Ego Impairment Index–Second Revision (EII-2) — Rorschach Inkblot Method (RIM) javoblaridan hosil qilinadigan va perseptiv aniqlik, fikrlashni tashkil etish hamda shaxslararo tasavvurlarni o‘z ichiga olgan faoliyatga asoslangan shaxs funksionalligi komponentlarini yagona kompozit ballga birlashtiruvchi indeksdir. Ushbu to‘rt yillik longitudinal tadqiqot depressiv buzilish sababli shifoxonaga yotqizilgan 58 ayolda boshlang‘ich EII-2 bali uzoq muddatli psixososial funksionallik bilan bog‘liq yoki bog‘liq emasligini o‘rgandi. To‘rt yildan so‘ng yetarli klinik qaydlari mavjud 44 kishining GAF funksionallik ma’lumotlari va 34 kishining o‘z-o‘zini hisobot qilish ma’lumotlari baholandi. Boshlang‘ich EII-2 bali to‘rt yillik GAF bilan teskari bog‘liq bo‘ldi va yosh, ta’lim, avvalgi shifoxonada yotish muddati, kuzatuv davridagi stress hamda boshlang‘ich depressiya og‘irligi modelga kiritilgandan keyin EII-2 umumiy tushuntirilgan dispersiyaga qo‘shimcha %10,3 hissa qo‘shdi.
Yakuniy ierarxik regressiya modeli to‘rt yillik GAF dispersiyasining %52,0 qismini tushuntirdi. Modelda yosh ijobiy yo‘nalishda eng katta standartlashtirilgan koeffitsiyentga ega bo‘lgan bo‘lsa (β=0.442), avvalgi shifoxonada yotish muddati (β=−0.341) va EII-2 (β=−0.340) uzoq muddatli funksionallikning pastroq bo‘lishi bilan bog‘liq ahamiyatli o‘zgaruvchilar edi. Aksincha, boshlang‘ich depressiv simptomlar og‘irligi va kuzatuv davrida SRRS bilan o‘lchangan hayotiy voqealar stressining yakuniy modelda mustaqil ahamiyatli hissasi ko‘rsatilmagan.
Bu natija EII-2 klinik amaliyotda tasdiqlangan prognostik test ekanini anglatmaydi. Tadqiqot faqat ayollardan iborat kichik, bitta markazli namunaga asoslangan, kuzatuvdagi yo‘qotishlarni o‘z ichiga oladi va to‘rt yil davomida dori-darmon bilan davolash hamda psixoterapiyaga ta’sirlanish standartlashtirilmagan. Bundan tashqari, RIMning ilmiy maqomi tarixan bahsli; tadqiqotchilar ishni Rorschach usulining butun talqin tizimini umumiy tasdiqlash sifatida emas, balki torroq va nisbatan empirik qo‘llab-quvvatlangan EII-2 kompozitini o‘rganish sifatida joylashtirgan.
Tadqiqotning asosiy savoli
Depressiyada o‘tkir simptomlar og‘irligi davolash va kuzatuv uchun muhim bo‘lsa-da, uzoq muddatli funksionallik faqat simptomlarning boshlang‘ich intensivligi bilan tushuntirilmasligi mumkin. Shu sababli tadqiqotchilar shifoxonaga yotqizish vaqtidagi faoliyatga asoslangan shaxs funksionalligi to‘rt yil keyingi kundalik psixososial funksionallik haqida depressiya simptomlari va hayotiy voqealar stressidan mustaqil qo‘shimcha ma’lumot beradimi-yo‘qmi, shuni o‘rgandilar.
Tadqiqotning nazariy doirasi pathoplasticity yondashuviga asoslanadi. Bu yondashuvda shaxsiyat va depressiya bir-biridan butunlay mustaqil ikki soha sifatida qaralmaydi; nisbatan barqaror shaxs xususiyatlari depressiv epizodning namoyon bo‘lish shakli, shaxsning stressga javobi, kurashish repertuari va kasallik kechishidagi funksionallik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin deb faraz qilinadi. Mazkur tadqiqot ushbu doiraning neyrobiologik mexanizmini bevosita sinamagan, faqat faoliyatga asoslangan shaxs kompoziti bilan to‘rt yillik funksional natija o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgangan.
EII-2 Nima va Ushbu Tadqiqotda Nimani O‘lchaydi?
Ego Impairment Index–Second Revision (EII-2) — Rorschach javoblaridan hosil qilinadigan turli xulqiy/perseptiv ballarni vaznli tarzda birlashtiruvchi faoliyatga asoslangan kompozit indeksdir; ushbu tadqiqotda yuqoriroq EII-2 bali shaxs funksionalligining ko‘proq buzilishini ifodalagan va asosiy tadqiqot savoli boshlang‘ich ushbu ballning to‘rt yil keyingi psixososial funksionallik bilan bog‘liq yoki bog‘liq emasligi bo‘lgan.
EII-2 komponentlari
Manba EII-2 indeksini beshta o‘zaro bog‘liq Rorschach indeksi va ularning quyi o‘zgaruvchilari orqali tushuntiradi. FQ− perseptiv aniqlik muammolarini, WSum6 formal fikrlash buzilishi xususiyatlarini, Critical Contents muayyan mazmun ko‘rsatkichlarini, M− obyekt tasvirlaridagi buzilishlarni, GHR/PHR esa shaxslararo/obyekt munosabatlari tasvirining sifatini aks ettiruvchi komponentlardir. Ushbu o‘zgaruvchilarning idrok, ijro funksiyalari va ijtimoiy kognitsiya bilan bog‘lanishi manbada nazariy fon sifatida keltirilgan; ishtirokchilarda bevosita neyrokognitiv o‘lchov o‘tkazilmagan.
Manbada keltirilgan kompozit tenglama quyidagicha:
\[ \mathrm{EII\!-\!2} = (0.141)(FQ^-) + (0.049)(WSum6) + (0.072)(Critical\ Contents) + (0.198)(M^-) + (0.117)(PHR) - (0.104)(GHR) - (0.066)(R) - 0.038 \]
Tenglamadagi koeffitsiyentlar tegishli Rorschach komponentlariga qo‘llanadigan doimiy vaznlardir. FQ−, WSum6, Critical Contents, M− va PHR atamalari musbat koeffitsiyentlar bilan; GHR va R esa manfiy koeffitsiyentlar bilan kompozit ballga kiradi. EII-2 jismoniy birlikka ega biologik o‘lchov emas; u kodlangan xulqiy/perseptiv Rorschach o‘zgaruvchilarining vaznli kombinatsiyasidir. Manba maqola tenglamani berganda R atamasini ushbu bo‘limda alohida izohlamaydi; shu sababli Verianla yetishmayotgan ta’rifni tashqaridan taxmin qilib to‘ldirmagan.
Rorschach Inkblot Method Ushbu Tadqiqotda Nega Qo‘llanildi?
Rorschach Inkblot Method ushbu tadqiqotda shaxsning o‘z xususiyatlarini ongli ravishda xabar qilishiga asoslangan shaxsiyat so‘rovnomasi o‘rniga, noaniq vizual stimullarga berilgan faoliyatga asoslangan javoblarni tizimli tarzda kodlash imkonini beruvchi qo‘shimcha baholash usuli sifatida qo‘llanilgan; tadqiqotchilar ayniqsa o‘tkir depressiyada o‘z-o‘zini hisobot qilish joriy kayfiyatdan ta’sirlanishi mumkinligi sababli EII-2 qo‘shimcha prognostik ma’lumot bera oladimi-yo‘qmi, shuni sinagan.
Faoliyatga asoslangan o‘lchov bilan o‘z-o‘zini hisobot qilish o‘rtasidagi farq
BDI-II ishtirokchining so‘nggi ikki haftadagi depressiv simptomlar og‘irligini bevosita o‘z bayonotiga tayangan holda o‘lchaydi. RIM esa o‘nta standart siyoh dog‘iga berilgan javoblarni kodlaydi va EII-2 ushbu javoblarning muayyan formal xususiyatlaridan hosil qilinadi. Demak, ikki usul bir xil narsani o‘lchamaydi: BDI-II joriy depressiv simptom yukiga, EII-2 esa manba tadqiqot doirasida nisbatan barqaror faoliyatga asoslangan kognitiv-perseptiv va shaxslararo funksionallik naqshlariga e’tibor qaratadi.
Bu farq tadqiqot natijalarida ham kuzatilgan. EII-2 to‘rt yillik GAF bilan bog‘liq bo‘lsa-da, boshlang‘ich yoki kuzatuv BDI-II bali bilan ahamiyatli korrelyatsiya ko‘rsatmagan. Tadqiqotchilar buni EII-2 o‘zgaruvchan depressiv simptom darajasidan farq qiluvchi ma’lumot qatlamini bera olishi mumkinligi sifatida talqin qilgan; ammo tadqiqot ushbu farqning tagidagi neyrobiologik mexanizmni o‘lchamagan.
Rorschachning ilmiy maqomiga qanday yondashildi?
Manba Rorschach usulining ishonchliligi, qo‘shimcha validligi va klinik ortiqcha talqin xavfi haqida uzoq vaqtdan beri ilmiy bahs mavjudligini ochiq tan oladi. Tadqiqot bu bahsni e’tiborsiz qoldirish o‘rniga butun Rorschach talqin tizimini himoya qilishdan tiyilgan va torroq kompozit bo‘lgan EII-2 indeksiga e’tibor qaratgan. Shu sababli mavjud natijalarni “Rorschach umuman tasdiqlandi” shaklida kengaytirish mumkin emas.
Ishtirokchilar
Boshlang‘ich namuna Sloveniyadagi davlat psixiatriya shifoxonasiga ketma-ket qabul qilingan 58 nafar voyaga yetgan ayoldan iborat bo‘lgan. Barcha ishtirokchilarda ICD-10 F33 toifasidagi depressiv buzilish tashxisi bo‘lgan va ular avval psixiatrik davolanish olgan. Ishtirokchilarning barchasi kamida bitta psixotrop dori qabul qilgan; ko‘pchiligida antidepressant davolash mavjud bo‘lgan, kichikroq qismida esa qo‘shimcha anksiolitik yoki antipsixotik davolash qayd etilgan.
| O‘zgaruvchi | Manbada qayd etilgan qiymat |
|---|---|
| Boshlang‘ich namuna | 58 ayol |
| O‘rtacha yosh | 46.34 yil |
| Yosh standart og‘ishi | Usul matni: 14.01; Jadval 1: 10.01 |
| Yosh oralig‘i | 18–76 yil |
| Ta’lim muddati | 10.43 ± 2.46 yil |
| Oldingi shifoxonada yotishlarning kumulyativ muddati | 2.27 ± 4.30 oy |
| Turmush qurgan yoki barqaror munosabatda | %62.1 |
| Ishlaydigan | %53.4 |
| Ishsiz | %15.5 |
| Talaba | %10.3 |
| Yosh bo‘yicha nafaqada | %19.9 |
Yosh standart og‘ishi bo‘yicha manbaning o‘zida ikki xil qiymat berilgani sababli ulardan biri tanlanib ikkinchisining o‘rniga qo‘yilmagan.
To‘rt yillik kuzatuvda namuna yo‘qotilishi
Boshlang‘ich 58 ayoldan 34 nafari to‘rt yil o‘tib o‘z-o‘zini hisobot qilish baholashida qatnashgan. Manbaga ko‘ra 18 kishi qatnashishni rad etgan, uch kishi kuzatuv davrida o‘z joniga qasd qilish oqibatida vafot etgan va uch kishi ko‘chib ketgan. GAF uchun esa 44 kishining klinik qaydlarida yetarli ma’lumot mavjud bo‘lgan; ushbu ma’lumotlar to‘plamida 11 kishi ambulator davolanishni tark etgani va uch kishiga bog‘lanib bo‘lmagani qayd etilgan.
GAF va o‘z-o‘zini hisobot qilish kuzatuv guruhlari aynan bir xil shaxslardan iborat emas; o‘z-o‘zini hisobot qilish guruhidagi uch kishining GAF qaydlari yo‘q. Manba tekshirilgan boshlang‘ich o‘zgaruvchilarda kuzatuvda qolganlar bilan yo‘qolganlar o‘rtasida statistik ahamiyatli farq topmagan. Shunga qaramay, o‘lchanmagan xususiyatlarga bog‘liq tanlanish og‘ishini istisno qilib bo‘lmaydi.
EII-2 To‘rt Yillik Psixososial Funksionallikni Bashorat Qildimi?
Ha, tadqiqot doirasidagi uzluksiz tahlillarda yuqoriroq boshlang‘ich EII-2 bali to‘rt yildan keyingi pastroq GAF funksionalligi bilan bog‘liq edi va ierarxik regressiyada EII-2 boshqa demografik, surunkalilik, stress va boshlang‘ich depressiya o‘zgaruvchilariga qo‘shimcha ravishda %10,3 tushuntirilgan dispersiya berdi; biroq kichik, faqat ayollardan iborat bitta markazli namuna va mustaqil tasdiqlash yo‘qligi sababli bu natija klinik foydalanishga tayyor prognostik testni tasdiqlamaydi.
Yuqori va past EII-2 guruhlari
Tadqiqotchilar, shuningdek, namunani median EII-2 baliga ko‘ra shaxs funksionalligi ko‘proq va kamroq buzilgan ikki guruhga ajratgan. Past EII-2 guruhining o‘rtachasi −0.66, yuqori EII-2 guruhining o‘rtachasi 0.23 bo‘lgan va ikki guruh o‘rtasidagi EII-2 farqi kutilganidek katta bo‘lgan.
| Vaqt | EII-2 guruhi | n | GAF o‘rtachasi | SD |
|---|---|---|---|---|
| T1 | Past EII-2 | 22 | 37.76 | 12.46 |
| T1 | Yuqori EII-2 | 22 | 30.95 | 13.06 |
| T2 | Past EII-2 | 22 | 47.14 | 20.83 |
| T2 | Yuqori EII-2 | 22 | 44.22 | 20.66 |
Guruh taqqoslashlarining yo‘nalishi pastroq EII-2 yaxshiroq funksionallik bilan bog‘liq degan gipotezaga mos; biroq T1 taqqoslanishi p=0.09, T2 taqqoslanishi p=0.64. Shu sababli ushbu ikki kategorik guruh tahlili statistik jihatdan tasdiqlovchi emas va uzluksiz EII-2 tahlillariga tavsifiy qo‘llab-quvvatlash sifatida baholanishi kerak.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Baholash vaqt jadvali
- Ishtirokchilar depressiv buzilish sababli shifoxonaga yotqizildi va T1 boshlang‘ich baholashi o‘tkazildi.
- Psixiatr ICD-10 F33 tashxisini belgiladi; tasodifiy tanlangan 15 holatning mustaqil qayta baholanishida tashxis mosligi κ=0.92 deb qayd etildi.
- Dastlabki besh kun ichida BDI-II va RIM qo‘llandi.
- RIM protokollari Exner Comprehensive System bo‘yicha kodlandi va EII-2 hisoblandi.
- Boshlang‘ich GAF baholashi klinik qaydlardan olindi.
- To‘rt yillik kuzatuv yakunida T2 BDI-II va GAF o‘lchovlari olindi; kuzatuv davridagi muhim hayotiy voqealar SRRS bilan baholandi.
- EII-2 va boshqa boshlang‘ich/kuzatuv o‘zgaruvchilari to‘rt yillik GAF bilan korrelyatsiya va ierarxik regressiya orqali bog‘landi.
Baholovchilararo ishonchlilik
| Baholash | Ishonchlilik |
|---|---|
| Psixiatrik tashxis | κ=0.92 |
| GAF | κ=0.86 |
| EII-2 | κ=0.85; ICC=0.80 |
T2 GAF baholashini o‘tkazgan klinik psixolog T1 GAF ballari va Rorschach materiallariga nisbatan ko‘r holatda saqlangan. Statistik tahlil IBM SPSS Statistics Version 23 yordamida amalga oshirilgan.
Depressiv simptomlar va funksionallik to‘rt yil ichida qanday o‘zgardi?
| O‘lchov | T1 | T2 | Statistik natija |
|---|---|---|---|
| BDI-II | 27.82 ± 12.33 | 21.32 ± 15.79 | t(33)=−2.71; p=0.01; d=0.49 |
| GAF | 34.31 ± 13.12 | 49.15 ± 17.48 | t(38)=−5.23; p<0.001; d=0.96 |
Manba bu natijalarni depressiv simptomlarda o‘rtacha kattalikdagi, psixososial funksionallikda esa katta kattalikdagi yaxshilanish sifatida qayd etadi. Biroq to‘rt yillik davrda davolash protokoli standartlashtirilmagani sababli ushbu o‘zgarishlarni muayyan dori yoki psixoterapiya aralashuvining ta’siri sifatida talqin qilib bo‘lmaydi.
To‘rt yillik GAF bilan qaysi o‘zgaruvchilar bog‘liq edi?
| O‘zgaruvchi | GAF T2 bilan korrelyatsiya | Manbada qayd etilgan holat |
|---|---|---|
| Yosh | r=0.41 | p<0.05 |
| Oldingi shifoxonada yotish muddati | r=−0.41 | p<0.05 |
| EII-2 | r=−0.31 | p<0.05 |
| BDI-II T1 | r=−0.33 | p<0.05 |
| BDI-II T2 | r=−0.58 | p<0.01 |
| GAF T1 | r=0.36 | p<0.01 |
| SRRS | r=−0.28 | p>0.05 |
Manfiy EII-2 korrelyatsiyasi EII-2 bali oshgani sari to‘rt yil keyingi psixososial funksionallik pastroq bo‘lishga moyilligini anglatadi. Korrelyatsiya shaxs funksionalligi buzilishi yomon natijani bevosita keltirib chiqarishini isbotlamaydi.
Ierarxik regressiya qanday tuzildi?
Prediktorlar nazariy jihatdan barqarorroq va uzoqroq o‘zgaruvchilardan tadqiqotning asosiy shaxsiyat o‘zgaruvchisiga tomon ketma-ket modelga kiritildi: avval yosh, keyin ta’lim, oldingi shifoxonada yotish muddati, kuzatuv davridagi SRRS stressi, boshlang‘ich BDI-II bali va eng oxirida EII-2. Bu ketma-ketlik EII-2 boshqa klinik va demografik ma’lumotlardan tashqari qancha qo‘shimcha dispersiyani tushuntirishini baholash uchun tuzilgan.
| Kiritilgan prediktor | Kumulyativ R² | Tuzatilgan R² | ΔR² | Ahamiyatli o‘sish |
|---|---|---|---|---|
| Yosh | 0.169 | 0.137 | 0.169 | Ha |
| Ta’lim | 0.202 | 0.138 | 0.033 | Yo‘q |
| Oldingi shifoxonada yotish muddati | 0.381 | 0.303 | 0.179 | Ha |
| SRRS | 0.385 | 0.278 | 0.005 | Yo‘q |
| BDI-II T1 | 0.417 | 0.284 | 0.031 | Yo‘q |
| EII-2 | 0.520 | 0.383 | 0.103 | Ha |
EII-2 indeksining so‘nggi bosqichda bergan \(\Delta R^2=0.103\) qiymati boshqa prediktorlar modelda turgan paytda tushuntirilgan dispersiya 0.417 qiymatidan 0.520 qiymatigacha oshganini bildiradi. Bu o‘sish statistik jihatdan ahamiyatli; biroq qo‘shimcha tushuntirilgan dispersiya alohida shaxs natijasini ishonchli bashorat qiladigan klinik aniqlik ko‘rsatkichi emas.
Yakuniy modelda qaysi prediktorlar ahamiyatli edi?
| Prediktor | b | SE | β | %95 GA, b | VIF |
|---|---|---|---|---|---|
| Yosh | 0.646 | 0.248 | 0.442 | 0.131 – 1.161 | 1.255 |
| Ta’lim | 6.344 | 4.821 | 0.204 | −3.681 – 16.370 | 1.052 |
| Oldingi shifoxonada yotish muddati | −2.346 | 1.107 | −0.341 | −4.648 – −0.043 | 1.131 |
| SRRS | −0.010 | 0.021 | −0.082 | −0.054 – 0.034 | 1.300 |
| BDI-II T1 | −0.180 | 0.201 | −0.149 | −0.598 – 0.238 | 1.216 |
| EII-2 | −6.695 | 3.149 | −0.340 | −13.244 – −0.145 | 1.117 |
Manbadagi p<0.05 belgilanishiga ko‘ra, yosh, oldingi shifoxonada yotish muddati va EII-2 yakuniy modelda ahamiyatli. Yoshning musbat koeffitsiyenti ushbu namunada katta yosh yuqoriroq T2 GAF bilan bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. Manba bu holat yoshning o‘zi bilan depressiya boshlanish yoshi ta’sirlarini ajratib bermasligini alohida ta’kidlaydi; tadqiqot boshlanish yoshini mustaqil prediktor sifatida modellashtirmagan.
Nega stress mustaqil prediktor sifatida ajralib chiqmadi?
SRRSning GAF T2 bilan korrelyatsiyasi −0.28 bo‘lib, ahamiyatli emas va uni regressiya modeliga kiritish faqat \(\Delta R^2=0.005\) berdi. Tadqiqotchilar SRRSning hayotiy voqealarga doimiy vazn berishi individual voqea bahosini yetarlicha qamrab olmasligi, shaxs funksionalligi stress javobi bilan bog‘liq dispersiyaning bir qismini o‘zida aks ettirishi mumkinligi va kuzatuvdagi o‘z-o‘zini hisobot namunasi kichikligi kabi mumkin bo‘lgan izohlarni muhokama qilgan. Bular talqinlardir; tadqiqot shaxsiyat stress ta’siriga haqiqatan vositachilik qilishini bevosita sinamagan.
Ushbu Tadqiqot Rorschach Testi Umuman Prognostik Klinik Vosita Ekanini Isbotlaydimi?
Yo‘q. Tadqiqot faqat muayyan ayollar depressiyasi namunasida Exner Comprehensive System yordamida hisoblangan EII-2 bilan to‘rt yillik GAF o‘rtasida qo‘shimcha bog‘liqlikni ko‘rsatadi; Rorschachning barcha o‘zgaruvchilari validligini, boshqa populyatsiyalardagi prognostik aniqligini yoki EII-2 indeksiga asoslangan klinik qaror qabul qilish bemor natijalarini yaxshilashini sinamagan.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar
- Boshlang‘ich EII-2 bali to‘rt yil keyingi GAF bilan ahamiyatli teskari bog‘liqlik ko‘rsatdi.
- EII-2 depressiv simptomlar og‘irligi bilan bir xil konstruktni o‘lchamaydi; manbada T1 va T2 depressiv simptomlari bilan ahamiyatli korrelyatsiya ko‘rsatmagan.
- Ierarxik modelda EII-2 boshqa prediktorlardan tashqari %10,3 qo‘shimcha tushuntirilgan dispersiya berdi.
- Yosh va oldingi shifoxonada yotish muddati ham uzoq muddatli funksionallik bilan bog‘liq muhim prediktorlar bo‘lgan.
- Boshlang‘ichdan to‘rt yil o‘tgunga qadar BDI-II bali pasaygan va GAF bali oshgan.
- Kuzatuv davridagi SRRS hayotiy voqealar stressi to‘rt yillik GAFning ahamiyatli mustaqil prediktori sifatida ko‘rsatilmagan.
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar
- EII-2 depressiyaning sababini ko‘rsatishi isbotlanmagan.
- Yuqoriroq EII-2 bevosita yomon klinik natijaga sabab bo‘lishi ko‘rsatilmagan.
- RIM yoki EII-2 klinik foydalanish uchun tasdiqlangan mustaqil prognostik test sifatida belgilanmagan.
- EII-2 erkak depressiya bemorlarida ham xuddi shunday natija ko‘rsatishi noma’lum.
- Natijalar boshqa mamlakatlarda, madaniyatlarda, ambulator bemorlarda yoki birinchi depressiv epizodni boshdan kechirayotgan shaxslarda ham bir xil bo‘lishi ko‘rsatilmagan.
- To‘rt yillik BDI-II va GAF yaxshilanishini muayyan dori yoki psixoterapiya samaradorligiga bog‘lab bo‘lmaydi.
- Tadqiqot neyrovizualizatsiya, yallig‘lanish biomarkeri yoki boshqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri neyrobiologik o‘lchovdan foydalanmagani uchun muhokama qilingan miya mexanizmlarini sinamagan.
- EII-2 asosida belgilangan turli davolash intensivliklari bemor natijalarini yaxshilashi ko‘rsatilmagan.
Asosiy cheklovlar
Faqat ayollar va bitta markaz: Natijalar Sloveniyadagi bitta shifoxonada 58 ayol bilan boshlangan. Erkak bemorlarga va boshqa madaniy/klinik muhitlarga umumlashtirish mumkinligi noma’lum.
Kuzatuvdagi yo‘qotish: To‘rt yildan keyin GAF ma’lumoti 44, o‘z-o‘zini hisobot ma’lumoti 34 kishida mavjud. Boshlang‘ich o‘zgaruvchilarda ahamiyatli dropout farqi ko‘rsatilmagan bo‘lsa-da, o‘lchanmagan xususiyatlarga bog‘liq tanlanish og‘ishini istisno qilib bo‘lmaydi.
GAF cheklovlari: GAF simptomlar og‘irligi va funksionallikni bir xil ballda qisman birlashtiradi va T2 bali maxsus tuzilgan funksionallik intervyusidan emas, klinik qaydlardan olingan. Manba kelajakda WHODAS 2.0 yoki PSP kabi aniqroq funksionallik vositalarini tavsiya qiladi.
Davolash geterogenligi: Psixotrop dori rejimlari va psixoterapiyada qatnashish to‘rt yillik davr davomida o‘zgargan va standartlashtirilmagan. Turli davolash ta’sirlarining kuzatilgan uzoq muddatli bog‘liqliklarga hissasini ajratib bo‘lmaydi.
Shaxsiyat buzilishi komorbidligi: SCID-II yoki SCID-5-PD kabi tuzilgan shaxsiyat buzilishi baholashi o‘tkazilmagan. Shu sababli EII-2 va kategorik shaxsiyat patologiyasi ta’sirlarini to‘liq ajratib bo‘lmaydi.
RIM tizimi: Ma’lumot yig‘ish davrida standart bo‘lgani uchun Exner Comprehensive System qo‘llanilgan; manba yangiroq R-PAS tizimi kelajakda normativ afzallik berishi mumkinligini bildiradi.
SRRS: Hayotiy voqealarga doimiy vazn berishi, individual bahoni cheklangan tarzda qamrab olishi hamda madaniy/vaqt bo‘yicha validlik muammolari SRRS natijasini talqin qilishni cheklaydi.
Neyrobiologik o‘lchov yo‘q: Maqoladagi rivojlanish neyroilmi va kognitiv neyroilmga oid bog‘lanishlar nazariy talqinlardir; mazkur namunada tasvirlash yoki biomarker o‘lchovi o‘tkazilmagan.
Manba ichidagi hisobot noaniqliklari: Yosh standart og‘ishi usul matni bilan Jadval 1 o‘rtasida farq qiladi. T1 yuqori/past EII-2 GAF farqi natijalar bo‘limida p=0.09 bilan ahamiyatli emas, biroq muhokama matnida “significantly better” iborasi ishlatiladi. Bundan tashqari, post hoc quvvat tahlili n=44 deb berilganiga qaramay, regressiyaga kiritilgan SRRS faqat 34 kishida mavjud va yo‘qolgan qiymatlarning regressiyada qanday qayta ishlangani aniq emas.
Manba va Usul Haqida Izoh
Asl sarlavha: Performance-Based Personality Functioning and Long-Term Outcome in Hospitalized Women with Depression: A Four-Year Follow-Up
Mualliflar: Sana Čoderl Dobnik; Sinja Babič Miloševič; Jurij Bon.
Mas’ul muallif: Jurij Bon.
Muassasalar: Centre for Clinical Psychiatry, University Psychiatric Clinic Ljubljana, Ljubljana, Slovenia; Department of Psychiatry, Faculty of Medicine, University of Ljubljana, Ljubljana, Slovenia.
Jurnal: Psychiatry International.
Nashriyotchi: MDPI, Basel, Switzerland.
Bibliografik qayd: Psychiatry International, 2026, 7, 160.
DOI: 10.3390/psychiatryint7040160
Rasmiy DOI havolasi: https://doi.org/10.3390/psychiatryint7040160
Nashr tarixi: Qabul qilindi 28 Aprel 2026; tahrir 11 Iyul 2026; ma’qullandi 14 Iyul 2026; nashr 16 Iyul 2026.
Manba turi: Bitta markazli, to‘rt yillik longitudinal kuzatuvchi klinik kuzatuv tadqiqoti.
Peer-review holati: Nashr etilgan peer-reviewdan o‘tgan version of record.
Boshlang‘ich namuna: ICD-10 F33 depressiv buzilish tashxisi bilan shifoxonaga yotqizilgan 58 nafar voyaga yetgan ayol.
Kuzatuv namunalari: To‘rt yillik o‘z-o‘zini hisobot ma’lumoti n=34; yetarli T2 GAF klinik qaydi n=44. Ikki quyi namuna to‘liq bir xil emas.
Asosiy shaxsiyat usuli: Rorschach Inkblot Method; Exner Comprehensive System; Ego Impairment Index–Second Revision (EII-2).
Depressiya o‘lchovi: Beck Depression Inventory–Second Edition (BDI-II), 21 band, 0–63 ball.
Funksionallik o‘lchovi: Global Assessment of Functioning (GAF), 0–100 ball.
Kuzatuv davridagi stress o‘lchovi: Social Readjustment Rating Scale (SRRS).
Statistik yondashuv: Korrelyatsiya tahlillari, yuqori/past EII-2 tavsifiy taqqoslashlari va GAF T2 ko‘rsatkichini tushuntirish uchun yosh → ta’lim → oldingi shifoxonada yotish muddati → SRRS → BDI-II T1 → EII-2 ketma-ket ierarxik chiziqli regressiya.
Asosiy EII-2 natijasi: GAF T2 bilan r=−0.31, p<0.05; regressiyada ΔR²=0.103, p<0.05; standartlashtirilgan β=−0.340.
Yakuniy model: R²=0.520; tuzatilgan R²=0.383. Yosh β=0.442, oldingi shifoxonada yotish muddati β=−0.341 va EII-2 β=−0.340 bilan manbada ahamiyatli koeffitsiyentlardir.
Dasturiy ta’minot: IBM SPSS Statistics Version 23.
Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Ushbu Verianla matni asl maqolaning ibora va paragraf tuzilishini qayta nashr etish o‘rniga ilmiy usul, sonlar, bog‘liqliklar va cheklovlarni mustaqil o‘quv arxitekturasida qayta tushuntiradi.
Moliyalashtirish: Slovenian Research Agency (ARIS), J5-4590 va J3-70147.
Etika: National Medical Ethics Committee of the Republic of Slovenia; Protocol Code 26/09/11; tasdiqlangan sana 30 Sentyabr 2011. Tadqiqot Helsinki Deklaratsiyasiga muvofiq o‘tkazilgan.
Axborotli rozilik: Barcha ishtirokchilardan olingan.
Ma’lumotlar mavjudligi: Ma’lumotlar bemor maxfiyligi va etik cheklovlar sababli ommaga ochiq emas; mas’ul muallifdan so‘ralishi mumkin.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi haqida xabar bermagan.
Mualliflar hissasi: Konseptuallashtirish va usul Sana Čoderl Dobnik; tadqiqot Sana Čoderl Dobnik va Sinja Babič Miloševič; resurslar Sana Čoderl Dobnik va Jurij Bon; ma’lumotlarni kuratsiya qilish Sana Čoderl Dobnik; dastlabki qo‘lyozma Sana Čoderl Dobnik va Sinja Babič Miloševič; ko‘rib chiqish va tahrirlash Sana Čoderl Dobnik va Jurij Bon; nazorat Jurij Bon tomonidan amalga oshirilgan.
Manba ichidagi nomuvofiqlik 1: Ishtirokchilar bo‘limida yosh uchun M=46.34 va SD=14.01 deb yozilgan, Jadval 1 esa ayni o‘rtacha uchun SD=10.01 beradi. Manba bu farqni tushuntirmaydi.
Manba ichidagi nomuvofiqlik 2: Natijalar bo‘limida past va yuqori EII-2 guruhlari o‘rtasidagi boshlang‘ich GAF farqi p=0.09 bilan statistik ahamiyatli emas; muhokama matnida esa bu farq uchun “significantly better” iborasi ishlatilgan. Verianla miqdoriy natijadagi p=0.09 qiymatini asos qilib olgan.
Manba ichidagi namuna noaniqligi: Post hoc quvvat tahlili asosiy regressiyani n=44 va oltita prediktor bilan ta’riflagan bo‘lsa-da, SRRS faqat n=34 uchun qayd etilgan va regressiya prediktorlaridan biridir. Manba yetishmayotgan SRRS ma’lumotlari asosiy regressiyada qanday ishlanganini aniq ko‘rsatmaydi.
Asosiy ilmiy talqin chegarasi: EII-2 ushbu kichik va faqat ayollardan iborat klinik namunada to‘rt yillik psixososial funksionallik bilan qo‘shimcha bog‘liqlik ko‘rsatgan. Natija EII-2 yoki Rorschach usulini umumiy aholi uchun tasdiqlangan klinik prognostik vositaga aylantirmaydi va shaxs funksionalligi depressiya natijasiga sabab bo‘lishini isbotlamaydi.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan