Tadqiqotchilar periferik arteriya kasalligi (PAD) bo‘lgan shaxslarda bilateral to‘piq-oyoq ortezi (AFO) qo‘llanilishi yurish vaqtida yuzaga keladigan yer reaksiya kuchlarini qanday o‘zgartirishini randomizatsiyalangan krossover klinik tadqiqot doirasida baholadi. Tadqiqotning ikki alohida savoli bor edi: AFOni ayni paytda taqib yurishning o‘tkir biomexanik ta’siri va AFOlardan uch oy davomida muntazam foydalanishning uzoqroq muddatli ta’siri.

Tadqiqot boshida 50 nafar mos ishtirokchi nazorat-avval va aralashuv-avval guruhlariga 25 nafardan randomizatsiya qilindi. Biroq tadqiqotdan chiqib ketishlar va skrining muvaffaqiyatsizligi sababli tahlil namunalari sezilarli darajada kichraydi. Uch oylik AFO aralashuvidan oldingi va keyingi holatlarni taqqoslashda 14 nafar nazorat-avval va 5 nafar aralashuv-avval, jami 19 kishi; aralashuv davri bilan aralashuvsiz davrni taqqoslashda esa mos ravishda 17 va 5 nafar, jami 22 kishi tahlil qilindi. Ushbu tahlil namunasidagi barcha ishtirokchilar erkak edi.

Ishtirokchilar laboratoriya tashriflarida ham bilateral AFO bilan, ham AFOsiz yurdi. Sakkizta kuch platformasi yordamida anterior-posterior, medial-lateral va vertikal yer reaksiya kuchlari o‘lchandi. Tadqiqotchilar, ayniqsa, tormozlash, propulsion, ya’ni oldinga itarish, medial-lateral kuchlar va vertikal kuch egri chizig‘ining ikki cho‘qqi nuqtasini baholadi.

Uch oylik aralashuvdan oldingi va keyingi ma’lumotlar birlashtirib tahlil qilinganda, AFO bilan yurishdagi propulsion cho‘qqi kuchi AFOsiz yurishga qaraganda pastroq edi: mos ravishda 1,23 va 1,37 N/kg (\(p<0,01\)). Bu natija bir qarashda salbiy ko‘rinishi mumkin; biroq tadqiqotchilar AFO plantar fleksor mushaklari ishlab chiqarishi kerak bo‘lgan mexanik hissaga qisman yordam berishi va karbon-kompozit tuzilma energiyani saqlab, qaytarishi mumkinligini muhokama qilmoqda.

Xuddi shu modelda AFO bilan yurish paytida medial cho‘qqi kuchi 0,65 N/kg, AFOsiz sharoitda esa 0,61 N/kg bo‘ldi (\(p=0,02\)). Lateral kuch esa −0,31 N/kg dan −0,26 N/kg gacha kattalik jihatidan kamaydi (\(p=0,03\)). Tadqiqotchilar bu medial-lateral o‘zgarishlarni to‘piq-oyoq barqarorligining qo‘llab-quvvatlanishiga mos keluvchi topilma sifatida talqin qilmoqda.

Vertikal yo‘nalishdagi birinchi maksimal yer reaksiya kuchi \(F_{z1}\) AFO bilan 10,38 N/kg, AFOsiz esa 10,16 N/kg bo‘ldi (\(p<0,01\)). Ushbu pre–post modelda ikkinchi vertikal cho‘qqi \(F_{z2}\) uchun sharoitning sezilarli ta’siri aniqlanmadi. Aralashuv–aralashuvsiz davr modelida esa \(F_{z1}\) ham, \(F_{z2}\) ham AFO sharoitida yuqoriroq deb xabar qilindi.

Uzoq muddatli ta’sir nuqtai nazaridan eng muhim natijalardan biri propulsion kuchidagi vaqt–sharoit o‘zaro ta’siridir. Aralashuv-avval guruhida boshlang‘ich bosqichda AFO bilan propulsion cho‘qqi kuchi 1,17 N/kg, AFOsiz esa 1,42 N/kg edi (\(p=0,01\)). Uch oylik AFO aralashuvidan keyin ikki yurish sharoiti o‘rtasidagi farq endi statistik jihatdan ahamiyatli emas edi (\(p=1,00\)). Tadqiqotchilar buni ishtirokchilarning AFO bilan yurishga moslashishi va AFO bilan propulsion ko‘rsatkichining yaxshilanishi yo‘nalishida talqin qilmoqda.

Shu sababli tadqiqot “AFO taqilishi bilanoq barcha yer reaksiya kuchlari oshadi” degan xulosani bermaydi. Aksincha, o‘tkir va uch oylik ta’sirlar farq qiladi. O‘tkir foydalanish ayrim anterior-posterior kuchlarni kamaytirar ekan, medial-lateral va vertikal kuch profilini o‘zgartiradi; uzoq muddatli foydalanishdan so‘ng propulsion xulqida moslashuv belgilari paydo bo‘ladi.

Tadqiqotda sog‘lom nazorat guruhi mavjud emas. Tadqiqotchilarning ayrim GRF qiymatlari “sog‘lom shaxslarda avval xabar qilingan qiymatlarga yaqinlashishi” haqidagi talqini ushbu tajribada bir vaqtning o‘zida o‘lchangan sog‘lom ishtirokchilar bilan bevosita taqqoslash emas.

Turkiya nuqtai nazaridan baholash: Tadqiqot AQShda, asosan erkak veteranlardan iborat kichik PAD namunasida o‘tkazilgan. Turkiyada periferik arteriya kasalligi bo‘lgan shaxslarda AFO qo‘llash ko‘rib chiqilganda, bu natijalarni bevosita klinik retsept yoki davolash tavsiyasi sifatida qo‘llash mumkin emas. Kasallikdagi tomir tuzilishi, klaudikatsiya darajasi, to‘piq-oyoq kuchi, teri yaxlitligi, diabet holati, ishlatiladigan AFO qattiqligi va bemorning yurish qobiliyati individual baholanishi kerak. Tadqiqot AFO arterial to‘silishni davolashini ko‘rsatmaydi; u faqat yurish biomexanikasi va yer reaksiya kuchlariga ta’sirini o‘rganadi.

Periferik arteriya kasalligida yurish nega o‘zgaradi?

Periferik arteriya kasalligida pastki ekstremita arteriyalaridagi aterosklerotik torayishlar, ayniqsa jismoniy faoliyat vaqtida mushaklarning kislorodga ehtiyoji bilan qon oqimi o‘rtasidagi muvozanatning buzilishiga olib kelishi mumkin. Tadqiqotga kiritilgan ishtirokchilarda jismoniy faoliyat bilan cheklanuvchi klaudikatsiya tarixi mavjud edi.

Manbada PAD bo‘lgan shaxslar yurish vaqtida to‘piq plantar fleksor momenti va quvvati, tizza hamda son bo‘g‘imi quvvatlari pastroq va qadam uzunligi qisqaroq bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan. Tadqiqotchilarning AFO qo‘llash ortidagi asosiy mexanik g‘oyasi ham, ayniqsa, boldir mushaklaridagi ushbu kuch yetishmovchiligini tashqi mexanik qo‘llab-quvvatlashdir.

AFO nima va ushbu tadqiqotda qaysi turi ishlatilgan?

To‘piq-oyoq ortezi pastki oyoq va to‘piq harakatini mexanik ravishda yo‘naltiradigan tashqi yordamchi qurilmadir. Ushbu tadqiqotda ishlatilgan ikki mahsulot:

• Trulife Matrix AFO,
• Ottobock WalkOn Reaction AFO

deb ko‘rsatilgan.

Har ikkala model ham karbon-kompozit, bo‘g‘imsiz tuzilishga ega bo‘lib, to‘piq harakatini nazorat qilish va push-off vaqtida yordam berish uchun mo‘ljallangan. Qaysi AFO ishlatilishi hamkorlik qilgan ortez mutaxassisining tavsiyasiga ko‘ra belgilangan.

Manbaning 5-sahifasidagi 2-rasmda bilateral AFOlarning ishtirokchilarning ikki oyog‘iga taqilgan holati, laboratoriyadagi 10 metrlik yurish yo‘lagi va AFO bilan yurish namunasi ko‘rsatilgan.

AFOdan o‘tkir foydalanish bilan uch oylik aralashuv bir xil narsa emas

Tadqiqotni to‘g‘ri tushunish uchun ikki tushunchani ajratish kerak:

Sharoit ta’siri: Ishtirokchining laboratoriya sinovida ayni paytda AFO bilan yoki AFOsiz yurishidir.

Aralashuv ta’siri: Ishtirokchining uch oy davomida AFOdan foydalanishi va ushbu muddat oxirida qayta baholanishidir.

Bu farq, ayniqsa, propulsion kuchi nuqtai nazaridan muhim. O‘tkir AFO sharoiti propulsion cho‘qqi kuchini kamaytirar ekan, uch oylik AFO aralashuvidan so‘ng aralashuv-avval guruhida AFO bilan va AFOsiz yurish o‘rtasidagi boshlang‘ich farq yo‘qolgan.

Ishtirokchilar qanday tanlandi?

Ishtirokchilar Nebraska and Western Iowa Veterans Affairs Medical Center klaudikatsiya klinikasidan jalb qilindi. Tadqiqotga kiritilish uchun yozma xabardor rozilik bera olish, klaudikatsiya tarixiga ega bo‘lish va to‘piq-bilak indeksining 0,9 dan past bo‘lishi kabi mezonlar qo‘llanildi.

Tinch holatdagi og‘riq yoki PADga bog‘liq to‘qima yo‘qotilishi bo‘lganlar, o‘tkir pastki ekstremita ishemiyasi mavjud shaxslar yoki yurish qobiliyati klaudikatsiyadan tashqari tayanch-harakat, nevrologik, yurak yoki o‘pka muammolari bilan cheklangan shaxslar tadqiqotdan chiqarildi.

Namuna yo‘qotilishi nega muhim?

Tadqiqot oqim sxemasida 50 nafar mos shaxs 25 nafardan ikki guruhga randomizatsiya qilingani ko‘rsatilgan. Biroq boshlang‘ich baholashga nazorat-avval guruhida 22, aralashuv-avval guruhida 11 kishi yetib kelgan. Uchinchi oyda bu sonlar 17 va 5, oltinchi oyda esa 14 va 5 bo‘lgan.

Natijada ikki asosiy statistik model bir xil miqdordagi ishtirokchini ishlatmaydi:

Aralashuv-avval guruhining atigi besh kishi bilan tahlil qilinishi natijalardagi noaniqlik va umumlashtirish muammosini kuchaytiradi. Tadqiqotchilar ham ushbu nomutanosib ishtirokchi yo‘qotilishini ochiq cheklov sifatida qayd etadi.

Ishtirokchilar profili qanday edi?

Pre–post tahlilidagi nazorat-avval guruhining median yoshi 71,5 yil, aralashuv-avval guruhiniki 70,0 yil; aralashuv–aralashuvsiz tahlilda esa mos ravishda 72,0 va 70,0 yil edi.

Tahlil namunasidagi barcha ishtirokchilar erkak edi. Tadqiqotchilar buning asosan mahalliy Veterans Affairs markazi orqali ishtirokchilar jalb qilinganiga bog‘liqligini va natijalarni ayollarga yoki veteran bo‘lmagan guruhlarga umumlashtirishni cheklashini ta’kidlaydi.

Uch oylik AFO aralashuvida nima qilindi?

Aralashuv davrida ishtirokchilardan AFOlarni uyqu va dushdan tashqari imkon qadar doimiy ishlatish so‘raldi. Shuningdek, klinitsistlarning odatiy tavsiyasiga muvofiq haftaning ko‘p kunlarida kuniga kamida 30 daqiqa yurish tavsiya qilindi.

Shu sababli uch oylik aralashuv faqat laboratoriyada AFO taqib bir necha qadam yurishdan farq qiladi; u kundalik foydalanish va yurish xulqini o‘z ichiga oladi.

Yer reaksiya kuchlari qanday o‘lchandi?

Ma’lumotlar University of Nebraska at Omaha yurish laboratoriyasida boshlang‘ich, uchinchi oy va oltinchi oy tashriflarida to‘plandi.

Ishtirokchilar 10 metr uzunlikdagi yurish yo‘lagida o‘zlari tanlagan tezlikda yurdi. Yo‘lga o‘rnatilgan sakkizta pyezoelektrik kuch platformasi uch o‘lchamli yer reaksiya kuchlarini 1000 Hz namuna olish chastotasida qayd etdi.

Har bir shaxs klaudikatsiya og‘rig‘i boshlanishidan oldin, ya’ni og‘riqsiz yurish vaqtida sinovdan o‘tkazildi. Sinovlar orasida majburiy bir daqiqalik tanaffus berildi. Har bir sharoitda beshta muvaffaqiyatli tovoni bilan tegish va toe-off hodisasi olinmaguncha sinovlar davom ettirildi.

Qaysi oyoq tahlil qilindi?

Klaudikatsiya belgilarining og‘irligiga ko‘ra eng ko‘p zararlangan ekstremita tanlandi. Yer reaksiya kuchlari tana massasiga nisbatan normallashtirildi va N/kg yoki impuls uchun N·s/kg birliklarida xabar qilindi.

Anterior-posterior kuch nimani ko‘rsatadi?

Anterior-posterior yo‘nalishda tovon tegishidan keyingi manfiy cho‘qqi tormozlash kuchi, toe-offdan oldingi musbat cho‘qqi esa propulsion/oldinga itarish kuchi deb ta’riflandi.

Tormozlash impulsi oyoq tegishidan o‘rta tayanch fazasigacha, propulsion impulsi esa o‘rta tayanchdan toe-offgacha kuchning vaqt bo‘yicha integralidir.

Medial-lateral va vertikal kuchlar qanday ta’riflandi?

Medial-lateral yo‘nalishda minimal cho‘qqi lateral, maksimal cho‘qqi esa medial GRF sifatida belgilandi.

Vertikal kuch egri chizig‘ida uch nuqta tekshirildi:

• \(F_{z1}\): birinchi maksimum,
• \(F_{zmin}\): ikki cho‘qqi orasidagi mahalliy minimum,
• \(F_{z2}\): ikkinchi maksimum.

Ma’lumotlar qanday qayta ishlandi?

Xom kuch platformasi ma’lumotlari Cortex 8.1.4.2039, Visual3D v2024.07.2 va maxsus MATLAB R2017b dasturi yordamida qayta ishlandi. GRF ma’lumotlariga 12 Hz kesish chastotasiga ega ikkinchi tartibli Butterworth filtri qo‘llandi.

Statistik usul qanday edi?

Boshlang‘ich demografik farqlar median va kvartillar oralig‘i asosida Wilcoxon Rank Sum testi bilan baholandi.

Yer reaksiya kuchlari uchun ikkita alohida uch omilli chiziqli aralash model tuzildi:

1. Uch oylik AFO aralashuvidan oldingi va keyingi holatni taqqoslash.
2. Uch oylik AFO aralashuvi bilan aralashuvsiz davrni taqqoslash.

Sharoit, guruh va vaqt omillari hamda ularning o‘zaro ta’sirlari baholandi. Ahamiyatli bo‘lmagan o‘zaro ta’sirlar orqaga tanlash usuli bilan modeldan chiqarildi; asosiy ta’sirlar modelda saqlandi. Ahamiyatli o‘zaro ta’sirlarning juft taqqoslashlarida Bonferroni tuzatishi qo‘llandi. Statistik tahlil SAS 9.4 yordamida bajarildi.

Pre–post tahlilida propulsion kuchiga nima bo‘ldi?

Pre–post modelida AFO aralashuvining o‘zi yoki guruh omili propulsion cho‘qqi kuchiga ahamiyatli asosiy ta’sir ko‘rsatmadi. Biroq yurish sharoiti ahamiyatli edi:

Farq ahamiyatli edi (\(p<0,01\)). Ya’ni qurilma ayni paytda taqilganida o‘lchangan faol propulsion kuchi kichikroq edi.

Bu topilmani o‘z-o‘zidan “AFO bilan yurish yomonlashdi” deb talqin qilib bo‘lmaydi. Tadqiqot muhokamasiga ko‘ra, qurilma to‘piqning tabiiy harakatini cheklashi va boldir mushaklari ishlab chiqarishi kerak bo‘lgan plantar fleksor chiqishini kamaytirishi mumkin; shu bilan birga karbon-kompozit tuzilma tovon tegishida energiya saqlab, push-off vaqtida uni qaytarishi mumkin.

Tormozlash kuchi nimani ko‘rsatdi?

Pre–post modelida tormozlash cho‘qqi kuchi uchun aralashuv (\(p=0,3\)), sharoit (\(p=0,4\)) yoki guruh (\(p=0,6\)) ahamiyatli emas edi. Tormozlash impulsida ham ahamiyatli asosiy ta’sirlar topilmadi.

Bunga qarshi ravishda, aralashuv–aralashuvsiz modelida vaqt bilan sharoit o‘rtasida tormozlash cho‘qqi kuchi uchun ahamiyatli o‘zaro ta’sir topildi (\(p<0,01\)). Boshlang‘ich AFO sharoitida tormozlash kuchining kattaligi kichikroq edi; uch oylik tashrifda sharoitlar o‘rtasidagi bu farq endi xuddi shu tarzda kuzatilmadi.

Tadqiqotchilar buni vaqt o‘tishi bilan AFOda yurishga moslashuv rivojlangan bo‘lishi mumkinligi bilan izohlamoqda.

Medial-lateral kuchlarda o‘tkir AFO ta’siri

Pre–post modelida AFO bilan yurish paytida medial GRF:

0,65 N/kg

va AFOsiz:

0,61 N/kg

deb topildi (\(p=0,02\)).

Lateral kuch AFO bilan −0,26 N/kg, AFOsiz esa −0,31 N/kg edi (\(p=0,03\)). Manfiy ishora lateral yo‘nalishni ifodalaganligi sababli natija lateral kuch kattaligi AFO bilan kamayganini anglatadi.

Tadqiqotchilar medial GRFning ortishi va lateral GRF kattaligining kamayishi AFOning to‘piq-oyoq barqarorligiga ko‘rsatgan yordami bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini muhokama qilmoqda. Bu to‘g‘ridan-to‘g‘ri klinik muvozanat testi emasligini unutmaslik kerak.

Vertikal kuch profilida nima o‘zgardi?

Pre–post tahlilida birinchi vertikal maksimum \(F_{z1}\) AFO bilan:

10,38 N/kg

va AFOsiz:

10,16 N/kg

deb xabar qilindi (\(p<0,01\)).

\(F_{zmin}\) va \(F_{z2}\) ushbu modelda sharoitning ahamiyatli ta’sirini ko‘rsatmadi.

Aralashuv–aralashuvsiz modelida esa AFO bilan yurish \(F_{z1}\) uchun ahamiyatli darajada yuqoriroq natija berdi. Manba \(F_{z2}\) ham AFO bilan ahamiyatli darajada yuqoriroq bo‘lganini xabar qiladi.

Uch oylik foydalanish propulsion xulqini o‘zgartirdimi?

Bu nuqta tadqiqotning eng muhim va ayni paytda eng oson noto‘g‘ri talqin qilinadigan topilmalaridan biridir.

Aralashuv-avval guruhida boshlang‘ich bosqichda:

Farq ahamiyatli edi (\(p=0,01\)).

Uch oylik AFO aralashuvidan keyin xuddi shu guruhda AFO bilan va AFOsiz yurish o‘rtasidagi propulsion cho‘qqi kuchi farqi endi ahamiyatli emas edi (\(p=1,00\)).

Tadqiqotchilar bu o‘zgarishni uch oylik foydalanishdan so‘ng AFO bilan yurish paytida propulsion qobiliyati yaxshilanganini ko‘rsatuvchi topilma sifatida talqin qilmoqda. Biroq manbada bu natija “AFOsiz yurishdan aniq ravishda yuqoriroq propulsion olindi” tarzida xabar qilinmagan.

Sog‘lom odamlar bilan bevosita taqqoslash qilindimi?

Yo‘q. Ushbu klinik tadqiqotda yosh bo‘yicha moslashtirilgan sog‘lom nazorat guruhi mavjud emas.

Tadqiqotdagi “sog‘lom shaxslarda avval xabar qilingan qiymatlarga yaqinlashish” talqini ilgari chop etilgan GRF tadqiqotlari bilan kontekstual taqqoslashga asoslanadi. Shu sababli buni ayni laboratoriyada bir vaqtda o‘tkazilgan PAD–sog‘lom nazorat taqqoslashidek ko‘rsatmaslik kerak.

Biror zarar haqida xabar berildimi?

Manbada klinik tadqiqot davomida ishtirokchilar tomonidan hech qanday nojo‘ya zarar yoki jarohat haqida xabar berilmagani qayd etilgan.

Biroq kichik namuna, qurilmalarning individual sozlanishi va tadqiqot muddatining cheklanganligi sababli bu natija butun PAD populyatsiyasi uchun umumiy xavfsizlik kafolatini anglatmaydi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• PAD bo‘lgan ushbu namunada bilateral AFO bilan yurish yer reaksiya kuchi profilini o‘tkir ravishda o‘zgartirgan.
• Pre–post modelida AFO sharoitidagi propulsion cho‘qqi kuchi AFOsiz sharoitdagidan pastroq.
• AFO bilan medial GRF oshgan, lateral GRF kattaligi kamaygan.
• AFO bilan birinchi vertikal GRF cho‘qqisi \(F_{z1}\) oshgan.
• Aralashuv–aralashuvsiz modelida \(F_{z1}\) va \(F_{z2}\) AFO sharoitida yuqoriroq deb xabar qilingan.
• Aralashuv-avval guruhidagi boshlang‘ich AFO–AFOsiz propulsion farqi uch oylik AFO aralashuvidan so‘ng yo‘qolgan.
• Tadqiqot davomida nojo‘ya zarar yoki jarohat haqida xabar berilmagan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan yoki hali isbotlamagan xulosalar

• AFOlar periferik arteriyalardagi aterosklerotik to‘silishni davolashi ko‘rsatilmagan.
• AFO taqilishi bilanoq barcha GRF ko‘rsatkichlari yaxshilanishi ko‘rsatilmagan.
• O‘tkir AFO qo‘llanishida propulsion cho‘qqi kuchi oshishi ko‘rsatilmagan; pre–post modelida aksincha natija topilgan.
• Sog‘lom nazorat guruhi bilan bevosita randomizatsiyalangan taqqoslash o‘tkazilmagan.
• Natijalarni ayollarga yoki veteran bo‘lmagan kengroq PAD populyatsiyasiga umumlashtirish mumkinligi ko‘rsatilmagan.
• Trulife Matrix va Ottobock WalkOn Reaction modellaridan biri ikkinchisidan ustunligi sinovdan o‘tkazilmagan.
• AFO qattiqligining uzoq muddatli GRF natijalariga ta’siri bevosita sinovdan o‘tkazilmagan.
• Yurish tezligi statistik kovariat sifatida nazorat qilinmagani uchun uning GRFga ehtimoliy hissasi ajratib ko‘rsatilmagan.

Tadqiqot usuli va natijalari

Tadqiqot dizaynining qisqacha mazmuni

Pre–post modelidagi asosiy sharoit natijalari

Pre–post modelida tormozlash cho‘qqi kuchi, tormozlash impulsi, propulsion impulsi, \(F_{zmin}\) va \(F_{z2}\) uchun sharoitning ahamiyatli asosiy ta’siri xabar qilinmagan.

Aralashuv–aralashuvsiz modelidagi asosiy topilmalar

Manbadagi Fz2 qiymati bo‘yicha hisobot izohi

Aralashuv–aralashuvsiz natijalar bo‘limida manba \(F_{z2}\) uchun AFO sharoitini 9,97 ± 0,10 va AFOsiz sharoitni 9,78 ± 0,10 N/kg deb xabar qiladi. Xuddi shu sonli qiymatlarning darhol oldin \(F_{z1}\) uchun ham berilgani e’tiborga molik. Manbada bu qiymatlar xato ekanligi bo‘yicha tuzatish yoki izoh bo‘lmagani sababli raqamlar o‘zgartirilmasdan saqlandi.

Namuna hajmi nuqtai nazaridan muhim cheklov

Ushbu maqola asosiy klinik tadqiqotning sub-tahlilidir. Manba aniq ravishda namuna hajmi ushbu ishda o‘rganilgan GRF natijalariga ko‘ra emas, boshlang‘ich klaudikatsiya yurish masofasiga ko‘ra belgilanganini qayd etadi.

Shu sababli, ayniqsa kichik aralashuv-avval kichik guruhida ayrim statistik jihatdan ahamiyatsiz natijalarni “ta’sir mutlaqo yo‘q” tarzida talqin qilish to‘g‘ri emas.

AFO turlari

Tadqiqotchilar ikki AFOning mexanik xususiyatlari va qattiqligi farq qilishi mumkinligini, bu esa ayniqsa medial-lateral GRF hamda propulsion kuchiga ta’sir qilishi mumkinligini cheklov sifatida tan oladi.

O‘zi tanlangan yurish tezligining ta’siri

Ishtirokchilar laboratoriya yo‘lagida o‘zlari tanlagan tezlikda yurdi. Yurish tezligi statistik tahlilda kovariat sifatida ishlatilmadi.

Manba buni ochiq cheklov sifatida qayd etib, keyingi tadqiqotlarda AFO turlarini taqqoslashda yurish tezligini nazorat qilish kerakligini bildiradi.

Natijalarning klinik ma’nosi qanday chegaralanishi kerak?

Ushbu tadqiqot AFOni PADning tomir kasalligini bartaraf etuvchi davolash sifatida baholamaydi. O‘lchangan natijalar yurish kinetikasi va yer reaksiya kuchlariga tegishli.

Shu sababli ma’lumotlar AFOlar ayrim PAD bemorlarida mexanik yurish yordamini ta’minlashi mumkinligini ko‘rsatadi; biroq bu qurilma tanlovi, foydalanish muddati va bemorning mosligi bo‘yicha individual klinik baholash zaruratini yo‘qotmaydi.

Manba va usul izohi

To‘liq asl tadqiqot nomi: Ankle Foot Orthosis Intervention Improves the Ground Reaction Forces During Walking in Patients with Peripheral Artery Disease (Randomized Clinical Trial)

Mualliflar va asl tartib: Zahra Salamifar; Farahnaz Fallahtafti; Kaeli Samson; Iraklis I. Pipinos; Jason M. Johanning; Sara A. Myers.

Mas’ul muallif: Sara A. Myers.

Teng birinchi mualliflik / teng hissa: Manbada teng birinchi mualliflik yoki teng hissa haqida bayonot ko‘rsatilmagan.

Muassasa 1: Department of Biomechanics, University of Nebraska at Omaha, Omaha, Nebraska, USA.

Muassasa 2: Department of Biostatistics, University of Nebraska Medical Center, Omaha, Nebraska, USA.

Muassasa 3: Department of Surgery, University of Nebraska Medical Center, Omaha, Nebraska, USA.

Muassasa 4: Department of Surgery and VA Research Service, VA Nebraska-Western Iowa Health Care System, Omaha, Nebraska, USA.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan tadqiqot maqolasi; randomizatsiyalangan klinik tadqiqotning krossover GRF sub-tahlili.

Jurnal: Actuators.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Jild / son / maqola raqami: Jild 15, Son 4, Maqola 187.

DOI: 10.3390/act15040187

Yuborilgan: 2 Fevral 2026.

Qayta ko‘rib chiqilgan: 15 Mart 2026.

Qabul qilingan: 20 Mart 2026.

Nashr: 27 Mart 2026.

Akademik muharrirlar: Mahdy Eslamy va Mo Rastgaar.

Rasmiy nashr havolasi: https://www.mdpi.com/2076-0825/15/4/187

DOI havolasi: https://doi.org/10.3390/act15040187

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Moliyalashtirish: National Institutes of Health Grant R01 HD090333 va United States Department of Veterans Affairs, Rehabilitation Research and Development Service Merit Review I01RX003266.

Etika qo‘mitasi: Tadqiqot Helsinki deklaratsiyasi tamoyillariga muvofiq olib borilgan va tegishli etika qo‘mitalari tomonidan Protocol #0485-16 va #1576199 raqamlari bilan tasdiqlangan.

Xabardor rozilik: Barcha ishtirokchilardan yozma xabardor rozilik olingan.

Ma’lumotlardan foydalanish imkoniyati: Ma’lumotlar maxfiylik va etika cheklovlari sababli ochiq ma’lumotlar to‘plami sifatida taqdim etilmagan; asosli so‘rov bo‘yicha mas’ul muallifdan so‘rash mumkinligi qayd etilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Tadqiqotda ishlatilgan ayrim to‘piq-oyoq ortezlari Ottobock tomonidan ehson qilingani ochiqlangan. Mualliflar bundan boshqa manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Nojo‘ya hodisa: Tadqiqot davomida ishtirokchilar tomonidan nojo‘ya zarar yoki jarohat haqida xabar berilmagan.

Asosiy usul: Randomizatsiyalangan nazorat-avval / aralashuv-avval krossover dizayn; bilateral karbon-kompozit AFO; boshlang‘ich, 3 oy va 6 oy baholashlari; AFO va AFOsiz laboratoriya sharoitlari; 8 pyezoelektrik kuch platformasi; 1000 Hz uch o‘lchamli GRF yozuvi; 12 Hz ikkinchi tartibli Butterworth filtri; tana massasiga normallashtirish; ikkita alohida uch omilli chiziqli aralash model; Bonferroni bilan tuzatilgan juft taqqoslashlar.

Asosiy namuna cheklovi: 50 kishi randomizatsiya qilinganiga qaramay, ishtirokchi yo‘qotishlari sababli pre–post modelida 19 va aralashuv–aralashuvsiz modelida 22 kishi tahlil qilingan. Aralashuv-avval guruhida har ikkala modelda atigi besh kishi mavjud.

Jins bo‘yicha cheklov: Tahlil namunalaridagi barcha ishtirokchilar erkak. Tadqiqotchilar bu holat natijalarni ayollarga va veteran bo‘lmagan populyatsiyalarga umumlashtirishni cheklashini ta’kidlaydi.

Quvvat tahlili bo‘yicha cheklov: Namuna hajmi ushbu maqoladagi GRF natijalariga ko‘ra emas, asosiy klinik tadqiqotning boshlang‘ich klaudikatsiya yurish masofasiga ko‘ra belgilangan.

AFO heterojenligi: Trulife Matrix va Ottobock WalkOn Reaction nomli ikki xil AFO ishlatilgan va qurilmalar taqsimoti teng bo‘lmagan. Manba mexanik xususiyatlar va qattiqlikdagi farqlar ayrim yurish natijalariga ta’sir qilishi mumkinligini tan oladi.

Yurish tezligi bo‘yicha cheklov: Ishtirokchilar o‘zlari tanlagan tezlikda yurgan va yurish tezligi statistik modelga kovariat sifatida qo‘shilmagan.

Sog‘lom nazorat bo‘yicha cheklov: Tadqiqotda bir vaqtning o‘zida o‘lchangan sog‘lom nazorat guruhi yo‘q. Sog‘lom shaxslarga o‘xshash GRF profili haqidagi talqinlar avval chop etilgan ma’lumotlarga asoslanadi.

Manba ichidagi talqin izohi: Annotatsiyadagi umumiy “peak brake and propulsion GRF were significantly reduced” iborasi batafsil natijalar bo‘limidagi ikki xil statistik model ajratilmasdan o‘qilsa chalg‘itishi mumkin. Pre–post modelida tormozlash cho‘qqi GRF uchun sharoitning ahamiyatli asosiy ta’siri yo‘q; tormozlashdagi farq aralashuv–aralashuvsiz modelidagi vaqt × sharoit o‘zaro ta’siri kontekstida yuzaga chiqadi. Xuddi shunday, o‘tkir AFO qo‘llanilishi propulsion cho‘qqi GRFni kamaytirar ekan, uch oylik aralashuvdan keyin aralashuv guruhidagi sharoitlar o‘rtasidagi farqning yo‘qolishi tadqiqotchilar tomonidan yaxshilanish/moslashuv sifatida talqin qilingan.

Fz2 hisobot izohi: Aralashuv–aralashuvsiz natijalarida manba \(F_{z2}\) uchun AFO va AFOsiz sharoitlarga 9,97 va 9,78 N/kg qiymatlarini beradi; bu qiymatlar darhol oldin \(F_{z1}\) uchun berilgan qiymatlar bilan bir xil. Manbada buning tuzatishni talab qiladigan yozuv xatosi ekaniga doir ma’lumot bo‘lmagani uchun qiymatlar o‘zgartirilmagan.

Ilmiy talqin chegarasi: Ushbu natijalar AFO periferik arteriya kasalligining tomir patologiyasini davolashini yoki har bir PAD bemorida klinik foyda berishini ko‘rsatmaydi. Tadqiqot yurish kinetikasi va yer reaksiya kuchlarini baholaydi.

Ilmiy mazmun doirasi: Ushbu Verianla izohidagi namuna, qurilmalar, tadqiqot dizayni, laboratoriya usuli, statistik modellar, sonli GRF natijalari, cheklovlar va xavfsizlik ma’lumotlari faqat manba tadqiqotiga asoslanadi. Tashqi tekshiruv bibliografik nashr identifikatsiyasini tasdiqlash maqsadida ishlatilgan.