlar xavfsizligi va inklyuzivlik masalalarida turfa qarashlarning kengashga yetib borishini ta’minlashi mumkin.

Tanlanma qanday shakllantirildi?

Tadqiqot 2010–2023-yillarda NIFTY 500 indeksida bo‘lgan kompaniyalarga qaratilgan.

Maqoladagi tanlanma ma’lumotlari quyidagicha:

427 ta kompaniya 14 yil davomida uzluksiz kuzatilganda 5 978 ta kompaniya-yil hosil bo‘lishi kerak edi. Haqiqiy kuzatuvlar soni 3 854 ta ekani panelning muvozanatsiz (unbalanced) ekanligini ko‘rsatadi.

Mualliflar yetishmayotgan yillarning sabablari qatorida quyidagilarni ko‘rsatadilar:

• Shikoyat ma’lumotlarining e’lon qilinmagani,
• Boshqaruv ma’lumotlarining yo‘qligi,
• Moliyaviy ma’lumotlarning yetishmasligi.

Yetishmovchiliklar tasodifiy bo‘lmasa, tanlanma xatoligi (selection bias) paydo bo‘lishi mumkin. Masalan, ancha shaffof kompaniyalar, boshqaruv hisoboti tartibli kompaniyalar yoki bozorda uzoq vaqt faoliyat yuritgan kompaniyalar tanlanmada ko‘proq ifodalangan bo‘lishi mumkin.

Kompaniya xatari qanday aniqlangan?

Tadqiqotda ikkita natijaviy o‘zgaruvchi qo‘llanilgan:

Umumiy xatar (Total risk)

Umumiy xatar kompaniya aksiyasi daromadining umumiy tebranuvchanligini ifodalaydi. U ham umumiy bozor tebranishlaridan kelib chiquvchi sistematik harakatlarni, ham kompaniyaga xos harakatlarni o‘z ichiga oladi.

Konseptual jihatdan:

\[ \text{Umumiy xatar} = \text{Sistematik xatar} + \text{Firmaga xos (idiosinkratik) xatar} \]

deb qaralishi mumkin. Biroq moliyaviy dispersiya komponentlari oddiy arifmetik standart og‘ishlar yig‘indisi emas; bu formula konseptual ajratishni ifodalaydi.

Idiosinkratik xatar (Idiosyncratic risk)

Idiosinkratik xatar umumiy bozor harakatlari bilan tushuntirib bo‘lmaydigan va faqat kompaniyaga xos voqealar bilan bog‘liq bo‘lgan tebranuvchanlikdir.

Tajovuz shikoyati, sud ishi, boshqaruvdagi nizo yoki korporativ madaniyatning buzilishi kompaniyaga xos ma’lumot bo‘lgani sababli aynan idiosinkratik xatarning ortishi kutiladi.

Biroq yuklangan PDF da:

• Aksiya daromadliligi kunlik, haftalik yoki oylik ekani,
• Xatarning qaysi vaqt oralig‘ida hisoblangani,
• Idiosinkratik xatar uchun qaysi bozor yoki faktor modelidan foydalanilgani,
• Xatar o‘zgaruvchisi standart og‘ish, dispersiya yoki logarifmik ko‘rinishdaligi,
• Qiymatlarning yilliklashtirilgan yoki yilliklashtirilmaganligi

ko‘rsatilmagan. Ushbu ta’riflar 1-jadvalda borligi aytilgan, ammo 1-jadval yuklangan faylda mavjud emas.

Kengashning gender xilma-xilligi qanday o‘lchandi?

Tadqiqotning asosiy moderator o‘zgaruvchisi quyidagicha belgilangan:

\[ GenderDiv_{it}= \begin{cases} 1, & \text{kengashda kamida bir nafar ayol direktor bo‘lsa}\\ 0, & \text{kengashda birorta ham ayol direktor bo‘lmasa} \end{cases} \]

Bu o‘lchov sodda va tushunarli bo‘lsa-da, muhim ma’lumotlarni yo‘qotadi:

• Bitta ayol a’zo bilan kengashning yarmi ayollardan iborat bo‘lishi bir xil qiymat bilan kodlanadi.
• Ayol a’zoning mustaqil yoki mustaqil emasligi ajratilmaydi.
• Audit yoki xatarlar qo‘mitasidagi vazifalari hisobga olinmaydi.
• Kengash raisligi va qaror qabul qilish vakolati inobatga olinmaydi.
• Ayol a’zolarning ish staji va tajribasi hisobga olinmaydi.

Shu sababli natija “kengashda kamida bitta ayolning borligi”ga tegishli bo‘lib, kengashdagi gender xilma-xilligining barcha jihatlarini to‘liq o‘lchamaydi.

Nazorat o‘zgaruvchilari

Tadqiqotda quyidagi nazorat o‘zgaruvchilari qo‘llanilgani bildirilgan:

• Kompaniya hajmi,
• Moliyaviy richag (leverage),
• Mustaqil direktorlar ulushi,
• Kengash a’zolarining bandligi (“busy board”),
• Sistematik xatar (beta),
• Institutsional investorlarning egalik ulushi,
• Kompaniya yoshi,
• Tarmoq toifasi.

Tavsifiy statistikada, shuningdek, sof xususiy kapital rentabelligi (ROE) o‘zgaruvchisi mavjud. Ammo bu o‘zgaruvchi regressiyalarda nazorat qilingan-qilinmaganligi asosiy metodologiyada to‘liq oydinlashtirilmagan.

“Busy board” o‘zgaruvchisi metodologiyada binar ko‘rsatkichdek bayon qilingan bo‘lsa-da, o‘rtacha qiymati 3,118 va yuqori chegarasi 5,545 deb berilgan. Bu sonlar binar o‘zgaruvchiga to‘g‘ri kelmaydi. Yo‘qolgan 1-jadvalsiz o‘zgaruvchining haqiqiy ta’rifini tasdiqlash imkonsizdir.

Birinchi regressiya modeli

PDF dagi asosiy model quyidagi ko‘rinishda taqdim etilgan:

\[ FirmRisk_{it} = \alpha + \beta_1 WSHCR_{it} + \beta_2 GenderDiv_{it} + Controls_{it} + \delta_t + \gamma_j + \varepsilon_{it} \]

Bu yerda:

• \(FirmRisk_{it}\) — kompaniyaning umumiy yoki idiosinkratik xatari.
• \(WSHCR_{it}\) — yillik hisobotda shikoyat bildirilgan yoki bildirilmaganligi.
• \(GenderDiv_{it}\) — kengashda kamida bir ayol a’zoning mavjudligi.
• \(Controls_{it}\) — moliyaviy va boshqaruv nazorat o‘zgaruvchilari.
• \(\delta_t\) — yil effekti.
• \(\gamma_j\) — tarmoq effekti.
• \(\varepsilon_{it}\) — tushuntirilmagan xatolik hadi.

Matnda model “panel qat’iy effektlar regressiyasi” (panel fixed-effects) deb atalgan. Biroq formulada kompaniya darajasidagi alohida qat’iy effekt (masalan, \(\mu_i\)) ko‘rsatilmagan. Tenglama faqat yil va tarmoq effektlarini ochiq o‘z ichiga olgan.

Kompaniya qat’iy effektlari haqiqatan ishlatilgan-ishlatilmagani jadvallarsiz tasdiqlanmaydi. Bu farq muhim, chunki kompaniya qat’iy effektlari vaqt davomida o‘zgarmaydigan tashkiliy madaniyat kabi omillarni nazorat qilishi mumkin.

Moderatsiya (o‘zaro ta’sir) modeli

Ikkinchi modelda shikoyat e’loni bilan kengash gender xilma-xilligining o‘zaro ta’siri qo‘shilgan:

\[ \begin{aligned} FirmRisk_{it}={}& \alpha+ \beta_1(WSHCR_{it}\times GenderDiv_{it})\\ &+\beta_2GenderDiv_{it} +\beta_3WSHCR_{it} +Controls_{it} +\delta_t+\gamma_j+\varepsilon_{it} \end{aligned} \]

Ushbu modelda:

• \(\beta_3\) — ayol direktori bo‘lmagan kompaniyalarda shikoyat e’loniga bog‘liq xatar farqini,
• \(\beta_1\) — ayol direktori bo‘lgan kompaniyalarda bu bog‘liqlik qanchalik o‘zgarishini ko‘rsatadi.

Ayol direktori bor kompaniyalarda shikoyatning umumiy ta’siri:

\[ \beta_3+\beta_1 \]

shaklida hisoblanishi lozim.

Manfiy o‘zaro ta’sir koeffitsiyenti bog‘liqlik zaiflashganini bildiradi. Ammo ta’sirning “butunlay yo‘qolganini” aytish uchun:

• \(\beta_3+\beta_1\) yig‘indisini hisoblash,
• Ushbu yig‘indi uchun standart xatoni topish,
• Birgalikdagi marjinal ta’sir testini o‘tkazish

zarurdir.

PDF ushbu birgalikdagi testlarni ko‘rsatmaydi. Shu sababli tadqiqotning “ayollar bor kengashlarda xatar ta’siri butunlay neytrallashadi” degan jumlasi mustaqil tasdiqlanmaydi.

Tavsifiy natijalar

Binar WSHCR o‘zgaruvchisining o‘rtachasi 0,205 bo‘lgani sababli kompaniya-yil kuzatuvlarining taxminan beshdan birida kamida bitta shikoyat e’lon qilingan.

Shu bilan birga, o‘rtacha shikoyatlar soni bo‘lgan 1,764 qiymati nol shikoyatli kuzatuvlarni ham o‘z ichiga oladi. Faqat shikoyat e’lon qilgan kompaniyalar o‘rtasidagi o‘rtacha son PDF da alohida berilmagan.

Umumiy xatar natijalari

m2_WSHCR, m5_WSHCR va m10_WSHCR nomlari mos ravishda ikki, besh va o‘n shikoyat chegaralarini bildiradi. Ammo yo‘qolgan 1-jadval sababli bu o‘zgaruvchilar “kamida”, “ortiq” yoki boshqa kodlash bilan tuzilgani to‘liq aniq emas.

Mualliflar koeffitsiyentlarni foiz punktlari deb talqin qilmoqdalar. Biroq xatar o‘zgaruvchisining aniq shkalasi va matematik shakli berilmagani uchun bu koeffitsiyentlarning iqtisodiy hajmini foiz punktlari deb mustaqil tasdiqlash imkoni yo‘q.

Idiosinkratik xatar natijalari

Matnda 0,060 koeffitsiyenti 6,10 punkt deb yozilgan. Koeffitsiyentni yuzga ko‘paytirish 6,0 qiymatini bergani sababli bu yerda kichik raqamiy yaxlitlash nomuvofiqligi mavjud.

Besh shikoyat chegarasidagi 0,113 koeffitsiyenti boshqa chegaralardan kattadir. Biroq koeffitsiyentlarning bir tekis o‘sib bormasligi va o‘n shikoyat chegarasida natijaning ahamiyatsiz bo‘lishi shikoyat soni bilan xatar o‘rtasida aniq chiziqli doza-reaksiya bog‘liqligini o‘rnatishga to‘sqinlik qiladi.

Kengash xilma-xilligining umumiy xatar bilan o‘zaro ta’siri

O‘zaro ta’sir koeffitsiyentlarining manfiy bo‘lishi shikoyat e’loni bilan umumiy xatar o‘rtasidagi ijobiy bog‘liqlik ayol direktori bor kompaniyalarda zaifroq ekanini tasdiqlaydi.

Ammo o‘zaro ta’sir koeffitsiyentini to‘g‘ridan-to‘g‘ri “xatar shuncha kamaydi” deb o‘qish to‘g‘ri emas. Bu koeffitsiyent ayol direktori bor va yo‘q kompaniyalardagi shikoyat qiyaligi (slope) o‘rtasidagi farqdir.

Kengash xilma-xilligining idiosinkratik xatar bilan o‘zaro ta’siri

Bog‘liqlik yo‘nalishi barcha chegaralarda manfiydir. Shunday bo‘lsa-da, besh va o‘n shikoyat chegaralaridagi natijalar faqat 10 foizlik ahamiyatlilik darajasidadir. Bu daraja 5 foiz yoki 1 foizlik standartlarga qaraganda zaifroq statistik dalil beradi.

Mustahkamlik tekshiruvlari

Tadqiqotchilar ikki ehtimolni hisobga olish maqsadida kechiktirilgan (lagged) o‘zgaruvchilardan foydalanganlar:

• O‘tgan yilgi shikoyatlar bugungi xatarga ta’sir qilishi mumkin.
• Kompaniya xatari vaqt davomida saqlanib qolish (persistence) xususiyatiga ega bo‘lishi mumkin.

Matnda bir yillik kechiktirilgan shikoyat o‘zgaruvchisi hamda “uch yillik xatar kechikishi” qo‘llanilgani aytilgan. Boshqa bir o‘rinda esa “xatarning uchta kechikishi” deyilgan. Bular uchinchi yil kechikishimi yoki uchta alohida kechikishmi, to‘liq oydin emas.

Kechiktirilgan umumiy xatar natijalari

Kechiktirilgan modelda to‘rtta chegaradan faqatgina kamida bitta shikoyat ko‘rsatkichi 5 foizlik darajada ahamiyatli bo‘lib qolgan. Shu sababli “barcha chegaralarda mustahkam natija” degan xulosa to‘liq tasdiqlanmaydi.

Kechiktirilgan idiosinkratik xatar natijalari

Bu natijalarda statistik dalil yanada zaifroqdir. Kamida bitta va beshta shikoyat ko‘rsatkichlari faqat 10 foizlik darajada ahamiyatlidir.

Kechiktirilgan modellarda kengash xilma-xilligi o‘zaro ta’siri

Idiosinkratik xatar uchun o‘zaro ta’sir koeffitsiyentlari:

• −0,061,
• −0,105,
• −0,100,
• −0,123

deb bildirilgan.

Umumiy xatar uchun o‘zaro ta’sir koeffitsiyentlari:

• −0,066,
• −0,106,
• −0,106,
• −0,163

deb ko‘rsatilgan.

Yo‘nalishning barcha chegaralarda manfiy bo‘lib qolishi asosiy moderatsiya modelining ma’lum bir barqarorlikka ega ekanini bildiradi.

Biroq kechiktirilgan bog‘liq o‘zgaruvchili panel modellari maxsus ekonometrik muammolarni keltirib chiqaradi. Maqola dinamik panel xatoligini bartaraf etish uchun Arellano–Bond, tizimli GMM yoki shunga o‘xshash usul qo‘llanilgan-qo‘llanilmaganini tushuntirmaydi.

R kvadrat nimani anglatadi?

Mualliflar mustahkamlik modellarida tuzatilgan R kvadrat qiymatlari taxminan 0,40 bo‘lganini aytadilar.

Bu ko‘rsatkich modeldagi o‘zgaruvchilar tanlanma ichidagi xatar o‘zgarishining qariyb 40 foizini tushuntira olishini bildiradi.

Quyidagilarni bildirmaydi:

• Shikoyatlar xatarning 40 foiziga sabab bo‘lganini,
• Model yangi kompaniyalarda xuddi shunday ishlashini,
• Koeffitsiyentlarning sababiy ekanini,
• Tashqarida qolgan o‘zgaruvchilar muammosi yo‘qolganini.

Kompaniya xatari aksiyadorlar boyligining yo‘qolishi bilan bir xilmi?

Yo‘q. Maqola ayrim joylarda xatar o‘sishini “aksiyadorlar boyligining kamayishi” deb ifodalaydi.

Biroq tadqiqotning bog‘liq o‘zgaruvchilari quyidagilardir:

• Umumiy daromad tebranuvchanligi,
• Firmaga xos daromad tebranuvchanligi.

Xatarning oshishi aksiya narxining aniq tushganini yoki aksiyadorlar pul yo‘qotganini anglatmaydi. Aksiyadorlar boyligidagi o‘zgarishni ko‘rsatish uchun:

• Anormal daromadlilik (abnormal return),
• Kumulyativ anormal daromadlilik (CAR),
• Bozor kapitallashuvining yo‘qolishi,
• Uzoq muddatli aksiya daromadi

kabi ko‘rsatkichlar tahlil qilinishi shart.

Ushbu tadqiqot volatillikni o‘rganadi; haqiqiy moddiy yo‘qotishni bevosita o‘lchamaydi.

Ayol direktorlar jinsiy tajovuzni kamaytiradimi?

Mazkur tadqiqot bu savolga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob bermaydi.

Tadqiqot ko‘rsatgan bog‘liqlik quyidagichadir:

Shikoyat e’loni bilan bozor xatari o‘rtasidagi bog‘liqlik kengashida kamida bir ayol bo‘lgan kompaniyalarda zaifroqdir.

Tadqiqot quyidagilarni o‘lchamagan:

• Ayol direktorlar shikoyatlar sonini kamaytirgan-kamaytirmaganini,
• Shikoyatlarning qanchalik tez hal qilinganini,
• Shikoyatlarning haqiqiyligi tasdiqlanish foizini,
• Jabrlanuvchilarning himoya qilingan-qilinmaganini,
• Tajovuzkorga jazo berilgan-berilmaganini,
• Takroriy voqealarning oldi olingan-olinmaganini.

Pastroq bozor xatari haqiqatda yaxshiroq inqiroz boshqaruvidan kelib chiqishi ham, investorlarning ayol a’zoli kengashlarga ko‘proq ishonishi yoki xilma-xillikni ijobiy nufuz belgisi deb bilishidan kelib chiqishi ham mumkin.

Ko‘proq shikoyat har doim yomonroq madaniyat deganimi?

Yo‘q. Shikoyatlar soni ikki xil tashkiliy holatni ifodalashi mumkin:

Salbiy talqin

• Ish joyida haqiqatda ko‘proq tajovuz yuz bermoqda.
• Rahbariyat tajovuzning oldini ololmayapti.
• Tashkiliy madaniyatda og‘ir muammolar bor.

Shaffoflik talqini

• Xodimlar shikoyat qilishdan qo‘rqmaydilar.
• Ichki shikoyat tizimi qulay va ochiq.
• Kompaniya voqealarni yashirmasdan e’lon qilmoqda.
• Shikoyatlar hisobi ancha tartibli yuritilmoqda.

Bu ikki holat bir vaqtda mavjud bo‘lishi ham mumkin. Tadqiqot shikoyatlar sonini ularning tasdiqlanishi, hal bo‘lish muddati yoki xodimlar ishonchi bilan birlashtirmagani uchun bu farqni ajrata olmaydi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Rivojlanayotgan bozorning yirik ochiq kompaniyalarini o‘rgangani.
• 2010–2023-yillar oralig‘idagi uzoq muddatli paneldan foydalangani.
• Shikoyat ma’lumotlari yillik hisobotlardan qo‘lda yig‘ilgani.
• OAV xabarlari o‘rniga barcha investorlar ko‘ra oladigan rasmiy e’lonlarga tayangani.
• Umumiy va firmaga xos xatarlar alohida-alohida o‘rganilgani.
• Bir, ikki, besh va o‘n shikoyat kabi turli chegaralar qo‘llanilgani.
• Kengash gender xilma-xilligi o‘zaro ta’sir o‘zgaruvchisi bilan tekshirilgani.
• O‘tgan yilgi shikoyatlar va xatarning saqlanishini inobatga oluvchi qo‘shimcha modellar tuzilgani.
• Ish joyidagi tajovuzni nafaqat kadrlar muammosi, balki korporativ boshqaruv va bozor xatari masalasi sifatida ko‘rgani.

Tadqiqotning cheklovlari

• Tadqiqot ilmiy taqrizdan o‘tgani tasdiqlanmagan preprintdir.
• Yuklangan PDF da 1–11-jadvallar va ilovadagi korrelyatsiya jadvali yo‘q.
• Xatar o‘zgaruvchilarining aniq hisoblash usuli berilmagan.
• Har bir regressiyadagi aniq kuzatuvlar va kompaniyalar soni ko‘rinmaydi.
• Standart xatolar kompaniya yoki tarmoq darajasida klasterlangani aytilmagan.
• Regressiya formulasida kompaniya qat’iy effekti ochiq ko‘rsatilmagan.
• Matn modelni qat’iy effektli desa-da, faqat yil va tarmoq effektlari berilgan.
• Shikoyat e’loni haqiqiy tajovuzlar soni bilan bir xil emas.
• Bildirilmagan yashirin voqealar ma’lumotlarda aks etmaydi.
• Nol shikoyat — nol voqea degani emas.
• Shikoyatlar soni xodimlar soniga nisbatan me’yorlashtirilmagan.
• Kompaniya hajmi xodimlar soni o‘rnini to‘liq bosa olmaydi.
• Xodimlarning ayol-erkak taqsimoti nazorat qilinmagan.
• Shikoyatlarning og‘irligi, turi va tasdiqlanganligi hisobga olinmagan.
• Shikoyatlarning hal etilgan-etmaganligi noma’lum.
• Bitta xodimning bir nechta shikoyati yoki bir voqeaning bir necha kishiga tegishliligi ajratilmagan.
• 2010–2012-yillar majburiy hisobot davridan oldingi yillarga to‘g‘ri keladi.
• Qonuniy o‘zgarishdan oldingi va keyingi o‘lchov farqi chuqur tahlil qilinmagan.
• Kengash xilma-xilligi faqat bitta ayol direktori borligi bilan o‘lchangan.
• Ayol direktorlar ulushi asosiy moderator qilib olinmagan.
• Ayollarning qo‘mitalardagi o‘rni, staji va vakolatlari o‘lchanmagan.
• Kompaniyalarning ayol direktor tayinlashi tasodifiy emas.
• Yaxshi boshqaruv sifati ham ayol direktor mavjudligini, ham past bozor xatarini keltirib chiqarishi mumkin.
• Shikoyat bilan xatar bitta yil ichida qaysi ketma-ketlikda yuz bergani noma’lum.
• Kechiktirilgan bog‘liq o‘zgaruvchili modellarda dinamik panel xatoligi qanday hal qilingani ko‘rsatilmagan.
• Ko‘p sonli chegaralar va natija modellari ko‘p karrali tekshirish (multiple testing) muammosini oshirishi mumkin.
• O‘nta shikoyat chegarasida asosiy xatar koeffitsiyentlari ahamiyatli emas.
• Mustahkamlik modellarida ko‘plab asosiy koeffitsiyentlar ahamiyatini yo‘qotgan.
• Manfiy o‘zaro ta’sir koeffitsiyenti ta’sir butunlay yo‘qolganini isbotlamaydi.
• Birgalikdagi marjinal ta’sir testlari taqdim etilmagan.
• Xatarning oshishi aksiyadorlar boyligining to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘qolishi bilan bir xil emas.
• Tanlanma faqat Hindistonning yirik ochiq kompaniyalarini qamrab oladi.
• Natijalarni kichik kompaniyalar, xususiy korxonalar yoki boshqa davlatlarga avtomatik tatbiq etib bo‘lmaydi.

Tadqiqot nima demoqda?

• O‘rganilgan kompaniya-yil kuzatuvlarining qariyb 20,5 foizida kamida bitta ish joyidagi jinsiy tajovuz shikoyati e’lon qilingan.
• Kamida bitta shikoyat e’lon qilinishi yuqoriroq umumiy bozor xatari bilan bog‘liq.
• Kamida bitta shikoyat e’lon qilinishi yuqoriroq firmaga xos xatar bilan bog‘liq.
• Ikki va besh shikoyat chegaralarida ham musbat koeffitsiyentlar ko‘rinadi.
• O‘n shikoyat chegarasida asosiy koeffitsiyentlar musbat, ammo statistik ahamiyatli emas.
• Kengashda kamida bir ayol direktor bo‘lishi bilan shikoyatlar o‘zaro ta’siri manfiydir.
• Bu natija kengash xilma-xilligi shikoyat-xatar bog‘liqligini zaiflashtirishi bilan mos keladi.
• Kechiktirilgan modellarda ham o‘zaro ta’sirlarning manfiy yo‘nalishi saqlanib qolgan.
• Ish joyidagi axloqiy muammolar qimmatli qog‘ozlar bozori uchun ham axborot qiymatiga ega.

Tadqiqot nima demayapti?

• E’lon qilingan har bir shikoyat tasdiqlangan tajovuz voqeasidir deb aytmayapti.
• Nol shikoyat e’lon qilgan kompaniyalarda tajovuz bo‘lmagan deb da’vo qilmayapti.
• Ko‘proq shikoyat bildirgan kompaniyalar madaniyati albatta yomonroq deb hisoblamayapti.
• Ayol direktorlar ish joyidagi tajovuzni aniq kamaytiradi deb isbotlamayapti.
• Kengashda bitta ayolning bo‘lishi barcha boshqaruv muammolarini hal qiladi deb aytmayapti.
• Ayol direktorlar borligi xatar o‘sishini to‘liq yo‘qqa chiqaradi deb da’vo qilmayapti.
• Shikoyat e’loni xatar o‘sishining bevosita sababidir deb aytmayapti.
• Xatar o‘sishi aksiyadorlar boyligining to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘qolishidir deb hisoblamayapti.
• Natijalar barcha Hindiston kompaniyalari yoki boshqa davlatlar uchun bir xildir deb aytmayapti.
• Tadqiqot jabrlanuvchilarning kechinmalari yoki zararini o‘lchamoqda deb da’vo qilmayapti.
• Tadqiqot kompaniyalar shikoyatlarni adolatli hal qilayotganini ko‘rsatmoqda deb hisoblamayapti.

Investorlar nuqtayi nazaridan ma’nosi

Yillik hisobotlardagi tajovuz shikoyatlari investorlar uchun faqat qonuniy ma’lumot emas. Ular kompaniyaning:

• Tashkiliy madaniyati,
• Xodimlarni boshqarish sifati,
• Ichki nazorat tizimi,
• Obro‘ xatari,
• Direktorlar kengashining nazorat salohiyati

haqida qo‘shimcha axborot berishi mumkin.

Biroq investorlar faqatgina shikoyatlar soniga qarab xulosa chiqarmasliklari lozim. To‘g‘ri baholash uchun:

• Shikoyatlarning xodimlar soniga nisbati,
• Shikoyatlarni ko‘rib chiqish muddati,
• Tasdiqlangan shikoyatlar soni,
• Ko‘rilgan tuzatuvchi choralar,
• Takrorlangan holatlar,
• Xodimlar ishonchi va madaniyat so‘rovnomalari

birgalikda tahlil qilinishi zarur.

Kompaniya rahbariyati nuqtayi nazaridan ma’nosi

Tadqiqotning boshqaruvga beradigan xabari shikoyatlarni yashirish emas. Kamroq ma’lumot e’lon qilish bozor xatarini vaqtincha pasaytirgandek ko‘rinsa-da, xodimlar xavfsizligi va korporativ hisobdorlikni yo‘qqa chiqaradi.

Asosiy maqsad:

• Ishonchli shikoyat kanallarini yaratish,
• Ta’qib va tazyiqlarning oldini olish,
• Mustaqil tekshiruvlarni o‘tkazish,
• Direktorlar kengashiga muntazam hisobot berish,
• Shikoyatlarni hal qilish muddatlarini nazorat qilish,
• Tashkiliy madaniyatdagi xatoliklarni erta aniqlash

bo‘lishi lozim.

Kengashning gender xilma-xilligi bu jarayonlarga ijobiy hissa qo‘shishi mumkin; biroq samarali boshqaruv faqat kengashning demografik ko‘rinishi bilan cheklanmaydi. Vakolat, mustaqillik, axborotga kirish va hisobdorlik ham talab etiladi.

Tartibga soluvchi organlar nuqtayi nazaridan ma’nosi

Faqatgina umumiy shikoyatlar sonini e’lon qilish kompaniyalararo to‘g‘ri taqqoslash uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Yanada mukammal hisobot standartlari quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:

• Yil davomida kelib tushgan shikoyatlar,
• O‘tgan yildan qolgan arizalar,
• Ko‘rib chiqilgan ishlar,
• Tasdiqlangan qonunbuzarliklar,
• O‘rtacha ko‘rib chiqish muddati,
• Ko‘rilgan tashkiliy choralar,
• Ta’qiblar bo‘yicha alohida xabarlar,
• Xodimlar soniga nisbatan standartlashtirilgan ko‘rsatkichlar.

Shu bilan birga, jamoatchilikka ma’lumot berishda jabrlanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlari va maxfiyligi qat’iy himoya qilinishi shart.

Kelgusi tadqiqotlar uchun savollar

• Shikoyatlar soni xodimlar soniga nisbatlanganda natijalar saqlanib qoladimi?
• Xodimlarning ayol-erkak tarkibi nazorat qilinganda bog‘liqlik o‘zgaradimi?
• Tasdiqlangan va tasdiqlanmagan shikoyatlar bozor tomonidan turlicha narxlanadimi?
• Shikoyatlarni hal qilish muddati xatar bilan bog‘liqmi?
• Kengashdagi ayollar ulushi oshgani sari moderatsiya ta’siri chiziqlimi?
• Bitta ayol direktor bilan tanqidiy vakillik darajasi o‘rtasida farq bormi?
• Ayollarning audit, xatarlar va kadrlar qo‘mitalarida bo‘lishi natijani o‘zgartiradimi?
• Shikoyat e’lonidan oldin va keyin o‘tkazilgan voqealar tahlili (event study) bir xil natija beradimi?
• Tajovuz xabarlari kelajakdagi aksiya daromadliligi yoki bozor qiymatiga ta’sir qiladimi?
• Kompaniyaning shaffofligi bilan haqiqiy tajovuzlar sonini qanday ajratish mumkin?
• Qonuniy hisobot majburiyatidagi o‘zgarishlardan tabiiy eksperiment sifatida foydalanish mumkinmi?
• Natijalar boshqa rivojlanayotgan bozorlarda ham takrorlanadimi?

Tadqiqotning usullari va natijalari

Texnik tadqiqot xulosasi

Gipotezalar natijalari

Asosiy umumiy xatar natijalari

Asosiy idiosinkratik xatar natijalari

Kengash xilma-xilligi o‘zaro ta’sirlari xulosasi

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Dalil kuchini baholash

Tadqiqot keng kompaniyalar paneli va qo‘lda to‘plangan o‘ziga xos e’lon ma’lumotlaridan foydalangani bilan qimmatlidir. Natijalar yo‘nalishi asosiy va qo‘shimcha modellarda umuman olganda bir xildir.

Shu bilan birga, dalillar kuchini cheklovchi uchta asosiy muammo bor:

1. O‘lchov: Shikoyat e’loni haqiqiy tajovuzlar soni bilan bir xil emas.
2. Model shaffofligi: Regressiya jadvallari va o‘zgaruvchilar ta’riflari yuklangan faylda mavjud emas.
3. Sababiyat: Tashkiliy madaniyat va boshqaruv sifati kabi ko‘rinmas omillar natijalarni tushuntirishi mumkin.

Shu bois eng ishonchli xulosa shuki, tajovuz shikoyatlari e’loni bilan bozor xatari o‘rtasida shartli bog‘liqlik mavjud. Shikoyatlar xatarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri oshirishi yoki ayol direktorlar bu xatarni sababiy jihatdan kamaytirishi haqidagi xulosaga kelish uchun yanada kuchliroq metodologik yondashuvlar zarurdir.

Manba va uslubiyot eslatmasi

Tadqiqotning to‘liq asl nomi: Workplace Sexual Harassment and Firm Risk: Does Board Gender Diversity Matter?

Mualliflar va ularning ketma-ketligi:

1. Himansu Sekhar Sahoo
2. Keyur Thaker

Hammualliflik: PDF da hammualliflik yoki teng birinchi mualliflik bayonoti yo‘q.

Mas’ul muallif: PDF da alohida mas’ul muallif ko‘rsatilmagan. SSRN qaydida Himansu Sekhar Sahoo aloqa muallifi sifatida berilgan.

Tashkiliy mansubliklar:

1. Himansu Sekhar Sahoo — Moliya va buxgalteriya kafedrasi doktoranti, Indian Institute of Management Indore, Indor, Madxya-Pradesh, Hindiston
2. Keyur Thaker — Moliya va buxgalteriya kafedrasi professori, Indian Institute of Management Indore, Indor, Madxya-Pradesh, Hindiston

SSRN qayd raqami: 6907423

DOI: DOI ma’lumoti yuklangan PDF da va rasmiy SSRN qaydida ochiq ko‘rsatilmagan; mustaqil tasdiqlanmagani uchun qo‘shilmagan.

Yozilgan sana: 2026-yil 6-iyun

SSRN ga yuklangan sana: 2026-yil 1-iyul

Sahifalar soni: 15

Nashr platformasi: SSRN

Jurnal yoki konferensiya: Ko‘rsatilmagan.

Nashriyot: Alohida akademik nashriyot ko‘rsatilmagan.

Manba turi: Kompaniyalar paneli va yillik hisobotlarga asoslangan ekonometrik preprint / ishchi qog‘oz

Taqriz holati: Taqrizdan o‘tgani tasdiqlanmagan. Ish taqrizdan o‘tgan maqola sifatida taqdim etilmasligi lozim.

Rasmiy nashr havolasi:SSRN dagi rasmiy tadqiqot qaydi

Kalit so‘zlar: Sexual Harassment; Gender Diversity; Total Risk; Idiosyncratic Risk; Inclusivity; Corporate Governance

JEL tasniflari: G32; G34; J16; J28; M14; K31

POSH qonuni sanasi eslatmasi: PDF qonunni 2013-yil 23-aprel sanasi bilan keltiradi. Rasmiy ma’lumotlarda qabul qilinishi 2013-yil 22-aprel, gazetada e’lon qilinishi 23-aprel va kuchga kirishi 2013-yil 9-dekabr deb ko‘rsatilgan.

Yuklangan faylning yetishmayotgan qismlari: PDF matnida 1, 2, Ilova 3 va 4–11-jadvallarga havolalar berilgan bo‘lsa-da, bu jadvallar 15 sahifalik faylda berilmagan. Shu sababli quyidagi ma’lumotlarni tasdiqlash imkoni bo‘lmadi:

• O‘zgaruvchilarning to‘liq matematik ta’riflari,
• Xatarni hisoblash usullari,
• Har bir regressiyaning aniq tanlanma hajmi,
• Standart xatolar va ishonchlilik oraliqlari,
• Standart xatolarning klasterlanish darajasi,
• Barcha nazorat o‘zgaruvchilarining koeffitsiyentlari,
• Kompaniya qat’iy effektining amalda qo‘llanilgani,
• Korrelyatsiya matritsasi,
• Birgalikdagi marjinal ta’sir testlari,
• Har bir model bo‘yicha tuzatilgan R kvadrat qiymatlari.

Ushbu o‘zbek tilidagi tahlil yuklangan PDF ning sarlavhasi, xulosasi, nazariy yondashuvi, Hindistondagi tartibga solish tizimi, gipotezalari, tadqiqot dizayni, ikkita regressiya formulasi, tavsifiy statistikaning matndagi bayoni, asosiy koeffitsiyentlar, kechiktirilgan modellar natijalari, cheklovlar va adabiyotlar ro‘yxati o‘rganilib tayyorlangan.

PDF dan tashqaridagi yangi ekonometrik natija, tajovuz voqeasi, kompaniya nomi yoki sababiy ta’sir da’vosi qo‘shilmagan. Rasmiy tashqi manbalar faqatgina asar identifikatsiyasini, SSRN qaydini va qonun sanalarini tekshirish uchun ishlatilgan.

Axloqiy va konseptual ogohlantirish: Shikoyatlar sonining moliyaviy xatar bilan bog‘liq bo‘lishi kompaniyalar xatarni kamaytirish yoki yashirish uchun jabrlanuvchilarning shikoyat qilishini qiyinlashtirishi kerak degani emas. Xavfsiz xabar berish, jabrlanuvchini himoya qilish, mustaqil tekshiruv va korporativ hisobdorlik birlamchi ustuvor vazifa bo‘lishi shart.