Driving Performance Assessment (EDEC; Арзёбии Иҷрои Ронандагӣ) абзорест, ки дар Испания барои арзёбии мушоҳидавии иҷрои ронандагии шахсони гирифтори инсулт таҳия шудааст; он на танҳо малакаҳои идоракунии воситаи нақлиёт, аз ҷумла истифодаи рул ва педалҳоро, балки банақшагирии стратегӣ, қарорҳои тактикӣ дар ҳаракати роҳ ва идоракунии амалиётиро дар сатҳҳои гуногуни ронандагии воқеӣ дар бар мегирад. Дар таҳқиқот EDEC аввал тавассути баррасии адабиёт ва тавофуқи коршиносони Delphi таҳия шуда, баъдан дар 46 иштирокчии гирифтори инсулти марҳилаи музмин бо истифода аз симулятори ронандагӣ ва мошини дорои идоракунии дугона дар роҳи кушода ба ҳаракати воқеӣ аз санҷиши ибтидоии психометрӣ гузаронида шудааст. Дар шакли мошини воқеӣ ҳамоҳангии дохилӣ α=0,855 ва эътимоднокии байни арзёбандагон ICC=0,928; дар шакли симулятор бошад α=0,839 ва ICC=0,878 ба даст омадааст. Холҳои EDEC дар мошини воқеӣ бо ҳамоҳангии ду даст, таваҷҷуҳи визуалии тақсимшуда ва ченакҳои банақшагирӣ/ҳамоҳангии моторӣ робитаҳои дараҷаи миёна нишон додаанд. Баръакс, барои холи умумии симулятор пас аз ислоҳи муқоисаҳои сершумор ҳамбастагии маънодори маърифатӣ муайян нашуд. Гарчанде натиҷаҳо умедбахшанд, таҳқиқот ҳанӯз predictive validity, test-retest reliability, sensitivity, specificity ё нуқтаҳои буриши клиникии Fit–Doubtful–Not Fit-ро тасдиқ накардааст.

Бозгашт ба ронандагӣ пас аз инсулт на танҳо аз нигоҳи ҳаракатнокӣ, балки барои зиндагии мустақил, иштирок дар ҷомеа ва идомаи нақшҳои ҳаррӯзаи шахс низ муҳим аст. Бо вуҷуди ин, ронандагӣ кори ҳамзамони бисёр равандҳоро талаб мекунад: таваҷҷуҳ, дарки визуалӣ, вазифаҳои иҷроӣ, қабули қарор, ҳамоҳангии моторӣ ва қобилияти зуд ҷавоб додан ба тағйироти муҳит.

Аз ин рӯ, санҷишҳои алоҳидаи нейропсихологие, ки танҳо дар шароити мизӣ гузаронида мешаванд, метавонанд мураккабии ҳаракати воқеиро пурра инъикос накунанд. Сабаби таҳияи EDEC маҳз ҳамин аст: ба таври сохторӣ мушоҳида кардани он ки шахс дар муҳити воқеӣ ё воқеъбинонаи ронандагӣ чӣ гуна амал мекунад ва пайваст кардани ин мушоҳида бо модели назариявии ронандагӣ.

Асоси консептуалии EDEC модели рафтори ронандагии Michon мебошад. Модел ронандагиро дар се сатҳи ҳамзамон, вале иерархӣ баррасӣ мекунад: стратегӣ, тактикӣ ва амалиётӣ. Яке аз хусусиятҳои фарқкунандаи EDEC он аст, ки мекӯшад рафтори стратегии ронандагиро, ки дар бисёр арзёбиҳои роҳӣ маҳдуд баррасӣ мешавад, ба таври равшан арзёбӣ кунад.

EDEC Чист?

EDEC абзори сохтории арзёбист, ки барои мушоҳидаи иҷрои ронандагии шахсони гирифтори инсулт дар мошини воқеӣ ё симулятори ронандагӣ таҳия шудааст ва омодагии пеш аз ронандагӣ, рафтор ҳангоми ронандагӣ ва худбаҳодиҳии пас аз ронандагиро якҷо дар бар мегирад. Манба EDEC-ро ҳамчун аввалин арзёбии роҳии ронандагии пас аз инсулт, ки ба қоидаҳои миллии ҳаракати Испания мутобиқ карда шудааст, тавсиф мекунад.

Абзор танҳо ба он нигоҳ намекунад, ки шахс метавонад мошинро аз ҷиҳати ҷисмонӣ идора кунад ё не. Қобилияти ронанда барои арзёбии ҳолати худ, интихоби мошин ва шароити мувофиқ, қабули қарор мутобиқи қоидаҳои ҳаракат, вокуниш ба тағйироти муҳит ва арзёбии иҷрои худ пас аз ронандагӣ низ ба назар гирифта мешавад.

Чаро Ронандагӣ Пас аз Инсулт Танҳо Бо Малакаҳои Моторӣ Арзёбӣ Карда Намешавад?

Ронандагӣ дар баробари малакаҳои моторӣ кори ҳамзамони таваҷҷуҳ, дарки визуалӣ, суръати коркарди иттилоот, қабули қарор, вазифаҳои иҷроӣ, самтгирии фазоӣ ва арзёбии хатарро талаб мекунад. Тавре манба таъкид мекунад, баъзе маҳдудиятҳои ҷисмониро метавон бо мутобиқсозии мошин ҷуброн кард, аммо нуқсонҳои маърифатӣ метавонанд бевосита ба равандҳои мураккаби қабули қарор дар муҳити роҳ таъсир расонанд. Аз ин рӯ, арзёбие, ки танҳо ба қувваи мушак ё идоракунии мошин такя мекунад, метавонад қобилияти воқеии ронандагии шахсро ифода накунад.

Адабиёте, ки таҳқиқот ба он такя мекунад, нишон медиҳад, ки санҷишҳои мизӣ на ҳамеша стратегияҳои ҷубронкунандаи ҷаҳони воқеиро инъикос мекунанд. Шахс метавонад дар шароити лабораторӣ дар санҷиши муайяни маърифатӣ мушкилӣ дошта бошад, аммо дар зиндагии воқеӣ стратегияҳое чун паст кардани суръат, интихоби масири муносибтар ё маҳдуд кардани бори муҳитиро истифода барад.

Аз ҳамин сабаб, манба муҳити воқеӣ ё симулятсионии ронандагиро ҳамчун қабати арзёбии дорои эътибори баланди экологӣ баррасӣ мекунад.

Сатҳҳои Стратегӣ, Тактикӣ ва Амалиётии Ронандагӣ дар Модели Michon Кадомҳоянд?

Дар модели Michon сатҳи стратегӣ банақшагирии умумии сафар ва арзёбии хатар–хароҷотро; сатҳи тактикӣ интихоби манёвр ё рафторро дар вазъиятҳои муайяни ҳаракат; сатҳи амалиётӣ бошад равандҳои автоматишудаи идоракунии мошин, аз ҷумла истифодаи рулу педал ва вокуниши зуд ба ангезаҳои муҳитиро ифода мекунад. EDEC ин се сатҳро дар як арзёбии мушоҳидавӣ якҷо мекунад.

Ин сатҳҳо комилан мустақил нестанд. Ронанда ҳангоми идоракунии мошин дар сатҳи амалиётӣ метавонад ҳамзамон қарори тактикии ҳаракат қабул кунад ва нақшаи стратегии сатҳи баландтари худро тағйир диҳад.

Арзёбии EDEC Чӣ Гуна Гузаронида Мешавад?

Арзёбии EDEC ба се марҳилаи вақт ҷудо мешавад: пеш аз ронандагӣ, ҳангоми ронандагӣ ва пас аз ронандагӣ. Ин сохтор на танҳо рафтори шахсро пас аз ворид шудан ба ҳаракат, балки омодагӣ барои ронандагии бехатар ва огоҳии ӯ аз иҷрои худ пас аз ронандагиро низ арзёбӣ мекунад.

1. Пеш аз ронандагӣ

Арзёбӣ мешавад, ки ронанда метавонад мошини мувофиқ ба қобилият ва шароити худ интихоб кунад, курсӣ ва оинаҳоро танзим кунад, камарбанди бехатариро истифода барад ва муҳити бехатари ронандагиро омода созад.

Ин марҳила махсусан сатҳи стратегиро дар бар мегирад. Муҳим танҳо он нест, ки шахс “мошинро идора карда метавонад”, балки он ҳам аст, ки метавонад муайян кунад дар кадом шароит рондан барои ӯ муносибтар аст.

2. Ҳангоми ронандагӣ

Ҳангоми рондани мошин дар масири пешакӣ тарҳрезишуда, банди EDEC дар чанд имконият мушоҳида мешаванд. Риояи аломатҳои роҳ, таваққуф, пешгузарӣ, манёвр дар ҳаракат ва идора кардани вазъиятҳои ғайричашмдошт дар ин ҷо арзёбӣ мешаванд.

Арзёбӣ ҳангоми ронандагӣ метавонад ҳамаи се сатҳ — стратегӣ, тактикӣ ва амалиётиро фаро гирад.

3. Пас аз ронандагӣ

Арзёбанда аз иштирокчӣ мепурсад, ки ронандагии худро чӣ гуна дарк кардааст. Аз ронанда хоҳиш мешавад сифати ронандагиро арзёбӣ кунад ва бигӯяд, ки оё чизеро ба тарзи дигар анҷом медод.

Ҳамзамон хусусиятҳои масир, аз ҷумла зичии ҳаракат, обу ҳаво ва рӯйдодҳои ғайричашмдошт сабт мешаванд. Ҳамин тавр, иҷрои ронандагӣ ҳамчун холе, ки аз контексти муҳит комилан ҷудо аст, баррасӣ намешавад.

EDEC аз чанд банд иборат аст?

Манба сохтори ниҳоии EDEC-ро ҳамчун 36 банди холгиранда ва 20 банди иловагӣ, ҳамроҳ бо пурсиши пас аз ронандагӣ ва сабти хусусиятҳои масир тавсиф мекунад. Бандҳои иловагӣ мустақиман ба холи ниҳоии иҷро ворид намешаванд, аммо ба арзёбанда дар бораи таҷриба ва иҷрои шахс контексти иловагӣ медиҳанд.

Ҳар банди холгиранда бо яке аз чаҳор сатҳи зерин арзёбӣ мешавад:

Бо формулаҳое, ки ҷавобҳои “Not Applicable”-ро ба назар мегиранд, фоизи ниҳоии иҷро ҳисоб карда мешавад.

Категорияи “Doubtful” дар сатҳи банд набояд бо қарори “Fit / Doubtful / Not Fit”-и инструктори мактаби ронандагӣ барои арзёбии умумии мутобиқати ронандагӣ омехта шавад. Инҳо дар протоколи таҳқиқот қабатҳои гуногуни арзёбӣ мебошанд.

Метод ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи таҳқиқот

Муаллифон таҳқиқотро дар доираи психологияи миқдорӣ ҳамчун instrumental study, яъне таҳияи абзори ченкунӣ ва омӯзиши хусусиятҳои психометрии он, тавсиф мекунанд.

Таҳқиқот аз ҷониби Andalusia Biomedical Research Ethics Committee бо рақами 1607-M1–22 тасдиқ шуда, аз ҳамаи иштирокчиён розигии огоҳона гирифта шудааст.

EDEC чӣ гуна таҳия шуд?

Муҳаққиқон аввал абзорҳои мавҷударо, ки иҷрои ронандагӣ пас аз инсултро арзёбӣ мекунанд, баррасӣ карданд. Барои сохтани ҳавзи бандҳо аз низомҳои мавҷудаи арзёбӣ, аз ҷумла P-Drive, Western University's On-road Assessment, Composite Driving Assessment Scale, Rhode Island Road Test, Driving Observation Schedule, Nottingham Neurological Driving Assessment ва Attention-Related Driving Errors Scale истифода шудааст.

Бандҳои интихобшуда баъдан ба стандартҳои арзёбие мутобиқ карда шуданд, ки аз ҷониби Directorate-General for Traffic-и Испания дар роҳҳои кушода ба ҳаракати умумӣ истифода мешаванд.

Тавофуқи коршиносии Delphi

Барои арзёбии эътибори мундариҷа панели коршиносон ташкил шуд, ки инструкторони ронандагӣ, равоншиносон, нейропсихологҳо ва эрготерапевтҳои дорои таҷриба дар барқарорсозии пас аз инсултро дар бар мегирифт.

Коршиносон андешаи худро дар бораи ворид кардани ҳар банд ба EDEC дар миқёси 1–5 Likert ба таври беном пешниҳод карданд.

Меъёри тавофуқ пешакӣ чунин муайян шуд:

• камаш %75 аз холҳои коршиносон дар фосилаи 4–5 бошад ва
• IQR ≤1 бошад

.

Ҳадди аксар се даври Delphi ба нақша гирифта шуда буд.

Панели ҳафтнафара 63 банди ибтидоиро арзёбӣ кард. Тибқи манба, пас аз се давр 17 банд тағйир дода шуд ва барои 60 банд тавофуқи ҳадди ақал %85,7 бо IQR≤1 ба даст омад. Азбаски дар се банди боқимонда тавофуқ ҳосил нашуд, қарори ниҳоиро гурӯҳи таҳқиқотӣ қабул кард.

Иштирокчиён

Дар марҳилаи валидация иштирокчиёни гирифтори инсулти марҳилаи музмин тавассути беморхонаҳои давлатӣ ва клиникаҳои нейрореабилитатсионии Málaga ва Granada ҷалб карда шуданд.

Шартҳои асосии дохилкунӣ:

• 18–70 сола будан,
• дар марҳилаи музмин пас аз инсулт будан (>6 моҳ),
• аз ҷиҳати клиникӣ устувор будан,
• дорои шаҳодатномаи амалкунандаи ронандагӣ будан,
• дар се моҳи пеш аз инсулт мошин ронда будан,
• ҳаракатнокии ҷисмонӣ барои истифодаи идоракуниҳои асосии мошинро нигоҳ доштан.

Нуқсони шадиди биноӣ, hemispatial neglect, мушкилоти ҷиддии мувозинат, нуқсони маърифатӣ/забонӣ, ки ба фаҳмиши вазифа халал мерасонад, ва тезии биноӣ поёнтар аз меъёрҳои қонунӣ аз меъёрҳои хориҷкунӣ буданд.

Хусусиятҳои намуна

Арзёбии симулятор

Ба иштирокчиён аввал дар симулятори ронандагии асосёфта ба DriveSim ва DS-PAD вақти одат кардан дода шуд ва барои simulator sickness протоколи махсуси пешгирӣ/идоракунӣ истифода гардид.

Пас аз марҳилаи одат кардан EDEC дар масири пешакӣ муайяншудаи тақрибан 30 дақиқа гузаронида шуд.

Гузориш шудааст, ки панҷ иштирокчӣ simulator sickness доштанд ва таҳлили симулятор дар маҷмӯъ бо n=38 анҷом дода шуд.

Арзёбии ҳаракати воқеӣ

Дар арзёбии мошини воқеӣ аз мошини дастӣ ё автоматии мактаби ронандагӣ бо идоракунии дугона истифода шуд.

Иштирокчиён дар ду сессияи алоҳидаи 45 дақиқа ширкат карданд:

1. сессияи одат/амалӣ,
2. сессияи арзёбӣ.

Ронандагӣ дар масири пешакӣ тарҳрезишуда ва кушода ба ҳаракати умумӣ анҷом дода шуд; дар мошин инструктори мактаби ронандагӣ ва арзёбандагони таҳқиқот ҳузур доштанд.

Инструктори мактаби ронандагӣ инчунин арзёбии касбӣ гузаронда, шахсро ба яке аз категорияҳои Fit, Doubtful ё Not Fit дохил кард.

Аммо дар ин таҳқиқот барои EDEC дар муқоиса бо ин тасниф sensitivity, specificity ё нуқтаи буриши ташхисии тасдиқшуда ҳанӯз таҳия нашудааст.

Кадом вазифаҳои маърифатӣ санҷида шуданд?

Иштирокчиён ғайр аз EDEC аз батареяи васеи санҷишҳои маърифатӣ ва рафторӣ гузаштанд.

Ҳамоҳангии Дохилии EDEC Дар Чӣ Сатҳ Буд?

Дар версияи мошини воқеии EDEC Cronbach alfa 0,855, дар версияи симулятор бошад 0,839 буд. Тибқи чаҳорчӯбаи тафсири манба, ҳар ду натиҷа ҳамоҳангии хуби дохилиро дастгирӣ мекунанд; яъне бандҳои холгирандаи абзор бо сохтори умумии иҷрои ронандагӣ пайвастагии муттасил доранд.

Манба мегӯяд, ки чор рафторе, ки ҷавоби “Not Applicable” дар онҳо аз %50 зиёд буд, аз таҳлил хориҷ карда шуданд: истифодаи сцепление, истифодаи чароғҳои мувофиқ, истифодаи шишатозакунак ва вокуниш ба вазъияти ғайричашмдошт/номувофиқ.

Оё Ду Арзёбанда Ба Як Ронанда Холҳои Монанд Доданд?

Бале. Дар EDEC-и мошини воқеӣ ICC(2,1) байни ду эрготерапевт 0,928, дар симулятор бошад 0,878 гузориш шудааст. Ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки эътимоднокии байни арзёбандагон дар мошини воқеӣ қариб аъло ва дар симулятор қавӣ аст.

Набудани таҷрибаи қаблии арзёбии роҳӣ дар ҳар ду арзёбанда ва он ки яке аз арзёбандагон EDEC-ро танҳо аз дастур омӯхта буд, аз ҷиҳати осонии татбиқ ҷолиб аст. Бо вуҷуди ин, намуна хурд аст ва санҷиши такрорӣ бо мутахассисони дигар зарур мебошад.

Холҳои EDEC Дар Мошини Воқеӣ Бо Кадом Санҷишҳои Маърифатӣ Робита Доштанд?

Пас аз назорати синну сол ва шиносоӣ бо навъи мошини истифодашуда дар арзёбӣ ва татбиқи ислоҳи муқоисаҳои сершумори Benjamini–Hochberg, холи умумии EDEC дар мошини воқеӣ бо чор ченак робитаи маънодори дараҷаи миёна нишон дод: ду ченаки ҳамоҳангии мотории Luria, вақти хато дар ҳамоҳангии ду даст ва санҷиши таваҷҷуҳи тақсимшудаи UFOV-2.

Ҳамбастагиҳои манфӣ маънои онро доранд, ки вақти бештар барои хато ё талаботи баландтари миллисония дар санҷишҳои дахлдор бо иҷрои пасттари EDEC алоқаманд аст.

UFOV-2 махсусан бо таваҷҷуҳи визуалии тақсимшуда алоқаманд аст. Ин натиҷа яке аз далелҳоест, ки робитаи назорати ҳамзамони иттилооти марказӣ ва канорӣ бо иҷрои воқеии ронандагиро дастгирӣ мекунад.

Оё EDEC Дар Симулятор Ҳамин Робитаҳои Маърифатиро Нишон Дод?

Не. Гарчанде баъзе санҷишҳои маърифатӣ бо EDEC-Simulator дар сатҳи номиналӣ ҳамбастагӣ нишон доданд, ҳеҷ робита ба ҳадди ислоҳшудаи p<0,003, ки барои муқоисаҳои сершумор муайян шуда буд, нарасид. Аз ин рӯ, ин таҳқиқот нишон намедиҳад, ки EDEC-Simulator бо EDEC-и мошини воқеӣ ҳамон сохтори convergent validity-ро дорад.

Масалан, байни PASAT ва холи умумии симулятор \(r_s=0,550\) ва p=0,004 ба даст омадааст; аммо ин арзиш ба ҳадди ислоҳшудаи p<0,003, ки таҳқиқот муайян кардааст, ҷавоб намедиҳад.

Муаллифон ин натиҷаро бо эҳтимоли кам будани қувваи оморӣ, махсусан аз сабаби хурд будани намунаи симулятор, баррасӣ мекунанд.

Оё Синну Сол Бо Иҷрои Ронандагӣ Робита Дошт?

Дар таҳқиқот муайян шуд, ки бо зиёд шудани синну сол холҳои умумии EDEC тамоюли коҳиш доранд. Дар мошини воқеӣ ҳамбастагии синну сол бо холи умумӣ ρ=-0,300 ва дар симулятор ρ=-0,474 буд. Ин натиҷаҳо робитаро нишон медиҳанд; онҳо танҳо исбот намекунанд, ки синну сол сабаби мустақими коҳиши иҷро аст.

Оё Навъи Мошине, Ки Ронанда Ба Он Одат Дошт, Ба Натиҷа Таъсир Расонд?

Бале. Дар арзёбии мошини воқеӣ холи миёнаи EDEC барои иштирокчиёне, ки бо ҳамон навъи мошине арзёбӣ шуданд, ки қаблан мунтазам меронданд, 81,9 буд; барои онҳое, ки бо навъи дигар арзёбӣ шуданд, 68,4 буд. Фарқ бо p<0,001 ва r=0,656 ҳамчун андозаи калони таъсир гузориш шудааст. Ин нишон медиҳад, ки шароити арзёбӣ ҳам метавонад ба иҷро ба андозаи худи абзор таъсири назаррас расонад.

Манба баррасӣ мекунад, ки мутобиқ шудан ба мошини нав ё ношинос метавонад бори маърифатиро зиёд кунад ва захираҳои барои назорати муҳит ва қабули қарор истифодашавандаро кам намояд.

Дар симулятор p барои ҳамин муқоиса 0,058 ва андозаи таъсир r=0,364 буд; бинобар ин, манба онро ҳамчун натиҷаи омории ба қувваи мошини воқеӣ баробар арзёбӣ намекунад.

Оё EDEC Метавонад Муайян Кунад, Ки Шахс Барои Ронандагии Мустақил Мувофиқ Аст ё Не?

Ин таҳқиқот ҳанӯз барои чунин хулоса далели кофӣ намедиҳад. Барои EDEC далелҳои ҳамоҳангии дохилӣ, эътимоднокии байни арзёбандагон ва баъзе далелҳои convergent validity дар шакли мошини воқеӣ мавҷуданд; аммо sensitivity, specificity ва нуқтаҳои буриши Fit–Doubtful–Not Fit, ки барои қарори мутобиқати ронандагӣ истифода мешаванд, дар ин таҳқиқот ҳанӯз тасдиқ нашудаанд. Муаллифон таҳлилҳои predictive validity ва diagnostic validity-ро бевосита аз самтҳои корҳои оянда мешуморанд.

Аз ин рӯ, холи баланд ё пасти EDEC тибқи ин манба набояд танҳо ҳамчун қарори ҳуқуқӣ ё клиникӣ барои иҷозати ронандагӣ тафсир шавад.

Арзёбии Fit / Doubtful / Not Fit аз ҷониби инструктори мактаби ронандагӣ дар таҳқиқот қабати қарори касбӣ мебошад, ки метавонад дар таҳқиқоти ояндаи predictive ва diagnostic validity-и EDEC нуқтаи муқоиса бошад; он классификатсияи автоматии тасдиқшудаи EDEC нест.

Хулосаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• EDEC барои мушоҳидаи сохтории иҷрои ронандагӣ пас аз инсулт дар мошини воқеӣ ва симулятор таҳия шудааст.
• EDEC сатҳҳои стратегии, тактикӣ ва амалиётии ронандагиро дар як абзор арзёбӣ мекунад.
• Шаклҳои мошини воқеӣ ва симулятор ҳамоҳангии хуби дохилӣ нишон доданд.
• Мутобиқати холҳои ду арзёбанда дар мошини воқеӣ хеле баланд ва дар симулятор қавӣ буд.
• Холи EDEC дар мошини воқеӣ бо ҳамоҳангии ду даст, таваҷҷуҳи визуалии тақсимшуда ва баъзе ченакҳои банақшагирӣ/ҳамоҳангии моторӣ робитаи дараҷаи миёна дорад.
• Синну сол бо иҷрои EDEC робитаи манфӣ нишон дод.
• Арзёбӣ бо навъи мошини одатшуда бо бартарии назаррас дар холи мошини воқеӣ алоқаманд буд.
• Манба EDEC-ро ҳамчун аввалин арзёбии мушоҳидавии роҳии пас аз инсулт, ки ба контексти ҳаракати Испания мутобиқ шудааст, пешниҳод мекунад.

Хулосаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки EDEC танҳо муайян карда метавонад, шахс аз нигоҳи қонунӣ бояд ронандагӣ кунад ё не.
• Холҳои буриши тасдиқшудаи EDEC барои Fit, Doubtful ва Not Fit дар ин таҳқиқот таҳия нашудаанд.
• Sensitivity ва specificity дар ин валидацияи ибтидоӣ гузориш нашудаанд.
• Test-retest reliability ҳанӯз арзёбӣ нашудааст.
• Нишон дода нашудааст, ки EDEC садамаҳои воқеии оянда ё натиҷаҳои ронандагии бехатарро пешгӯӣ мекунад.
• Нишон дода нашудааст, ки шакли симулятор метавонад арзёбии мошини воқеиро иваз кунад.
• Намунаи 46-нафара барои намояндагии тамоми аҳолии гирифтори инсулт кофӣ нест.
• Натиҷаи EDEC набояд ҳамчун абзори мустақили қарор, ки арзёбии тиббӣ, неврологӣ ё ҳуқуқии ронандагиро иваз мекунад, тафсир шавад.

Маҳдудиятҳои асосии таҳқиқот

Он ки қисми зиёди намуна таҷрибаи дарози ронандагӣ дошт, қобилияти намояндагиро маҳдуд мекунад. Тақрибан %91 иштирокчиён дар таснифи манба ба категорияи ронандаи “expert” дохил шудаанд.

Иштирокчиёни мард тақрибан %72 намуна буданд.

Дар қисми назарраси иштирокчиён навъи дастӣ/автоматии мошини арзёбӣ аз мошине, ки қаблан мунтазам истифода мекарданд, фарқ мекард. Муаллифон махсусан қайд мекунанд, ки арзёбии баъзе ронандагони одаткарда ба мошини дастӣ дар мошини автоматӣ метавонад бори моторӣ ва маърифатиро тағйир дода бошад.

Хурдтар будани намунаи симулятор метавонад қувваи омориро дар таҳлилҳои convergent validity кам карда бошад.

Ин таҳқиқот валидацияи ибтидоӣ аст ва EDEC бояд дар намунаҳои васеътар ва мутавозинтар дубора санҷида шавад.

Дар таҳқиқоти оянда кадом санҷишҳои психометрӣ лозиманд?

Манба се самтро махсусан барои корҳои оянда афзалиятнок медонад:

1. Test-retest reliability: Арзёбии он ки натиҷаҳои EDEC-и як шахс дар вақтҳои гуногун ва шароити монанд то чӣ андоза устуворанд.
2. Predictive validity: Муайян кардани он ки холи EDEC натиҷаи воқеии ронандагӣ ва арзёбии касбии ронандагиро то чӣ андоза пешгӯӣ мекунад.
3. Diagnostic validity: Ҳисоб кардани sensitivity ва specificity ва таҳияи нуқтаҳои буриши клиникӣ барои ҷудо кардани гурӯҳҳои Fit / Doubtful / Not Fit.

Муаллифон махсусан баррасӣ мекунанд, ки категорияи Doubtful, ки метавонад ҳамчун “минтақаи хокистарӣ” дида шавад, ба ҷойи манъ кардани мустақими ронандагӣ метавонад барои арзёбии реабилитатсияи ронандагӣ, мутобиқсозии мошин ё интихоби нақлиёти алтернативӣ фазои клиникӣ фароҳам оварад.

Ёддошти Манба ва Метод

Унвони аслӣ: Development and Validation of the Driving Performance Assessment (EDEC) for Individuals with Stroke

Муаллифон: Ana Clara Szot, Lucía Laffarga, Jorge Clavijo-Ruiz, Cándida Castro, María Rodríguez-Bailón

Навъи манба: Таҳияи абзори миқдорӣ ва валидацияи ибтидоии психометрӣ / preprint.

Рақами таҳқиқоти SSRN: 7292329.

DOI: 10.2139/ssrn.7292329.

Маълумоти нашри SSRN: 32 саҳифа; 24 августи 2026 ба SSRN бор карда шудааст.

Ҳолати рецензия: Манба ошкоро мегӯяд, ки аз рецензияи ҳамтоён нагузаштааст.

Навъи таҳқиқот: Instrumental psychometric study.

Намуна: 46 иштирокчии гирифтори инсулти марҳилаи музмин; EDEC-Vehicle n=45, EDEC-Simulator n=38.

Асоси назариявӣ: Модели Michon барои рафтори стратегии, тактикӣ ва амалиётии ронандагӣ.

Эътибори мундариҷа: Панели ҳафтнафараи коршиносон ва усули Delphi то се давр.

Протоколи ҳаракати воқеӣ: Ду сессияи 45-дақиқаӣ дар мошини мактаби ронандагӣ бо идоракунии дугона; якум амалӣ, дуюм арзёбӣ.

Протоколи симулятор: Пас аз марҳилаи одат кардан, масири пешакӣ муайяншудаи тақрибан 30 дақиқа.

Ҳамоҳангии дохилӣ: EDEC-Vehicle α=0,855; EDEC-Simulator α=0,839.

Эътимоднокии байни арзёбандагон: EDEC-Vehicle ICC(2,1)=0,928; EDEC-Simulator ICC(2,1)=0,878.

Робитаҳои маънодори convergent validity дар мошини воқеӣ: Luria Motor Series, Luria Reciprocal Coordination, Psychotechnical Bimanual Coordination вақти хато ва UFOV-2.

Convergent validity дар симулятор: Пас аз ислоҳи муқоисаҳои сершумор ҳеҷ ченаки маърифатӣ маънодор набуд.

Тасдиқи ахлоқӣ: Biomedical Research Ethics Committee of Andalusia, 1607-M1–22.

Маблағгузорӣ: Junta de Andalucía I+D+I Programa Operativo FEDER (P20_00338 ва A-SEJ-114-UGR20), European Regional Fund “A way of making Europe” ва шартномаи таҳқиқотии Dirección General de Tráfico 1DGT2A000294.

Дастгирии пардохти дастрасии кушода: Universidad de Málaga / CBUA.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш намекунанд.

Дастрасии маълумот: Манба мегӯяд, ки маълумот тибқи дархост пешниҳод мешавад.

Изҳороти зеҳни сунъии тавлидӣ: Муаллифон мегӯянд, ки ChatGPT-ро барои тавлиди иллюстративии ибтидоии Расми 2, ки сохтори арзёбӣ ва ҷараёни раванди EDEC-ро нишон медиҳад, истифода карда, баъдан мундариҷаро баррасӣ ва таҳрир намудаанд ва барои мундариҷаи ниҳоӣ масъуланд.

Ҳадди асосии тафсир: Ин таҳқиқот барои EDEC далелҳои ибтидоии эътибори мундариҷа, ҳамоҳангии дохилӣ, эътимоднокии байни арзёбандагон ва convergent validity-и маҳдуд пешниҳод мекунад. Азбаски test-retest, predictive ва diagnostic validity ҳанӯз анҷом наёфтаанд, EDEC набояд ҳамчун абзори таснифии тасдиқшудае пешниҳод шавад, ки танҳо қарори қатъии мутобиқати ронандагиро медиҳад.