Оғози силсила

Дар бозорҳои молиявӣ ҳам бурд ҳаст, ҳам бохт.

Он ки як тараф қарори дуруст ва тарафи дигар қарори нодуруст мегирад; бархӯрди интизориҳо, хавфҳо ва афзалиятҳои гуногуни вақт дар табиати бозор аст. Ҳеҷ кас ҳар муомиларо бурда наметавонад. Ҳеҷ усул ояндаро комилан дониста наметавонад. Зарар дидан худ аз худ далели беадолатӣ, манипулятсия ё дахолати пинҳонӣ нест.

Аммо ин силсилаи мақолаҳо барои он омода нашудааст, ки танҳо баҳс кунем кӣ бурд ва кӣ бохт.

Саволе, ки пайи он меравем, душвортар аст:

Бозор кай аз майдоне, ки одамон бо ҳам рақобат мекунанд, ба низоми автоматие табдил ёфт, ки рафтор, гарав, тарс, одатҳои савдо ва қарорҳои маҷбурии одамонро коркард мекунад?

Мо баъд аз чанд муомилаи бад ба ин савол нарасидем.

Даҳҳо низоми савдо таҳия кардем. Архитектураҳои гуногуни бот сохтем. Ҳазорҳо метрикаро арзёбӣ кардем. Даҳҳо ҳазор сатри код навиштем. Аз нишондиҳандаҳои техникӣ то таҳлили китоби фармоишҳо, аз усулҳои оморӣ то омӯзиши мошинӣ, аз моделҳои оптимизатсия то низомҳои қароргирии бо зеҳни сунъӣ дастгиришаванда — доираи хеле васеъро озмудем.

Пас аз ҳар нокомӣ низомро каме такмил додем.

Маълумоти нав илова кардем.
Филтрҳои нав сохтему истифода кардем.
Вақтбандии савдоро тағйир додем.
Идоракунии хавфро аз нав тарҳрезӣ кардем.
Кӯшидем режимҳои гуногуни бозорро аз ҳам ҷудо кунем.
Моделҳои тезтар, интихобгартар ва мураккабтар сохтему истифода кардем.

Аммо баъд аз як нуқта маҷбур шудем ба худ ҳамон саволро диҳем:

Агар мушкил танҳо дар низомҳое набошад, ки мо таҳия кардем?

Агар даҳҳо модели гуногун дар асл ба ҳамон фарзияи асосие такя кунанд, ки дигар дуруст нест?

Он фарзия чунин буд:

Дар бозор харидорон ва фурӯшандагон бо ҳам рӯ ба рӯ мешаванд. Ҳар кас бар асоси маълумот, интизорӣ ва дарки хавф қарор қабул мекунад. Тарафе, ки таҳлили дурусттар мекунад, интизомноктар амал мекунад ва хавфро беҳтар идора мекунад, бо гузашти вақт бартарӣ пайдо мекунад.

Ин ривоят комилан нодуруст нест.

Аммо торафт равшантар мешавад, ки барои шарҳи бозорҳои молиявии имрӯз танҳо ин кофӣ нест.

Имрӯз дар ташаккули нархҳо танҳо интизориҳои одамон иштирок намекунанд. Алгоритмҳо, бозорсозони автоматӣ, мавқеъҳои левередждор, даъватҳои маржа, фармоишҳои stop, муҳаррикҳои ликвидатсия, низомҳои арбитраж, ҷараёнҳои босуръати маълумот ва моделҳои зеҳни сунъӣ ҳамзамон фаъоланд.

Дар ин сохтор инсон танҳо иштирокчие нест, ки дар бораи ояндаи нарх қарор медиҳад.

Ӯ ҳамзамон унсурест, ки чен карда, тасниф карда ва кӯшиш мешавад рафтораш дар шароити муайян пешбинӣ гардад.

Шахсе, ки мавқеи левередждор мекушояд, танҳо самтро пешгӯӣ намекунад. Вай ба манбаи фармоише табдил меёбад, ки ҳангоми расидани нарх ба сатҳи муайян метавонад маҷбуран мавқеъро бандад.

Ликвидатсияи мавқеи long фурӯши маҷбурии оянда аст.
Ликвидатсияи мавқеи short хариди маҷбурии оянда аст.
Фармоишҳои stop нуқтаҳои вокуниши пешакӣ муайяншудаанд.
Мавқеъҳое, ки аз тарс баста мешаванд, фармоишҳои фаврии бозорӣ мебошанд.

Вақте шумораи зиёди иштирокчиён дар минтақаҳои якхела ва бо левереджи монанд савдо мекунанд, дар атрофи нарх маҷмӯаҳои ноаён, вале пешгӯишавандаи фармоишҳои маҷбурӣ метавонанд ба вуҷуд оянд.

Аз ин рӯ, инсон метавонад самти дарозмуддати бозорро дуруст пешгӯӣ кунад, вале боз ҳам бибозад.

Нарх дар ниҳоят метавонад ба сатҳи интизоршуда расад. Аммо пеш аз он метавонад ба самти комилан муқобил равад, stop-ро фаъол кунад, гаравро тамом кунад ё маҷбур созад, ки мавқеъ баста шавад. Пас аз баста шудани мавқеъ нарх метавонад боз ба самти аввал баргардад.

Дар чунин ҳолат мушкил танҳо «пешгӯии нодуруст» нест.

Мушкили асосӣ роҳест, ки нарх пеш аз расидан ба нуқтаи ниҳоӣ тай мекунад.

Дар бозорҳои муосири левередждор пул аксар вақт на танҳо аз рӯи самт, балки аз рӯи он ки нарх бо кадом тартиб кадом тарафро ба муомилаи маҷбурӣ тела медиҳад даст ба даст мешавад.

Дидем, ки ин таҷриба танҳо ба мо тааллуқ надорад.

Бо одамоне, ки дар бозорҳои гуногун савдо мекунанд, суҳбат кардем. Ба касоне гӯш кардем, ки солҳои зиёд график меомӯзанд, низомҳои автоматӣ месозанд, стратегияҳои гуногун истифода мебаранд ва давраҳои пешини бозорро таҷриба кардаанд.

Усулҳояшон гуногун буд.

Баъзеҳо таҳлили техникӣ истифода мекарданд.
Баъзеҳо маълумоти фундаменталиро пайгирӣ мекарданд.
Баъзеҳо ба ҷараёни фармоишҳо тамаркуз мекарданд.
Баъзеҳо бот месохтанд.
Баъзеҳо савдои камбасомад мекарданд.
Баъзеҳо танҳо дарозмуддат фикр мекарданд.

Аммо нороҳатие, ки бисёриҳо баён мекарданд, ба ҳам монанд буд:

Андешае, ки бозор дигар танҳо рақобати табиии байни иштирокчиёнро инъикос намекунад ва торафт ба сохторе табдил меёбад, ки аз басомади савдо, левередж, stop, тарс ва қарорҳои маҷбурии иштирокчиён ғизо мегирад.

Ин силсилаи мақолаҳо бо қабул кардани ин андеша ҳамчун ҳукми исботшуда оғоз намешавад.

Ҳар ҳаракати нархро манипулятсия шарҳ намедиҳем.

Мавҷудияти қувваи ноаёне, ки ҳамаи бозорҳоро аз як марказ идора мекунад, ҳамчун ҳақиқат пешниҳод намекунем.

Шахс, муассиса, ширкат, бонк, фонд, биржа ё платформаи муайянро ҳадаф қарор намедиҳем.

Аз рӯи номҳо баҳси полемикӣ намесозем.

Зеро айбдоркунии бе далел қувваи саволҳои ҳаққониро кам мекунад.

Аммо намепазирем, ки рӯйдодҳо бо гуфтани «бозор ҳамин аст» нодида гирифта шаванд.

Мепурсем, ки чаро қисми зиёди одамон дар маҳсулоти левередждор зарар мебинанд.

Меомӯзем, ки чаро иштирокчиёни як бозор ба ҳамон маълумот, хароҷот, суръат ва имконияти сармоя дастрасии баробар надоранд.

Шарҳ медиҳем, ки ликвидатсияҳо чӣ гуна метавонанд ҳаракати нархро пурзӯр кунанд.

Фарқи байни моликияти воқеии дороӣ ва шартномаи синтетикиеро, ки танҳо нархи онро пайгирӣ мекунад, нишон медиҳем.

Муҳокима мекунем, ки алгоритмҳо ғайр аз рақобат бо ҳам чӣ гуна метавонанд рафтори инсон ва ботро тасниф кунанд.

Арзёбӣ мекунем, ки зеҳни сунъӣ ҳангоми демократӣ кардани донишҳои бозор ҳамзамон то чӣ андоза метавонад стратегияҳоро ба ҳам монанд, рафтори савдоро стандартӣ ва иқтидори бозигарони қавитарро бештар кунад.

Бо крипто маҳдуд намешавем.

Фючерсҳо, опсионҳо, шартномаҳои фарқият, бозорҳои молӣ, саҳмияҳо, индексҳои биржа, маҳсулоти асъорӣ ва шартномаҳои нави синтетикии пайваста савдошаванда низ ба доираи ин силсила дохил мешаванд.

Гузаштаро меомӯзем.

Зеро меъмории имрӯзаи бозор якбора ба вуҷуд наомадааст. Фючерсҳо аввал барои идора кардани хавфи нархи истеҳсолкунандагон ва тоҷирон таҳия шуданд. Бозорҳои электронӣ суръат ва дастрасиро тағйир доданд. Алгоритмҳо вақти қарорро аз миқёси инсон берун бурданд. Левередж ва ликвидатсияи автоматӣ ҳаракати нархро ба механизме табдил доданд, ки новобаста аз иродаи иштирокчӣ фармоишҳои нав тавлид мекунад.

Имрӯзро меомӯзем.

Зеро имрӯз бозор танҳо пешниҳод ва талаботро намесанҷад. Ҳамзамон гарав, зичии савдо, ҷараёни фармоишҳо, меъёрҳои маблағгузорӣ, ҷамъшавии мавқеъҳо, хавфи ликвидатсия ва вокунишҳои эҳтимолии иштирокчиёнро низ коркард мекунад.

Ояндаро муҳокима мекунем.

Зеро бозорҳои молиявӣ торафт аз сохторе, ки дар он одамон бот истифода мебаранд, ба низоме мегузаранд, ки агентҳои зеҳни сунъӣ бо одамон ва бо дигар агентҳои зеҳни сунъӣ савдо мекунанд.

Равшан аст, ки дар ин оянда бузургтарин бартарӣ танҳо ба модели беҳтар пешгӯишаванда тааллуқ нахоҳад дошт.

Тарафҳое, ки ба маълумот пештар дастрас мешаванд, бо хароҷоти камтар савдо мекунанд, сармояи бештар доранд, метавонанд дар бозорҳои гуногун ҳамзамон хавфро мувозинат кунанд ва рафтори худро пинҳон кунанд, қавитар хоҳанд буд.

Дар тӯли ин силсила мафҳуми «шикорчӣ» ки истифода мекунем, номи шахс ё созмони муайян нест.

Шикорчӣ номи рафтори системавиест, ки аз якҷоя шудани механизмҳои гуногун ба вуҷуд меояд.

Вақте левередж ҳуқуқи интизории сармоягузорро маҳдуд мекунад,
ликвидатсия пешгӯиро ба фармоиши маҷбурӣ табдил медиҳад,
хароҷоти савдо дар ҳар вуруд ва баромад сармояро фарсуда мекунад,
бартарии маълумот ва суръат ба имтиёзе табдил меёбад, ки танҳо бозигарони андозаи муайян ба он дастрасанд,
алгоритмҳои монанд дар шароити якхела як вокуниш медиҳанд
ва даромади зерсохтори бозор ба бештар савдо кардани иштирокчиён вобаста мешавад,

ҳатто агар аз як марказ идора нашавад ҳам, сохторе метавонад ба вуҷуд ояд, ки мисли шикорчӣ рафтор мекунад.

Ин сохтор ҳатман огоҳона амал намекунад.

Як оператори бозор ҳаҷми бештари савдоро мехоҳад. Як бозорсоз spread гирифтан мехоҳад. Як фонд мехоҳад даромади танзимшуда ба хавфро зиёд кунад. Як алгоритм кӯшиш мекунад ҷараёни фармоишҳоро чанд сония пештар пешгӯӣ кунад. Як эҷодкори муҳтаво мехоҳад таваҷҷуҳ ҷалб кунад. Як корбар умеди фоидаи зуд дорад.

Ҳар як бозигар танҳо манфиати худро пайгирӣ мекунад, аммо метавонад низоме пайдо шавад, ки онро ҳамаи иштирокчиён якҷоя эҷод накардаанд, вале ба онҳо таъсир мерасонад.

Аз ин рӯ ҳадафи ин силсила ихтироъ кардани душмани пинҳонӣ нест.

Ҳадаф фаҳмо кардани механизмҳои паси графики намоёни нарх аст.

Вақте як шамъ боло ё поён меравад, дар экран танҳо натиҷа дида мешавад.

Дар дохили он ҳаракат метавонанд харидҳо ва фурӯшҳои ихтиёрӣ бошанд.

Ҳамзамон stop-ҳо, ликвидатсияҳои автоматӣ, муомилаҳои ваҳшатнок, кашида шудани ликвидият, фармоишҳои арбитраж, кам кардани хавфи бозорсозон ва алгоритмҳое, ки дар миллисонияҳо қарор мегиранд, низ метавонанд вуҷуд дошта бошанд.

График натиҷаро нишон медиҳад.

Ин силсилаи мақолаҳо то ҳадди имкон сабабро таҳқиқ хоҳад кард.

Ин силсила чӣ мефурӯшад?

Ҳеҷ чиз.

Ин кор комилан ройгон хоҳад буд.

Ҳеҷ гуна нақшаи сармоягузорӣ, барномаи савдо, бастаи бот, гурӯҳи сигнал, обуна, машварат, бастаи омӯзишӣ ё низоми даромад фурӯхта намешавад.

Зарар, тарс ё умеди одамон ба имконияти тиҷоратӣ табдил дода намешавад.

Зеро мо наметавонем бо истифода аз усулҳои механизмҳое, ки танқид мекунем, бигӯем, ки ба онҳо муқобилем.

Ин силсила харидан ё фурӯхтани ягон дороиро тавсия намедиҳад.

Ваъдаи фоида намедиҳад.

«Усули ҳатман коркунанда», «формулаи махфӣ» ё «стратегияи бебохт» пешниҳод намекунад.

Таҷрибаҳои худамонро нақл мекунем.

Таҷрибаҳои дигаронро бидуни ошкор кардани шахсият ва маълумоти хусусиашон арзёбӣ мекунем.

Рӯйдодҳои таърихӣ, механизмҳои тасдиқшаванда ва маълумоти дастрасро меомӯзем.

Фактҳои исботшударо аз эҳтимолҳо ҷудо мекунем.

Дар ҷое ки намедонем, вонамуд намекунем, ки медонем.

Муборизаи ин силсила бар зидди чист?

Ин мубориза маъракае бар зидди ягон шахс, муассиса ё ширкат нест.

Бар зидди нодонӣ аст.

Бар зидди ноаёнӣ аст.

Бар зидди фурӯхтани орзуи фоидаи осон ба одамон аст.

Бар зидди он аст, ки дороии воқеӣ ва шартномаи левередждор як чиз нишон дода шаванд.

Бар зидди он аст, ки шароити ошкоро нобаробар ҳамчун майдони баробари рақобат барои ҳама нишон дода шавад.

Ҳамон қадар, ки бар зидди ривоятҳои фитнаи бе далел аст, бар зидди камаҳамият нишон додани мушкилоти ҳуҷҷатшуда низ мебошад.

Шояд хашм ин таҳқиқотро оғоз карда бошад.

Аммо хашм ҷойи далелро намегирад.

Шояд ҳирс моро ба идомаи кор водор кунад.

Аммо ҳирс иҷозат намедиҳад, ки ҳақиқатро ба тарзи бароямон қулай тағйир диҳем.

Нокомиҳои худро пинҳон намекунем.

Дар бораи он ҳам мегӯем, ки чаро низомҳои таҳиякардаамон кор накарданд.

Зеро ба як девор бархӯрдани даҳҳо модел танҳо нокомӣ нест. Он ҳамчунин метавонад натиҷаи муҳим бошад, ки фарзияҳои асосии нодуруст сохташударо нишон медиҳад.

Шояд дар ниҳоят бубинем, ки бартарии доимӣ ва устувор дар бозор хеле маҳдуд аст.

Шояд дар шароити муайян заъфҳои сохтории такроршавандаро ошкор кунем.

Шояд бубинем, ки баъзе донишҳои кӯҳнаи бозор ҳанӯз дурустанд, баъзеи дигар бошад дар давраи алгоритмӣ маънои худро гум кардаанд.

Мо аз аввал намедонем, натиҷа чӣ мешавад.

Арзиши ин силсила ҳам маҳз аз ҳамин ҷо оғоз мешавад.

Барои натиҷаи пешакӣ муайяншуда далел намеҷӯем.

Далел моро ба ҳар натиҷае барад, ҳамон ҷо меравем.

Аз ин рӯ саволи аввалини мо ин нахоҳад буд, ки нарх фардо боло меравад ё поён.

Аз саволи асоситар оғоз мекунем:

Бозор кай аз нархгузории танҳо натиҷаи қарорҳои мо даст кашида, ба ҳисоб кардани қарорҳои мо ва он ки дар кадом шароит ба чӣ кор маҷбур мешавем, оғоз кард?

Силсилаи мақолаҳои «Шикорчӣ дар дохили бозор» пайи ҳамин савол хоҳад рафт.