Заиф шудани шуғли маҳаллӣ бар асари рақобати тиҷорати байналмилалӣ одатан бо коҳиши таваллуд, кам шудани издивоҷ ва суст шудани ташаккули оила алоқаманд дониста мешавад. Аммо таҳқиқоте, ки Mateo Hoyos, Anamika Sen ва Cynthia Ramos омода кардаанд, дар Мексика натиҷаи дигареро нишон медиҳад. Тибқи баҳодиҳии муҳаққиқон, дар давраи 2000–2020 дар бозорҳои маҳаллии меҳнате, ки бештар ба рақобати воридотӣ аз Чин дучор буданд, сатҳи таваллуд боло рафта, ҳиссаи занони фарзанддор зиёд ва сатҳи муҷаррадӣ коҳиш ёфтааст.

Ин натиҷа дар ҳамаи бахшҳо яксон пайдо нашудааст. Манбаи асосии афзоиши таваллуд дучоршавии бахшҳое мебошад, ки дар онҳо шуғли занон нисбатан баланд аст. Вақте имкониятҳои кор дар бахшҳои занонбартар зери фишори воридот заиф шуданд, иштироки занон дар қувваи корӣ ба таври назаррас коҳиш ёфт; муҳаққиқон инро бо кам шудани арзиши алтернативии фарзанддор шудан аз нуқтаи назари бозори меҳнат шарҳ медиҳанд. Рақобати воридотӣ дар бахшҳои мардонбартар бошад, бекории мардонро зиёд намуда, ба таваллуд ва ташаккули оила дар миқёси хурдтар ва ба самти баръакс таъсир расонидааст.

Афзоиши дучоршавӣ ба андозаи 575 доллар ба ҳар корманд, ки ба рақобати миёнаи умумии воридотӣ мувофиқ аст, шумораи таваллудро барои занони 25–45-сола ба ҳар 1.000 зан тақрибан 7,9 зиёд кардааст. Вақте дучоршавии бахшҳои занонбартар ба ҳамин миқёси муштарак оварда мешавад, афзоиши тахминии таваллуд ба 28,6 мерасад, дар ҳоле ки таъсири тахминии бахшҳои мардонбартар ба самти коҳиши 6,7 таваллуд аст. Бо вуҷуди ин, бояд дар назар дошт, ки коэффисиенти бахшҳои занонбартар коэффисиенти муқоисавиест, ки бо 575 доллар ба ҳар корманд миқёсбандӣ шудааст, дар ҳоле ки дучоршавии воқеии миёна дар ин бахшҳо 189 доллар мебошад.

Огоҳии илмӣ: Ин таҳқиқот preprint-и аз арзёбии ҳамтоён нагузашта мебошад. Натиҷаҳо аз озмоиши тасодуфии назоратшаванда не, балки аз тарҳи иқтисодсанҷии shift-share бо тағйирёбандаи абзорӣ, ки ба фарзияҳои муайяни идентификатсия такя мекунад, ба даст омадаанд. Натиҷаҳо нишон намедиҳанд, ки аз даст додани кор бо сабаби тиҷорат аз ҷиҳати иҷтимоӣ муфид аст ё афзоиши таваллуд маънои афзоиши некӯаҳволиро дорад.

Саволи асосии таҳқиқот

Нуқтаи ибтидоии таҳқиқот саволест, ки чаро таъсири шокҳои тиҷоратӣ ба таваллуд ва ташаккули оила метавонад аз кишвар ба кишвар фарқ кунад. Дар таҳқиқоти пешина оид ба кишварҳое чун Иёлоти Муттаҳида, Олмон, Индонезия, Бразилия ва Перу гузориш шудааст, ки шокҳои манфии тиҷорат ва шуғл аксаран таваллудро коҳиш дода ё ташаккули оиларо заиф мекунанд.

Бо вуҷуди ин, равиши иқтисодиёти оила пешбинӣ мекунад, ки шокҳои бозори меҳнат метавонанд ба занон ва мардон яксон таъсир накунанд. Бад шудани имкониятҳои даромад ва шуғли мардон метавонад даромади хонавода ва амнияти иқтисодиро коҳиш дода, издивоҷ ва фарзанддориро душвортар кунад. Бад шудани имкониятҳои шуғли занон бошад, метавонад боздеҳи дар кори музднок монданро коҳиш дода, арзиши нисбии вақти ба нигоҳубини кӯдак сарфшавандаро паст кунад.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон ба се саволи ба ҳам вобаста ҷавоб ҷустанд:

• Рақобати воридотӣ аз Чин ба нишондиҳандаҳои маҳаллии таваллуд ва вазъи оилавӣ дар Мексика чӣ гуна таъсир расонд?
• Оё таъсир вобаста ба он фарқ мекунад, ки рақобати воридотӣ дар бахшҳои занонбартар ё мардонбартар ҷамъ шудааст?
• Оё пайвастагии занон ба бозори меҳнат пеш аз шок андозаи аксуламали таваллудро шарҳ медиҳад?

Чаро Мексика намунаи махсус аст?

Яке аз сабабҳои асосии интихоби Мексика дар таҳқиқот ин аст, ки иштироки занон дар қувваи корӣ нисбатан паст мебошад. Тибқи маълумоти овардаи муҳаққиқон, дар соли 2000 сатҳи иштироки занон дар қувваи корӣ дар Мексика тақрибан %38 буд, дар ҳоле ки миёнаи Амрикои Лотинӣ тақрибан %52 буд.

Ин фарқ андешаро тақвият медиҳад, ки пайвастагии занон ба бозори меҳнати музднок дар баъзе минтақаҳои Мексика метавонад осебпазиртар бошад. Аммо таҳқиқот исбот намекунад, ки иштироки пасти занон дар қувваи корӣ танҳо аз меъёрҳои гендерӣ бармеояд. Сифати имкониятҳои корӣ, ӯҳдадориҳои нигоҳубин, ғайрирасмият, сатҳи даромади минтақавӣ ва дигар маҳдудиятҳои институтсионалӣ низ метавонанд дар ҳамин қолаб нақш дошта бошанд.

Механизми “арзиши алтернативӣ” чӣ маъно дорад?

Фарзанддор шудан танҳо хароҷоти бевоситаи пулӣ эҷод намекунад. Музд, таҷрибаи касбӣ ё имкони корие, ки бинобар сарфи вақт ба нигоҳубини кӯдак аз даст меравад, низ арзиши иқтисодӣ дорад. Дар иқтисод инро арзиши алтернативӣ меноманд.

Агар интизориҳои занон аз шуғл ва музд қавӣ бошанд, арзиши тарки қувваи корӣ метавонад баландтар бошад. Вақте имкониятҳои шуғл бо шоки беруна заиф мешаванд, арзиши иқтисодии баромадан аз кори музднок метавонад паст шавад. Механизме, ки муҳаққиқон пешниҳод мекунанд, чунин аст: рақобати воридотӣ дар бахшҳои занонбартар занонро ба ҷойи идомаи ҷустуҷӯи кор ҳамчун бекор, бештар ба пурра хориҷ шудан аз қувваи корӣ мебарад ва ин ба қарорҳои таваллуд таъсир мекунад.

Ин механизм аз даст додани кори занон ё баромадани онҳо аз кори музднокро рушди мусбат намешуморад. Дар бахши хулосаи таҳқиқот низ таъкид мешавад, ки афзоиши таваллуд на аз имкониятҳои беҳтари иқтисодӣ, балки аз ҷойивазкунии иқтисодӣ ва кандашавӣ аз бозори меҳнат сарчашма мегирад.

Маълумоти истифодашуда

Муҳаққиқон барои минтақаҳое, ки бозорҳои маҳаллии меҳнати Мексикаро бо робитаҳои рафтуомад ва кор намояндагӣ мекунанд, панели се-давраӣ сохтанд:

• 2000–2010
• 2010–2015
• 2015–2020

Нишондиҳандаҳои демографӣ аз Барӯйхатгирии аҳолӣ ва манзили Мексика ва Тадқиқоти байнимарҳилавии аҳолии соли 2015 гирифта шудаанд. Дар таҳлили асосӣ нишондиҳандаҳои таваллуд ва вазъи оилавӣ барои гурӯҳи синнии 25–45 сола сохта шудаанд.

Тағйирёбандаҳои асосии натиҷа инҳоянд:

• Шумораи таваллуд ба ҳар 1.000 зан
• Ҳиссаи заноне, ки ҳадди ақал як фарзанд доранд
• Синну сол ҳангоми таваллуди аввал
• Ҳиссаи таваллуд то синни 19
• Ҳиссаи аҳолии муҷаррад, оиладор, ҷудошуда ва бева
• Сатҳи иштироки занон ва мардон дар қувваи корӣ
• Сатҳи бекории занон ва мардон
• Нишондиҳандаҳои миёнаи музд

Маълумоти тиҷоратӣ аз пойгоҳи CEPII BACI гирифта шудааст, ки маълумоти Comtrade-и Созмони Милали Муттаҳидро ҳамоҳанг мекунад. Барои дар як тасниф муттаҳид кардани бахшҳои шуғл ва савдои хориҷӣ мувофиқсозии 14 бахши саноати истеҳсолӣ истифода шудааст.

Дар намуна нишондиҳандаи миёнаи таваллуд ба ҳар 1.000 зан 69,84 аст. %78,01 занон ҳадди ақал як фарзанд доранд. Дучоршавии миёнаи умумӣ ба рақобати воридотӣ 575 доллар ба ҳар корманд, дучоршавии бахшҳои занонбартар 189 доллар ва дучоршавии бахшҳои мардонбартар 386 доллар аст.

Равиши shift-share чӣ гуна кор мекунад?

Таҳқиқот фарз намекунад, ки ҳар минтақа аз Чин як миқдор воридот дорад. Ба ҷойи ин, сохтори шуғли бахшии соли 2000 бо афзоиши минбаъдаи воридот аз Чин якҷо карда мешавад. Агар дар минтақа бахшҳое, ки аз рақобати Чин сахт осеб дидаанд, дар соли 2000 ҳиссаи калонтари шуғл дошта бошанд, дучоршавии он минтақа баландтар ҳисоб мешавад.

Дучоршавии умумӣ ба рақобати воридотӣ чунин муайян шудааст:

\[ EXP_{rt} = \sum_j \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

Дар ин формула:

• \(EXP_{rt}\), дучоршавии минтақаи \(r\) ба рақобати воридотии Чин дар давраи \(t\) мебошад.
• \(L_{rj,2000}\), шуғли соли 2000 дар бахши \(j\)-и минтақаи \(r\) мебошад.
• \(L_{r,2000}\), шуғли умумии минтақа дар соли 2000 мебошад.
• \(\Delta Imports_{jt}\), тағйири воридот аз Чин ба Мексика дар бахши \(j\) дар давраи дахлдор мебошад.
• \(L_{j,2000}\), шуғли бахши \(j\) дар саросари Мексика дар соли 2000 мебошад.

Касри аввал вазни ибтидоии як бахшро дар иқтисоди минтақа нишон медиҳад; касри дуюм бошад бузургии шоки миллии воридотиро ба ҳар корманд дар ҳамон бахш. Аз ин рӯ, дучоршавии баланд танҳо маънои воридоти зиёдро надорад; он нишон медиҳад, ки сохтори ибтидоии бахшии минтақа то чӣ андоза бо шоки воридотӣ мувофиқат мекунад.

Муодилаи баҳодиҳӣ

Муодилаи асосии иқтисодсанҷии таҳқиқот чунин аст:

\[ \Delta Y_{rt} = \alpha_r + \lambda_t + \beta EXP_{rt} + X'_r\gamma_t + \varepsilon_{rt} \]

Дар ин ҷо:

• \(\Delta Y_{rt}\), тағйири даврӣ дар натиҷаи таваллуд, вазъи оилавӣ ё бозори меҳнат мебошад.
• \(\alpha_r\), таъсири собити минтақа мебошад, ки хусусиятҳои минтақавии дар вақт тағйирнаёбандаро назорат мекунад.
• \(\lambda_t\), таъсири собити давра мебошад, ки рӯйдодҳои даврии ба ҳамаи минтақаҳо таъсиркунандаро назорат мекунад.
• \(\beta\), таъсири баҳошудаи дучоршавӣ ба рақобати воридотӣ мебошад.
• \(X_r\), тағйирёбандаҳои назоратиро, ба мисли ҳиссаи ибтидоии шуғли истеҳсолӣ ва таваллуди ибтидоӣ, дар бар мегирад.
• \(\varepsilon_{rt}\), тағйироти минтақавӣ ва давриро, ки модел шарҳ намедиҳад, нишон медиҳад.

Регрессияҳо бо шуғли умумии соли 2000 вазн дода шудаанд; хатогиҳои стандартӣ дар сатҳи бозори маҳаллии меҳнат кластер шудаанд.

Чаро тағйирёбандаи абзорӣ истифода мешавад?

Воридоти Мексика аз Чин метавонад на танҳо аз иқтидори истеҳсолии Чин, балки аз тағйироти талабот дар Мексика низ таъсир гирад. Масалан, рушди иқтисодии минтақавие, ки ба таваллуд таъсир мекунад, метавонад ҳамзамон талаботи воридотиро ҳам тағйир диҳад. Дар чунин ҳолат робитаи байни воридот ва таваллуд метавонад аз сабаби сабабияти баръакс ё омилҳои муштарак гумроҳкунанда бошад.

Барои кам кардани ин мушкилот муҳаққиқон афзоиши содироти бахшии Чин ба кишварҳои ғайри Мексика ҳамчун тағйирёбандаи абзорӣ истифода кардаанд:

\[ EXP^{gl}_{rt} = \sum_j \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \left( \frac{\Delta Imports^{gl}_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\(\Delta Imports^{gl}_{jt}\), афзоиши содироти Чин дар бахши \(j\) ба бозорҳои ҷаҳонии ғайри Мексика мебошад. Ҳадафи ин тағйирёбанда гирифтани тавсеаи пешниҳоди ҷаҳонии Чин аст, на шароити талаботи маҳаллӣ дар Мексика.

Тафсири сабабӣ ба фарзияе вобаста аст, ки афзоиши содироти бахшии Чин ба кишварҳои сеюм ба тамоюлҳои маҳаллии таваллуд дар Мексика тавассути каналҳои дигар ба таври систематикӣ таъсир намекунад. Азбаски ин фарзия мустақим мушоҳида намешавад, таҳқиқот тарҳи қавии квази-таҷрибавӣ пешниҳод мекунад, аммо дақиқии озмоиши тасодуфиро надорад.

Ҷудокунии бахшҳои занонбартар ва мардонбартар

Шоки умумии тиҷорат ба ду ҷузъ мувофиқи ҳиссаи шуғли занон ва мардон ҷудо шудааст:

\[ FEXP_{rt} = \sum_j \left( f_{rj,2000} \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \right) \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\[ MEXP_{rt} = \sum_j \left( (1-f_{rj,2000}) \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \right) \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\(f_{rj,2000}\), ҳиссаи занон дар байни кормандони минтақа ва бахши дахлдор дар соли 2000 мебошад. \(1-f_{rj,2000}\) бошад ҳиссаи кормандони мардро нишон медиҳад. Ҳамин тавр, интиқоли як шоки воридотӣ тавассути бахшҳои занонбартар ё мардонбартар алоҳида баҳогузорӣ мешавад.

Таъсири умумии рақобати воридотӣ ба таваллуд

Натиҷаҳои асосӣ барои афзоиши 575 долларии рақобати умумии воридотӣ ба ҳар корманд чунинанд:

Бо дарназардошти он ки нишондиҳандаи миёнаи таваллуд 69,84 аст, афзоиши 7,948 тақрибан ба тағйири %11 мувофиқ меояд. Бо вуҷуди ин, натиҷа набояд ҳамчун “сатҳи миллии таваллуди Мексика аз сабаби воридоти Чин дақиқан %11 зиёд шуд” тафсир шавад. Коэффисиент таъсири минтақавиест, ки аз сатҳҳои гуногуни дучоршавии бозорҳои маҳаллии меҳнат баҳогузорӣ шудааст.

Коҳиши муҷаррадӣ ҳамзамон бо афзоиши ҳиссаи ҷудошудагон ҷузъиёти муҳим аст. Натиҷаҳо метавонанд нишон диҳанд, ки одамони бештар ба муносибат ё иттиҳодҳои монанд ба издивоҷ ворид мешаванд, аммо нишон намедиҳанд, ки ин иттиҳодҳо устувортар шудаанд.

Натиҷаҳои баръакс дар бахшҳои занонбартар ва мардонбартар

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Дучоршавии бахшҳои занонбартар муҷаррадии мардон ва занонро якҷо коҳиш додааст. Коҳиши тахминии сатҳи муҷаррадии мардон 7,031 банди фоизӣ ва коҳиши занон 5,531 банди фоизӣ аст. Дучоршавии бахшҳои мардонбартар муҷаррадии мардонро 3,862 банди фоизӣ зиёд ва издивоҷи мардонро 5,186 банди фоизӣ кам кардааст.

Дар ин муқоиса ҳамаи коэффисиентҳо ба андозаи муштараки шоки 575 доллар ба ҳар корманд миқёсбандӣ шудаанд. Ин имкон медиҳад ҳассосияти ду канал муқоиса шавад; аммо бояд дар назар дошт, ки шоки миёна дар бахшҳои занонбартар воқеан 189 доллар аст. Аз ин рӯ, арзиши 28,605 афзоиши мустақими мушоҳидашуда дар минтақаи миёнаи Мексика нест, балки аксуламали тахминӣ ба шокҳои фарзии андозаи баробар мебошад.

Механизми асосӣ дар бозори меҳнат

Рақобати умумии воридотӣ музди занон ва мардонро коҳиш додааст. Аммо шакли мутобиқшавии берун аз музд аз рӯи ҷинс фарқ кардааст:

• Дар занон рақобати умумии воридотӣ иштироки қувваи кориро 4,161 банди фоизӣ коҳиш додааст; дар бекории занон афзоиши маънодор ба вуҷуд наовардааст.
• Дар мардон рақобати умумии воридотӣ бекориро 1,694 банди фоизӣ зиёд кардааст; дар иштироки қувваи корӣ тағйири аз ҷиҳати оморӣ боэътимод ба вуҷуд наовардааст.
• Дучоршавии бахшҳои занонбартар иштироки занон дар қувваи кориро 14,727 банди фоизӣ коҳиш додааст.
• Дучоршавии бахшҳои мардонбартар бекории мардонро 2,806 банди фоизӣ зиёд кардааст.

Тибқи ин натиҷаҳо, заноне, ки дар бахшҳои занонбартар кор аз даст додаанд ё имкониятҳои корашон заиф шудаанд, ба ҷойи идомаи ҷустуҷӯи кор ҳамчун бекор, бештар аз қувваи корӣ пурра хориҷ шудаанд. Дар шоки бахшҳои мардонбартар бошад, мардон дар қувваи корӣ монда, ба бекорӣ гузаштаанд.

Тафсири муҳаққиқон чунин аст: шоки бахшҳои мардонбартар даромади хонавода ва нақши анъанавии мардон ҳамчун таъминкунандаи даромадро заиф намуда, таваллудро коҳиш медиҳад; шоки бахшҳои занонбартар бошад, баромадани занон аз кори бозориро зиёд карда, арзиши алтернативии фарзанддориро коҳиш медиҳад.

Чаро иштироки ибтидоии занон дар қувваи корӣ муҳим аст?

Муҳаққиқон шоки бахшҳои занонбартарро бо сатҳи иштироки занон дар қувваи корӣ дар соли 2000 дар минтақа ҳамтаъсир кардаанд. Иштироки ибтидоии занон дар қувваи корӣ дар миёнаи бо шуғл вазндодашуда %41 буда, инҳирофи стандартӣ 9,3 банди фоизӣ аст.

Дар сатҳи миёнаи ибтидоӣ дучоршавии 575 доллар ба ҳар корманд дар бахшҳои занонбартар:

• Таваллудро ба ҳар 1.000 зан 33,084 зиёд кардааст,
• Сатҳи муҷаррадиро 7,512 банди фоизӣ коҳиш додааст,
• Иштироки занон дар қувваи кориро 23,948 банди фоизӣ коҳиш додааст.

Дар минтақаҳое, ки иштироки ибтидоии занон дар қувваи корӣ як инҳирофи стандартӣ, яъне тақрибан 9,3 банди фоизӣ пасттар буд, аксуламали тахминӣ:

• Ба ҳар 1.000 зан тақрибан 15,6 таваллуди иловагӣ қавитар,
• Коҳиши муҷаррадӣ тақрибан 4,4 банди фоизӣ калонтар,
• Коҳиши иштироки занон дар қувваи корӣ тақрибан 20,2 банди фоизӣ калонтар будааст.

Ин натиҷа тафсиреро дастгирӣ мекунад, ки дар ҷойҳое, ки занон аллакай ба бозори меҳнат сусттар пайвастанд, ҳатто бадшавии хурди шуғл эҳтимоли пурра хориҷ шудан аз қувваи кориро бештар зиёд мекунад.

Оё даромад ва ғайрирасмият ҳамин натиҷаро шарҳ медиҳанд?

Иштироки пасти занон дар қувваи корӣ метавонад нишондиҳандаи дигар хусусиятҳои минтақавӣ, ба мисли даромади паст ё ғайрирасмияти баланд бошад. Барои санҷидани ин эҳтимол муҳаққиқон дучоршавии бахшҳои занонбартарро бо сатҳи ибтидоии даромад ва сатҳи кори ғайрирасмӣ низ ҳамтаъсир кардаанд.

Ҳамтаъсирҳои даромад ва ғайрирасмият фарқи сатҳи таваллудро мустақилона шарҳ надодаанд. Ҳамтаъсир бо иштироки занон дар қувваи корӣ бошад, бузургии худро асосан нигоҳ доштааст. Ин нишон медиҳад, ки пайвастагии ибтидоии занон ба қувваи корӣ канали мушаххастареро нисбат ба рушди умумии иқтисодӣ мегирад.

Ҳамтаъсири ғайрирасмият бо иштироки занон дар қувваи корӣ дар баъзе моделҳо мусбат ва маънодор аст. Муҳаққиқон инро бо он мувофиқ медонанд, ки корҳои ғайрирасмӣ метавонанд ҳамчун буфер амал карда, пурра хориҷ шудани занони аз шок осебдидаро аз қувваи корӣ қисман пешгирӣ кунанд. Аммо ин таъсири буферӣ барои натиҷаҳои таваллуд ҳамон қудрати тавзеҳӣ надорад.

Харитаҳо ва графикҳои бахшӣ чӣ нишон медиҳанд?

Харитаҳои A1, A2 ва A3 дар замимаи онлайн нишон медиҳанд, ки дучоршавии умумӣ, мардонбартар ва занонбартар дар саросари Мексика баробар тақсим нашудаанд. Минтақаҳои торик дар харитаҳо гурӯҳҳои дучоршавии баланд ва минтақаҳои хокистарӣ маълумоти гумшударо нишон медиҳанд. Харитаҳои дучоршавии занон ва мардон қисман ба ҳам меафтанд, аммо тақсимоти ҷуғрофии яксон надоранд.

Дар графики A4 шокҳои бахшӣ нисбат ба миёнаи бо шуғл вазндодашудаи тамоми иқтисод нормализатсия шудаанд. Хати нуқтачини 1 сатҳи умумии муқоиса мебошад. Аз график тахминан чунин дида мешавад:

• Бахши мошинсозии саноатӣ бо тақрибан 18 баробари миёна бузургтарин шок дорад,
• Бахши компютер ва электроника тақрибан 8 баробар дуюмин шоки калонро дорад,
• Таҷҳизоти барқӣ ва бахшҳои резинаю пластик тақрибан 2 баробар шок доранд.

Графики A5 нишон медиҳад, ки дар минтақаҳои дучоршавии баланди занон компютер ва электроника, истеҳсолоти дигар ва нассоҷӣ-либос ҳиссаҳои калонтар доранд. Дар минтақаҳои дучоршавии баланди мардон бошад, мошинсозии саноатӣ ҳиссаи хеле калонтар дорад.

Графики A6 фарқи байни таркиби занон ва мардонро дар ҳамон минтақаҳои дучоршавии умумии баланд нишон медиҳад. Компютер-электроника ва нассоҷӣ-либос ба дучоршавии занон вазни бештар медиҳанд, мошинсозии саноатӣ ва маҳсулоти металлӣ бошад ба дучоршавии мардон вазни бештар медиҳанд. Ин графикҳо нишон медиҳанд, ки фарқи “шоки занон” ва “шоки мардон” танҳо таснифи назариявӣ нест; он аз таркиби воқеии шуғли бахшии минтақаҳо бармеояд.

Санҷишҳои устуворӣ

Муҳаққиқон бо як қатор санҷишҳо баррасӣ карданд, ки оё натиҷаҳо ба як бахш, таърифи синнӣ ё интихоби тағйирёбандаи абзорӣ вобастаанд:

• Бахши “истеҳсолоти дигар”, ки фаъолиятҳои гуногунро муттаҳид мекунад, хориҷ карда шуд.
• Бахши кишоварзӣ ба ченаки дучоршавӣ илова ва ҳиссаи ибтидоии шуғли кишоварзӣ назорат карда шуд.
• Ба ҷойи содироти ҷаҳонӣ, содироти Чин ба кишварҳои Амрикои Лотинии ғайри Мексика ҳамчун тағйирёбандаи абзорӣ истифода шуд.
• Ҳиссаи ибтидоии шуғли ҳар бахши истеҳсолӣ бо тамоюлҳои давра алоҳида ҳамтаъсир карда шуд.
• Нишондиҳандаҳои таваллуд ва вазъи оилавӣ бо диапазонҳои алтернативии синнӣ бозсозӣ шуданд.
• Ба ғайр аз таваллуд ба ҳар 1.000 зан, сатҳи умумии таваллуд истифода шуд.
• Хатогиҳои стандартии устувори Adão–Kolesár–Morales барои shift-share татбиқ шуданд.

Дар санҷишҳои аввал қолаби асосии афзоиши таваллуд ва коҳиши муҷаррадӣ бо дучоршавии бахшҳои занонбартар ҳифз шуд. Аммо вақте ислоҳи хатои стандартии AKM, ки ба сохтори shift-share махсус аст, истифода шуд, хатогиҳои стандартӣ калон шуда, баъзе натиҷаҳо сатҳҳои анъанавии маънодориро аз даст доданд.

Дар ислоҳи AKM коэффисиенти таваллуди дучоршавии бахшҳои занонбартар мусбат монд, аммо аз ҷиҳати оморӣ маънодор набуд. Таъсири мусбат ба сатҳи умумии таваллуд дар сатҳи %10 ва коҳиши муҷаррадии мардон дар сатҳи %5 маънодор монданд. Аз ин рӯ, гарчанде самти таъсир дар моделҳои гуногун мувофиқ аст, дар бораи дақиқии баҳогузориҳо эҳтиёт лозим аст.

Аҳамияти ислоҳи “ҳиссаҳои нопурра”

Азбаски ченаки shift-share танҳо аз бахшҳои истеҳсолӣ сохта шудааст, ҳиссаҳои бахшӣ тамоми шуғли минтақавиро фаро намегиранд ва ба як баробар нестанд. Минтақаҳое, ки дар оғоз бештар ба истеҳсолот вобаста буданд, метавонанд бо сабабҳои новобаста аз шоки тиҷорат низ тамоюлҳои дигар дошта бошанд.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон ҳиссаи шуғли истеҳсолии соли 2000-ро бо нишондиҳандаҳои давра ҳамтаъсир карда, ба модел илова кардаанд. Тибқи муқоисаи Замимаи C, модел бо танҳо таъсирҳои собити минтақа ва давра афзоиши 2,953 банди фоизии бекории занонро баҳогузорӣ мекунад, аммо бо иловаи назорати ҳиссаи истеҳсолот коэффисиент ба −0,724 табдил ёфта, маънодории худро гум мекунад. Коэффисиенти иштироки занон дар қувваи корӣ низ аз +2,221 ба −3,775 табдил меёбад.

Вақте таваллуди ибтидоӣ низ илова мешавад, дар модели афзалиятнок коҳиши тахминии иштироки занон дар қувваи корӣ −4,161 банди фоизӣ аст. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки тафсири механизми асосии таҳқиқот ба ислоҳи истифодашуда ҳассос аст ва ислоҳи ҳиссаҳои нопурра дар тарҳи таҳқиқот нақши марказӣ дорад.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Панели васеи минтақавӣ, ки бист сол ва се фосилаи алоҳидаи вақтро фаро мегирад, истифода шудааст.
• Таваллуд, вазъи оилавӣ ва натиҷаҳои бозори меҳнат дар як тарҳи таҳқиқот якҷо баррасӣ шудаанд.
• Шоки умумии воридотӣ ба ҷузъҳои бахшҳои занонбартар ва мардонбартар ҷудо шудааст.
• Барои муқобила бо эндогенӣ аз талаботи воридотии Мексика, содироти Чин ба кишварҳои сеюм ҳамчун тағйирёбандаи абзорӣ истифода шудааст.
• Ҳаракати аҳолӣ, таърифҳои алтернативии бахш, гурӯҳҳои алтернативии синнӣ ва усулҳои хулосабарории shift-share санҷида шудаанд.
• Пайвастагии занон ба қувваи корӣ бо шарҳҳои алтернативӣ, ба мисли даромад ва ғайрирасмият, муқоиса шудааст.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

• Таҳқиқот preprint-и аз арзёбии ҳамтоён нагузашта мебошад.
• Таҳқиқот панели микросатҳе нест, ки шахсони алоҳидаро дар вақт пайгирӣ кунад; миёнаҳои бозорҳои маҳаллии меҳнат истифода мешаванд.
• Мустақим нишон дода намешавад, ки занони аз қувваи корӣ баромада ҳамон заноне ҳастанд, ки баъдан фарзанддор шудаанд.
• Тафсири сабабӣ ба фарзияе вобаста аст, ки афзоиши содироти бахшии Чин ба кишварҳои сеюм аз тамоюлҳои демографии маҳаллӣ дар Мексика мустақил аст.
• Идентификатсияи shift-share танҳо аз 14 бахши истеҳсолӣ ва шокҳои бахшии се давра бармеояд; бинобар ин шумораи шокҳои самараноки мустақил аз шумораи мушоҳидаҳои минтақавӣ хеле камтар аст.
• Ислоҳи AKM дақиқии омории баъзе коэффисиентҳои асосиро кам мекунад.
• Алоҳида муайян кардан мумкин нест, ки пайвастагии пасти занон ба бозори меҳнат аз маҳдудиятҳои иқтисодӣ, бори нигоҳубин, меъёрҳои иҷтимоӣ ё дигар сабабҳо бармеояд.
• Азбаски коэффисиентҳои бахшҳои занонбартар ва мардонбартар ба миқёси муштараки 575 доллар оварда шудаанд, онҳоро бо дучоршавии воқеии миёна омехта кардан набояд.
• Таҳқиқот некӯаҳволии хонавода, сифати муносибатҳо, саломатӣ, таҳсил ё даромади дарозмуддати кӯдаконро мустақим чен намекунад.
• Натиҷаҳо барои Мексика дар давраи 2000–2020 ва сохтори муайяни бозори меҳнат баҳогузорӣ шудаанд; онҳоро ба кишварҳои дигар худкор умумӣ кардан мумкин нест.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд ва чӣ намегӯяд?

Таҳқиқот чӣ мегӯяд: Дар бозорҳои маҳаллии меҳнати Мексика, ки бештар ба рақобати воридотии Чин дучор буданд, таваллуд зиёд ва муҷаррадӣ кам шудааст. Ин натиҷаи умумӣ асосан бо он алоқаманд аст, ки шокҳо дар бахшҳои занонбартар занонро аз қувваи корӣ берун кардаанд. Дар минтақаҳое, ки занон дар оғоз ба бозори меҳнат сусттар пайваст буданд, ҳамин канал қавитар аст.

Таҳқиқот чӣ намегӯяд:

• Рақобати тиҷоратӣ дар ҳар кишвар ё ҳар давра таваллудро зиёд мекунад.
• Аз даст додани кори занон барои оилаҳо муфид аст.
• Афзоиши таваллуд маънои афзоиши некӯаҳволии иқтисодӣ ё сифати зиндагиро дорад.
• Сабаби ягонаи шуғли пасти занон меъёрҳои анъанавии гендерӣ мебошанд.
• Рақобати воридотӣ барои ҳар зан як қарори шахсии яксон ба вуҷуд овардааст.
• Исбот шудааст, ки иттиҳодҳои бештаршуда устувортар ё хушбахттаранд.
• Коҳиш додани шуғли занон барои зиёд кардани таваллуд интихоби мувофиқи сиёсӣ мебошад.

Аҳамият аз нуқтаи назари гузашта, имрӯз ва оянда

Аксари таҳқиқоти пешина шокҳои манфии тиҷоратиро бо таваллуди пасттар ва ташаккули заифтари оила алоқаманд мекарданд. Ин таҳқиқот ба адабиёт намунаи дигаре илова мекунад, зеро нишон медиҳад, ки таъсири як навъи шоки ҷаҳонӣ вобаста ба мавқеи занон ва мардон дар бозори маҳаллии меҳнат метавонад ба самти баръакс гардад.

Имрӯз дар бисёр кишварҳо таваллуди паст масъалаи муҳими сиёсӣ шудааст. Аммо ин таҳқиқот нишон медиҳад, ки ҳар афзоиши таваллуд аз шароити беҳтари иқтисодӣ сарчашма намегирад. Афзоиши таваллуд метавонад натиҷаи раванди мутобиқшавие бошад, ки дар он занон имкониятҳои шуғл ва истиқлолияти иқтисодии худро аз даст медиҳанд.

Таҳқиқоти оянда бояд аз даст додани кори инфиродӣ, баромадан аз қувваи корӣ, ҷуфтшавӣ, издивоҷ ва қарорҳои таваллудро дар ҳамон шахсон пайгирӣ кунанд; инчунин омӯзанд, ки хизматрасониҳои нигоҳубин, таъминоти иҷтимоӣ, таҳсил, кори ғайрирасмӣ ва меъёрҳои иҷтимоӣ дар кадом шароит механизмро қавитар мекунанд.

Паёми асосии таҳқиқот барои зиндагии ҳаррӯза ин аст, ки тиҷорати ҷаҳонӣ танҳо ба истеҳсоли корхонаҳо, музд ва бекорӣ таъсир намекунад. Он ки дар як минтақа кадом бахшҳо коҳиш меёбанд ва дар онҳо киҳо кор мекунанд, метавонад ба тақсимоти даромади хонавода, имкониятҳои иқтисодии занон, қарорҳои ҷуфтшавӣ ва вақти фарзанддор шудан низ таъсир расонад.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Хулосаи техникии таҳқиқот

Намоиши ҷамъбастии натиҷаҳои асосӣ

Қувваи марҳилаи аввал

Дар моделҳои рақобати умумии воридотӣ F-омораи Wald-и марҳилаи аввали Kleibergen–Paap тақрибан 127,14 аст; дар моделҳое, ки ҷузъҳои бахшҳои занонбартар ва мардонбартар якҷо истифода мешаванд, тақрибан 77,82. Ин арзишҳо нишон медиҳанд, ки тағйирёбандаҳои абзорӣ ченакҳои дучоршавиро қавӣ шарҳ медиҳанд. Аммо қувваи баланди марҳилаи аввал худ аз худ маҳдудияти хориҷкунӣ ё экзогении шокҳои shift-share-ро исбот намекунад.

Назорати ҳаракати аҳолӣ

Бар тағйироти логарифмии аҳолии умумӣ ва аҳолии синни корӣ таъсири аз ҷиҳати оморӣ маънодори рақобати воридотӣ ёфт нашуд. Ин натиҷа эҳтимолеро коҳиш медиҳад, ки таъсирҳои таваллуд ва вазъи оилавӣ танҳо бо кӯчидани одамон аз минтақаҳои дучоршавии баланд шарҳ дода шаванд. Аммо тағйир наёфтани шумораи умумии аҳолии минтақа маънои набудани ҳама ҳаракатҳои инфиродии муҳоҷиратро надорад.

Тафсири эҳтиёткоронаи натиҷаҳо

Муаллифон иддао мекунанд, ки модели афзалиятноки онҳо бо тағйирёбандаи абзорӣ дар зери фарзияҳои зарурии экзогенӣ таъсири сабабиро муайян мекунад. Бо вуҷуди ин, натиҷаҳо таҷрибаи сиёсӣ ё тақсимоти тасодуфӣ нестанд. Хусусан баъд аз ислоҳи AKM дақиқии баъзе натиҷаҳо коҳиш меёбад; аз ин рӯ, қавитарин хулоса ин нест, ки ҳамаи коэффисиентҳо бечунучаро дақиқанд, балки он аст, ки шокҳои бахшҳои занонбартар ва мардонбартар аз ҷиҳати самт ва механизм ба таври систематикӣ фарқ мекунанд.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот: When Trade Raises Fertility: The Role of Women’s Labor Market Attachment

Муаллифон ва тартиб: Mateo Hoyos; Anamika Sen; Cynthia Ramos

Ҳаммуаллифи аввал: Дар PDF маълумоти ҳаммуаллифии аввал ё саҳми баробар дода нашудааст.

Муаллифи масъул: Mateo Hoyos

Пайвастагиҳои институтсионалӣ:

1. Mateo Hoyos — Department of Economics and Business, City College, City University of New York (CUNY)
2. Anamika Sen — Department of Economics, Bates College
3. Cynthia Ramos — Department of Economics, Centro de Investigación y Docencia Económicas (CIDE)

DOI: 10.2139/ssrn.7050236

Платформаи нашр: SSRN

Маҷалла: Ин версия ҳамчун мақолаи нашршуда дар ягон маҷаллаи ҳамсанҷишуда пешниҳод нашудааст.

Ношири аслӣ ё оператори платформа: SSRN / Elsevier Inc.

Соли нашр: 2026

Санаи SSRN-и версияи ҷорӣ: 3 июли 2026

Навъи манбаъ: Мақолаи таҳқиқотии preprint бо таҳлили иқтисодсанҷии додаҳо ва моделсозӣ

Ҳолати ҳамсанҷӣ: Ин таҳқиқот preprint аст ва аз арзёбии ҳамтоён нагузаштааст.

Манбаи расмӣ:Саҳифаи расмии таҳқиқот дар SSRN

Ёддошти версия: Дар SSRN версияи кӯҳнатари ҳамин унвон бо санаи 29 апрели 2026 низ мавҷуд аст. Ин муҳтаво ба версияи ҷорие такя мекунад, ки корбар бор кардааст, бо рақами SSRN 7050236 нашр шудааст ва 41 саҳифа дорад.

Ин мақолаи тоҷикӣ бо баррасии матни асосӣ, муодилаҳои усул, ҷадвалҳо, харитаҳо, графикҳо, замимаи онлайн ва санҷишҳои устувории PDF-и боршуда омода шудааст. Ягон натиҷаи нави илмӣ, иддаои клиникӣ, муваффақияти сиёсӣ ё натиҷаи иҷтимоие, ки дар PDF нест, илова нашудааст.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот инҳоянд: аз арзёбии ҳамтоён нагузаштани он, такя ба додаҳои минтақавӣ на инфиродӣ, вобастагии тафсири сабабӣ ба фарзияҳои тағйирёбандаи абзории shift-share, натавонистани ҷудогона муайян кардани манбаъҳои иқтисодӣ ва меъёрии пайвастагии пасти занон ба бозори меҳнат ва коҳиши дақиқии баъзе натиҷаҳо дар ислоҳҳои устувори хатои стандартӣ.

Тегҳои мета