Kuweza kutumia Kiingereza kwa urahisi katika maisha ya kila siku hakumaanishi lazima kwamba mtu anaweza kusoma kwa urahisi uleule matini za Kiingereza cha kitaaluma chuoni. Matini za kitaaluma huwa na maneno ya jumla ya kitaaluma, istilahi mahususi za taaluma, msongamano mkubwa wa taarifa, sentensi changamano na namna fulani za kujenga hoja. Utafiti huu uliofanywa nchini Norwe unachunguza jinsi walimu wa Kiingereza wa elimu ya sekondari ya juu wanaowaandaa wanafunzi kwa elimu ya chuo kikuu wanavyoelewa dhana za lugha ya kitaaluma na msamiati wa jumla wa kitaaluma, na jinsi wanavyozitumia katika ufundishaji wao.

Katika dodoso la mtandaoni lililofanywa katika maeneo 15 ya kiutawala ya Norwe na kuwahusisha walimu 73 wa Kiingereza, takriban %96 ya walimu waliripoti kujiamini kwamba wanajua jinsi ya kutafsiri kauli “academic language” iliyomo katika mtaala. Hata hivyo, katika fasili za majibu wazi, sehemu kubwa ya walimu ilifafanua lugha ya kitaaluma hasa kama “lugha rasmi” au ilizingatia sifa zinazoonekana kwa urahisi, kama kuepuka viwakilishi vya nafsi na contraction.

Tofauti kama hiyo ilionekana pia katika msamiati wa jumla wa kitaaluma. Ingawa %72 ya washiriki walisema wanafahamu dhana hiyo kwa kiasi fulani au kwa kiwango kikubwa, %38,36 hawakutoa fasili yoyote katika swali la wazi la ufafanuzi. Aidha, ni %48 tu ya walimu waliokumbuka kupata mafunzo kuhusu lugha ya kitaaluma na %39 kuhusu msamiati wa jumla wa kitaaluma wakati wa mafunzo yao ya ualimu.

Matokeo yanaonyesha kwamba walimu hawapingi umuhimu wa Kiingereza cha kitaaluma. Kinyume chake, wengi wao wanaona kuwaandaa wanafunzi kwa usomaji wa Kiingereza chuoni kuwa sehemu muhimu ya wajibu wao. Hata hivyo, kuna mapengo kati ya uelewa wa dhana, mafunzo ya walimu na ufundishaji wa wazi unaofanywa mara kwa mara. Kwa hiyo utafiti unapendekeza kuwa fasili zilizo wazi zaidi katika mtaala na mafunzo ya walimu yanayotegemea utafiti yanaweza kuwa na manufaa.

Je, Kiingereza cha Kitaaluma ni Kiingereza Rasmi Zaidi Tu?

Hapana. Katika fasihi ya utafiti ambayo utafiti huu unategemea, lugha ya kitaaluma haichukuliwi kama namna rasmi zaidi tu ya Kiingereza cha kila siku. Lugha ya kitaaluma inajumuisha rasilimali zote za lugha ya mazungumzo na maandishi zinazowezesha maudhui ya kitaaluma kuelezwa, kufikiriwa na kujadiliwa katika mazingira ya kitaaluma.

Muundo huu unaweza kujumuisha maneno ya jumla ya kitaaluma, istilahi mahususi za taaluma, sifa za kisarufi kama nominalisation na miundo ya kauli tendwa, msongamano wa taarifa, pamoja na namna mahususi za kupanga matini za hoja au za uchanganuzi.

Kwa mfano, maneno kama analyse na theory hayahusiani na eneo moja tu la sayansi na yanaweza kutumiwa katika taaluma nyingi za kitaaluma. Kinyume chake, neno kama chromosome lina kazi ya kiufundi zaidi katika maeneo fulani.

Kwa Nini Msamiati wa Kitaaluma ni Muhimu?

Kulingana na fasihi iliyonukuliwa katika chanzo, maneno ya jumla ya kitaaluma yanaweza kutengeneza takriban %10–14 ya matini za kitaaluma. Sehemu muhimu ya maneno haya huenda isitokee mara nyingi au kuonekana wazi kama ilivyo katika mazungumzo ya kila siku.

Kwa hiyo, mwanafunzi mwenye uwezo mzuri katika Kiingereza cha kila siku huenda asiwe na urahisi uleule anapokutana mara kwa mara katika matini za kitaaluma na maneno na miundo kama analyse, assume, derive, indicate au theory.

Faida maalumu ambayo utafiti unaangazia katika muktadha wa Norwe ni kwamba sehemu kubwa ya maneno ya kitaaluma ya Kiingereza yana asili ya Kigiriki-Kilatini na yanaweza kuwa na maumbo yanayofanana na yale ya lugha za Skandinavia. Hata hivyo, katika dodoso, ni sehemu ndogo tu ya walimu iliyochagua sifa hii kama kipengele kinachotofautisha msamiati wa kitaaluma.

Kwa Nini Jambo Hili ni Muhimu Nchini Norwe?

Nchini Norwe, wanafunzi huanza kujifunza Kiingereza wakiwa na umri mdogo, na kwa wanafunzi katika programu za maandalizi ya chuo kikuu Kiingereza huendelea kuwa somo la lazima kwa miaka mingi. Hata hivyo, dhana kwamba kuathiriwa sana na Kiingereza cha kila siku hubadilika kiotomatiki kuwa utayari kwa Kiingereza cha kitaaluma inaweza kuwa tatizo.

Kulingana na data za elimu ya juu ya Norwe zilizotajwa katika chanzo, kwa wastani takriban nusu ya matini zilizo kwenye orodha za usomaji katika programu za shahada ya kwanza ni za Kiingereza. Kwa hiyo, ingawa wanafunzi watakutana na matini za kitaaluma za Kiingereza chuoni, inakuwa muhimu kujua ni kwa kiwango gani walishakutana katika elimu ya sekondari na msamiati, miundo na mikakati ya usomaji ambayo matini hizo zinahitaji.

Je, Walimu Wanafikiri Wanaijua Lugha ya Kitaaluma?

Ndiyo. Katika utafiti, %95,89 ya walimu waliripoti kujiamini kwamba wanajua jinsi ya kutafsiri kauli “academic language” iliyomo katika mtaala wa Kiingereza wa Norwe.

Hata hivyo, walipoulizwa kwa undani kuhusu sifa za dhana hiyo, picha changamano zaidi ilijitokeza.

Mgawanyo huu unaonyesha kuwa walimu wanatambua baadhi ya sifa muhimu za lugha ya kitaaluma. Hata hivyo, watafiti wanaona kuchaguliwa mara nyingi zaidi kwa sifa za juu juu zinazoonekana kwa urahisi, kama kutotumia contraction, kuliko sifa changamano zaidi kama muundo wa hoja au upangaji wa taarifa, kuwa dalili ya uelewa mwembamba zaidi wa dhana hiyo.

Fasili za Majibu Wazi Zilionyesha Nini?

Walimu walipoombwa kueleza dhana hiyo kwa maneno yao wenyewe, sehemu kubwa ya majibu ilijikita kwenye “formal language”.

Thamani ya %63,01 hapa imehesabiwa kwa kutumia sampuli yote ya watu 73. Ingawa sentensi moja katika matini ya chanzo inaeleza kiwango hiki kama “%63 ya waliotoa fasili”, denomineta katika jedwali ni sampuli yote. Kwa hiyo, kiwango hiki kinawasilishwa hapa kwa maana yake katika jedwali la chanzo.

Msamiati wa Jumla wa Kitaaluma ni Nini?

Msamiati wa jumla wa kitaaluma unamaanisha maneno yanayotumiwa mara kwa mara katika taaluma nyingi tofauti za kitaaluma lakini ambayo si mahususi kwa eneo moja tu la sayansi.

%72 ya walimu waliripoti kufahamu dhana hii kwa kiasi fulani au kwa kiwango kikubwa. Katika maswali ya kuchagua fasili, walimu walitambua hasa maneno yanayotumiwa kueleza mada za kitaaluma kwa usahihi zaidi na maneno yanayoonekana mara nyingi zaidi katika matini za shule kuliko katika mazungumzo ya kila siku.

Kinyume chake, maneno yenye asili ya Kigiriki-Kilatini au mahusiano ya cognate kati ya Kiingereza na Kinorwe yalichaguliwa na walimu wachache zaidi.

Je, Kuna Tofauti Kati ya Kufahamu na Kuweza Kueleza?

Ndiyo. Licha ya %72 kuripoti kufahamu dhana hiyo, katika swali la wazi la kutoa fasili washiriki 28, yaani %38,36, hawakutoa fasili yoyote kuhusu msamiati wa jumla wa kitaaluma.

Majibu mengine pia yaligawanyika katika kategoria mbalimbali kama “formal vocabulary”, msamiati mahususi wa taaluma, msamiati wa taaluma mbalimbali na usahihi. Hali hii inaunga mkono tafsiri ya watafiti kwamba kufahamu kwa walimu istilahi zinazotegemea utafiti huenda kukawa na mipaka zaidi kuliko kiwango cha kujiamini walichojiripoti.

Mbinu na Matokeo

Washiriki

Walimu waliokuwa wakifundisha kozi ya mwisho ya lazima ya Kiingereza katika programu za maandalizi ya chuo kikuu nchini Norwe walialikwa katika utafiti kwa kutumia sampuli lengwa. Kiungo cha dodoso kilitumwa kwa wasimamizi wa shule zinazofaa katika maeneo yote 15 ya kiutawala ya nchi.

Jumla ya majibu 73 yaliyokamilika yalipatikana. Wastani wa umri wa washiriki ulikuwa 43,86 na wastani wa uzoefu wa kufundisha ulikuwa miaka 12,27. %91,78 walikamilisha mafunzo ya ualimu nchini Norwe, na %86,3 walitaja Kinorwe kuwa lugha yao ya kwanza. Walimu wote walikuwa na angalau 60 ECTS za elimu katika eneo la Kiingereza.

Ukusanyaji na Uchambuzi wa Data

Utafiti ulitegemea dodoso la mtandaoni. Dodoso lilitumia pamoja maswali ya kuchagua majibu mengi, aina ya Likert na maswali ya majibu wazi.

Majibu wazi yaliwekewa misimbo kwa kutumia kategoria za kiujenzi zilizotokana na data yenyewe; majibu katika kategoria moja yalibadilishwa kuwa idadi pale ilipohitajika. Majibu ya aina ya Likert yaliwasilishwa kwa michoro kwa kutumia programu ya R na kifurushi cha likert.

Utafiti ulisajiliwa na SIKT na washiriki wote walitoa ridhaa kabla ya kuanza dodoso.

Mafunzo ya Walimu Yameenea kwa Kiasi Gani?

Kwa hiyo, zaidi ya nusu ya walimu katika sampuli waliripoti kutokumbuka kupata mafunzo ya wazi wakati wa mafunzo yao ya ualimu kuhusu angalau moja ya mada hizi mbili.

Je, Kuna Mabadiliko Baada ya 2020?

Kulingana na grafu ya chanzo, viwango vya kuripoti kuwa walipata mafunzo vilikuwa juu zaidi miongoni mwa wale waliokamilisha mafunzo ya ualimu baada ya mabadiliko ya mtaala ya 2020.

Matokeo haya ni ya kimaelezo. Utafiti hautoi uchanganuzi wa kimajaribio au wa kisababishi unaoonyesha kuwa mabadiliko ya mtaala ya 2020 yalisababisha ongezeko hili. Waandishi pia wanaeleza kuwa walimu waliopata mafunzo hivi karibuni huenda wakakumbuka maudhui ya mafunzo kwa urahisi zaidi.

Je, Walimu Wanaona Kuandaa kwa Chuo Kikuu kuwa Wajibu Wao?

Kati ya walimu 56 waliojibu swali hili, ni wawili tu waliotathmini kuwa jukumu la mwalimu katika kuwaandaa wanafunzi kwa usomaji wa kitaaluma wa Kiingereza chuoni ni dogo. %48,2 walisema jukumu hili ni “kwa kiasi kikubwa” wajibu wa mwalimu.

Walimu walitaja msamiati wa kitaaluma, matini ndefu za Kiingereza, miundo changamano ya sentensi na msongamano wa taarifa kuwa baadhi ya changamoto kuu ambazo wanafunzi wanaweza kukutana nazo chuoni. Baadhi ya walimu walieleza kuwa wanaweza kudhani wanafunzi wako tayari pia kwa Kiingereza cha kitaaluma kwa sababu ya umahiri wao katika Kiingereza cha kila siku.

Lugha ya Kitaaluma Hufundishwa kwa Uwazi Mara Ngapi?

Miongoni mwa walimu 59 waliojibu swali hili:

• %36 waliripoti kuzingatia kwa uwazi lugha ya kitaaluma angalau mara moja kwa mwezi,
• %42 waliripoti kufanya hivyo mara kadhaa katika mwaka wa masomo,
• %14 waliripoti kutowahi kuzingatia kwa uwazi lugha ya kitaaluma.

Thamani ya %29 katika sehemu ya majadiliano ya chanzo inalingana na kuwagawa takriban walimu 21 kwa sampuli yote ya watu 73. Kwa hiyo %36 na %29 zinaonekana kuwa ukubwa uleule wa karibu uliotolewa kwa denomineta tofauti: %36 kati ya watu 59 waliojibu swali, huku takriban %29 ikisomwa kwa kutumia sampuli nzima.

Ni Mazoea Gani Yanayotumiwa Katika Ufundishaji?

Walimu walitaja hasa mazoea kama kulinganisha Kiingereza rasmi na kisicho rasmi, kutumia matini za mfano za kitaaluma, kujadili mchakato wa uandishi na kutoa mrejesho kwa maandishi ya wanafunzi.

Jambo ambalo waandishi wa chanzo wanalisisitiza ni kwamba mifano mingi hii inalenga zaidi akademia uandishi kuliko usomaji. Kwa hiyo, hata kama walimu wanaona mahitaji ya usomaji wa chuo kikuu kuwa muhimu kwa wanafunzi, utekelezaji halisi wa ufundishaji wa lugha ya kitaaluma darasani unaweza kuweka mkazo zaidi katika ujuzi mwingine.

Matokeo Makuu ya Utafiti

• Takriban %96 ya walimu waliripoti kujiamini katika kutafsiri dhana ya lugha ya kitaaluma.
• Sehemu kubwa ya fasili za majibu wazi ilieleza lugha ya kitaaluma kwa ujumla kama “lugha rasmi”.
• %72 ya walimu waliripoti kufahamu dhana ya msamiati wa jumla wa kitaaluma.
• Hata hivyo, %38,36 hawakutoa fasili ya wazi ya dhana hiyo.
• %48 ya walimu wanakumbuka kupata mafunzo kuhusu lugha ya kitaaluma na %39 kuhusu msamiati wa jumla wa kitaaluma.
• Viwango vilivyoripotiwa vya mafunzo ni vya juu zaidi miongoni mwa walimu waliohitimu baada ya 2020.
• Walimu wengi sana wanajiona kuwa na jukumu la kuwaandaa wanafunzi kwa usomaji wa chuo kikuu.
• Ufundishaji wa wazi na wa mara kwa mara wa lugha ya kitaaluma haujaenea kwa kiwango sawa na imani hii.
• Sehemu kubwa ya mifano inayotolewa darasani inalenga zaidi uandishi kuliko usomaji wa kitaaluma.

Mambo Ambayo Utafiti Huu Pekee Hauwezi Kuonyesha

• Tabia halisi za walimu darasani hazikuzingatiwa moja kwa moja.
• Ripoti binafsi za walimu hazionyeshi wanafunzi kwa kweli wamejifunza Kiingereza cha kitaaluma kwa kiwango gani.
• Haijathibitishwa kwamba mtaala wa 2020 uliongeza maarifa ya walimu kwa uhusiano wa kisababishi.
• Sampuli ya watu 73 haiwakilishi lazima walimu wote wa Kiingereza nchini Norwe.
• Athari ya moja kwa moja ya uelewa wa dhana wa walimu kwa mafanikio ya wanafunzi chuoni haikupimwa katika utafiti huu.

Vikwazo

Chanzo kinaeleza kuwa walimu wenye shauku maalumu katika mada hii huenda walikuwa tayari zaidi kushiriki katika utafiti. Baadhi ya washiriki walijieleza kuwa na shauku zaidi ya kufundisha Kiingereza cha kitaaluma kuliko wenzao. Kwa hiyo inawezekana kwamba maarifa na shauku kuhusu lugha ya kitaaluma yaliwakilishwa kwa kiwango cha juu zaidi katika sampuli ya utafiti kuliko katika idadi ya walimu kwa ujumla.

Data za utafiti zinategemea ripoti binafsi. Kwa hiyo, “mwalimu anasema anafanya hivi” lazima itenganishwe na “zoezi hili lilionekana darasani”.

Katika orodha ya marejeo ya toleo la preprint lililopakiwa, baadhi ya kazi za waandishi zimefanywa zisijulikane kwa kuandikwa “Author” au “Authors” kwa sababu ya mapitio bila utambulisho. Hali hii inapunguza uwezekano wa kufuatilia kwa kujitegemea baadhi ya tafiti za usuli kupitia toleo hili.

Dokezo la Chanzo na Mbinu

Kichwa asilia: L2 English teachers’ conceptualization of academic language – where does it come from and how does it relate to teaching practices?

Waandishi: Nicole Louise Busby; Kimberly Marie Skjelde.

Mwandishi wa mawasiliano: Nicole Louise Busby.

Taasisi: Nicole Louise Busby — Department of Language and Literature, Norwegian University of Science and Technology (NTNU), Trondheim, Norway. Kimberly Marie Skjelde — Department of Foreign Languages, University of Bergen, Bergen, Norway.

Aina ya utafiti: Dodoso la mtandaoni kwa walimu linalounganisha maswali ya kuchagua majibu mengi, aina ya Likert na majibu wazi.

Sampuli: Kutoka maeneo 15 ya kiutawala ya Norwe, walimu 73 wa Kiingereza wa elimu ya sekondari ya juu.

Uchanganuzi: Uwekaji misimbo wa kiuinduktivu na kuhesabu kwa kategoria katika majibu wazi; uwasilishaji wa kimaelezo kwa kutumia R na kifurushi cha likert katika majibu ya Likert.

Maadili/usimamizi wa data: Utafiti ulisajiliwa na SIKT; washiriki walitoa ridhaa kabla ya dodoso la mtandaoni.

Ufadhili: Waandishi wanaeleza kuwa utafiti haukupokea ruzuku maalumu kutoka kwa mashirika ya ufadhili ya umma, kibiashara au yasiyo ya faida.

Mgongano wa maslahi: Waandishi wanaripoti kuwa hakuna maslahi yanayoshindana ya kutangazwa.

Toleo la chanzo lililochunguzwa: Preprint ya SSRN.

SSRN Abstract No.: 6904529.

DOI: 10.2139/ssrn.6904529.

Tarehe ya usajili wa SSRN: 9 Juni 2026.

Dokezo la mapitio: PDF iliyopakiwa ina kauli “Preprint not peer reviewed”. Hata hivyo, kichwa hicho hicho kinaonekana katika orodha ya sasa ya machapisho ya taasisi ya NTNU kama makala ya kitaaluma ya mwaka 2026 katika Journal of English for Academic Purposes. Matini inayochanganuliwa hapa ni toleo la SSRN preprint lililopakiwa; hakuna ulinganisho wa maudhui uliofanywa na toleo la baadaye la jarida.

Hakimiliki/leseni: Rekodi ya SSRN inaeleza kwamba haki zote zimehifadhiwa na matumizi tena bila ruhusa hayaruhusiwi. Matini hii ya Verianla hainakili kwa mwonekano grafu na majedwali ya chanzo; inawasilisha data kwa maelezo asilia ya Kiswahili na majedwali yaliyopangwa upya.

Mpaka wa tafsiri: Matokeo yanatokana na majibu ya dodoso na ripoti binafsi za walimu. Utafiti si uchunguzi halisi wa darasani, afua ya kimajaribio ya mafunzo ya walimu, wala kipimo cha matokeo ya ujifunzaji wa wanafunzi.