Дар ҳаёти ҳаррӯза озодона истифода бурдани забони англисӣ ҳатман маънои онро надорад, ки матнҳои академии англисии донишгоҳиро низ бо ҳамон осонӣ хондан мумкин аст. Матнҳои академӣ калимаҳои умумии академӣ, истилоҳҳои хоси соҳа, зичии баланди иттилоот, ҷумлаҳои мураккаб ва шаклҳои муайяни аргументатсияро дар бар мегиранд. Ин таҳқиқот, ки дар Норвегия гузаронида шудааст, меомӯзад, ки омӯзгорони забони англисии зинаи болоии таҳсилоти миёна, ки хонандагонро барои таҳсилоти донишгоҳӣ омода мекунанд, мафҳумҳои забони академӣ ва луғати умумии академӣ-ро чӣ гуна мефаҳманд ва онҳоро дар таълим чӣ гуна истифода мебаранд.

Дар пурсиши онлайнӣ аз 15 минтақаи маъмурии Норвегия 73 омӯзгори забони англисӣ иштирок карданд ва тақрибан %96 омӯзгорон изҳор доштанд, ки дар бораи чӣ гуна тафсир кардани ибораи “academic language” дар барномаи таълимӣ худро мутмаин ҳис мекунанд. Аммо дар таърифҳои кушода қисми назарраси омӯзгорон забони академиро асосан ҳамчун “забони расмӣ” таъриф карданд ё ба хусусиятҳои зоҳирӣ, монанди худдорӣ аз ҷонишинҳои шахсӣ ва contraction-ҳо, диққат доданд.

Фарқи монанд дар мавриди луғати умумии академӣ низ дида шуд. Дар ҳоле ки %72 иштирокчиён гуфтанд, ки бо мафҳум то андозае ё хеле ошноянд, %38,36 ба саволи таърифи кушода ҳеҷ таъриф пешниҳод накарданд. Илова бар ин, танҳо %48 омӯзгорон ба ёд оварданд, ки ҳангоми омодагии омӯзгорӣ оид ба забони академӣ ва %39 оид ба луғати умумии академӣ таълим гирифтаанд.

Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки омӯзгорон аҳамияти забони академии англисиро рад намекунанд. Баръакс, аксари онҳо омода кардани хонандагон ба мутолиаи англисӣ дар донишгоҳро қисми муҳими вазифаи худ медонанд. Бо вуҷуди ин, байни дониши консептуалӣ, омодагии омӯзгорон ва таълими мунтазами ошкоро холигиҳо вуҷуд доранд. Аз ин рӯ, таҳқиқот бар он аст, ки таърифҳои равшантар дар барномаи таълимӣ ва омодагии омӯзгорони ба таҳқиқот асосёфта метавонанд судманд бошанд.

Оё Забони Академии Англисӣ Танҳо Англисии Расмитар Аст?

Не. Дар адабиёти таҳқиқотие, ки ин кор ба он такя мекунад, забони академӣ танҳо шакли расмитарини англисии ҳаррӯза ҳисобида намешавад. Забони академӣ маҷмӯи захираҳои шифоҳӣ ва хаттиро дар бар мегирад, ки дар муҳитҳои академӣ баён, андеша ва муҳокимаи мундариҷаи соҳавиро имконпазир месозанд.

Ин сохтор метавонад калимаҳои умумии академӣ, истилоҳҳои хоси соҳа, хусусиятҳои грамматикӣ монанди номинализатсия ва сохтори маҷҳул, зичии иттилоот ва тарзҳои хоси ташкили матнҳои аргументативӣ ё таҳлилиро дар бар гирад.

Масалан, калимаҳои analyse ва theory танҳо ба як соҳаи муайяни илмӣ тааллуқ надоранд ва метавонанд дар бисёр фанҳои академӣ истифода шаванд. Баръакс, калимаи chromosome дар баъзе соҳаҳо вазифаи техникии бештар дорад.

Чаро Луғати Академӣ Муҳим Аст?

Тибқи адабиёти дар манбаъ овардашуда, калимаҳои умумии академӣ метавонанд тақрибан %10–14 матнҳои академиро ташкил диҳанд. Қисми муҳими ин калимаҳо мумкин аст дар гуфтори ҳаррӯза он қадар зуд-зуд ва намоён истифода нашаванд.

Аз ин рӯ, донишҷӯе, ки дар англисии ҳаррӯза қавӣ аст, мумкин аст дар кор бо калимаҳо ва сохторҳои пайваста дар матнҳои академӣ вохӯранда, монанди analyse, assume, derive, indicate ё theory, ба ҳамон андоза озод набошад.

Яке аз бартариҳои махсусе, ки таҳқиқот дар заминаи Норвегия таъкид мекунад, ин аст, ки қисми назарраси калимаҳои академии англисӣ асли юнонию лотинӣ доранд ва метавонанд бо шаклҳои забонҳои скандинавӣ монанд бошанд. Аммо дар пурсиш ин хусусиятро танҳо қисми ками омӯзгорон ҳамчун аломати фарқкунандаи луғати академӣ интихоб карданд.

Чаро Ин Мавзуъ Дар Норвегия Муҳим Аст?

Дар Норвегия хонандагон омӯзиши забони англисиро аз синни барвақт оғоз мекунанд ва барои хонандагони барномаи омодагӣ ба донишгоҳ забони англисӣ солҳои зиёд ҳамчун фанни ҳатмӣ идома меёбад. Бо вуҷуди ин, фарзияе, ки сатҳи баланди тамос бо англисии ҳаррӯза худкор ба омодагӣ ба англисии академӣ табдил меёбад, метавонад мушкилзо бошад.

Тибқи маълумоти таҳсилоти олии Норвегия, ки дар манбаъ оварда шудааст, ба ҳисоби миёна тақрибан нисфи матнҳои рӯйхатҳои мутолиаи барномаҳои бакалаврӣ ба забони англисӣ мебошанд. Аз ин рӯ, гарчанде донишҷӯён дар донишгоҳ бо матнҳои академии англисӣ рӯ ба рӯ мешаванд, муҳим аст, ки онҳо дар таҳсилоти миёна то чӣ андоза бо луғат, сохтор ва стратегияҳои хондане, ки ин матнҳо талаб мекунанд, ошно шудаанд.

Оё Омӯзгорон Фикр Мекунанд, ки Забони Академиро Медонанд?

Бале. Дар таҳқиқот %95,89 омӯзгорон гуфтанд, ки дар бораи чӣ гуна тафсир кардани ибораи “academic language” дар барномаи англисии Норвегия худро мутмаин ҳис мекунанд.

Аммо вақте хусусиятҳои ин мафҳум муфассал пурсида шуданд, манзараи мураккабтаре пайдо гардид.

Ин тақсимот нишон медиҳад, ки омӯзгорон баъзе хусусиятҳои муҳими забони академиро мешиносанд. Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон бештар интихоб шудани хусусиятҳои сатҳӣ ва ба осонӣ намоён, монанди истифода накардани contraction, нисбат ба хусусиятҳои мураккабтар, монанди сохтори аргумент ё ташкили иттилоот, ҳамчун нишонаи консептуализатсияи маҳдудтар арзёбӣ мекунанд.

Таърифҳои Кушода Чиро Нишон Доданд?

Вақте аз омӯзгорон хоҳиш карда шуд, ки мафҳумро бо суханони худ шарҳ диҳанд, қисми зиёди ҷавобҳо атрофи “formal language” мутамарказ шуданд.

Арзиши %63,01 дар ин ҷо бар асоси тамоми намунаи 73-нафара ҳисоб шудааст. Гарчанде дар як ҷумлаи матни манбаъ ин ҳисса ба шакли “%63-и онҳое, ки таъриф додаанд” ифода шудааст, махраҷи ҷадвал тамоми намуна мебошад. Аз ин рӯ, ҳисса дар ин ҷо бо маъное, ки дар ҷадвали манбаъ дорад, оварда мешавад.

Луғати Умумии Академӣ Чист?

Луғати умумии академӣ калимаҳоеро ифода мекунад, ки дар бисёр фанҳои гуногуни академӣ такрор ба такрор истифода мешаванд, аммо танҳо ба як соҳаи муайяни илмӣ хос нестанд.

%72 омӯзгорон гуфтанд, ки бо ин мафҳум то андозае ё хеле ошноянд. Дар саволҳои таърифи интихобӣ омӯзгорон махсусан калимаҳоеро шинохтанд, ки барои дақиқтар баён кардани мавзӯъҳои академӣ истифода мешаванд, инчунин калимаҳоеро, ки дар матнҳои мактабӣ нисбат ба гуфтори ҳаррӯза бештар дучор мешаванд.

Баръакс, калимаҳои асли юнонию лотинӣ ё муносибатҳои ҳамрешагӣ (cognate) байни англисӣ ва норвегӣ аз ҷониби шумораи хеле камтари омӯзгорон интихоб шуданд.

Оё Байни Ошноӣ ва Қобилияти Шарҳ Додан Фарқ Ҳаст?

Бале. Бо вуҷуди гузориши %72 дар бораи ошноӣ, дар саволи таърифи кушода 28 иштирокчӣ, яъне %38,36, оид ба луғати умумии академӣ ҳеҷ таъриф надоданд.

Ҷавобҳои дигар низ ба категорияҳои гуногун, аз ҷумла “formal vocabulary”, луғати хоси соҳа, луғати байнифаннӣ ва дақиқӣ тақсим шуданд. Ин ҳолат тафсири муҳаққиқонро дастгирӣ мекунад, ки ошноии омӯзгорон бо истилоҳоти ба таҳқиқот асосёфта метавонад аз сатҳи эътимоди худбаёншуда маҳдудтар бошад.

Усул ва Натиҷаҳо

Иштирокчиён

Ба таҳқиқот омӯзгороне тавассути интихоби мақсаднок даъват шуданд, ки дар барномаҳои омодагӣ ба донишгоҳ дар Норвегия охирин фанни ҳатмии забони англисиро таълим медоданд. Ба роҳбарони мактабҳои мувофиқ дар ҳамаи 15 минтақаи маъмурии кишвар пайванди пурсиш фиристода шуд.

Дар маҷмӯъ 73 ҷавоби пурра ба даст омад. Синни миёнаи иштирокчиён 43,86 сол ва собиқаи миёнаи омӯзгорӣ 12,27 сол буд. %91,78 омодагии омӯзгории худро дар Норвегия анҷом додаанд ва %86,3 забони норвегиро ҳамчун забони аввалини худ нишон додаанд. Ҳамаи омӯзгорон дар соҳаи забони англисӣ ҳадди ақал 60 ECTS таҳсил доранд.

Ҷамъоварӣ ва Таҳлили Маълумот

Таҳқиқот ба пурсиши онлайнӣ асос ёфтааст. Дар пурсиш саволҳои чандинтихобӣ, навъи Likert ва кушода якҷо истифода шуданд.

Ҷавобҳои кушода бо категорияҳои индуктивие, ки аз худи маълумот сохта шуданд, кодгузорӣ гардиданд; ҷавобҳои як категория дар ҳолати зарурат ба нишондиҳандаҳои ададӣ табдил дода шуданд. Ҷавобҳои навъи Likert бо нармафзори R ва бастаи likert ба таври дидорӣ нишон дода шуданд.

Таҳқиқот дар SIKT сабт шудааст ва ҳамаи иштирокчиён пеш аз оғози пурсиш ризоият додаанд.

Омодагии Омӯзгорон То Чӣ Андоза Паҳншуда Аст?

Ҳамин тавр, зиёда аз нисфи омӯзгорони намуна гуфтанд, ки дар давраи омодагии омӯзгорӣ гирифтани таълими ошкоро оид ба ҳадди ақал яке аз ин ду мавзуъро ба ёд намеоранд.

Оё Пас Аз 2020 Тағйирот Ҳаст?

Тибқи графики манбаъ, ҳиссаи онҳое, ки омодагии омӯзгории худро пас аз тағйири барномаи таълимии 2020 анҷом додаанд ва гирифтани таълимро гузориш медиҳанд, баландтар аст.

Ин натиҷа тавсифӣ аст. Таҳқиқот таҳлили таҷрибавӣ ё сабабиро пешниҳод намекунад, ки нишон диҳад тағйири барномаи таълимии 2020 сабаби ин афзоиш шудааст. Муаллифон инчунин таъкид мекунанд, ки омӯзгороне, ки ба наздикӣ таҳсил гирифтаанд, метавонанд мундариҷаи таълимро осонтар ба ёд оранд.

Оё Омӯзгорон Омодагӣ Ба Донишгоҳро Вазифаи Худ Медонанд?

Аз 56 омӯзгоре, ки ба ин савол ҷавоб доданд, танҳо ду нафар нақши омӯзгорро дар омода кардани хонандагон ба мутолиаи академии англисӣ дар донишгоҳ паст арзёбӣ карданд. %48,2 гуфтанд, ки ин масъулият “ба андозаи зиёд” вазифаи омӯзгор аст.

Омӯзгорон дар байни мушкилоти асосие, ки донишҷӯён метавонанд дар донишгоҳ рӯ ба рӯ шаванд, луғати академӣ, матнҳои дарози англисӣ, сохторҳои мураккаби ҷумла ва зичии иттилоотро ном бурданд. Баъзе омӯзгорон гуфтанд, ки аз сабаби сатҳи хуби англисии ҳаррӯзаи хонандагон мумкин аст гумон кунанд, ки онҳо ба англисии академӣ низ омодаанд.

Забони Академӣ То Чӣ Андоза Ба Таври Ошкоро Таълим Дода Мешавад?

Дар байни 59 омӯзгоре, ки ба ин савол ҷавоб доданд:

• %36 гуфтанд, ки ҳадди ақал моҳе як бор ба забони академӣ ба таври ошкоро таваҷҷуҳ мекунанд,
• %42 гуфтанд, ки ин корро дар давоми соли таҳсил чанд маротиба анҷом медиҳанд,
• %14 бошад гуфтанд, ки ҳеҷ гоҳ ба забони академӣ ба таври ошкоро таваҷҷуҳ намекунанд.

Арзиши %29 дар бахши муҳокимаи манбаъ ба ҳиссаи тақрибан 21 омӯзгор аз тамоми намунаи 73-нафара мувофиқат мекунад. Аз ин рӯ, %36 ва %29 бо махраҷҳои гуногун ифода шудаанд ва як андозаи наздикро нишон медиҳанд: %36 аз 59 нафаре, ки ба савол ҷавоб додаанд, ва тақрибан %29 аз тамоми намуна хонда мешавад.

Дар Таълим Кадом Амалияҳо Истифода Мешаванд?

Омӯзгорон махсусан аз амалияҳое монанди муқоисаи англисии расмӣ ва ғайрирасмӣ, истифодаи намунаҳои матнҳои академӣ, муҳокимаи раванди навиштан ва додани бозхӯрд ба навиштаҳои хонандагон ёд кардаанд.

Нуктае, ки муаллифони манбаъ ба он диққат медиҳанд, ин аст, ки аксари ин мисолҳо бештар ба академӣ навиштан нисбат ба хондан тамаркуз мекунанд. Аз ин рӯ, ҳатто агар омӯзгорон талаботи мутолиаи донишгоҳиро барои донишҷӯён муҳим донанд, татбиқи мушаххаси таълими забони академӣ дар синф метавонад ба малакаҳои дигар бештар вазн диҳад.

Натиҷаҳои Асосии Таҳқиқот

• Тақрибан %96 омӯзгорон дар тафсири мафҳуми забони академӣ эътимод ба худро гузориш доданд.
• Қисми назарраси таърифҳои кушода забони академиро умуман ҳамчун “забони расмӣ” шарҳ доданд.
• %72 омӯзгорон гуфтанд, ки бо мафҳуми луғати умумии академӣ ошноянд.
• Бо вуҷуди ин, %38,36 барои ин мафҳум таърифи кушода пешниҳод накарданд.
• %48 омӯзгорон ба ёд меоранд, ки оид ба забони академӣ ва %39 оид ба луғати умумии академӣ таълим гирифтаанд.
• Дар байни омӯзгороне, ки пас аз 2020 хатм кардаанд, ҳиссаҳои гузоришшудаи гирифтани таълим баландтаранд.
• Аксари омӯзгорон барои омода кардани донишҷӯён ба мутолиаи донишгоҳӣ худро масъул медонанд.
• Таълими мунтазам ва ошкорои забони академӣ ба андозаи ин эътиқод паҳншуда нест.
• Қисми назарраси мисолҳои синфӣ бештар ба навиштан нисбат ба хондани академӣ тамаркуз мекунанд.

Чизҳое, Ки Таҳқиқот Ба Танҳоӣ Нишон Дода Наметавонад

• Рафтори воқеии омӯзгорон дар синф мустақиман мушоҳида нашудааст.
• Худгузоришҳои омӯзгорон нишон намедиҳанд, ки донишҷӯён воқеан то чӣ андоза англисии академиро омӯхтаанд.
• Исбот нашудааст, ки барномаи таълимии 2020 дониши омӯзгоронро ба таври сабабӣ зиёд кардааст.
• Намунаи 73-нафара ҳатман ҳамаи омӯзгорони забони англисиро дар Норвегия намояндагӣ намекунад.
• Таъсири мустақими дониши консептуалии омӯзгорон ба муваффақияти донишҷӯён дар донишгоҳ дар ин таҳқиқот чен нашудааст.

Маҳдудиятҳо

Манбаъ қайд мекунад, ки омӯзгороне, ки ба мавзуъ таваҷҷуҳи махсус доранд, мумкин аст барои иштирок дар таҳқиқот омодатар бошанд. Баъзе иштирокчиён худро нисбат ба ҳамкоронашон ба таълими англисии академӣ бештар шавқманд тавсиф кардаанд. Аз ин рӯ, дар намунаи таҳқиқот донишу шавқ ба забони академӣ мумкин аст нисбат ба аҳолии умумии омӯзгорон бештар намояндагӣ шуда бошад.

Маълумоти таҳқиқот ба худгузориш такя мекунад. Аз ин рӯ, “омӯзгор мегӯяд, ки ин корро мекунад” бояд аз “ин амалия дар синф мушоҳида шуд” ҷудо карда шавад.

Дар рӯйхати адабиёти версияи preprint-и боршуда баъзе корҳои муаллифон бо сабаби бознигарии кӯр ба шакли “Author” ё “Authors” беном шудаанд. Ин ҳолат пайгирии мустақили баъзе таҳқиқоти заминавиро тавассути ҳамин версия маҳдуд мекунад.

Ёддошти Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: L2 English teachers’ conceptualization of academic language – where does it come from and how does it relate to teaching practices?

Муаллифон: Nicole Louise Busby; Kimberly Marie Skjelde.

Муаллифи масъул: Nicole Louise Busby.

Муассисаҳо: Nicole Louise Busby — Department of Language and Literature, Norwegian University of Science and Technology (NTNU), Trondheim, Norway. Kimberly Marie Skjelde — Department of Foreign Languages, University of Bergen, Bergen, Norway.

Навъи таҳқиқот: Пурсиши онлайнии омӯзгорон, ки саволҳои чандинтихобӣ, навъи Likert ва кушодаро якҷо мекунад.

Намуна: Аз 15 минтақаи маъмурии Норвегия 73 омӯзгори забони англисии зинаи болоии таҳсилоти миёна.

Таҳлил: Кодгузории индуктивӣ ва ҳисобкунии категориявӣ дар ҷавобҳои кушода; визуализатсияи тавсифӣ бо R ва бастаи likert барои ҷавобҳои Likert.

Этика/идоракунии маълумот: Таҳқиқот дар SIKT сабт шудааст; иштирокчиён пеш аз пурсиши онлайнӣ ризоият додаанд.

Маблағгузорӣ: Муаллифон мегӯянд, ки таҳқиқот аз созмонҳои маблағгузори давлатӣ, тиҷоратӣ ё ғайритиҷоратӣ гранти махсус нагирифтааст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон мегӯянд, ки манфиати рақобаткунандаи қобили эълом вуҷуд надорад.

Версияи манбаи баррасишуда: Preprint-и SSRN.

SSRN Abstract No.: 6904529.

DOI: 10.2139/ssrn.6904529.

Санаи сабти SSRN: 9 июни 2026.

Ёддошти бознигарӣ: PDF-и боршуда ибораи “Preprint not peer reviewed”-ро дар бар мегирад. Бо вуҷуди ин, ҳамон унвон дар рӯйхати ҷории нашрияҳои институтсионалии NTNU ҳамчун мақолаи академии соли 2026 дар Journal of English for Academic Purposes зикр шудааст. Матне, ки дар ин ҷо таҳлил мешавад, версияи SSRN preprint-и боршуда аст; бо версияи баъдии маҷалла муқоисаи муҳтаво анҷом дода нашудааст.

Ҳуқуқи муаллиф/литсензия: Сабти SSRN мегӯяд, ки ҳамаи ҳуқуқҳо ҳифз шудаанд ва истифодаи дубора бе иҷозат манъ аст. Ин матни Verianla графикҳо ва ҷадвалҳои манбаъро ба таври визуалӣ нусхабардорӣ намекунад; маълумотро бо шарҳҳои аслии тоҷикӣ ва ҷадвалҳои аз нав тартибдодашуда пешниҳод мекунад.

Ҳудуди тафсир: Натиҷаҳо аз ҷавобҳои пурсиш ва худгузоришҳои омӯзгорон иборатанд. Таҳқиқот мушоҳидаи воқеии синф, дахолати таҷрибавии омодагии омӯзгорон ё ченкунии натиҷаҳои омӯзиши донишҷӯён нест.