Ushbu tadqiqot Misrdagi toʻrt va besh yulduzli mehmonxonalarda biznes intellektining oltita turli qobiliyati innovatsion samaradorlik bilan qanday bogʻliqligini va oʻzlashtirish salohiyati bu munosabatlarni oʻzgartiradimi-yoʻqmi, shuni oʻrganadi. 2025-yil iyul–sentabr davrida 470 nafar mehmonxona menejeri va supervayzeridan toʻplangan maʼlumotlar SmartPLS 4 yordamida Qisman Eng Kichik Kvadratlar Strukturaviy Tenglamalarni Modellashtirish (PLS-SEM) orqali tahlil qilindi. Analitik qaror qabul qilish madaniyati, biznes jarayonlarida axborotdan foydalanish, axborotga kirish sifati va axborot mazmuni sifati innovatsion samaradorlik bilan ijobiy va statistik jihatdan ahamiyatli munosabatlarni koʻrsatgan boʻlsa, analitik qobiliyatlar va maʼlumotlar integratsiyasining bevosita yoʻllari ahamiyatli deb topilmadi. Oʻzlashtirish salohiyati esa barcha biznes intellekti oʻlchamlarini bir xil tarzda kuchaytirmadi; faqat axborot mazmuni sifati va maʼlumotlar integratsiyasi bilan innovatsion samaradorlik oʻrtasidagi munosabatlarda manba kutgan yoʻnalishda ahamiyatli moderatorlik taʼsiri qayd etildi. Tadqiqot kesimiy va oʻz-oʻzini hisobot qilishga asoslanganligi sababli bu yoʻllar sababiy taʼsir sifatida talqin qilinmaydi; bundan tashqari, manbada HTMT diskriminant haqiqiyligini hisobot qilish bilan bogʻliq muhim jadval–matn nomuvofiqligi mavjud.

Biznes intellekti (Business Intelligence, BI) ushbu tadqiqotda faqat dasturiy taʼminot yoki boshqaruv paneli sifatida koʻrilmaydi. Ish biznes intellektini maʼlumotlarni turli tizimlardan integratsiya qilish, tahlil qilish, menejerlar uchun foydalanish mumkin holga keltirish, sifatli mazmun yaratish va kundalik qaror jarayonlarida amalda ishlatish kabi texnologik hamda tashkiliy qobiliyatlarning birikmasi sifatida taʼriflaydi.

Innovatsion samaradorlik (Innovative Performance, IP) mehmonxonalarning yangi xizmat yoki mahsulotlarni ishlab chiqish, texnologik jihatdan raqobatbardosh boʻlish, yangi texnologiyalarni qabul qilish, jarayonlarini oʻzgartirish, innovatsiyani bozorga tez olib chiqish va birinchilardan boʻlib harakat qilish salohiyatini ifodalaydi.

Oʻzlashtirish salohiyati (Absorptive Capacity, ACAP) esa tashkilotning tashqaridan yoki ichkaridan keladigan yangi bilimni egallash, uning qiymatini anglash, tushunish, mavjud bilim bilan birlashtirish va yangi xizmat, jarayon yoki innovatsiyalarga aylantirish qobiliyatidir. Tadqiqotning asosiy daʼvosi shuki, maʼlumotga ega boʻlishning oʻzi yetarli boʻlmasligi mumkin; mehmonxonaning bu maʼlumotni tashkiliy bilimga va amalda qoʻllanadigan qarorlarga aylantirish qobiliyati ham muhimdir.

Tadqiqotning asosiy savoli nima?

Tadqiqotning asosiy savoli mehmonxonalar ega boʻlgan barcha biznes intellekti qobiliyatlari innovatsiya nuqtai nazaridan bir xil darajada qimmatlimi yoki yoʻqmi. Ish, shuningdek, “maʼlumotning mavjudligi” bilan “maʼlumotdan innovatsiya yaratish mumkinligi” oʻrtasidagi boʻshliqni oʻzlashtirish salohiyati orqali tushuntirishga harakat qiladi.

Shu sababli biznes intellekti bitta umumiy ballga qisqartirilmagan; oltita alohida oʻlcham mustaqil ravishda modellashtirilgan:

• Analitik qaror qabul qilish madaniyati: menejerlarning sezgi oʻrniga maʼlumot va tahlildan foydalanishga moyilligi.
• Biznes jarayonlarida axborotdan foydalanish: axborot operatsiyalar, xizmat, KPI, rejalashtirish va risk qarorlariga qay darajada kiritilganligi.
• Axborotga kirish sifati: tegishli axborotning tez, oson va interaktiv tarzda mavjud boʻlishi.
• Axborot mazmuni sifati: axborotning aniqligi, dolzarbligi, tegishli qamrovi, izchilligi va tushunarliligi.
• Analitik qobiliyatlar: hisobot, OLAP, prognozlash, maʼlumotlarni qazib olish, bashoratli tahlil va samaradorlik panellari kabi vositalardan foydalanish salohiyati.
• Maʼlumotlar integratsiyasi: mehmonxonaning turli axborot tizimlaridan keladigan maʼlumotlarni izchil va birgalikda foydalanish mumkin holga keltirish qobiliyati.

Nega lyuks mehmonxonalar tanlangan?

Toʻrt va besh yulduzli mehmonxonalar bron qilish tizimlari, mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish, daromadlarni boshqarish, onlayn sharhlar, marketing tahlili, operatsion tizimlar va moliyaviy ilovalar orqali katta hajmda maʼlumot hosil qiladigan xizmat korxonalaridir.

Bu korxonalarda innovatsiya faqat yangi jismoniy mahsulot yaratish degani emas. Aqlli xona texnologiyalari, raqamli check-in, shaxsiylashtirilgan mehmon tajribasi, sunʼiy intellekt yordamidagi xizmatlar, maʼlumotga asoslangan sodiqlik dasturlari yoki operatsion jarayonlarni qayta loyihalash ham innovatsion samaradorlik doirasida baholanishi mumkin.

Resurslarga Asoslangan Qarash tadqiqotda qanday qoʻllanadi?

Tadqiqotning asosiy nazariy tayanchlaridan biri Resurslarga Asoslangan Qarashdir (Resource-Based View, RBV). Ushbu yondashuv korxonaning qimmatli va taqlid qilish qiyin boʻlgan resurs va qobiliyatlari raqobat ustunligiga hissa qoʻshishi mumkinligini taxmin qiladi.

Tadqiqotchilar biznes intellekti qobiliyatlarini shu nuqtai nazardan shunchaki sotib olingan texnologiya emas, balki korxonaning axborot yaratish va undan foydalanish qobiliyatini shakllantiruvchi strategik tashkiliy resurslar sifatida koʻradilar.

Dinamik qobiliyatlar nima uchun muhim?

Tadqiqot Dinamik Qobiliyatlar Nazariyasidan ham foydalanadi. Mehmonxona bozorida mijoz kutishlari, texnologiyalar va raqobat shartlari oʻzgarib turgani uchun mavjud resurslarning oʻzi yetarli emas. Korxona bu resurslarni yangi sharoitga qarab birlashtirishi, oʻzgartirishi va qayta ishlatishi kerak.

Shu doirada oʻzlashtirish salohiyati mehmonxonaning BI tizimlaridan kelayotgan axborotni yangi xizmat va jarayonlarga aylantirishiga yordam beradigan toʻldiruvchi qobiliyat sifatida modellashtirilgan.

Bilimga Asoslangan Qarash nima qoʻshadi?

Bilimga Asoslangan Qarashga koʻra, tashkiliy bilim strategik resursdir. BI tizimlari axborotga kirish va uni qayta ishlash salohiyatini oshirishi mumkin; biroq axborotga kirish bilan uni innovatsiyaga aylantirish bir xil narsa emas.

Oʻzlashtirish salohiyati aynan shu ikkinchi bosqichda muhim boʻladi. Mehmonxona yangi bilimni aniqlay olsa, tushunsa, mavjud tajriba bilan birlashtira olsa va tijoriy tarzda qoʻllay olsa, BI natijalarining innovatsiya uchun qiymati oshishi mumkin.

Tadqiqotda qanday gipotezalar sinovdan oʻtkazildi?

Dastlabki oltita gipoteza oltita BI qobiliyatining har biri innovatsion samaradorlik bilan bevosita ijobiy bogʻliq boʻlishini bashorat qiladi. Keyingi oltita gipoteza esa oʻzlashtirish salohiyati ushbu oltita munosabatning barchasini ijobiy yoʻnalishda kuchaytirishini bashorat qiladi.

Natijalar barcha bu kutishlarni qoʻllab-quvvatlamadi. Oltita bevosita yoʻldan toʻrttasi, moderatorlik yoʻllaridan esa faqat ikkitasi manba kutgan ijobiy yoʻnalishda qoʻllab-quvvatlandi.

Eng kuchli bevosita munosabat qaysi edi?

4-jadvalga koʻra, eng yuqori ijobiy bevosita yoʻl koeffitsiyenti analitik qaror qabul qilish madaniyati → innovatsion samaradorlik munosabatida topildi: β = 0,245; p < 0,001.

Bu topilma tadqiqot namunasida nafaqat ilgʻor tahliliy vositalarga ega boʻlish, balki menejerlarning qaror qabul qilishda tahlildan amalda foydalanishi innovatsion samaradorlik bilan aniqroq bogʻliqligini koʻrsatadi.

Axborot mazmuni sifati nima uchun muhim koʻrinadi?

Axborot mazmuni sifatining innovatsion samaradorlik bilan bevosita munosabati β = 0,203; p < 0,001 sifatida qayd etilgan. Tadqiqotda mazmun sifati axborotning aniq, dolzarb, izchil, ishonchli, tushunarli va zarur qamrovda boʻlishini anglatadi.

Innovatsiya qarorlari noaniqlikni oʻz ichiga olgani sababli notoʻgʻri, eskirgan yoki qarama-qarshi axborot yangi xizmat va texnologiya qarorlarining sifatini pasaytirishi mumkin. Manba tadqiqotning nazariy talqiniga koʻra, yuqori sifatli axborot menejerlarga imkoniyatlarni baholash va innovatsiya qarorlarini ishonchliroq axborot bazasiga tayashni osonlashtirishi mumkin.

Biznes jarayonlarida axborotdan foydalanish nimani anglatadi?

Biznes jarayonlarida axborotdan foydalanishning innovatsion samaradorlik bilan yoʻli β = 0,160; p = 0,023 sifatida qayd etilgan.

Ushbu tuzilma BI tizimi faqat hisobot ishlab chiqarishini emas, balki axborot operatsion muammolarni aniqlash, jarayonlarni standartlar bilan solishtirish, xizmat sifatini yaxshilash, noaniqlikni kamaytirish, tez rejalashtirish, KPIlarni qayta koʻrib chiqish, riskni kamaytirish va xarajatlarni nazorat qilish kabi real biznes jarayonlarida ishlatilishini oʻlchaydi.

Axborotga kira olish ham muhimmi?

Ha. Axborotga kirish sifatining innovatsion samaradorlik bilan standartlashtirilgan yoʻl koeffitsiyenti β = 0,146; p < 0,001 deb berilgan.

Tadqiqot ushbu tuzilmani menejer kerakli axborotga ortiqcha kechikishsiz, uning manbasi va dolzarbligini tushuna oladigan, oson va interaktiv shaklda kira olishi orqali oʻlchaydi.

Nega ilgʻor analitik vositalar oʻz-oʻzicha ahamiyatli chiqmadi?

Analitik qobiliyatlarning bevosita yoʻli β = −0,062; p = 0,374 bilan statistik jihatdan ahamiyatli topilmadi.

Ushbu tuzilma oddiy elektron hisobotlardan OLAP, ilgʻor prognozlash vositalari, maʼlumotlarni qazib olish, bashoratli tahlil va KPI panellarigacha boʻlgan texnik analitik salohiyatni ifodalaydi.

Manba tadqiqot talqiniga koʻra, texnik salohiyatning mavjudligi uning innovatsiya jarayonlarida samarali ishlatilishini anglatmaydi. Agar analitik natijalar boʻlimlar oʻrtasida almashilmasa, boshqaruv rutinlariga bogʻlanmasa yoki xizmatni rivojlantirish qarorlarida ishlatilmasa, texnologik qobiliyat innovatsion natijaga aylanmasligi mumkin.

Nega maʼlumotlar integratsiyasi bevosita ahamiyatli emas edi?

Manbaning 4-jadvalida maʼlumotlar integratsiyasi → innovatsion samaradorlik yoʻli β = 0,043; p = 0,120 sifatida qayd etilgan va ahamiyatli topilmagan.

Maʼlumotlar integratsiyasi bron qilish, savdo nuqtasi, daromadlarni boshqarish, ERP, CRM va shunga oʻxshash turli tizimlardan keladigan axborotni birgalikda foydalanish mumkin va izchil holga keltirishni anglatadi.

Tadqiqot muhokamasiga koʻra, maʼlumotlarni integratsiya qilishning oʻzi innovatsiya uchun yetarli boʻlmasligi mumkin. Koʻplab manbalarni birlashtirish maʼlumot sifati muammolari, murakkablik yoki tashkiliy foydalanish yetishmasligini keltirib chiqarishi mumkin. Integratsiyalangan maʼlumot faqat menejerlar tomonidan talqin qilinib, qoʻllanadigan bilimga aylantirilganda innovatsiya uchun qiymat kasb etishi mumkin.

Oʻzlashtirish salohiyati barcha BI taʼsirlarini kuchaytirdimi?

Yoʻq. Tadqiqotning asosiy topilmalaridan biri oʻzlashtirish salohiyatining selektiv moderator ekanidir.

Oltita moderatorlik yoʻlidan faqat ikkitasi manba bashorat qilgan ijobiy yoʻnalishda qoʻllab-quvvatlandi:

• Oʻzlashtirish salohiyati × axborot mazmuni sifati → innovatsion samaradorlik: β = 0,092; p = 0,015.
• Oʻzlashtirish salohiyati × maʼlumotlar integratsiyasi → innovatsion samaradorlik: β = 0,105; p < 0,001.

Bunga qarshi, biznes jarayonlarida axborotdan foydalanish, axborotga kirish sifati va analitik qobiliyatlar uchun ACAP moderatorliklari ahamiyatli emas edi.

Analitik qaror madaniyati uchun nega qiziqarli natija chiqdi?

Analitik qaror qabul qilish madaniyati bilan oʻzlashtirish salohiyati oʻzaro taʼsiri β = −0,130; p = 0,001 bilan statistik jihatdan ahamiyatlidir; biroq gipoteza ijobiy moderatorlikni bashorat qilgani uchun tadqiqot H7ni qoʻllab-quvvatlamadi.

Boshqacha aytganda, koeffitsiyentning ahamiyatli boʻlishi oʻz-oʻzicha gipoteza qoʻllab-quvvatlanganini anglatmaydi; oʻzaro taʼsir belgisi manbada kutilgan yoʻnalishga teskari. Tadqiqot ushbu yoʻl uchun batafsil qiyalik tahlilini bermagani sababli salbiy oʻzaro taʼsir mexanizmi haqida manba maʼlumotidan tashqariga chiqish toʻgʻri emas.

13-sahifadagi strukturaviy model nimani koʻrsatadi?

1-rasmda oltita biznes intellekti qobiliyati chapdan innovatsion samaradorlikka bogʻlangan; oʻzlashtirish salohiyati esa ushbu munosabatlarning moderatori sifatida modelning oʻng-pastki qismida joylashgan. Innovatsion samaradorlik tugunida R² = 0,875 koʻrsatilgan.

Rasmda analitik qaror qabul qilish madaniyati, axborotdan foydalanish, axborotga kirish va axborot mazmuni sifatining ijobiy bevosita yoʻllari; analitik qobiliyatlarning salbiy, biroq ahamiyatsiz yoʻli va maʼlumotlar integratsiyasining kichik va ahamiyatsiz ijobiy yoʻli birgalikda koʻrinadi.

Manba matni R² = 0,875 qiymatini innovatsion samaradorlikdagi variansning taxminan %87,5 qismi izohlangan deb talqin qiladi. Biroq strukturaviy model moderatorlik terminlarini ham oʻz ichiga olgani uchun bu nisbatni faqat oltita bevosita BI oʻzgaruvchisining mustaqil hissasi deb talqin qilish ehtiyotkorlikni talab qiladi.

Qiyalik grafiklarining asosiy xabari nima?

2-rasm ikkita alohida oʻzaro taʼsir grafigini oʻz ichiga oladi. Birinchi grafik axborot mazmuni sifati, ikkinchi grafik esa maʼlumotlar integratsiyasi bilan innovatsion samaradorlik oʻrtasidagi munosabat turli oʻzlashtirish salohiyati darajalarida qanday oʻzgarishini koʻrsatadi.

Manbada past ACAP qizil, oʻrtacha ACAP koʻk va yuqori ACAP yashil chiziq bilan ifodalangan. Har ikkala grafikda ham yuqori oʻzlashtirish salohiyati darajasida qiyalik yanada ijobiy. Manba tadqiqot talqiniga koʻra, yuqori ACAPga ega mehmonxonalar sifatli yoki integratsiyalangan axborotni innovatsion natijalarga aylantirishda muvaffaqiyatliroq boʻlishi mumkin.

Bu grafiklar kesimiy PLS-SEM oʻzaro taʼsir natijalarining vizual taqdimotidir; vaqt davomida oʻtkazilgan aralashuvni yoki oʻzlashtirish salohiyatini oshirishning eksperimental natijasini koʻrsatmaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• Analitik qaror qabul qilish madaniyati innovatsion samaradorlik bilan ijobiy va ahamiyatli bogʻlangan.
• Biznes jarayonlarida axborotdan foydalanish innovatsion samaradorlik bilan ijobiy va ahamiyatli bogʻlangan.
• Axborotga kirish sifati innovatsion samaradorlik bilan ijobiy va ahamiyatli bogʻlangan.
• Axborot mazmuni sifati innovatsion samaradorlik bilan ijobiy va ahamiyatli bogʻlangan.
• Analitik qobiliyatlarning bevosita yoʻli ushbu namunada ahamiyatli emas.
• Maʼlumotlar integratsiyasining bevosita yoʻli ushbu namunada ahamiyatli emas.
• Oʻzlashtirish salohiyati axborot mazmuni sifati bilan innovatsion samaradorlik oʻrtasidagi munosabatni ijobiy yoʻnalishda moderatsiya qilgan.
• Oʻzlashtirish salohiyati maʼlumotlar integratsiyasi bilan innovatsion samaradorlik oʻrtasidagi munosabatni ijobiy yoʻnalishda moderatsiya qilgan.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan, sinamagan yoki isbotlamagan natijalar

• Biznes intellektiga sarmoya kiritish avtomatik ravishda mehmonxona innovatsiyasini oshirishini isbotlamaydi.
• Ilgʻor analitik vositalarning oʻzi yuqori innovatsion samaradorlik yaratishini koʻrsatmaydi.
• Maʼlumotlar integratsiyasining oʻzi innovatsiyani oshirishini koʻrsatmaydi.
• Oʻzlashtirish salohiyati barcha BI qobiliyatlarining taʼsirini kuchaytirishini koʻrsatmaydi.
• 470 ishtirokchidagi munosabatlarni Misrdagi barcha mehmonxonalar yoki boshqa mamlakatlarning mehmonxona sektorlariga bevosita umumlashtirish mumkinligini koʻrsatmaydi.
• BI qobiliyatlari innovatsiyaga sabab boʻlishini isbotlamaydi.
• Mehmonxonaning moliyaviy samaradorligi, mijoz qoniqishi yoki rentabelligida aniq oʻsishni hisoblamaydi.
• Muayyan BI dasturiy taʼminoti yoki sunʼiy intellekt mahsuloti boshqalardan muvaffaqiyatliroq ekanini sinamaydi.

Turkiya nuqtai nazaridan qanday oʻqilishi kerak?

Tadqiqot Turkiyadagi mehmonxonalardan maʼlumot toʻplamagan. Natijalar Misrdagi toʻrt va besh yulduzli mehmonxonalarning menejer va supervayzer namunalariga asoslangan.

Turkiyadagi mehmonxonalarda shunga oʻxshash model sinovdan oʻtkazilsa, faqat BI dasturiy taʼminoti bor-yoʻqligi emas; maʼlumot sifati, boʻlimlar orasida mavjudligi, qaror jarayonlariga amalda qay darajada kirishi, menejerlarning analitik madaniyati va tashkilotning yangi bilimni oʻrganish hamda qoʻllash qobiliyati birgalikda oʻlchanishi kerak.

Turkiya kontekstida mehmonxona kattaligi, tarmoq yoki mustaqil mehmonxona tuzilmasi, raqamli yetuklik, joylashtirish segmenti, tashkilot madaniyati va texnologik infratuzilma ham munosabatlar kuchini oʻzgartirishi mumkin boʻlgan qoʻshimcha kontekstual omillar sifatida alohida sinovdan oʻtkazilishi kerak.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni va maʼlumot yigʻish

Tadqiqot miqdoriy, kesimiy va onlayn soʻrovnomaga asoslangan. Maʼlumot yigʻish 2025-yil iyul–sentabr oraligʻida Misrdagi toʻrt va besh yulduzli mehmonxonalarda oʻtkazildi.

Soʻrovnoma havolasi yoki QR kodi maqsadli mehmonxonalardagi menejerlarga yetkazildi va ulardan uni supervayzerlar hamda boʻlim menejerlariga yuborish soʻraldi. Tadqiqot ayniqsa yuqori va oʻrta darajadagi menejerlar hamda supervayzerlarni nishonga olgan.

Jami 470 ta yaroqli javob olindi. Ishtirokchilarning taxminan %55 qismi old ofis, marketing, inson resurslari va mehmonlar bilan munosabatlar kabi mijoz bilan aloqa qiladigan yoki maʼmuriy boʻlimlarda; taxminan %45 qismi esa oziq-ovqat va ichimlik, housekeeping, moliya, axborot texnologiyalari va mehmonxona operatsiyalari kabi operatsion yoki texnik boʻlimlarda ishlagan.

Yosh va jins kabi nozik demografik savollardan tashqari, onlayn soʻrovnomadagi barcha oʻzgaruvchi bandlarga javob berish majburiy qilingan.

Oʻzgaruvchilar qanday oʻlchandi?

Koʻpchilik shkalalar besh balli Likert tuzilmasida baholangan. Maʼlumotlar integratsiyasi bandlari A ilovada ikki qutbli holatlar 1–7 oraligʻida taqqoslanadigan alohida formatda taqdim etilgan.

Mazmun haqiqiyligi qanday tekshirildi?

Soʻrovnoma bandlari 8 nafar mehmonxona menejeri va 10 nafar akademik, jami 18 nafar ekspert tomonidan aniqlik, moslik va mazmun boʻyicha baholangan. Manba ekspert bahosidan soʻng bandlarni oʻzgartirishga ehtiyoj boʻlmaganini qayd etadi.

Umumiy usul ogʻishi qanday baholandi?

Harmanning bir faktorli testida birinchi faktor umumiy variansning %35,57 qismini izohladi. Manba buni %50 chegarasidan past boʻlgani uchun jiddiy umumiy usul ogʻishiga qarshi qoʻllab-quvvatlovchi topilma sifatida talqin qiladi.

Band darajasidagi varians inflyatsiya faktorlar (VIF) 1,288 dan 4,821 gacha qayd etilgan va manba ularning 5,0 chegarasidan past boʻlishini jiddiy multikollinearlik muammosi yoʻqligi sifatida baholaydi.

Nega PLS-SEM ishlatildi?

Modelda oltita tashqi BI tuzilmasi, bitta natija oʻzgaruvchisi va bitta moderator mavjud boʻlgani uchun tadqiqotchilar modelni nisbatan murakkab va prognozga yoʻnaltirilgan deb baholaganlar. Tahlil SmartPLS 4 yordamida oʻtkazildi va 5000 bootstrap takrorlash ishlatildi.

Birinchi bosqichda oʻlchov modeli, ikkinchi bosqichda strukturaviy model baholandi.

Oʻlchov modeli natijalari

Manba barcha faktor yuklamalari 0,70 dan, barcha AVE qiymatlari esa 0,50 dan yuqori ekanini bildiradi va bu natijalarni konvergent haqiqiylik uchun yetarli deb hisoblaydi.

HTMT natijalaridagi muhim manba ichki nomuvofiqlik

Tadqiqot matni barcha HTMT nisbatlari 0,85 dan past va diskriminant haqiqiylikni qoʻllab-quvvatlaydi, deb taʼkidlaydi. Biroq manbaning 3-jadvalida bir nechta qiymat 0,85 dan yuqori.

Shuning uchun manbaning “all HTMT values were below 0.85” jumlasi oʻzining 3-jadvali bilan mos kelmaydi. Bu ayniqsa bir-biriga yaqin tuzilmalar empirik jihatdan toʻliq ajralgan degan daʼvoni ehtiyotkor baholashni talab qiladi.

Strukturaviy model koʻrsatkichlari

Manba ushbu qiymatlarni modelning yuqori izohlash va bashorat kuchiga ega ekanini koʻrsatuvchi natijalar sifatida talqin qiladi. Biroq R² sababiylik koʻrsatkichi emas va HTMT natijalaridagi yuqoridagi hisobot muammosi modelning psixometrik talqinida alohida hisobga olinishi kerak.

Bevosita strukturaviy yoʻllar

Oʻzlashtirish salohiyatining moderatorlik natijalari

Manba ichidagi son va yorliqlash nomuvofiqliklari

• Matnda barcha HTMT qiymatlari 0,85 dan past deyiladi, biroq 3-jadvalda beshta qiymat 0,85 dan yuqori.
• 4-jadval maʼlumotlar integratsiyasi → innovatsion samaradorlik koeffitsiyentini +0,043 deb beradi, natijalar matnida esa −0,043 deb yozilgan.
• H2 uchun 4-jadval p = 0,023 beradi, natijalar paragrafida esa p < 0,001 ifodasi mavjud.
• Gipotezalarni ishlab chiqish tartibiga koʻra analitik qobiliyatlar H11, maʼlumotlar integratsiyasi H12 boʻlishi kerak; 4-jadvalda ikki yorliq teskari tartibda berilgan.
• Analitik qobiliyatlar shkalasida AC1 kodi ikki marta ishlatilgan, AC2 kodi koʻrinmaydi.
• Adabiyot boʻlimining bir qismida analitik qaror qabul qilish madaniyati va analitik qobiliyatlar uchun bir xil “AC” qisqartmasi ishlatiladi; empirik modelda qaror madaniyati AD sifatida kodlangan.
• NFI = 0,921 bahosida manba qabul chegarasini 0,090 deb yozgan; bu qiymat bu yerda manbada qanday boʻlsa, shunday qayd etilgan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari

Kesimiy dizayn: Maʼlumotlar bitta vaqt oraligʻida yigʻilganligi sababli oʻzgaruvchilar orasidagi vaqt ketma-ketligi va sababiylik aniqlanmaydi.

Bitta mamlakat va mehmonxona segmenti: Namuna Misrdagi toʻrt va besh yulduzli mehmonxonalar bilan cheklangan. Kichik mehmonxonalar, boshqa mamlakatlar yoki boshqa xizmat sohalarida munosabatlar oʻzgarishi mumkin.

Oʻz-oʻzini hisobot qilish maʼlumotlari: BI qobiliyatlari, oʻzlashtirish salohiyati va innovatsion samaradorlik bir xil ishtirokchilarning baholariga asoslanadi. Umumiy usul ogʻishi nazoratlari qoʻllansa-da, yagona manbali oʻlchov xavfi toʻliq yoʻqolmaydi.

Modeldan tashqarida qolgan oʻzgaruvchilar: Mehmonxona kattaligi, mulkchilik shakli, raqamli yetuklik, tashkilot madaniyati va texnologik yetuklik asosiy modelga nazorat yoki moderator sifatida kiritilmagan.

Moderatorlik selektiv: ACAP faqat ikkita BI yoʻli uchun kutilgan ijobiy moderatorlikni koʻrsatgan. Shuning uchun oʻzlashtirish salohiyati umumiy “barcha BI taʼsirlarini kuchaytiradigan” mexanizm sifatida taqdim etilmasligi kerak.

Diskriminant haqiqiylik hisobotlari: HTMT jadvalidagi qiymatlar bilan matndagi “barcha qiymatlar 0,85 dan past” degan daʼvo mos kelmagani uchun oʻlchov modelining diskriminant haqiqiyligi haqida manba talqinidan ehtiyotkorroq boʻlish kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Toʻliq original tadqiqot nomi: From Business Intelligence to Innovative Performance: The Moderating Role of Absorptive Capacity in the Hotel Industry

Mualliflar: Ibrahim A. Elshaer; Chokri Kooli; Alaa M. S. Azazz; Hani Alshaiti.

Mualliflar tartibi: Ibrahim A. Elshaer birinchi, Chokri Kooli ikkinchi, Alaa M. S. Azazz uchinchi va Hani Alshaiti toʻrtinchi muallif.

Teng hissa/teng birinchi muallif: Manbada teng hissa yoki teng birinchi mualliflik bayonoti yoʻq.

Masʼul mualliflar: Ibrahim A. Elshaer va Chokri Kooli.

Muassasalar: Ibrahim A. Elshaer — Department of Management, College of Business Administration, King Faisal University, Al-Ahsa, Saudi Arabia. Chokri Kooli — Department of Management, Faculty of Social Sciences, Royal Military College of Canada, Kingston, Ontario, Canada. Alaa M. S. Azazz — Social Studies Department, College of Art, King Faisal University, Al-Ahsa, Saudi Arabia. Hani Alshaiti — Accounting Department, College of Business Administration, King Faisal University, Al-Ahsa, Saudi Arabia.

Jurnal: Administrative Sciences.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola: 16(6), 297.

DOI: 10.3390/admsci16060297

Yuborilgan sana: 5 may 2026.

Qayta koʻrib chiqilgan sana: 12 iyun 2026.

Qabul qilingan sana: 17 iyun 2026.

Nashr sanasi: 20 iyun 2026.

Manba turi: Kesimiy, miqdoriy, soʻrovnomaga asoslangan empirik tadqiqot; PLS-SEM va moderatorlik tahlili.

Taqriz holati: Tadqiqot taqrizdan oʻtgan Administrative Sciences jurnalida nashr etilgan tadqiqot maqolasidir.

Rasmiy nashr havolasi:Rasmiy DOI sahifasi

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish: Tadqiqot King Faisal University Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research tomonidan KFU262428 loyiha raqami bilan qoʻllab-quvvatlangan.

Etika: Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasiga muvofiq oʻtkazilgani va King Faisal University ilmiy tadqiqot etik qoʻmitasi tomonidan KFU-262428 protokol kodi bilan 25 aprel 2025 sanasida tasdiqlangani qayd etilgan.

Axborotli rozilik: Tadqiqotda qatnashgan barcha shaxslardan axborotli rozilik olingani bildirilgan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Tadqiqotning original hissalari maqola ichida mavjudligi va qoʻshimcha savollar masʼul mualliflarga yoʻnaltirilishi mumkinligi qayd etilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligini bildirishgan.

Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish I.A.E.; metod I.A.E. va A.M.S.A.; dasturiy taʼminot A.M.S.A.; validatsiya C.K. va A.M.S.A.; formal tahlil I.A.E. va A.M.S.A.; resurslar va maʼlumot kuratsiyasi C.K. va A.M.S.A.; dastlabki matn I.A.E., C.K. va H.A.; koʻrib chiqish va tahrirlash I.A.E. va H.A.; vizualizatsiya A.M.S.A.; loyiha boshqaruvi I.A.E.; moliyalashtirishni olish I.A.E. va H.A. tomonidan bajarilgan.

Ushbu Verianla kontentidagi ilmiy usul, namuna, shkalalar, faktor yuklamalari, HTMT qiymatlari, strukturaviy yoʻl koeffitsiyentlari, moderatorlik natijalari va cheklovlar yuklangan original tadqiqotga asoslangan. Tashqi bibliografik tekshiruv faqat nashr identifikatsiyasini tasdiqlash uchun ishlatilgan; asosiy ilmiy kontentga tashqaridan yangi natija, mexanizm yoki statistika qoʻshilmagan.

Tadqiqot biznes intellekti qobiliyatlari bilan innovatsion samaradorlik oʻrtasidagi statistik munosabatlarni tekshiradi. Kesimiy oʻz-oʻzini hisobot dizayni sababli BI tizimlari innovatsiyaga sabab boʻladi, oʻzlashtirish salohiyatini oshirish innovatsion samaradorlikni albatta oshiradi yoki muayyan texnologiya investitsiyasining iqtisodiy qaytimi bor degan xulosaga kelib boʻlmaydi.

Manbaning oʻlchov modelida muhim hisobot muammosi mavjud: matn barcha HTMT qiymatlari 0,85 dan past deb aytgan boʻlsa-da, 3-jadvalda 0,85 dan yuqori bir nechta qiymat bor. Bundan tashqari, maʼlumotlar integratsiyasi yoʻlining belgisi, H2 p qiymati, H11/H12 gipoteza raqamlashi va analitik qobiliyat bandlarining kodlanishida manba ichki farqlar mavjud. Verianla bu nomuvofiqliklarni yashirincha tuzatmagan.