Davolashga chidamli obsesiv-kompulsiv buzilishda (OKB) qoʻllaniladigan takroriy transkranial magnit stimulyatsiya (repetitive transcranial magnetic stimulation, rTMS) bosh suyagi tashqarisidan qoʻllanadigan magnit maydonlar orqali muayyan kortikal tarmoqlar faolligini oʻzgartirishga qaratilgan noinvaziv neyromodulyatsiya usulidir. Psixojarrohlik esa ogʻir va yuqori darajada rezistent holatlarda OKB bilan bogʻliq miya zanjirlarining muayyan qismlarini bevosita nishonga oluvchi yanada invaziv aralashuvlarni qamrab oladi. Ushbu tizimli sharh va meta-tahlil ikki yondashuvning davolashga javob koeffitsiyentlarini bir xil analitik doirada oʻrgangan. Tahlilga 10 ta rTMS tadqiqotidan 416 va toʻrtta lezyonga asoslangan psixojarrohlik tadqiqotidan 142 kishi kiritilgan.

Asosiy tahlilda psixojarrohlik kohortlarida yuqoriroq javob koeffitsiyentlariga ishora qiluvchi RR = 3,06 qiymati olindi; %95 ishonch oraligʻi 1,43–6,54 deb xabar qilindi. Biroq bu raqam ikki davolash usuli bevosita taqqoslangan randomizatsiyalangan tajribadan olingan emas. Tadqiqotlar orasida sezilarli geterogenlik topildi (I² = %63), ehtimoliy nashr tarafkashligi aniqlandi va kuzatuv muddatlari katta darajada farq qiladi: rTMS tadqiqotlarida oʻrtacha maksimal kuzatuv taxminan 2,4 oy, psixojarrohlik tadqiqotlarida esa taxminan 33,0 oy.

Bundan tashqari, nazorat guruhida umuman hodisa kuzatilmagan rTMS tadqiqotlari chiqarib tashlangan sezgirlik tahlilida birlashtirilgan nisbiy xavf 1,75 gacha pasaydi, %95 ishonch oraligʻi 0,90–3,42 boʻldi va natija statistik ahamiyatini yoʻqotdi (p = 0,1011). Bu oʻzgarish dastlabki tahlilda kuzatilgan taʼsir kattaligi siyrak hodisalar va tadqiqot tuzilishidan taʼsirlanishi mumkinligini koʻrsatadi.

Shu sababli, tadqiqot psixojarrohlik rTMSdan qatʼiy ravishda samaraliroq ekanini isbotlamaydi. Toʻgʻriroq xulosa shuki, har ikkala usul ham ehtiyotkorlik bilan tanlangan, davolashga chidamli OKB bemorlarida klinik javob bilan bogʻliq, biroq mavjud dalillar bu ikki usul samaradorligini bevosita va sababiy tarzda taqqoslash uchun yetarli emas.

Davolashga chidamli OKB nega alohida klinik muammo?

Obsesiv-kompulsiv buzilish — ixtiyorsiz, takrorlanuvchi va odamda sezilarli bezovtalik tugʻdirishi mumkin boʻlgan obsesiyalar hamda bu fikr yoki impulslariga javoban bajariladigan kompulsiv xatti-harakatlar yoki aqliy amallar bilan tavsiflanadigan neyropsixiatrik buzilishdir. Biroq OKB bir xil klinik manzarani tashkil etmaydi. Kasallikning boshlanish yoshi, insayt darajasi, sensor belgilar, depressiya kabi hamroh holatlar, kasallik davomiyligi va davolashga javob odamlar orasida sezilarli darajada farq qilishi mumkin.

Manba tadqiqot davolashga chidamlilikni klinik jihatdan umumiy tarzda kamida ikkita yetarli serotonin qayta qabul qilish ingibitori sinoviga va kognitiv-xulqiy terapiyaga yetarli javob olinmasligi orqali koʻrib chiqadi. Biroq bu taʼrif ostida jamlangan bemorlarning kasallik ogʻirligi, hamroh psixiatrik holatlari va klinik kechishi bir-biridan farq qilishi mumkin. Bu geterogenlik ilgʻor davolashlar natijalarini talqin qilishda muhim cheklovdir.

Y-BOCS boʻyicha “davolashga javob” qanday taʼriflanadi?

Yale–Brown Obsessive–Compulsive Scale (Y-BOCS) OKB belgilarining ogʻirligini miqdoriy baholash uchun ishlatiladigan klinik shkaladir. Ushbu tizimli sharhda bemor davolashga javob bergan deb hisoblanishi uchun umumiy Y-BOCS balli boshlangʻich qiymatga nisbatan kamida %35 kamayishi kerak edi. Bu chegara turli tadqiqotlardagi bemorlarni umumiy javob mezoni asosida taqqoslash imkonini berish uchun qoʻllanilgan.

Biroq Y-BOCSdagi pasayish klinik manzaraning barchasini ifodalamaydi. Bir xil foizdagi oʻzgarish boshlangʻich kasallik ogʻirligi, funksionalligi, komorbidliklari va kuzatuv muddati turlicha boʻlgan ikki bemorda bir xil klinik maʼnoni anglatmasligi mumkin. Mualliflarning bevosita taqqoslash masalasida ehtiyotkor boʻlishining sabablaridan biri shu.

rTMS va psixojarrohlik bir xil miya zanjirini nishonga oladimi?

Ikki yondashuv texnik jihatdan juda farqli boʻlsa-da, tadqiqot ularning OKB bilan bogʻliq kortiko-striato-talamo-kortikal zanjirning (cortico-striato-thalamo-cortical circuit, CSTC) turli tugunlari orqali taʼsir qilishini taʼkidlaydi. rTMS asosan kortikal nishonlar orqali zanjir faolligini oʻzgartirishga urinsa, lezyonga asoslangan psixojarrohlik yondashuvlari zanjirning chuqurroq joylashgan aloqa yoʻllarini bevosita nishonga oladi.

CSTC zanjirining klinik maʼnosi

CSTC zanjiri orbitofrontal korteks, anterior singulyar korteks, striatum, bazal gangliyalar tuzilmalari va talamik aloqalarni oʻz ichiga olgan, xatti-harakat tanlovi, xatoni kuzatish, ingibitsiya va takrorlanuvchi xatti-harakatlarni nazorat qilish bilan bogʻliq tarmoqdir. OKBning neyrobiologik modellarida ushbu zanjirning ayrim tarkibiy qismlarida gʻayritabiiy faollik yoki bogʻlanish naqshlari qayd etilgan.

rTMSda magnit stimulyatsiya medial prefrontal korteks, anterior singulyar korteks yoki qoʻshimcha motor soha kabi kortikal hududlarni nishonga olishi mumkin. Shu tariqa, miya toʻqimasida bevosita lezyon hosil qilmasdan, kortikal qoʻzgʻaluvchanlik va bogʻliq fronto-striatal tarmoqlar faolligini oʻzgartirish maqsad qilinadi.

Psixojarrohlik usullarida esa anterior kapsulotomiya yoki singulotomiya kabi aralashuvlar bilan CSTC tizimidagi muayyan subkortikal yoʻllar bevosita oʻzgartiriladi. Manba tadqiqotga kiritilgan psixojarrohlik tadqiqotlarining toʻrttasi ham lezyonga asoslangan aralashuvlarni baholagan; mos mezonlarga javob beradigan chuqur miya stimulyatsiyasi (DBS) kohortini ushbu meta-tahlilga kiritib boʻlmagan.

Psixojarrohlik tadqiqotlarida qaysi hududlar nishonga olingan?

Manbaga koʻra, psixojarrohlik tadqiqotlarida eng koʻp nishonga olingan hudud anterior kapsula boʻlib, tadqiqotlarning taxminan %75 ida shu soha ishlatilgan. Qolgan aralashuvlarda anterior singulyar soha nishonga olingan. Kiritilgan usullar orasida ventral gamma kapsulotomiya, anterior kapsulotomiya, magnit-rezonans yoʻriqnomasi ostidagi fokuslangan ultratovush kapsulotomiyasi va singulotomiya bor edi.

Bu tadqiqotlarning umumiy xususiyati nazorat guruhi boʻlmaganidir. Shu sababli psixojarrohlik bemorlarida hisoblangan javob koeffitsiyentlari nazoratli rTMS sinovlarida hisoblangan xavf koeffitsiyentlari bilan statistik jihatdan bir xil turdagi maʼlumot emas.

Nega tadqiqotni faqat dastlabki RR qiymatiga qarab oʻqimaslik kerak?

Meta-tahlillarda birlashtirilgan bitta son kuchli xulosa kabi koʻrinishi mumkin; biroq bu sonning ilmiy maʼnosi uni tashkil etgan tadqiqotlarning qay darajada taqqoslanishiga bogʻliq. Ushbu tadqiqotda rTMS va psixojarrohlik guruhlari bir xil bemor populyatsiyasidan randomizatsiya qilinmagan, bir xil kuzatuv vaqtlarida baholanmagan va bir xil nazorat tuzilishiga ega emas.

Ayniqsa psixojarrohlik kohortlarining boshlangʻich Y-BOCS ballari yuqoriroq edi: oʻrtacha boshlangʻich qiymat rTMS guruhida 26,74 ± 3,58, psixojarrohlik guruhida 32,27 ± 3,15 deb xabar qilingan. Bu farq statistik jihatdan ahamiyatli (p = 0,0091). Bu holat psixojarrohlik bemorlari boshlangʻichda ogʻirroq klinik profilga ega boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi.

Kuzatuv muddatidagi farq bundan ham kattaroq. rTMS tadqiqotlarida oʻrtacha maksimal kuzatuv 2,4 ± 1,45 oy, psixojarrohlik tadqiqotlarida 33,02 ± 20,4 oy deb bildirilgan (p < 0,0001). Qisqa muddatli oʻzgarish oʻlchanadigan davolash bilan yillarga choʻziladigan kuzatuvlar mavjud boʻlgan aralashuvni bitta “qaysi biri samaraliroq?” savoliga qisqartirish shu sababli chalgʻituvchi boʻlishi mumkin.

Geterogenlik nimani anglatadi?

Asosiy tahlilda I² = %63 topilgan. I² kuzatilgan tadqiqotlararo farqning qanchasi faqat tanlanma xatosidan emas, balki tadqiqotlar oʻrtasidagi haqiqiy metodologik yoki klinik farqlardan kelib chiqishi mumkinligini baholash uchun ishlatiladigan geterogenlik koʻrsatkichidir.

%63 qiymat stimulyatsiya protokoli, bemor tanlash, kuzatuv muddati, kasallik ogʻirligi, nishon hudud va tadqiqot dizayni kabi omillar natijalarda sezilarli oʻzgaruvchanlik yaratishiga ishora qiladi. Shu sababli birlashtirilgan taʼsir kattaligi barcha bemorlar va protokollar uchun amal qiladigan yagona son deb faraz qilinmasligi kerak.

Sezgirlik tahlili nega asosiy natijani sezilarli darajada oʻzgartirdi?

Nazorat guruhida birorta ham javob hodisasi kuzatilmagan tadqiqotlar tahlildan chiqarilganda birlashtirilgan nisbiy xavf 3,06 dan 1,75 gacha pasaydi va %95 ishonch oraligʻi 0,90–3,42 boʻldi. Natija endi statistik jihatdan ahamiyatli emas (p = 0,1011). Bu asosiy baho siyrak hodisali kichik tadqiqotlarning tuzilishiga sezgirligini va dastlabki natijadagi taʼsir kattaligi barqaror taqqoslama samaradorlik oʻlchovi sifatida qabul qilinmasligi kerakligini koʻrsatadi.

Sezgirlik tahliliga oltita tadqiqot kiritilgan; eksperimental tarmoqlarda jami 280, nazorat tarmoqlarida 126 ishtirokchi baholangan. Geterogenlik ham butunlay yoʻqolmagan va I² = %54,3 darajasida qolgan.

Nashr tarafkashligi signali

Funnel plot taqsimotida asimmetriya kuzatilgan va Egger testi bu kuzatuvni qoʻllab-quvvatlagan. Egger kesishmasi 2,1, %95 ishonch oraligʻi 1,19–3,00, t qiymati 4,549 va p = 0,002 deb bildirilgan.

Bu holat oʻz-oʻzicha nashr tarafkashligini qatʼiy isbotlamaydi; biroq kichik va kuchli ijobiy natija bergan tadqiqotlar adabiyotda koʻproq koʻrinishi yoki neytral/salbiy natijalar yetarlicha ifodalanmasligi ehtimoli bilan mos keladi. Natijalar kattaligi baholanganda bu ehtimol hisobga olinishi kerak.

Psixojarrohlik tomonida kuzatilgan javob koeffitsiyenti

Toʻrtta lezyonga asoslangan psixojarrohlik tadqiqotida birlashtirilgan oʻrtacha javob foizi %63,25 ± 14,65 deb bildirilgan, %95 ishonch oraligʻi %45,06–81,45 deb hisoblangan.

Biroq bu toʻrtta tadqiqot nazorat guruhi yoki ikkinchi davolash tarmogʻini oʻz ichiga olmagani uchun bu koeffitsiyent rTMS tadqiqotlaridagi nazoratli taqqoslashlarning xavf koeffitsiyentlariga bevosita teng emas. Tadqiqot mualliflari ham psixojarrohlik uchun xuddi shunday forest plot taqqoslashini oʻtkazib boʻlmasligini ochiq aytadi.

rTMSning uzoq muddatli taʼsirini ushbu tadqiqotdan chiqarish mumkinmi?

Yoʻq. Koʻrib chiqilgan OKB rTMS tadqiqotlarining kuzatuv muddatlari asosan haftalar yoki bir necha oy darajasida. Shu sababli ushbu meta-tahlildagi rTMS javob koeffitsiyentlari, asosan, qisqa muddatli oʻzgarishni ifodalaydi.

Manba tadqiqotning muhokama boʻlimida depressiya va modda isteʼmoli buzilishi kabi boshqa klinik sohalardan uzoq muddatli rTMS maʼlumotlari koʻrib chiqilsa-da, bu maʼlumotlar davolashga chidamli OKBda xuddi shunday davomiylikning dalili emas. OKB uchun uzoq muddatli, standartlashtirilgan kuzatuv tadqiqotlari zarur.

Tadqiqot klinik jihatdan qanday talqin qilinadi?

Mualliflar taklif qilgan klinik doira bosqichma-bosqich neyromodulyatsiya yondashuvidir. Bu yondashuvda rTMS noinvazivligi va qulayroq yetishilishi sababli ertaroq neyromodulyatsiya varianti sifatida koʻrib chiqilishi mumkin. Lezyonga asoslangan psixojarrohlik yoki DBS kabi invazivroq yondashuvlar esa ancha ogʻir va boshqa davolashlarga yuqori darajada chidamli, qatʼiy tanlov mezonlariga javob beradigan bemorlarda koʻrib chiqilishi mumkin.

Bu doira muayyan kishiga qaysi davolash qoʻllanishi kerakligini belgilovchi klinik algoritm emas. Davolash qarori kasallik ogʻirligi, avvalgi davolashlar, komorbidliklar, xavf profili, markaz tajribasi, jarrohlikka moslik va bemorning afzalliklarini qamrab olgan mutaxassis bahosini talab qiladi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• PRISMA yondashuvi asosida tizimli adabiyot qidiruvi oʻtkazilgan.
• Protokol PROSPERO tizimida 1300744 raqami bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan.
• Davolashga javob uchun umumiy va aniq Y-BOCS chegarasi qoʻllanilgan.
• Tadqiqotlararo geterogenlik baholangan.
• Nashr tarafkashligi funnel plot va Egger testi bilan oʻrganilgan.
• Nazorat tarmoqlarida nol hodisaning taʼsirini baholash uchun sezgirlik tahlili oʻtkazilgan.
• rTMS va psixojarrohlikni bir xil CSTC zanjiri doirasida muhokama qiluvchi umumiy analitik doira yaratilgan.

Eng muhim cheklovlar

• Psixojarrohlik tomonida faqat toʻrtta tadqiqot va jami 142 bemor bor.
• Psixojarrohlik tadqiqotlarida nazorat guruhi yoʻq.
• Tahlilga mos DBS kohorti kiritilmagan.
• rTMS va psixojarrohlik uchun kuzatuv muddatlarini taqqoslab boʻlmaydi.
• Bemor tanlovi va boshlangʻich kasallik ogʻirligi ikki davolash guruhida farq qiladi.
• rTMS protokollari nishon hudud, chastota, coil turi va davolash davomiyligi jihatidan geterogendir.
• Individual bemor maʼlumotlari boʻlmagani sababli klinik oʻzgaruvchilarga moslashtirilgan tahlil oʻtkazilmagan.
• Tadqiqotlarning aksariyatida irq yoki etnik kelib chiqish bildirilmagani sababli populyatsiyalararo farqlar baholanmagan.
• Cochrane kabi tuzilmaviy risk-of-bias baholashi qoʻllanilmagan.
• Tadqiqotlar soni kamligi sababli meta-regressiya oʻtkazilmagan.
• Kumulyativ meta-tahlil oʻtkazilmagan.
• Nashr tarafkashligiga ishora qiluvchi statistik signallar mavjud.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqotchilar PRISMA yoʻriqnomasiga amal qilgan tizimli sharh va meta-tahlil oʻtkazdi. Adabiyot qidiruvi 10 Noyabr 2025 kuni PubMed va Scopus maʼlumotlar bazalarida oʻtkazilib, soʻnggi 10 yilda chop etilgan tadqiqotlar nishonga olindi.

Qidiruv strategiyasida OKB; psixojarrohlik; transkranial magnit stimulyatsiya; TMS; lezyonlash; singulotomiya; kapsulotomiya; limbik leykotomiya; subkaudat traktotomiya; chuqur miya stimulyatsiyasi va DBS bilan bogʻliq atamalardan foydalanildi.

Kiritish mezonlari

• Ishtirokchilarning kamida 18 yoshda boʻlishi.
• Davolashga chidamli OKB tashxisi mavjud boʻlishi.
• rTMS yoki psixojarrohlik neyromodulyatsiyasi qoʻllangan boʻlishi.
• OKB ogʻirligi Y-BOCS bilan baholanishi.
• Davolashga javob aniq tarzda xabar qilingan boʻlishi.
• Javob boshlangʻich qiymatga nisbatan kamida %35 Y-BOCS kamayishi sifatida taʼriflanishi.

Tadqiqot tanlovi

Yakuniy 14 tadqiqotning 10 tasi rTMSni, toʻrttasi lezyonga asoslangan psixojarrohlikni baholagan.

Namuna

Kuzatuv muddati farqi p < 0,0001, boshlangʻich Y-BOCS farqi esa p = 0,0091 deb bildirilgan.

Statistik yondashuv

Uzluksiz oʻzgaruvchilar oʻrtacha va standart ogʻishlar bilan; kategorik oʻzgaruvchilar son va foizlar bilan umumlashtirilgan. Javob koeffitsiyentlari har bir davolash yondashuvi uchun alohida birlashtirilgan. Tadqiqotlararo geterogenlik I² bilan baholangan. Random-effects yondashuvi va inverse variance usuli qoʻllanilgan.

Tadqiqotning usul boʻlimida taqqoslama RR umumiy randomizatsiyalangan taqqoslovchiga asoslangan sababiy taʼsir bahosi emasligi, balki alohida tadqiqot toʻplamlaridan olingan birlashtirilgan javob koeffitsiyentlarining eksplorativ taqqoslanishi ekani alohida taʼkidlangan.

Statistik tahlillarda GraphPad Prism 10.3.1 va MetaAnalysisOnline ishlatilgan. Ahamiyatlilik chegarasi p ≤ 0,05 deb belgilangan. Random-effects sintezida DerSimonian–Laird yondashuvi va nisbatlarning logit transformatsiyasiga asoslangan usullar qoʻllangani xabar qilingan.

Asosiy miqdoriy natijalar

Psixojarrohlik tadqiqotlaridagi javob oraligʻi

Manba jadvalidagi toʻrtta psixojarrohlik tadqiqotida xabar qilingan javob koeffitsiyentlari qoʻllangan bir yoki ikki lezyonli yondashuvga qarab oʻzgaradi, biroq taxminan %46,7 dan %79,6 gacha boʻlgan oraliqda. Bir tadqiqotda ikki martalik qoʻllash uchun %75 javob bildirilgan, boshqa tadqiqotlarda esa %79,6, %50 va %67 koeffitsiyentlar berilgan.

Bu qiymatlarning yuqori koʻrinishi psixojarrohlikning rTMSga nisbatan bevosita ustunligi dalili sifatida ishlatilmasligi kerak; tadqiqotlarda turli bemor populyatsiyalari, turli boshlangʻich ogʻirlik, turli kuzatuv muddatlari va nazoratsiz dizaynlar mavjud.

Natijalar qoʻllab-quvvatlaydigan ifoda

Mavjud dalillar rTMS ham, lezyonga asoslangan psixojarrohlik aralashuvlari ham ehtiyotkorlik bilan tanlangan davolashga chidamli OKB bemorlarida klinik jihatdan ahamiyatli simptom kamayishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkinligini qoʻllab-quvvatlaydi.

Natijalar qoʻllab-quvvatlamaydigan ifoda

Ushbu meta-tahlil psixojarrohlik rTMSdan muayyan koeffitsiyentga samaraliroq ekanini yoki davolashga chidamli barcha OKB bemorlarida psixojarrohlik tanlanishi kerakligini koʻrsatmaydi. Umumiy taqqoslovchi yoʻqligi, bemor tanlashdagi farqlar, rTMS va psixojarrohlik tadqiqotlari teng dizaynga ega emasligi, kuzatuv muddatlaridagi taxminan oʻn baravardan katta farq va nashr tarafkashligi signallari bunday xulosaga imkon bermaydi.

Kelajakdagi tadqiqotlar uchun zarur boʻlganlar

• rTMSni ablatsiya yoki DBS bilan bevosita taqqoslaydigan nazoratli tadqiqotlar.
• Oʻxshash boshlangʻich kasallik ogʻirligiga ega bemor guruhlari.
• Har bir davolash tarmogʻi uchun taqqoslanadigan kuzatuv muddatlari.
• Standartlashtirilgan Y-BOCS javob taʼriflari.
• rTMS nishoni, chastotasi, coil turi, seanslar soni va doza parametrlarini standartlashtirish.
• Uzoq muddatli rTMS kuzatuv tadqiqotlari.
• Oldindan roʻyxatdan oʻtkazish va takomillashtirilgan nazorat sharoitlari.
• Neyrotasvirlash, funksional bogʻlanish va biomarkerlarni birgalikda baholaydigan multimodal tadqiqotlar.
• Kattaroq namunalar yordamida ishonchli meta-regressiya tahlillari.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Comparative Efficacy of rTMS and Psychosurgery in Severe OCD: A Systematic Review and Meta-Analysis of Responder Rates

Mualliflar: Andrés Vega-Rosas; Naomi G. Santos-Jacinto; Sergio Martinez-del Angel; Andrea Granados-Juárez.

Corresponding author: Andrés Vega-Rosas.

Muassasalar: Pain Management Center, Hospital Angeles Mocel, Mexico City; National School of Medicine and Homeopathy, National Polytechnic Institute, Mexico City; Faculty of Medicine, National Autonomous University of Mexico, Mexico City.

Jurnal: Psychiatry International.

Nashriyot: MDPI.

Nashr maʼlumoti: 2026; 7(3); Maqola 96.

Nashr sanasi: 3 May 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030096.

Manba turi: Tizimli sharh va meta-tahlil.

Taqriz holati: Taqrizli jurnalda chop etilgan version of record.

Protokol qaydi: PROSPERO 1300744.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Mualliflik huquqi mualliflarga tegishli; MDPI litsenziya egasidir.

Moliyalashtirish: Mualliflar tadqiqot tashqi moliyalashtirish olmaganini bildirgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvi haqida xabar bermagan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Yangi maʼlumotlar toʻplami yaratilmagan. Tahlilda ishlatilgan maʼlumotlar PubMed va Scopus orqali mavjud boʻlgan avval chop etilgan tadqiqotlardan olingan.

Institutsional etika kengashi: Tizimli sharh boʻlgani sababli tatbiq etilmaydi.

Axborotli rozilik: Tizimli sharh boʻlgani sababli tatbiq etilmaydi.

Mualliflar hissasi: Konseptualizatsiya A.V.-R., N.G.S.-J. va S.M.-d.A.; usul A.V.-R.; dasturiy taʼminot A.V.-R.; validatsiya A.V.-R. va A.G.-J.; formal tahlil A.V.-R.; tadqiqot N.G.S.-J. va S.M.-d.A.; maʼlumotlarni kuratsiya qilish A.V.-R. va A.G.-J. tomonidan amalga oshirilgan. Maqolaning dastlabki loyihasi toʻrt muallif tomonidan, koʻrib chiqish va tahrirlash esa A.V.-R. va A.G.-J. tomonidan bajarilgan.

Asosiy metodologik cheklov: Psixojarrohlik va rTMS tadqiqotlari bir xil randomizatsiyalangan taqqoslashning tarmoqlari emas. Psixojarrohlik dalili toʻrtta nazoratsiz, lezyonga asoslangan tadqiqotga tayangan, rTMS dalilining kuzatuv muddati esa ancha qisqa. Shu sababli birlashtirilgan javob koeffitsiyentlari oʻrtasidagi farq eksplorativ deb qabul qilinishi va bevosita taqqoslama davolash samaradorligi sifatida talqin qilinmasligi kerak.

Ilmiy foydalanish ogohlantirishi: Ushbu mazmun akademik tadqiqotni ilmiy kommunikatsiya maqsadida mustaqil ravishda tushuntirishdir; individual tibbiy baholash, tashxis yoki davolash tavsiyasi emas. Ogʻir va davolashga chidamli OKBda rTMS, DBS yoki lezyonga asoslangan jarrohlik qarorlari tegishli mutaxassislik jamoalarining keng qamrovli klinik bahosini talab qiladi.