Active learning равиши таълимест, ки ба ҷойи он ки омӯзандаро танҳо ҳамчун қабулкунандаи ғайрифаъоле нигоҳ дорад, ки ба омӯзгор гӯш мекунад, ӯро дар раванди омӯзиш ба фаъолияти амалӣ, саволу ҷавоб, супориш, ҳалли масъала, муҳокима ё фаъолиятҳои монанд фаъолона ҷалб менамояд. Ин таҳқиқоти хизмати ҷамъиятӣ бо мақсади кам кардани душвориҳои иштирокчиёни калонсол ва солманди минтақаи Сайтани Индонезия дар шинохтан, хондан ва навиштани ҳарфҳои арабӣ/ҳиҷоӣ омӯзиши хондану навиштани Қуръонро бар асоси active learning татбиқ кардааст. Таҳқиқот равиши сифатиро истифода бурда, барои дарки вазъи ибтидоӣ аз мушоҳида, мусоҳиба, ҳуҷҷатгузорӣ ва фаъолиятҳои иртибот бо ҷомеа/огоҳсозӣ истифода кардааст. Омӯзиш 9 сентябри 2023 дар Masjid Baitussalam баргузор шуда, дар он 15 калонсол/солманд ва як кӯдаке, ки бо бибиаш омада буд, дар маҷмӯъ 16 нафар иштирок карданд. Манбаъ хабар медиҳад, ки иштирокчиён ду сатҳи аввали маводро асосан бе душворӣ пайгирӣ карданд, аз сатҳи сеюм сар карда дар баъзе иштирокчиёни солманд душвориҳо равшантар шуданд ва пас аз барнома гурӯҳ хост, ки омӯзиш ҳар ҳафта идома ёбад. Аммо азбаски таҳқиқот пешсанҷиш/пассанҷиши стандартӣ, гурӯҳи назоратӣ ё ченкунии омории таъсирро истифода накардааст, наметавон хулоса кард, ки active learning бо андозаи муайян афзоиши муваффақиятро ба вуҷуд овардааст.

Мушкилоти иҷтимоии таҳқиқот аз он иборат аст, ки бисёре аз калонсолон ва солмандони Сайтан ҳарфҳои ҳиҷоиро хондаву навишта наметавонанд ва баъзеҳо оятҳои Қуръонро аз шаклҳои бо алифбои лотинӣ навишташуда пайгирӣ мекунанд. Аз ин рӯ, барнома на ба тафсири пешрафтаи Қуръон ё ҳифзи он, балки ба марҳилаи асоситарини омӯзиш равона шудааст: шинохтани ҳарфҳои арабӣ, талаффуз, навиштан ва омӯхтани пайвастҳои сода.

Маводи таълимӣ дар панҷ сатҳи гуногуни душворӣ тартиб дода шудааст. Ҳарчанд манбаъ тақсимоти муфассали тамоми маводро барои ҳар сатҳ намедиҳад, хабар медиҳад, ки дар доираи омӯзиш шинохтани ҳарфҳои ҳиҷоӣ, makharijul huruf, мутобиқ кардани ҳарфҳои арабӣ бо ҳамтоҳои лотинии онҳо, муайян кардани ҳарфҳои арабӣ, фаъолиятҳои puzzle-и арабӣ-лотинӣ ва муҳтавои исломӣ мавҷуд буданд. Дар марҳилаи омодагӣ инчунин ҳарфҳои алоҳидаи ҳиҷоӣ, аломатҳои fathah-kasrah-dammah ва навиштани ҳарфҳое, ки ба шакли калимаҳои сода пайваст мешаванд, баррасӣ шудааст.

Яке аз муҳимтарин мушоҳидаҳои амалии барнома ин буд, ки ҳамаи иштирокчиёни калонсол ва солманд бо суръати яксон намеомӯхтанд. Баъзе иштирокчиёни миёнасол супоришҳои пешрафтаро ба осонӣ анҷом медоданд, дар ҳоле ки баъзе иштирокчиёни солманд аз сатҳи сеюм сар карда душворӣ мекашиданд; дар яке аз иштирокчиёни аз ҳама солманд душвории ба ёд овардани маълумоти қаблӣ мушоҳида шуд. Ин ҳолат ба хулосаи муаллифи манбаъ мусоидат кард, ки мавод бояд ба сатҳи ибтидоӣ ва суръати омӯзиши иштирокчӣ мутобиқ карда шавад.

Мушкилоти асосие, ки таҳқиқот баррасӣ мекунад

Таҳқиқот аз мушкилоти он қисми мусулмонони калонсол ва солманди Dusun Saitan, Desa Mulyodadi, Bambanglipuro, Bantul оғоз мешавад, ки ҳарфҳои арабӣ/ҳиҷоиро хондаву навишта наметавонанд. Манбаъ хабар медиҳад, ки баъзеҳо дар чорабиниҳои динӣ, аз қабили tahlilan ё yasinan, оятҳои Қуръонро ба ҷойи ҳарфҳои арабӣ аз транскрипсияҳои алифбои лотинӣ пайгирӣ мекунанд.

Муаллиф ин ҳолатро танҳо ҳамчун мушкилоти инфиродии саводи хондану навиштан баррасӣ намекунад, балки аз ҷиҳати имкони дастгирии таҳсилоти динии фарзандон аз ҷониби волидон дар хона низ арзёбӣ мекунад. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот байни сатҳи саводнокии волидон ва муваффақияти омӯзиши динии кӯдакон таҳлили мустақими сабабӣ анҷом надодааст; ин робита асосноккунии таълимӣ дар бахшҳои муқаддима ва муҳокима мебошад.

Манбаъ ҳамчунин аз омилҳои заминавӣ, аз қабили сатҳи таҳсил дар минтақа, маҳдуд будани имкониятҳои таҳсилоти динӣ ва анъанаи Kejawen ёд мекунад. Ин омилҳо тағйирёбандаҳои мустақиле нестанд, ки ба таври систематикӣ чен карда шуда бошанд. Аз ҷумла, дар манбаъ байни анъанаи фарҳангӣ ва таваҷҷуҳ ба таҳсилоти динӣ таҳлили оморӣ ё муқоисавии сабабият вуҷуд надорад.

Active Learning Дар Ин Омӯзиш Чӣ Маъно Дорад?

Active learning дар ин таҳқиқот маънои онро дорад, ки иштирокчиён ба ҷойи танҳо гӯш кардани шарҳ, ҳарфҳоро мустақиман мешиносанд ва менависанд, дар варақаҳои корӣ супориш иҷро мекунанд, савол медиҳанд, дар машқи инфиродӣ иштирок мекунанд, викторинаи гурӯҳиро ҳал мекунанд ва дар бораи раванди омӯзиш фикру мулоҳиза медиҳанд; манбаъ онро ҳамчун равиши омӯзиши иштирокчимеҳвар ва алтернатива ба шарҳи якҷонибаи дарс истифода мекунад.

Чаро active learning интихоб шуд?

Манбаъ аз андешае бармеояд, ки шарҳи анъанавии якҷониба метавонад иштирокчиёнро дар ҳолати ғайрифаъол нигоҳ дорад. Сабаби интихоби active learning махсусан пешгирии дилгиршавии иштирокчиёни солманд, ҷолибтар кардани омӯзиш ва осонтар гардондани ба ёд овардани маълумоти нав тавассути татбиқи он мебошад.

Дар ин таҳқиқот active learning як протоколи ягонаи стандартӣ ё барномаи муайяни тиҷоратии омӯзишӣ нест. Равиши истифодашуда аз маҷмӯи чанд рафтори таълимӣ иборат аст:

• шарҳи омӯзгор,
• машқи мустақими хондан ва навиштани ҳарфҳо,
• варақаҳои корӣ,
• саволу ҷавоб,
• супориши инфиродӣ,
• викторинаи гурӯҳӣ,
• мукофот/doorprize барои ҳавасмандсозӣ,
• фикру мулоҳизаи иштирокчиён тавассути brainstorming дар охири омӯзиш.

Ҳарфҳои ҳиҷоӣ чистанд?

Ҳарфҳои ҳиҷоӣ ҳарфҳои асосие мебошанд, ки дар низоми хатти арабӣ ва навишти матни Қуръон истифода мешаванд. Барои он ки шахс матни Қуръонро аз хатти арабӣ хонда тавонад, аввал бояд шакл, садо ва истифодаи ин ҳарфҳоро дар дохили калима фарқ карда тавонад.

Makharijul huruf чӣ маъно дорад?

Makharijul huruf мафҳумест, ки нишон медиҳад ҳарфҳои арабӣ аз кадом маҳраҷҳо дар даҳон, гулӯ, забон, лаб ва узвҳои марбут ба нутқ талаффуз мешаванд. Дар омӯзиши қироати Қуръон на танҳо барои шинохтани шакли ҳарф, балки барои талаффузи дурусти он низ муҳим аст.

Fathah, kasrah ва dammah чистанд?

Манбаъ дар омодасозии омӯзиш омӯхтани ҳарфҳои ҳиҷоиро ҳамроҳ бо fathah, kasrah ва dammah зикр мекунад. Инҳо аломатҳои ҳаракат дар хатти арабӣ мебошанд, ки хондани садонокҳои кӯтоҳро роҳнамоӣ мекунанд. Дар сатҳи омӯзишӣ, тақрибан fathah ба талаффузи кӯтоҳи “a”, kasrah ба “i” ва dammah ба “u” кумак мекунад. Ин шарҳ барои фаҳмондани маънои истилоҳи таълимӣ аст; натиҷаи ҷудогонаи таҷрибавии таҳқиқот нест.

Чаро tajwid ва tartil зикр мешаванд?

Манбаъ саводнокии Қуръонро нисбат ба шинохти визуалии ҳарфҳо васеътар баррасӣ карда, tajwid-ро ба маънои талаффузи дуруст ва қоидаҳои қироат ва tartil-ро ҳамчун мафҳуми марбут ба хондани мунтазам, андозадор ва бодиққат низ ҳамчун қисмҳои малакаи пешрафтаи қироати Қуръон муҳокима мекунад.

Бо вуҷуди ин, муҳтавои гузоришшудаи амалиёти мавҷуда бештар ба шинохтан ва навиштани ҳарфҳо дар сатҳи ибтидоӣ равона шудааст. Таҳқиқот арзёбиеро гузориш намедиҳад, ки нишон диҳад иштирокчиён салоҳияти пурраи tajwid ё tartil-ро ба даст овардаанд.

Барнома чӣ гуна омода шуд?

Дар марҳилаи аввали барнома гурӯҳ бо пешвои динии маҳаллӣ ва намояндагони ҷомеа мулоқот карда, ниёз ба омӯзиши хондану навиштани Қуръон барои калонсолони минтақа арзёбӣ кардааст. Манбаъ хабар медиҳад, ки дар ин мулоқотҳо ҷомеа муддати дароз омӯзгореро мехост, ки ба калонсолон ва солмандон таълим диҳад.

Баъдан барнома тавассути муҳитҳои маҳаллӣ, аз ҷумла ҷамъомадҳои баъди масҷид, суҳбатҳои динӣ ва мулоқотҳои мунтазами ҷамъиятии занон эълон шудааст.

Дар мушоҳидаҳои ибтидоӣ арзёбӣ шудааст, ки аксари номзадҳои иштирокчӣ дар сатҳи ибтидоӣ буданд ва баъзеҳо ҳарфҳои ҳиҷоиро умуман намешинохтанд ё навишта наметавонистанд. Аз ин рӯ, маводи таълимӣ аз сатҳи асоситарини ҳарфҳо оғоз шудааст.

Маводи таълимӣ кадом марҳилаҳоро дар бар мегирифт?

Манбаъ аз панҷ сатҳи гуногуни душворӣ ёд мекунад, аммо харитаи пурраи муҳтавои ҳар сатҳро дар ҷадвали алоҳида намедиҳад. Аз ин рӯ, муҳтавои панҷ сатҳ аз ҷониби Verianla тахмин карда нашудааст.

Муҳтавоҳои омӯзишие, ки дар манбаъ ошкоро зикр шудаанд:

• шинохтани ҳарфҳои алоҳидаи ҳиҷоӣ,
• хондани ҳарфҳо бо fathah, kasrah ва dammah,
• навиштани ҳарфҳои пайвастшуда дар калимаҳои сода,
• makharijul huruf,
• мутобиқ кардани ҳарфҳои арабӣ ва лотинӣ,
• муайян кардани ҳарфҳои арабӣ,
• фаъолиятҳои puzzle-и арабӣ-лотинӣ,
• маводи таълимии дорои муҳтавои исломӣ.

Азбаски дар манбаъ гуфта нашудааст, ки ҳамаи панҷ сатҳ ба ин ҳашт сарлавҳа дақиқ чӣ гуна тақсим шудаанд, чунин тақсимот сохта нашудааст.

Амалиёт кай ва дар куҷо баргузор шуд?

Манбаъ хабар медиҳад, ки барнома шаби шанбеи 9 сентябри 2023 дар Masjid Baitussalam, Dusun Saitan, пас аз намози хуфтан баргузор шудааст.

Вақти барнома, ки дар аввал дода шудааст:

19.30–21.30 WIB

мебошад.

Аммо дар бахши баъдӣ навишта шудааст, ки чорабинӣ тақрибан:

21.00

ба анҷом расидааст. Ин ду сабти вақт дар манбаъ пурра бо ҳам мувофиқат намекунанд.

Номи омӯзгор дар манбаъ ҳамчун Fatimatus Zahro JF дода шудааст.

Гурӯҳи иштирокчиён аз киҳо иборат буд?

Ба сифати сабаби нисбатан кам будани шумораи иштирокчиён баргузории як ҷамъомади дигари динӣ дар ҳамон соатҳо берун аз Сайтан зикр мешавад.

Чаро Тафриқаи Мавод Барои Омӯзандагони Солманд Муҳим Буд?

Азбаски донишҳои ибтидоӣ ва суръати омӯзиши иштирокчиён яксон набуд, дар манбаъ омӯзиши яксатҳа кофӣ ҳисобида нашудааст; дар ду сатҳи аввал аксарият душворӣ накашиданд, аммо аз сатҳи сеюм дар баъзе иштирокчиёни солманд мушкилот пайдо шуд ва ин мушоҳида хулосаро дастгирӣ кард, ки мавод бояд мувофиқи сатҳ мутобиқ карда шавад, то ҳам шахсони сатҳи ибтидоӣ аз ҳад зиёд душворӣ накашанд ва ҳам шахсони дорои дониши пешакӣ дилгир нашаванд.

Мушоҳидаҳо дар ду сатҳи аввал

Манбаъ хабар медиҳад, ки аксари иштирокчиён ҳангоми омӯхтани маводи сатҳи якум ва дуюм душвории назаррас надоштанд.

Дар ҳуҷҷатгузории фотографӣ дида мешавад, ки иштирокчиён дар рӯи замин нишаста, аз варақаҳои корӣ истифода мекунанд ва машқҳои мустақими навиштанро иҷро менамоянд. Ин тасвирҳо иштирок ва иҷрои супоришро ҳуҷҷатгузорӣ мекунанд, аммо ченаки миқдории муваффақияти омӯзиш нестанд.

Душвориҳо дар сатҳи сеюм

Аз сатҳи сеюм сар карда, махсусан дар баъзе иштирокчиёни солманд душвории омӯзиш мушоҳида шуд. Манбаъ дар муқобил қайд мекунад, ки баъзе иштирокчиёни гурӯҳи миёнасол супоришҳоро осонтар анҷом додаанд.

Муаллиф ин фарқиятро бо се таҷрибаи эҳтимолии қаблӣ мепайвандад:

1. Баъзе иштирокчиёни миёнасол мунтазам дар ҷамъомадҳои динӣ иштирок карда, қаблан бо омӯзиши ҳиҷоӣ рӯ ба рӯ шуда буданд.
2. Баъзе иштирокчиён ҳангоми ҳамроҳӣ бо фарзандонашон, ки омӯзиши Қуръон мегирифтанд, ғайримустақим омӯхта буданд.
3. Баъзеҳо қаблан дар вақт ё ҷойҳои дигар омӯзиши хондану навиштани Қуръон гирифта буданд.

Ин шарҳҳо тафсирҳои мушоҳидавии муаллифи манбаъ мебошанд. Таҳқиқот ин се омилро ҳамчун тағйирёбандаҳои ҷудогона чен накарда ва оморӣ санҷида нашудааст.

Фарқи хурди баён вобаста ба рақами марҳила дар манбаъ

Дар ҳоле ки caption-и Figure 3-и манбаъ мегӯяд, ки иштирокчиёни миёнасол дар супоришҳои сатҳи дуюм душворӣ накашиданд, дар бахши prose-и бевосита баъдӣ ҳамин осонӣ ҳамчун “анҷом додани марҳилаи сеюм” ифода мешавад. Сипас Figure 4 ва шарҳи баъдӣ ошкоро мегӯяд, ки баъзе иштирокчиёни солманд дар сатҳи сеюм душворӣ кашидаанд. Verianla ин фарқи хурди тартиб/баёнро пинҳонӣ ба як тафсири ягона табдил намедиҳад.

Викторинаи гурӯҳӣ чӣ нишон дод?

Дар охири барнома иштирокчиён дар викторинаи гурӯҳӣ, ки маводи панҷ сатҳро фаро мегирифт, иштирок карданд.

Манбаъ:

• иштирокчиёни гурӯҳи миёнасол супоришро нисбат ба гурӯҳи солманд тезтар анҷом доданд,
• баъзеҳо ҳарфҳои ҳиҷоиро ба ҷойи аз рост оғоз кардан аз чап навиштанд,
• яке аз иштирокчиёни аз ҳама солманд дар ба ёд овардани маводи қаблӣ душворӣ кашид,
• ин шахс аз сабаби он ки ба саволҳои сатҳҳои аввал зиёд тамаркуз кард, викторинаро анҷом дода натавонист

хабар медиҳад.

Омӯзгор дар ин ҳолат иштирокчиро дастгирӣ карда, тавсия дод, ки воҳима накунад ва шарм надорад. Ин рафтор қисми равиши таълимии барнома аст, ки кӯшиш мекунад эътимод ва ҳавасмандии омӯзандагони калонсол/солмандро ҳифз кунад.

Барои ҳавасмандсозӣ чӣ кор карда шуд?

Манбаъ хабар медиҳад, ки се doorprize/мукофот омода шуда буд, то дар охири барнома бо қуръакашӣ дода шавад. Ин мукофотҳо ҳамчун воситаи ҳавасмандсозӣ истифода шудаанд.

Аммо азбаски таҳқиқот гурӯҳҳои мукофотгирифта ва мукофотнагирифтаро муқоиса накардааст, таъсири ҷудогонаи мукофот ба муваффақияти омӯзиш муайян карда намешавад.

Барнома чӣ гуна арзёбӣ шуд?

Манбаъ хабар медиҳад, ки дар марҳилаи арзёбӣ, ғайр аз мушоҳида ва ҳуҷҷатҳои ҷамъовардашуда, усули curah pendapat, яъне brainstorming/табодули афкори умумӣ истифода шудааст.

Иштирокчиён раванди омӯзишро аз оғоз то анҷом муҳокима карда, ҳамчун гурӯҳ хостанд, ки омӯзиши хондану навиштани Қуръон ҳафтае як бор идома ёбад.

Гурӯҳ инчунин барои дастгирии пешрафти мунтазам зарурати низоми китобҳои дарсии марҳилавӣ, ба мисли Iqra' ё Qiroati-ро арзёбӣ кардааст.

Чаро Iqra' ва Qiroati тавсия шуданд?

Манбаъ Iqra' ва Qiroati-ро ҳамчун намунаҳои маводи омӯзиши марҳилавӣ пешниҳод мекунад. Ҳадафи тавсияи чунин манбаъҳо сохтани силсилаи системавии омӯзиш аз осон ба душвор ва бо имкони пайгирии пешрафт аст, на пешрафти иштирокчиён бо муҳтавои тасодуфӣ.

Таҳқиқот усулҳои Iqra' ва Qiroati-ро бо ҳам таҷрибавӣ муқоиса накардааст ва дар бораи бартарии яке аз онҳо хулоса пешниҳод намекунад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Хулосаи техникии тарҳи таҳқиқот

Усулҳои ҷамъоварии маълумот барои чӣ истифода шуданд?

Мушоҳида барои пайгирии вазъи ибтидоии саводнокӣ дар ҷомеа ва рафтори иштирокчиён ҳангоми омӯзиш хизмат кардааст.

Мусоҳиба/муҳокима барои фаҳмидани ниёзи таълимии пешвоёни динӣ, намояндагони ҷомеа ва шаҳрвандон истифода шудааст.

Ҳуҷҷатгузорӣ сабти баргузории барнома ва фаъолиятҳои супоришии иштирокчиёнро ташкил додааст.

Огоҳсозӣ ҳам барои иттилоъ додани ҷомеа дар бораи барнома ва ҳам барои муайян кардани таваҷҷуҳ ба барнома истифода шудааст.

Манбаъ мегӯяд, ки ин усулҳо барои дастгирии эътибори натиҷаҳо якҷоя истифода шудаанд. Аммо протоколи алоҳидаи мусоҳиба, шумораи мусоҳибаҳо, нақшаи рамзгузорӣ, усули таҳлили мавзӯӣ ё formal triangulation procedure гузориш нашудааст.

Оё Ин Таҳқиқот Муваффақияти Active Learning-ро Дар Хондану Навиштани Қуръон Исбот Мекунад?

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки ҳангоми омӯзиши бо active learning иштирокчиён супоришҳоро иҷро кардаанд, аксарият дар ду сатҳи аввал душвории назаррас надоштанд ва идомаи омӯзишро талаб карданд; аммо азбаски пешсанҷиш/пассанҷиш, гурӯҳи муқоисавӣ ва нишондиҳандаи стандартии муваффақият вуҷуд надошт, исбот нашудааст, ки чӣ қадар аз пешрафти мушоҳидашуда танҳо аз усули active learning бармеояд ё ин усул аз шакли дигари омӯзиш самараноктар аст.

Натиҷаҳои омӯзишии мушоҳидавӣ

Ҳуҷҷатгузории фотографӣ чӣ нишон медиҳад?

Манбаъ Figure 1 нишон медиҳад, ки иштирокчиён дар муҳити омӯзиши гурӯҳӣ ба омӯзгор гӯш мекарданд.

Манбаъ Figure 2 нишон медиҳад, ки иштирокчиён пас аз марҳилаи якум дар рӯи коғаз супориши мустақими навиштанро иҷро карданд.

Манбаъ Figure 3 ҳуҷҷатгузорӣ мекунад, ки иштирокчиёни гурӯҳи миёнасол дар варақаҳои корӣ супоришҳои инфиродӣ иҷро кардаанд.

Манбаъ Figure 4 ҳуҷҷатгузории фотографии он аст, ки баъзе иштирокчиёни солманд дар маводи сатҳи сеюм бештар душворӣ кашидаанд.

Ин аксҳо далелҳои сифатие мебошанд, ки воқеан амалӣ шудани барнома ва иҷрои супоришҳо аз ҷониби иштирокчиёнро ҳуҷҷатгузорӣ мекунанд. Аз рӯи акс фоизи муваффақият, суръат, шумораи хатоҳо ё афзоиши малака ҳисоб карда намешавад.

Талаби иштирокчиён барои идома

Дар арзёбии brainstorming иштирокчиён хостанд, ки омӯзиш ҳафтае як бор баргузор шавад. Манбаъ инро ҳамчун нишондиҳандаи баланд будани ҳавасмандии дохилӣ тафсир мекунад.

Пас аз ин гурӯҳ қарор кард, ки барномаи омӯзиши мунтазам ҳар шаби якшанбе баргузор шавад.

Majelis Taklim Lansia Mulyodadi

Дар бахши натиҷаҳо хабар дода мешавад, ки пас аз барнома ҷомеаи омӯзиши динии солмандон бо номи Majelis Taklim Lansia Mulyodadi таъсис ёфтааст. Majelis Taklim дар заминаи Индонезия сохтори ғайрирасмии таълимӣ/ҷамъиятие мебошад, ки ба омӯзиши мунтазами динӣ ва ҷамъомадҳои ҷомеа хизмат мекунад.

Манбаъ изҳор мекунад, ки ин сохтор ба идомаи омӯзиш пас аз барнома ва ташаккули муҳити иҷтимоие мусоидат кардааст, ки иштирокчиён метавонанд қироати Қуръони якдигарро арзёбӣ кунанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот мустақиман дастгирӣ мекунад

• Дар Сайтан барои иштирокчиёни калонсол ва солманд омӯзиши хондану навиштани Қуръон гузаронида шудааст.
• Дар барнома равиши active learning истифода шудааст.
• Дар омӯзиши воқеӣ 16 нафар иштирок карданд; 15 нафари онҳо калонсол/солманд ва як нафар кӯдак буд.
• Мавод дар панҷ сатҳи гуногуни душворӣ пешниҳод шудааст.
• Аксари иштирокчиён дар ду сатҳи аввал душвории назаррас надоштанд.
• Аз сатҳи сеюм дар баъзе иштирокчиёни солманд душворӣ мушоҳида шуд.
• Иштирокчиёни гурӯҳи миёнасол дар викторинаи гурӯҳӣ нисбат ба солмандон тезтар пеш рафтанд.
• Баъзе иштирокчиён вобаста ба самти навишти арабӣ хато карданд.
• Яке аз иштирокчиёни аз ҳама солманд дар ба ёд овардани маводи қаблӣ душворӣ кашид.
• Иштирокчиён хостанд, ки барнома ҳафтае як бор идома ёбад.
• Гурӯҳ барномаи идомаи мунтазамро барои шабҳои якшанбе банақшагирӣ кард.
• Манбаъ дар бахши натиҷаҳо аз таъсиси Majelis Taklim Lansia Mulyodadi хабар медиҳад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот мустақиман дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки active learning аз таълими анъанавӣ аз ҷиҳати оморӣ самараноктар аст.
• Барои афзоиши малакаи қироати Қуръон фоизи муваффақият ҳисоб карда нашудааст.
• Ба иштирокчиён пешсанҷиш ва пассанҷиши стандартӣ гузаронида нашудааст.
• Гурӯҳи назоратӣ ё муқоисавӣ вуҷуд надорад.
• Бо санҷиши стандартии салоҳият нишон дода нашудааст, ки ҳамаи иштирокчиён дар охири барнома мустақилона Қуръон хонда метавонанд.
• Салоҳияти tajwid чен карда нашудааст.
• Салоҳияти tartil чен карда нашудааст.
• Нигоҳдории дониш дар дарозмуддат чен карда нашудааст.
• Беҳбудии муваффақияти таҳсилоти динии фарзандони иштирокчиён чен карда нашудааст.
• Барои psychological well-being миқёси стандартӣ истифода нашудааст.
• Барои spiritual well-being миқёси стандартӣ истифода нашудааст.
• Санҷида нашудааст, ки барнома дар деҳаҳои дигар ё гурӯҳҳои калонтари солмандон ҳамин натиҷаро медиҳад.

Ибораҳои қавии бахши натиҷаҳо чӣ гуна бояд хонда шаванд?

Манбаъ мегӯяд, ки барнома “бесаводии хондану навиштани Қуръонро бартараф кардааст”, экосистемаи омӯзиши пайвастаро таъсис додааст ва Majelis Taklim беҳбудии равонӣ ва рӯҳониро беҳтар кардааст.

Барои ибораи аввал санҷиши стандартии хондани оғоз-анҷом; барои ибораҳои дуюм ва сеюм маълумоти пайгирии longitudinal ё ченкунии психометрии well-being нашр нашудааст.

Аз ин рӯ, ин натиҷаҳо ҳамчун арзёбии муаллиф бар асоси амалия ва мушоҳида аҳамият доранд; аммо набояд ҳамчун андозаи таъсири миқдоран тасдиқшуда ё натиҷаи ченкунии клиникӣ/равонӣ хонда шаванд.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

Ба ниёзи воқеии ҷомеа асос ёфтан: Барнома ба ниёзи мушаххаси таълимӣ посух медиҳад, ки пас аз иртибот бо пешвои динии маҳаллӣ ва намояндагони ҷомеа муайян шудааст.

Мутобиқсозӣ ба сатҳи ибтидоӣ: Мавод мувофиқи мушоҳидае омода шудааст, ки қисми зиёди иштирокчиён дар сатҳи асосӣ буданд.

Омӯзиши амалӣ: Иштирокчиён ба ҷойи танҳо гӯш кардан, мустақиман дар навиштан, иҷрои супориш ва викторина иштирок карданд.

Намоён кардани фарқҳои синнусолӣ: Таҳқиқот ба таври мушоҳидавӣ нишон медиҳад, ки омӯзандагони миёнасол ва синни боло метавонанд ба як маводи таълимӣ бо суръатҳои гуногун посух диҳанд.

Ҳадафи пайвастагӣ: Барнома бо чорабинии якшаба маҳдуд нашуда, нақшаи идома дар самти барномаи пайгирии ҳафтаина ва ташкили ҷомеаи маҳаллии омӯзиш таҳия шудааст.

Маҳдудиятҳои асосии методологӣ

Гурӯҳи хурд ва маҳаллии иштирокчиён: Дар амалиёт 16 нафар иштирок карданд.

Гурӯҳи гетерогении иштирокчиён: Гарчанде унвон santri-ҳои солмандро таъкид мекунад, гурӯҳ аз 15 калонсол/солманд ва як кӯдак иборат аст. Илова бар ин, барои зергуруҳҳои калонсол ва солманд ҳудудҳои дақиқи синнусолӣ дода нашудаанд.

Усули интихоб: Манбаъ formal sampling procedure-ро барои интихоби иштирокчиён гузориш намедиҳад.

Пешсанҷиш/пассанҷиш нест: Тағйироти муваффақиятро ба таври миқдорӣ ҳисоб кардан мумкин нест.

Гурӯҳи назоратӣ нест: Бартарии active learning нисбат ба усулҳои дигари омӯзиш муайян карда намешавад.

Арзёбии стандартӣ нест: Низоми баҳогузорӣ барои шинохтани ҳарф, дурустии хондан, дурустии навиштан, tajwid ё суръати хондан гузориш нашудааст.

Тафсилоти таҳлили сифатӣ маҳдуд аст: Саволҳои мусоҳиба, шумораи шахсони мусоҳибашуда, transcription, coding, theme development ё formal triangulation procedure шарҳ дода нашудаанд.

Маълумоти пайгирӣ маҳдуд аст: Гарчанде барномаи ҳафтаина ва таъсиси Majelis Taklim гузориш шудааст, силсилаи дарозмуддати attendance, сатҳи омӯзиш ё retention дода нашудааст.

Ченкунии well-being нест: Даъвои беҳбудии равонӣ ва рӯҳонӣ дар бахши натиҷаҳо бо миқёсҳои стандартӣ санҷида нашудааст.

Фарқи сабти вақт: Барнома дар аввал ҳамчун 19.30–21.30 тавсиф шудааст, аммо дар баёни амалӣ гуфта мешавад, ки тақрибан 21.00 ба анҷом расидааст.

Фарқи рақами марҳила: Figure 3 супориши сатҳи дуюмро тавсиф мекунад, дар ҳоле ки prose-и баъдӣ ҳамин осониро ҳамчун марҳилаи сеюм ифода мекунад.

Ҳангоми татбиқ дар ҷомеаҳои дигар чӣ бояд санҷида шавад?

Агар барнома дар ҷомеаи дигар татбиқ шавад, дониши ибтидоии иштирокчиён оид ба ҳарфҳои арабӣ, тақсимоти синнусолӣ, ниёзҳои биноӣ ва шунавоӣ, қобилияти хотира, таҷрибаи қаблии таҳсилоти динӣ, вақти мувофиқи омӯзиш, дастрасӣ ба омӯзгор ва имкони пайгирии мунтазам бояд дар сатҳи маҳаллӣ арзёбӣ шаванд.

Азбаски ин таҳқиқот танҳо амалиёти Сайтанро гузориш медиҳад, кафолат намедиҳад, ки ҳамон суръати омӯзиш ё ҳамон сатҳҳои мавод барои гурӯҳҳои дигари солманд мувофиқ хоҳанд буд.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: PELATIHAN INOVATIF: MENINGKATKAN KEMAMPUAN BACA TULIS ALQURAN BAGI SANTRI LANSIA MELALUI ACTIVE LEARNING.

Муаллиф: Aris Risdiana.

Тартиби муаллиф: Таҳқиқоти якмуаллифӣ.

Саҳми баробар: Қобили татбиқ нест; дар манбаъ equal-contribution statement вуҷуд надорад.

Муаллифи масъул/тамос: Aris Risdiana; манбаъ инро бо аломати ситорача ва маълумоти почтаи электронӣ нишон медиҳад.

Аффилиатсия: UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta, Indonesia.

Маҷалла: Aplikasia: Jurnal Aplikasi Ilmu-ilmu Agama.

Ношир: Lembaga Penelitian dan Pengabdian Kepada Masyarakat (LPPM), UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta; маҷалла дар ҳамкорӣ бо AJPKM нашр мешавад.

Ҷилд / шумора: 26(2), 2026.

Саҳифаҳо: 104–113.

DOI-и расмии ҷорӣ: 10.14421/rvm2dr65.

DOI-и фарқкунанда дар майдони PDF citation: 10.14421/aplikasia.v26i2.4862.

Ёддошти DOI: Саҳифаи ҷории расмии маҷалла ва GARUDA DOI-и 10.14421/rvm2dr65-ро истифода мебаранд; азбаски дар PDF матни дигари DOI мавҷуд аст, фарқи библиографӣ ошкоро нигоҳ дошта шудааст.

ISSN: 1411-8777.

E-ISSN: 2598-2176.

Received: 18 July 2026.

Revised: 24 August 2026.

Accepted: 2 September 2026.

Published: 10 October 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи тақризшудаи community engagement / татбиқ ва арзёбии хизмати ҷамъиятӣ.

Тақриз: Маҷаллаи Aplikasia дар саҳифаи сиёсати расмӣ мегӯяд, ки double-blind peer review-ро бо ҳадди ақал ду ё бештар тақризгар татбиқ мекунад.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0).

Preprint: Дар PDF-и манбаъ ё сабти расмии тасдиқшуда маълумоти ҷудогонаи preprint мавҷуд нест.

Калидвожаҳо: Reading and writing Alquran; Elderly; Active Learning method.

JEL Classification: I21, I29, Z12, J14.

Ҷойи таҳқиқот: Dusun Saitan, Mulyodadi Village, Bambanglipuro, Bantul; амалиёт дар Masjid Baitussalam анҷом дода шудааст.

Санаи барнома: 9 September 2023.

Вақти оғоз-барномаи гузоришшуда: 19.30–21.30 WIB.

Вақти анҷоми баъдтар дар матн гузоришшуда: Тақрибан 21.00.

Омӯзгор: Fatimatus Zahro JF.

Иштирокчӣ: Дар маҷмӯъ 16 нафар; 15 калонсол/солманд ва 1 кӯдаке, ки бо бибиаш омадааст.

Равиши методӣ: Равиши сифатӣ.

Ниёз/ҷамъоварии маълумот: Мушоҳида, мусоҳиба, ҳуҷҷатгузорӣ ва огоҳсозӣ.

Усули таълим: Active learning.

Сатҳи душвории мавод: 5 level.

Муҳтавоҳои дар манбаъ ошкоро додашуда: Шинохтани ҳарфҳои ҳиҷоӣ; makharijul huruf; мутобиқсозии арабӣ-лотинӣ; муайян кардани ҳарфи арабӣ; puzzle-и арабӣ-лотинӣ; муҳтавои исломӣ; ҳарфҳои алоҳидаи ҳиҷоӣ; fathah, kasrah ва dammah; навиштани калимаҳои содаи пайваст.

Шаклҳои супориш: Машқи инфиродии навиштан ва викторинаи гурӯҳӣ.

Татбиқи ҳавасмандсозӣ: 3 doorprize.

Арзёбӣ: Мушоҳида/ҳуҷҷатгузорӣ ва brainstorming/curah pendapat.

Талаби иштирокчиён: Идомаи омӯзиш ҳафтае як бор.

Нақшаи пайгирӣ: Барномаи идома ҳар шаби якшанбе.

Манбаъҳои марҳилавии тавсияшуда: Маводи textbook ба мисли Iqra' ё Qiroati.

Сохтори идомаи дар манбаъ гузоришшуда: Majelis Taklim Lansia Mulyodadi.

Пешсанҷиш: Гузориш нашудааст.

Пассанҷиш: Гузориш нашудааст.

Гурӯҳи назоратӣ: Гузориш нашудааст.

Холи стандартии муваффақият: Гузориш нашудааст.

Омор: Дар манбаъ inferential statistical analysis, p-value, confidence interval ё effect size вуҷуд надорад.

Формула/муодила: Формулаи математикӣ, ки усул ё натиҷаҳои таҳқиқотро муайян кунад, вуҷуд надорад.

Тасвирҳо: Figure 1–4 ҳуҷҷатгузории фотографии муҳити омӯзиш ва супоришҳои иштирокчиён мебошанд; графики миқдорӣ нестанд.

Figure 1: Омӯзиши гурӯҳии хондану навиштани Қуръон барои иштирокчиён.

Figure 2: Татбиқи супориши инфиродӣ вобаста ба маводи марҳилаи аввал.

Figure 3: Татбиқи супориш аз ҷониби иштирокчиёни гурӯҳи миёнасол; caption марҳилаи дуюмро ифода мекунад.

Figure 4: Амалиёте, ки дар он баъзе иштирокчиёни солманд дар маводи сатҳи сеюм душворӣ кашидаанд.

Ёддошти дохилии манбаъ оид ба марҳила: Caption-и Figure 3 марҳилаи дуюмро мегӯяд, дар ҳоле ки prose-и баъдӣ ҳамин осонии иштирокчиёнро ҳамчун “марҳилаи сеюм” ифода мекунад.

Funding: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи маблағгузорӣ вуҷуд надорад.

Data Availability: Дар манбаъ изҳороти ҷудогонаи дастрасии маълумот вуҷуд надорад.

Conflict of Interest: Дар матни манбаъ изҳороти ҷудогонаи бархӯрди манфиатҳо муайян нашудааст.

CRediT / Author Contributions: Дар манбаъ бахши ҷудогонаи CRediT ё саҳми муаллиф вуҷуд надорад.

Кумитаи этикӣ: Дар манбаъ institutional ethics approval statement-и ҷудогона вуҷуд надорад.

Розигии огоҳона: Дар манбаъ informed-consent statement-и ҷудогона вуҷуд надорад. Набудани ин маълумот худ аз худ ҳамчун нақзи этикӣ тафсир намешавад.

Маҳдудиятҳои асосии методологӣ: Гурӯҳи хурд ва маҳаллии иштирокчиён; набудани маълумоти стандартии sampling; набудани гурӯҳи назоратӣ; набудани пешсанҷиш/пассанҷиш; набудани холи муваффақият ва омор; тафсилоти маҳдуди тартиботи мусоҳиба ва таҳлили сифатӣ; ба таври миқдорӣ гузориш нашудани пайгирии омӯзиши дарозмуддат; дастгирӣ нашудани даъвоҳои psychological/spiritual well-being бо ченкунии стандартӣ.

Ҳадди асосии тафсир: Таҳқиқот татбиқи воқеии омӯзиши ҷамъиятӣ бо active learning, рафтори иштирокчиён, душвориҳои онҳо ва талаби идомаро ҳуҷҷатгузорӣ мекунад. Он бартарии active learning нисбат ба усулҳои дигар ё ба вуҷуд овардани афзоиши сабабии омӯзишро бо андозаи муайян исбот намекунад.