Ushbu tadqiqotning asosiy muammosi Aglaia turkumiga mansub oʻsimliklarda uchraydigan ikkilamchi metabolitlarning kimyoviy xilma-xilligi va ushbu molekulalarning biologik faollik salohiyatini tushunishdir. Aglaia, Meliaceae oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi boʻlib, tropik va subtropik hududlarda, ayniqsa Tinch okeani orollari, Shimoliy Avstraliya va Janubi-Sharqiy Osiyo atrofida keng tarqalgan. Tadqiqotda qayd etilganidek, bu turkum anʼanaviy tibbiyotdagi qoʻllanilishi va ikkilamchi metabolitlarning boy xilma-xilligi tufayli tabiiy mahsulotlar kimyosi, tibbiy kimyo va farmakologiya nuqtai nazaridan uzoq vaqtdan beri qiziqish uygʻotib keladi.

Aglaia turlarini ilmiy jihatdan muhim qiladigan omillardan biri flavaglin yoki rocaglate analoglari deb ataladigan maxsus tabiiy mahsulotlar sinfidir. Flavaglinlar odatda murakkab halqa tizimlariga ega, biologik faollik salohiyati tufayli eʼtibor tortadigan molekulalardir. Tadqiqotda ushbu sinf saratonga qarshi, virusga qarshi, yalligʻlanishga qarshi va insektitsid taʼsiri kabi keng farmakologik faollik spektri bilan bogʻliqligi bayon etiladi. Ammo bu yerda alohida eʼtibor berish kerak boʻlgan jihat shuki: ushbu tadqiqot mazkur molekulalarning odamlarda davolovchi taʼsirini koʻrsatadigan klinik tadqiqot emas. Tadqiqot oʻsimlikdan ajratilgan birikmalarning tuzilishini aniqlaydigan va ayrim laboratoriya sinovlarida ularning faolligini skrining qiladigan tabiiy mahsulotlar kimyosi tadqiqotidir.

Aglaia elaeagnoidea, tadqiqot markazidagi oʻsimlikdir. Tadqiqotda ushbu oʻsimlikning barg, ildiz, poʻstloq va meva kabi turli qismlari anʼanaviy ravishda yalligʻlanish, teri kasalliklari, isitma va mikrob infeksiyalari bilan bogʻliq holatlarda qoʻllanilgani qayd etiladi. Avvalgi fitokimyoviy tadqiqotlar bu turdan flavaglinlar, terpenoidlar va limonoidlar kabi turli birikmalar ajratilganini koʻrsatgan. Ushbu tadqiqot esa ayniqsa oʻsimlik mevalariga eʼtibor qaratib, ilgari tavsiflanmagan beshta birikma haqida xabar beradi.

Tadqiqotdagi ilmiy boʻshliq aynan shu yerda yuzaga keladi: A. elaeagnoidea boʻyicha ilgari kimyoviy tadqiqotlar oʻtkazilgan boʻlsa-da, mevalardan olinadigan birikmalar xilma-xilligi va ayniqsa noodatiy tuzilishga ega flavaglin analoglari toʻliq maʼlum emas. Tadqiqotchilar bu boʻshliqni toʻldirish uchun meva materialini ekstraksiya qilgan, fraksiyalarga ajratgan, xromatografik usullar bilan sof birikmalarni izolyatsiya qilgan va ularning tuzilishini ilgʻor spektroskopik hamda hisoblash usullari bilan tasdiqlagan.

Tadqiqotda beshta birikma ajralib turadi:

• Birikma 1: Aglaiaelaeagnolide A deb nomlangan yangi qafassimon siklogeksenon flavaglin.
• Birikma 2: Aglaiaelaeagnolide B deb nomlangan, birikma 1 ga strukturaviy jihatdan oʻxshash, biroq bitta qoʻshimcha kislorod atomi va C-10 da gidroksi/gemiketal xususiyatini saqlaydigan ikkinchi flavaglin.
• Birikma 3: (1S,4S,5S,7S,10R) 1,5-epoxy-4,11-dihydroxyguaiane sifatida aniqlangan guaiane turidagi seskviterpen.
• Birikma 4: (1S,4R,5S,7S,10R) 1,5-epoxy-4,11-dihydroxyguaiane sifatida aniqlangan, stereokimyoviy jihatdan farqli guaiane turidagi seskviterpen.
• Birikma 5: (1R,4R,5R,7S,10R) 1,5-epoxy-4,11-dihydroxyguaiane sifatida aniqlangan uchinchi guaiane turidagi seskviterpen.

Ushbu birikmalar orasida eng eʼtiborlilari 1 va 2 birikmalardir. Chunki bu ikki molekula benzopiran flavaglin skeleti ichida klassik kutilmadan tashqaridagi arxitekturani namoyish etadi. Tadqiqotga koʻra A halqa aromatik xususiyatdan chekinib, siklogeksenon tuzilishiga aylangan. Bundan tashqari, C-11/C-5a orasida lakton koʻprigi va C-10/C-1a orasida efir koʻprigi mavjud. Ushbu ikki koʻprik molekulaga qafassimon uch oʻlchamli qatʼiylik beradi. Buni kundalik oʻxshatish bilan tushuntirsak, tekis molekulyar skelet ustiga ikkita bogʻlovchi kamar oʻrnatilgandek tasavvur qilish mumkin; bu bogʻlanishlar molekulaning fazoda barqarorroq, mahkamroq va murakkabroq shakl olishiga sabab boʻladi.

Bunday murakkab tuzilmalar tabiiy mahsulotlar kimyosida muhimdir; chunki molekulaning uch oʻlchamli shakli uning biologik nishonlar bilan qanday oʻzaro taʼsirlashishiga kuchli taʼsir qilishi mumkin. Ammo ushbu tadqiqotda “bu tuzilmalar biologik nishonlarga aynan qanday bogʻlanadi” degan masala aniq koʻrsatilmagan. Tadqiqot tuzilmani aniqlash va ayrim hujayra/ferment sinovlaridagi faollik skriningiga qaratilgan. Shu sababli molekulyar mexanizm boʻyicha qatʼiy davolash yoki dori ishlab chiqish daʼvosini ilgari surib boʻlmaydi.

Tuzilmani aniqlashda ishlatilgan HR-ESI-MS maʼlumotlari molekulaning massa/zaryad signallari va molekulyar formulasini aniqlash uchun qoʻllangan. Birikma 1 uchun molekulyar formula quyidagicha berilgan:

\[ C_{26}H_{22}O_{8} \]

Bu formulada C uglerodni, H vodorodni va O kislorodni anglatadi. Formula birikma 1 tarkibida 26 ta uglerod, 22 ta vodorod va 8 ta kislorod atomi borligini bildiradi. Tadqiqotda ushbu molekulyar formula 16 darajali toʻyinmaganlikka mos kelishi qayd etilgan. Toʻyinmaganlik darajasi molekuladagi halqalar va qoʻsh bogʻlar kabi strukturaviy unsurlarning umumiy murakkabligini tushunishga yordam beradigan tushunchadir. Yuqori toʻyinmaganlik darajasi molekulada koʻplab halqalar, qoʻsh bogʻlar yoki karbonil xususiyatlari borligini anglatishi mumkin.

Birikma 2 uchun molekulyar formula quyidagicha aniqlangan:

\[ C_{26}H_{22}O_{9} \]

Birikma 2 birikma 1 ga nisbatan bitta qoʻshimcha kislorod atomini saqlaydi. Tadqiqotda bu farq birikma 2 da qoʻshimcha gidroksi yoki efir funksiyasi boʻlishi mumkinligini koʻrsatgan; NMR korrelyatsiyalari ushbu qoʻshimcha gidroksi guruhi C-10 bilan bogʻliqligini qoʻllab-quvvatlagan. C-10 uglerodining yaqqol past maydon/kimyoviy siljish xususiyatini koʻrsatishi ham gemiketal uglerod talqinini qoʻllab-quvvatlagan.

Birikma 3, 4 va 5 uchun molekulyar formula bir xil:

\[ C_{15}H_{26}O_{3} \]

Ushbu uch birikma atomlar soni bir xil boʻlsa-da, turli stereokimyoviy joylashuvlarga ega. Yaʼni atomlarning bogʻlanish tartibi katta darajada oʻxshash boʻlsa ham, ularning fazodagi yoʻnalishi farq qiladi. Kimyoda bu ayniqsa muhim; chunki molekulaning oʻng-chapga oʻxshash uch oʻlchamli joylashuvi biologik tizimlardagi xatti-harakatini oʻzgartirishi mumkin. Tadqiqotda birikma 3–5 guaiane turidagi seskviterpenlar ekani va ularning stereokimyosi faqat NOESY maʼlumotlari bilan qatʼiy aniqlanmagani, shu sababli hisoblashga asoslangan ¹³C-NMR va optik rotatsiya tahlillari ham ishlatilgani qayd etiladi.

Tadqiqotdagi Shakl 1 izolyatsiya qilingan beshta birikmaning kimyoviy tuzilishini koʻrsatadi. Ushbu shakl birikma 1 va 2 ning flavaglin asosidagi murakkabroq va kislorodga boy tuzilishini, birikma 3–5 ning esa guaiane turidagi seskviterpen skeletini qiyosiy tarzda taqdim etadi. Birikma 1 va 2 da A, B va C halqalar hamda koʻpriklangan qafas arxitekturasi yaqqol koʻrinsa, birikma 3–5 da ixchamroq terpenoid halqa tizimi koʻrinadi. Ushbu tasvir tadqiqotning kimyoviy yadrosini tushunish uchun muhim: tadqiqot faqat biologik faollik emas, avvalo “ilgari tavsiflanmagan kimyoviy arxitekturalar” haqida xabar beradi.

Shakl 2 HMBC va COSY korrelyatsiyalarini koʻrsatadi. COSY bir-biriga qoʻshni protonlar bogʻlanishini kuzatishga xizmat qiladi; HMBC esa protonlar bilan uzoqroqdagi uglerodlar oʻrtasidagi korrelyatsiyalarni koʻrsatib, atomlar molekula ichida qanday bogʻlanganini tushunishga yordam beradi. Tadqiqotda ushbu korrelyatsiyalar birikma 1 va 2 da fenil guruhi, para-metoksifenil guruhi, siklogeksenon qismi, keton karbonili, metoksi guruhlari, gidroksi guruhlari va koʻprik bogʻlanishlarining joyini aniqlash uchun ishlatilgan. Birikma 3–5 uchun esa guaiane skeletini qurishda H₂-2/H₂-3 va H₃-14/H₂-9/H₂-8/H-7/H₂-6 kabi spin tizimlari va HMBC bogʻlanishlari ishlatilgan.

Shakl 3 NOESY korrelyatsiyalarini koʻrsatadi. NOESY atomlarning bogʻ orqali emas, fazoda bir-biriga yaqinligi orqali maʼlumot beradi. Bu, ayniqsa, stereokimyoviy joylashuvni aniqlashda muhimdir. Birikma 1 da H-4, 3-fenil guruhi va koʻpriklangan C-10 qismi fazoda bir xil tomonga yaqin joylashgani xulosasiga kelingan; bu holat molekulaning nisbiy konfiguratsiyasini aniqlashga hissa qoʻshgan. Birikma 3–5 uchun ham NOESY korrelyatsiyalari hisoblash natijalarini qoʻllab-quvvatlovchi qoʻshimcha dalil sifatida ishlatilgan.

Shakl 4 birikma 1 va 2 ning eksperimental ECD spektrlari bilan TD-DFT hisoblangan egri chiziqlarini taqqoslaydi. ECD kiral molekulalarda mutlaq konfiguratsiyani aniqlash uchun ishlatiladigan kuchli spektroskopik yondashuvdir. Tadqiqotda birikma 1 uchun musbat Cotton effektlari 203 nm, 229 nm va 304 nm da; manfiy Cotton effekti esa 254 nm da qayd etilgan. Birikma 2 uchun ham musbat Cotton effektlari 202 nm, 229 nm va 305 nm da; manfiy Cotton effekti 251 nm da berilgan. Eksperimental spektrlarning hisoblangan spektrlar bilan mosligi birikma 1 va 2 ning mutlaq konfiguratsiyalarini aniqlashni qoʻllab-quvvatlagan.

Shakl 5 birikma 1 va 2 uchun eksperimental ¹³C-NMR kimyoviy siljishlari bilan GIAO-STS hisoblangan ¹³C-NMR qiymatlari oʻrtasidagi chiziqli regressiyani koʻrsatadi. Ushbu grafik hisoblash maʼlumotlari bilan eksperimental maʼlumotlar juda yuqori darajada mos ekanini koʻrsatadi. Tadqiqotda har ikki birikma uchun aniqlangan moslik quyidagicha berilgan:

\[ R^{2} = 0.9993 \]

Bu yerda R², hisoblangan qiymatlar eksperimental qiymatlarni qanchalik yaxshi tushuntirishini koʻrsatuvchi determinatsiya koeffitsiyentidir. Uning 1 ga juda yaqin boʻlishi eksperimental va hisoblangan uglerod kimyoviy siljishlari oʻrtasida juda kuchli moslik borligini bildiradi.

Birikma 1 uchun xato qiymatlari:

[ MAE = 0.75 \, ppm ]

[ RMS = 0.97 \, ppm ]

Birikma 2 uchun xato qiymatlari:

[ MAE = 0.80 \, ppm ]

[ RMS = 1.03 \, ppm ]

MAE oʻrtacha mutlaq xatoni; RMS esa ildiz ostidagi oʻrtacha kvadrat xatoni anglatadi. ppm NMR kimyoviy siljishlarida ishlatiladigan “parts per million” birligidir. Ushbu qiymatlarning pastligi hisoblangan tuzilma tayinoti eksperimental NMR maʼlumotlari bilan yaxshi mos kelishini koʻrsatadi. Muhim jihat shuki, tadqiqotchilar faqat spektrning vizual talqiniga tayanmagan; eksperimental va hisoblash maʼlumotlarini birgalikda ishlatib, murakkab molekula tuzilishini ishonchliroq qoʻllab-quvvatlagan.

Tadqiqotdagi biologik sinovlar toʻrtta asosiy yoʻnalishda oʻtkazilgan: HepG2 va SK-LU-1 hujayralariga qarshi sitotoksik faollik, α-glukozidaza ingibitsiyasi, ksantin oksidaza ingibitsiyasi va LPS bilan stimulyatsiya qilingan RAW 264.7 makrofaglarida azot oksidi ishlab chiqarilishini ingibitsiya qilish. Ushbu sinovlar molekulalarning turli biologik tizimlarda qanday tutishini skrining qilish uchun ishlatilgan. Ammo bu sinovlarning hech biri klinik taʼsir dalili emas. Masalan, HepG2 va SK-LU-1 hujayra liniyalarida sitotoksiklik kuzatilishi bevosita “saratonni davolash” degani emas. Bu faqat hujayra kulturasi darajasida oʻlchangan faollik signalidir.

Tadqiqotda biologik faollikni baholash uchun IC₅₀ qiymatlari ishlatilgan. IC₅₀, taʼsirning 50 foiz darajasida namoyon boʻlishi uchun zarur konsentratsiyani anglatadi. Umuman olganda, pastroq IC₅₀ qiymati sinov qilingan sharoitda kuchliroq faollikni bildiradi. Ammo IC₅₀ qiymatining oʻzi molekula xavfsiz, selektiv, klinik jihatdan samarali yoki dori nomzodi ekanini isbotlamaydi.

Biologik faollik natijalarida birikma 1 va 2 azot oksidi ishlab chiqarilishini sezilarli darajada ingibitsiya qilgani koʻrinadi. RAW 264.7 makrofag hujayralari LPS bilan faollashtirilganda yalligʻlanish javobi bilan bogʻliq azot oksidi ishlab chiqarilishi oshishi mumkin. Ushbu model yalligʻlanishga qarshi faollik salohiyatini skrining qilish uchun ishlatiladigan laboratoriya yondashuvidir. Tadqiqotda birikma 1 uchun NO ingibitsiya IC₅₀ qiymati 28,6 µM, birikma 2 uchun esa 11,4 µM deb berilgan. Musbat nazorat L-NMMA uchun qiymat 29,8 µM. Bu natija ayniqsa birikma 2 ushbu sinov sharoitlarida NO ishlab chiqarilishini kuchli ingibitsiya qilganini koʻrsatishi mumkin.

Shunga qaramay, tadqiqot ushbu taʼsir qaysi molekulyar mexanizm orqali yuz berishini batafsil aniqlamaydi. NO ishlab chiqarilishining kamayishi potensial yalligʻlanishga qarshi faollik signali sifatida talqin qilinishi mumkin; ammo yalligʻlanish biologiyasining murakkabligi hisobga olinsa, bu natijani keyingi mexanistik tadqiqotlar, toksiklik tahlillari, selektivlik sinovlari, hayvon tadqiqotlari va klinik baholashlarsiz bevosita davolash taʼsiriga aylantirish toʻgʻri emas.

Sitotoksiklik boʻyicha birikma 1–5 HepG2 va SK-LU-1 hujayra liniyalariga qarshi 16,7–66,0 µM oraligʻida IC₅₀ qiymatlarini koʻrsatgan. Musbat nazorat ellipticine esa HepG2 uchun 1,3 µM, SK-LU-1 uchun 1,4 µM qiymatiga ega. Ushbu taqqoslash ajratilgan birikmalarda sitotoksik faollik borligini, ammo musbat nazoratga qaraganda zaifroq ekanini koʻrsatadi. Birikma 1 HepG2 uchun 16,7 µM va SK-LU-1 uchun 17,3 µM qiymatlari bilan ushbu guruhda nisbatan kuchliroq sitotoksiklik koʻrsatgan.

α-glukozidaza ingibitsiyasi natijalarida birikmalar 66,1–153,5 µM oraligʻida IC₅₀ qiymatlarini bergan. Musbat nazorat acarbose uchun qiymat 46,4 µM. Shu sababli tadqiqotda birikmalar α-glukozidaza ingibitsiyasida musbat nazoratdan zaifroq ekani koʻrinadi. Ksantin oksidaza ingibitsiyasida esa guaiane turidagi seskviterpenlar 3–5 aniqroq, biroq baribir musbat nazoratga qaraganda cheklangan faollik koʻrsatgan. Birikma 3 uchun 75,3 µM, birikma 4 uchun 50,6 µM, birikma 5 uchun 53,7 µM qiymatlari berilgan, flavaglinlar 1 va 2 uchun esa IC₅₀ qiymati 100 µM dan yuqori, yaʼni nofaol deb qayd etilgan. Musbat nazorat allopurinol esa 3,0 µM qiymatiga ega.

Ushbu natijalar tadqiqot uchun ikkita asosiy xabar beradi. Birinchidan, birikma 1 va 2 kimyoviy jihatdan juda oʻziga xos tuzilmalarni taqdim etadi va NO ishlab chiqarilishi ingibitsiyasida eʼtiborga molik faollik koʻrsatadi. Ikkinchidan, birikma 3–5 ferment ingibitsiyasi sinovlarida, ayniqsa ksantin oksidaza boʻyicha flavaglinlarga qaraganda faolroq koʻrinsa-da, musbat nazorat allopurinol bilan solishtirganda faolligi cheklangan. Demak, tadqiqotning asosiy hissasi “darhol ishlatiladigan davolovchi molekula topildi” degan daʼvo emas; balki yangi tabiiy molekulalarni aniqlash, ularning tuzilishini batafsil tasdiqlash va biologik faollik salohiyatini dastlabki skrining darajasida koʻrsatishdir.

Tarixiy nuqtai nazardan qaralganda, tadqiqot Aglaia turlarining tabiiy mahsulotlar kimyosidagi oʻrnini kuchaytiradi. Avval ushbu turkumdan flavaglinlar, terpenoidlar va limonoidlar ajratilgan edi. Ushbu tadqiqot ayniqsa benzopiran flavaglin skeletida ilgari qayd etilmagani aytilgan siklogeksenon-modifikatsiyalangan A halqa va qafas arxitekturasi bilan adabiyotga yangi strukturaviy misol taqdim etadi. Bugungi ahamiyati tabiiy mahsulot kashfiyoti hali ham kimyoviy xilma-xillik yaratish kuchiga ega ekanini koʻrsatishidadir. Kelajakda esa bunday molekulalar yalligʻlanishga qarshi faollik, sitotoksiklik yoki tuzilma-faollik munosabatlarini oʻrganishda boshlangʻich nuqta boʻlishi mumkin. Ammo buning uchun keyingi biologik va farmakologik tasdiqlar zarur.

Kundalik hayotga taʼsirini bevosita dori, qoʻshimcha yoki davolash tavsiyasi shaklida tushunmaslik kerak. Tadqiqot oʻsimlikdan olingan molekulalarni aniqlagan boʻlsa-da, bu oʻsimlikni toʻgʻridan-toʻgʻri isteʼmol qilish, davolash maqsadida ishlatish yoki xavfsiz degan xulosani bermaydi. Tabiiy mahsulotlar kimyosi tadqiqotlarining kundalik hayotdagi real taʼsiri bilvosita: tabiatdagi molekulyar xilma-xillikni tushunish, yangi biologik mexanizm ishoralarini topish, kimyoviy sintez va dori kashfiyoti uchun yangi skeletlar taklif qilish hamda anʼanaviy qoʻllanish haqidagi daʼvolarni ilmiy darajada tekshiriladigan savollarga aylantirishdir.

Tadqiqotning kuchli jihatlaridan biri tuzilmani aniqlashda koʻp dalilli yondashuv qoʻllanganidir. HR-ESI-MS molekulyar formulalarni qoʻllab-quvvatlagan; NMR tajribalari bogʻlanish tartibi va funksional guruhlarni ochib bergan; HMBC va COSY korrelyatsiyalari atomlar bogʻlanishini koʻrsatgan; NOESY fazoviy yaqinliklarni tasdiqlagan; ECD va TD-DFT hisoblari mutlaq konfiguratsiya tayinida ishlatilgan; GIAO-STS hisoblangan ¹³C-NMR tahlili esa ayniqsa murakkab stereokimyoviy tayinlarni kuchaytirgan. Ushbu kombinatsiya tabiiy mahsulotlar kimyosida murakkab molekula tuzilmalarini aniqlashda muhim ishonchlilik qatlamini taʼminlaydi.

Tadqiqotning cheklovlari ham aniq koʻrilishi kerak. Birinchidan, matn ochiq ravishda hakamlik baholashidan oʻtmagan preprintdir. Shu sababli natijalar mustaqil ilmiy baholash jarayonini hali yakunlamagan. Ikkinchidan, biologik faollik sinovlari hujayra va ferment darajasida; klinik tadqiqot, hayvon tadqiqoti yoki inson xavfsizligi baholashi taqdim etilmagan. Uchinchidan, NO ingibitsiyasi kuchli koʻrinsa-da, mexanizm batafsil tushuntirilmagan. Toʻrtinchidan, sitotoksiklik va ferment ingibitsiyasi natijalari musbat nazoratlar bilan taqqoslanganda koʻp hollarda zaifroq. Beshinchidan, tadqiqotda izolyatsiya miqdorlari cheklangan; masalan, birikma 1 uchun 15,1 mg, birikma 2 uchun 16,0 mg, birikma 3 uchun 60 mg, birikma 4 uchun 30 mg va birikma 5 uchun 17,5 mg olingan. Ushbu miqdorlar tabiiy mahsulot tadqiqotlari uchun odatiy boʻlsa-da, keyingi amaliy tadqiqotlar uchun koʻproq ishlab chiqarish, sintez yoki yarim sintez strategiyalari talab qilinishi mumkin.

Xulosa qilib, tadqiqot Aglaia elaeagnoidea mevalaridan ajratilgan ilgari tavsiflanmagan beshta birikma haqida xabar beradi. Ular orasida aglaiaelaeagnolide A va B flavaglin kimyosida oʻziga xos qafas arxitekturasini taqdim etadi va azot oksidi ishlab chiqarilishi ingibitsiyasida eʼtiborga molik faollik koʻrsatadi. Biroq natijalar preprint darajasidagi va laboratoriya miqyosidagi biologik skrining maʼlumotlari sifatida oʻqilishi kerak. Tadqiqot tabiiy mahsulotlar kimyosiga qimmatli strukturaviy hissa qoʻshsa-da, klinik samaradorlik yoki davolash kafolati haqida daʼvo qilmaydi.

Tadqiqotning usuli va natijalari

Tadqiqotning eksperimental oqimi oʻsimlik materialini yigʻish, ekstraksiya, fraksiyalash, xromatografik tozalash, spektroskopik tuzilma aniqlash, hisoblash orqali tasdiqlash va biologik faollik skriningi bosqichlaridan iborat. Meva namunalari Vietnamning Quang Tri hududida 2022-yil sentabrda yigʻilgan. Oʻsimlikning ilmiy nomi mualliflardan Dr. Nguyen The Cuong tomonidan aniqlangan va voucher namunasi NCCT-P137 kodi bilan Vietnam Academy of Science and Technology tarkibidagi Institute of Chemistryda saqlangan.

Tuzilmani aniqlashda ishlatilgan asosiy analitik usullar quyidagilar:

Birikma 1: Aglaiaelaeagnolide A. Birikma 1 oq amorf kukun sifatida izolyatsiya qilingan. HR-ESI-MS maʼlumotlari musbat ion rejimida m/z 463,1392 [M+H]⁺ signali va manfiy ion rejimida m/z 461,1250 [M-H]^- signali orqali molekulyar formula C₂₆H₂₂O₈ ekanini qoʻllab-quvvatlagan. Ushbu formula 16 darajali toʻyinmaganlikka mos keladi. ¹H NMR va HSQC maʼlumotlari fenil guruhi, para-disubstitutsiyalangan benzol halqasi, olefin protoni, kislorodlangan metin, gidroksil protoni, qoʻshni metin protonlari, metilen guruhi va ikkita metoksi guruhi kabi strukturaviy unsurlarni koʻrsatgan.

HMBC korrelyatsiyalari fenil guruhining C-3 ga, para-metoksifenil guruhining C-2 ga bogʻlanganini koʻrsatgan. C-5 va C-10 uglerodlarining yuqori kislorodlangan xususiyati bu joylarda kislorodga bogʻlangan markazlar mavjudligini qoʻllab-quvvatlagan. Ring A deb atalgan qismda C-8 keton karbonili, C-6/C-7 qoʻsh bogʻi va C-1a/C-10 efir koʻprigi kabi tuzilmalar aniqlangan. C-11 bilan C-5a orasidagi lakton koʻprigi va C-10 bilan C-1a orasidagi efir koʻprigi molekulaning qafas tuzilishini hosil qiladi. ECD taqqoslashlari natijasida birikma 1 ning mutlaq konfiguratsiyasi (1aS,2S,3R,4S,5aR,5R,10S) sifatida berilgan.

Birikma 2: Aglaiaelaeagnolide B. Birikma 2 ham oq amorf kukun sifatida izolyatsiya qilingan. HR-ESI-MS maʼlumotlari C₂₆H₂₂O₉ molekulyar formulasini qoʻllab-quvvatlagan. Ushbu formula birikma 1 ga nisbatan bitta qoʻshimcha kislorod atomini saqlashini koʻrsatadi. NMR maʼlumotlari birikma 2 birikma 1 ga juda oʻxshash analog ekanini, biroq qoʻshimcha gidroksi guruhi ayniqsa C-10 bilan bogʻliq ekanini koʻrsatgan. C-10 uglerodining δ_C 113,2 qiymatida kuzatilishi gemiketal uglerod xususiyatini qoʻllab-quvvatlagan. NOESY va ECD tahlillari birikma 2 ning nisbiy va mutlaq konfiguratsiyasini birikma 1 ga oʻxshash tarzda aniqlash imkonini bergan.

Birikma 3–5: Guaiane turidagi seskviterpenlar. Ushbu uch birikma bir xil molekulyar formulaga ega:

\[ C_{15}H_{26}O_{3} \]

Birikma 3 uchun NMR maʼlumotlari toʻrtta metil guruhi, toʻrtta kislorodlangan uchlamchi uglerod va toʻyingan uglerodlardan tashkil topgan seskviterpen tuzilishini koʻrsatgan. COSY va HMBC korrelyatsiyalari guaiane turidagi skeletni qoʻllab-quvvatlagan. C-1, C-4, C-5 va C-11 uglerodlari kislorodlangan ekani qayd etilgan; DMSO-d₆ ichida qayta olingan NMR spektrlarida 4-OH va 11-OH protonlari kuzatilgan. Qolgan kislorod atomi C-1/C-5 epoksi koʻprigi sifatida talqin qilingan. Shu tariqa birikma 3 ning yalpi tuzilishi 1,5-epoxy-4,11-dihydroxyguaiane sifatida qurilgan.

Birikma 4 va 5 birikma 3 bilan bir xil molekulyar formula va oʻxshash NMR naqshlariga ega boʻlgani uchun diastereoizomerlar deb baholangan. Tadqiqotda beshta stereogen markaz boʻlishiga qaramay, C-1/C-5 epoksi koʻprigi yaratgan qatʼiylik sabab sakkiz xil nisbiy konfiguratsiya ehtimoli boʻyicha hisoblash tahlili oʻtkazilgan. STS algoritmi natijasida birikma 3 ning 3e konfiguratsiyasi bilan %96,84 ehtimolda, birikma 4 ning 3h konfiguratsiyasi bilan %95,97 ehtimolda, birikma 5 ning esa 3a konfiguratsiyasi bilan %85,87 ehtimolda eng mos ekani qayd etilgan. Ammo birikma 5 uchun optik rotatsiya belgisining hisoblangan qiymatga teskari boʻlishi sababli birikma 5 3a ning enantiomerik konfiguratsiyalariga ega degan xulosaga kelingan.

Tadqiqotning biologik faollik natijalarini quyidagi jadvalda jamlash mumkin. Barcha qiymatlar IC₅₀ koʻrinishida µM bilan berilgan. Pastroq IC₅₀ qiymati tegishli sinov sharoitida kuchliroq faollikni bildiradi.

Musbat nazoratlar tadqiqotda quyidagicha ishlatilgan: sitotoksik faollik uchun ellipticine, α-glukozidaza ingibitsiyasi uchun acarbose, ksantin oksidaza ingibitsiyasi uchun allopurinol va azot oksidi ishlab chiqarilishi ingibitsiyasi uchun NG-Methyl-L-arginine acetate salt, yaʼni L-NMMA. Ushbu taqqoslashlar ajratilgan birikmalarning faollik darajasini maʼlum referens birikmalar bilan baholash uchun muhimdir.

Natijalarni texnik jihatdan quyidagicha jamlash mumkin:

• Birikma 1 va 2 benzopiran flavaglin skeleti ichida ilgari qayd etilmagani aytilgan siklogeksenon A halqa va qafas arxitekturasini saqlaydi.
• Birikma 1 va 2 ning tuzilishi HR-ESI-MS, NMR, HMBC, COSY, NOESY, ECD va TD-DFT hisoblari bilan qoʻllab-quvvatlangan.
• Birikma 1 va 2 ning eksperimental ¹³C-NMR maʼlumotlari bilan GIAO-STS hisoblangan maʼlumotlari oʻrtasida juda yuqori moslik topilgan; har ikki birikma uchun R² = 0,9993 deb berilgan.
• Birikma 3–5 bir xil molekulyar formulaga ega guaiane turidagi seskviterpenlar boʻlib, ularning stereokimyosi GIAO-STS, NOESY va optik rotatsiya hisoblari bilan qoʻllab-quvvatlangan.
• Sitotoksiklik sinovlarida birikma 1–5 faollik koʻrsatgan; ammo musbat nazorat ellipticine ancha past IC₅₀ qiymatlariga ega.
• α-glukozidaza ingibitsiyasida birikmalar musbat nazorat acarbosega qaraganda zaifroq boʻlgan.
• Ksantin oksidaza ingibitsiyasida birikma 3–5 birikma 1 va 2 ga qaraganda faolroq koʻrinadi; ammo musbat nazorat allopurinol ancha kuchli.
• Azot oksidi ishlab chiqarilishi ingibitsiyasida birikma 1 va ayniqsa birikma 2 eʼtiborga molik. Birikma 2 ning IC₅₀ qiymati 11,4 ± 1,4 µM deb berilgan.
• Ushbu natijalar klinik davolash taʼsiri emas, balki hujayra va ferment darajasidagi laboratoriya faollik skriningi sifatida baholanishi kerak.

Tadqiqot formula darajasida koʻrib chiqqan eng muhim kimyoviy ifodalar molekulyar formulalar va biologik faollik mezonlaridir. Birikmalarning asosiy molekulyar formulalarini quyidagicha jamlash mumkin:

\[ C_{26}H_{22}O_{8} \]

Ushbu formula aglaiaelaeagnolide A uchun berilgan va molekula 26 ta uglerod, 22 ta vodorod va 8 ta kislorod atomidan tashkil topganini anglatadi.

\[ C_{26}H_{22}O_{9} \]

Ushbu formula aglaiaelaeagnolide B uchun berilgan va aglaiaelaeagnolide A ga nisbatan bitta qoʻshimcha kislorod atomini saqlashini koʻrsatadi.

\[ C_{15}H_{26}O_{3} \]

Ushbu formula birikma 3–5 uchun umumiy. Formula bir xil boʻlsa-da, bu birikmalar turli uch oʻlchamli stereokimyoviy joylashuvlarga ega.

Biologik faollikni baholashda ishlatiladigan asosiy koʻrsatkich esa IC₅₀ qiymatidir:

\[ IC_{50} \]

IC₅₀, biologik taʼsirning 50 foiz darajasida yuzaga kelishi uchun zarur konsentratsiyani anglatadi. Tadqiqotda ushbu qiymatlar mikromolyar, yaʼni µM birligida berilgan. IC₅₀ qiymati past boʻlgan birikma ayni tajriba sharoitida kuchliroq faollik koʻrsatgan deb hisoblanadi. Ammo IC₅₀, klinik xavfsizlik, selektivlik, organizmda tarqalish yoki davolash muvaffaqiyatini anglatmaydi.

Manba va usul izohi

Ushbu mazmun Nguyen Huy Hoang, Nguyen Viet Dung, Duong Thi Hai Yen, Phan Thi Thanh Huong, Duong Thi Dung, Nguyen The Cuong, Do Thi Trang, Dan Thi Thuy Hang, Pham Hai Yen, Nguyen Phuong Thao, Phan Van Kiem va Bui Huu Tai tomonidan tayyorlangan “Undescribed flavaglines and sesquiterpenes from Aglaia elaeagnoidea” nomli tadqiqot asosida tayyorlangan.

Manba turi, matndagi maʼlumotga koʻra, preprint tadqiqot maqolasidir. Tadqiqotning oʻzida hakamlik baholashidan oʻtmagani ochiq qayd etilgan. Shu sababli natijalar hakamlikdan oʻtgan jurnal maqolasi darajasida yakunlangan xulosalar sifatida emas, tadqiqotchilar taqdim etgan preprint maʼlumotlari sifatida oʻqilishi kerak. DOI yoki yakuniy jurnal qabul maʼlumoti matn asosida tasdiqlanmaydi.

Ushbu maqolada bayon qilingan mazmun PDFdagi tadqiqot usullari, natijalari, shakllari, jadvallari va xulosalari asosida tayyorlangan. PDFda mavjud boʻlmagan klinik taʼsir, davolash muvaffaqiyati, odamlardagi xavfsizlik, tijoriy qoʻllanish, dala sharoitidagi muvaffaqiyat yoki aniq dori nomzodi haqidagi daʼvolar qoʻshilmagan. Tadqiqot klinik tadqiqot emas; unda inson bemorlar guruhi, randomizatsiyalangan klinik sinov yoki davolash protokoli mavjud emas. Biologik faollik maʼlumotlari laboratoriya miqyosidagi hujayra va ferment sinovlariga asoslangan.

Tadqiqotda Aglaia elaeagnoidea mevalaridan ilgari tavsiflanmagan beshta birikma izolyatsiya qilingan. Tuzilmani aniqlash HR-ESI-MS, NMR, HMBC, COSY, HSQC, NOESY, ECD, TD-DFT, GIAO-STS ¹³C-NMR hisoblari va optik rotatsiya taqqoslashlari bilan qoʻllab-quvvatlangan. Biologik sinovlar HepG2 va SK-LU-1 hujayra liniyalarida sitotoksiklik, RAW 264.7 makrofaglarida LPS bilan stimulyatsiya qilingan azot oksidi ishlab chiqarilishi, α-glukozidaza va ksantin oksidaza ingibitsiyasiga asoslangan.

Tadqiqotning eng kuchli natijasi aglaiaelaeagnolide A va B benzopiran flavaglin skeleti ichida ilgari qayd etilmagani aytilgan qafassimon siklogeksenon arxitekturasini saqlashi va ayniqsa azot oksidi ishlab chiqarilishi ingibitsiyasida eʼtiborga molik faollik koʻrsatishidir. Biroq ushbu natijalar keyingi mexanistik tasdiqlash, toksiklik baholashi, selektivlik tahlili, hayvon tadqiqoti yoki klinik tadqiqot oʻrnini bosa olmaydi. Shu sababli tadqiqot tabiiy mahsulotlar kimyosi va dastlabki biologik faollik skriningi kontekstida baholanishi kerak.