Мақола бар он аст, ки саволи маънои зиндагӣ танҳо кунҷковии фалсафӣ нест, балки барои таҳсил низ манбаи муҳим мебошад. Зеро таҳсил танҳо интиқоли дониш, омӯзонидани малака ё тавлиди муваффақияти ченшаванда нест; он ҳамчунин равандест, ки ба донишҷӯ кумак мекунад дар бораи он ки кист, ба чӣ равона аст, бо кадом арзишҳо зиндагӣ мекунад ва бо дигарон чӣ гуна муносибат месозад, андеша кунад.

Дар таҳқиқот маънои зиндагӣ бо чор ченаки асосӣ шарҳ дода мешавад: direction, feeling, importance ва meaning. Direction маънои онро дорад, ки зиндагӣ самт ё ҳадаф дошта бошад. Feeling ҷанбаи эҳсосшуда ва таҷрибашавандаи маъноро ифода мекунад. Importance маънои арзишманд ва муҳим донистани зиндагиро дорад. Meaning бошад, қобилияти шахсро барои тафсири зиндагии худ ҳамчун як кулли маънодор нишон медиҳад.

Муаллиф барои баррасии ин мавзӯъ дар таҳсил ду равиши асосиро меомӯзад. Якум равиши ривоятӣ аст. Донишҷӯ метавонад бо андеша дар бораи достони зиндагии худ, гузашта, нуқтаҳои гардиш ва интизориҳои оянда ҳувияти худро ба таври маънодортар созад. Дуюм равиши рушди ахлоқӣ аст. Тавассути мушкилоти ахлоқӣ, баҳсҳо, бозӣ, адабиёт, филм ва фаъолиятҳои эҷодӣ донишҷӯ на танҳо саволи “ман чӣ мехоҳам?”, балки саволи “ман чӣ гуна бояд зиндагӣ кунам?”-ро низ баррасӣ карда метавонад.

Мушкил чист?

Таҳсили муосир аксар вақт ба натиҷаҳои ченшаванда, малакаҳои техникӣ, натиҷаҳои имтиҳон, иҷро ва шуғлпазирӣ тамаркуз мекунад. Ин ҳадафҳо муҳиманд, аммо тамоми таҳсили инсонро шарҳ намедиҳанд. Донишҷӯён танҳо мавҷудоти коркарди иттилоот нестанд; онҳо шахсоне ҳастанд, ки ҳадаф меҷӯянд, арзиш месозанд, худро дар ривоятҳо мефаҳманд ва дар муносибат бо дигарон рушд мекунанд.

Мушкилоти асосие, ки мақола баррасӣ мекунад, чунин аст: мафҳуми субъективӣ, бисёрқабата ва фалсафии “маънои зиндагӣ” дар таҳсил чӣ гуна коркард мешавад? Ин савол осон нест. Зеро “маънои зиндагӣ” ба як таъриф фишурда намешавад. Барои баъзеҳо маъно зиндагии ҳадафманд аст; барои дигарон ҳамоҳангии дарунӣ; барои бархе пайванди бо дигарон; барои дигарон масъулияти ахлоқӣ, санъат, имон, омӯзиш ё хидмат.

Аз ҳамин сабаб, муаллиф ишора мекунад, ки таҳсил набояд ба донишҷӯён ҷавоби тайёр ба маънои зиндагиро диҳад. Таҳсил бояд барои донишҷӯ фазо кушояд, то ҷустуҷӯи маънои худро андеша кунад, ҳикояи зиндагии худро тафсир кунад, арзишҳои худро бисанҷад ва аз таҷрибаи дигарон омӯзад.

Ин равиш дар метафораи муқаддимавии Сизиф равшан мешавад. Сангро пайваста боло бурдану боз поён афтидани он андешаи такрори бемаъно ва талоши абсурдро ба ёд меорад. Агар таҳсил танҳо ба такрори механикӣ, фишори натиҷа ва тавлиди маҳсулоти техникӣ маҳдуд шавад, он метавонад бо нодида гирифтани ҷустуҷӯи маънои инсон ба чунин холигӣ афтад.

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Таҳқиқот таҷрибавӣ нест; он адабиёти фалсафӣ ва педагогиро таҳлил мекунад. Муаллиф аввал мафҳуми маънои зиндагиро аз нигоҳи фалсафӣ ва равонӣ шарҳ медиҳад, сипас муҳокима мекунад, ки ин мафҳумро дар таҳсил бо кадом усулҳо метавон коркард кард.

Усули аввалини пешниҳодшуда таълими ривоятӣ мебошад. Ривоят ба донишҷӯ кумак мекунад, ки зиндагии худро ҳамчун ҳикоя маънидод кунад. Дар ин равиш донишҷӯ таҷрибаҳои гузашта, нуқтаҳои гардиш, ҳадафҳо, тарсҳо, умедҳо ва саволҳои ҳувиятии худро якҷоя мекунад. Ҳамин тавр, саволҳое мисли “Ман кистам?”, “Аз куҷо омадаам?”, “Ба куҷо равонаам?” ба қисми кори таълимӣ табдил меёбанд.

Равиши ривоятӣ танҳо бо автобиографияи хаттӣ маҳдуд нест. Ҳикоягӯии рақамӣ, корҳои видеои кӯтоҳ, намунаҳои адабӣ, шеър, нақлҳои шифоҳӣ дар синф, ҳикояҳои зиндагии шахсиятҳои таърихӣ ва ривоятҳои ҳамсолон низ метавонанд истифода шаванд. Донишҷӯ танҳо ҳикояи худро намегӯяд; ӯ бо ҳикояҳои зиндагии дигарон рӯ ба рӯ шуда, роҳҳои гуногуни зиндагиро дарк кардан мехоҳад.

Усули дуюм равиши рушди ахлоқӣ аст. Дар ин равиш донишҷӯён тавассути мушкилоти ахлоқӣ, бархӯрди арзишҳо, баҳсҳои синфӣ, фаъолиятҳои хаёлӣ, машқҳои нақшгирӣ ва ҳатто бозии видеоӣ маънои зиндагиро аз тариқи арзишҳо баррасӣ мекунанд. Мушкили ахлоқӣ ҳолатест, ки шахс бояд миёни ду ё чанд арзиш интихоб кунад. Ин фаъолиятҳо донишҷӯро водор мекунанд на танҳо натиҷа, балки арзишҳоро ҳам ба назар гирад.

Мақола ҳамчунин ба хатари техникӣ шудани аз ҳад зиёди таҳсил ва тамаркуз ба натиҷаҳои ченшаванда ишора мекунад. Тибқи ин равиш, фалсафаи таҳсил бояд ҷаҳони дарунии инсон, таҷрибаи субъективӣ, муносибат бо дигарон ва ҳадафҳои зиндагиро боз ба марказ оварад.

Формулаҳо чӣ мегӯянд?

Ин таҳқиқот формулаи математикӣ надорад. Матн як мақолаи назариявист, ки бо мафҳумҳои фалсафӣ ва педагогӣ пеш меравад. Блокҳои MathJax-и зер формулаҳои аслии математикӣ нестанд; онҳо схемаҳои содакардашудаи сохтори асосии консептуалии таҳқиқот мебошанд.

Ин схема ғояи асосии мақоларо содда мекунад. Маънои зиндагӣ танҳо доштани ҳадаф нест; он бо ҳамоҳанг дидани зиндагӣ, равона шудан ба ҳадафҳо, арзишманд донистани ҳаёт ва сохтани пайвандҳои маънодор бо дигарон шакл мегирад.

Rotation ба ҷустуҷӯи маъно тавассути рӯ овардан ба ҷаҳони дарунии шахс ишора мекунад. Донишҷӯ ҳикояи зиндагии худ, ҳадафҳо, гузашта, интихобҳо ва арзишҳояшро меандешад. Ин ҷанбаи шахсӣ ва дарунии маъно аст.

Translation ташаккули маъноро тавассути муносибат бо дигарон ва ҷаҳон ифода мекунад. Инсон танҳо бо ба даруни худ бастан маъно намеёбад; дӯстӣ, оила, ҷомеа, фарҳанг, масъулияти ахлоқӣ ва зиндагии муштарак низ қисми маъноянд.

Ин ифода асоси педагогикаи ривоятиро нишон медиҳад. Вақте донишҷӯ гузашта ва ояндаи худро дар як ҳикояи маънодор тартиб медиҳад, метавонад ҳувияти худро огоҳонатар созад.

Хатти дуюми педагогии мақола бо ин схема ҷамъбаст мешавад. Рушди ахлоқӣ ба донишҷӯ кумак мекунад, ки дар бораи дурустӣ, арзишмандӣ ва тарзи зиндагӣ андеша кунад ва саволи маънои зиндагиро ба мавзуи таълимӣ табдил диҳад.

Паёми асосии график, ҷадвал ва схема

Дар таҳқиқот графики додаҳо ё ҷадвали рақамӣ ба маънои классикӣ мавҷуд нест. Схемаи асосии мақола консептуалӣ аст: маънои зиндагӣ ҳамчун ҳаракати ҳам ба дарун ва ҳам ба берун тасаввур мешавад.

Схемаи Rotation, мисли чархидани инсон дар атрофи худ, рӯ овардани шахс ба ҷаҳони даруниро нишон медиҳад. Дар ин сатҳ донишҷӯ ҳадафҳои шахсӣ, ҳамоҳангии зиндагӣ, чизҳои муҳим барои худ ва интизориҳои ояндаро меандешад. Ин раванди сохтани ҳувияти инфиродӣ аст.

Схемаи Translation бошад, монанди ҳаракати Замин дар гирди Офтоб, муносибати шахсро бо контекстҳои беруна нишон медиҳад. Оила, дӯстон, ҷомеа, фарҳанг, таърих, адабиёт, масъулияти ахлоқӣ ва муҳити таълимӣ аз ҷумлаи манбаъҳои берунии маъно ҳастанд.

Паёми асосии равиши ривоятӣ он аст, ки шахс худро дар дохили ҳикоя мефаҳмад. Донишҷӯ гузаштаи худро танҳо рӯйхати рӯйдодҳо намебинад, балки онро ҳамчун ривояти зиндагӣ, ки ҳувият ва ҳадафҳояшро шакл медиҳад, тафсир мекунад.

Паёми асосии равиши рушди ахлоқӣ ин аст, ки маънои зиндагӣ танҳо бо хушбахтӣ ё муваффақияти шахсӣ маҳдуд намешавад. Андеша дар бораи зиндагии хуб, рафтори дуруст, мубодила бо дигарон, масъулият ва арзишҳо низ қисми ҷустуҷӯи маъност.

Таҷрибаҳо чӣ гуна анҷом дода шуданд?

Дар ин мақола таҷрибаи лабораторӣ, таҳқиқоти саҳроӣ, пурсишнома ё таҳлили оморӣ гузаронида нашудааст. Таҳқиқот бар асоси фалсафаи таҳсил ва адабиёти педагогӣ арзёбии назариявӣ пешниҳод мекунад.

Мақола баҳсҳои Grondin, Fermandois, Martela ва Steger, Metz, Wolf, Yalom ва дигар мутафаккиронро аз адабиёти маънои зиндагӣ истифода мебарад. Дар бахши таҳсил бошад, ҳувияти ривоятӣ, достони зиндагӣ, ҳикоягӯии рақамӣ, рушди ахлоқӣ, мушкилоти ахлоқӣ ва таълими ахлоқӣ тавассути бозиҳои видеоӣ баррасӣ мешаванд.

Дар намунаҳои ривоятӣ сохтани ҳикояи зиндагии худ, бозандешии таҷрибаҳои гузашта ва маънидод кардани ҳадафҳои ояндаи донишҷӯ дар марказ аст. Машқҳои ривояти шахсӣ ва ҳикоягӯии рақамӣ бо донишҷӯёни донишгоҳ ҳамчун намунаҳои таълимии ин равиш оварда мешаванд.

Дар намунаҳои рушди ахлоқӣ мушкилоти ахлоқӣ дар синф, баҳсҳои маънодор, фаъолиятҳои хаёлӣ ва таҷрибаи қарорҳои ахлоқӣ тавассути бозиҳои видеоӣ баррасӣ мешаванд. Ҳадаф ин нест, ки донишҷӯ ҷавоби тайёрро азёд кунад, балки омӯзад дар бораи бархӯрди арзишҳо андеша кунад.

Таҳқиқот ин мисолҳоро ҳамчун натиҷаи таҷриба не, балки ҳамчун имкониятҳои педагогӣ барои коркарди маънои зиндагӣ дар таҳсил арзёбӣ мекунад.

Натиҷаҳо чиро нишон медиҳанд?

Натиҷаи асосии таҳқиқот ин аст, ки саволи маънои зиндагӣ барои таҳсил мавзуи дуюмдараҷа ё нолозим нест. Муаллиф бар он аст, ки таҳсил бояд бо рушди ҳамаҷонибаи инсон машғул шавад. Ин рушди ҳамаҷониба ба ғайр аз дониш, малака ва иҷро, ҳувият, ҳадаф, арзиш, эҳсос, муносибат ва самти ахлоқиро низ дар бар мегирад.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки ҷустуҷӯи маъно ҳам инфиродӣ ва ҳам иҷтимоӣ мебошад. Донишҷӯ дар ҷаҳони дарунии худ ҳадаф ва ҳамоҳангиро меҷӯяд, аммо маъноро танҳо дар худ намеёбад. Мубодила бо дигарон, муносибат бо ҷомеа, контексти фарҳангӣ, дӯстӣ, оила, масъулияти ахлоқӣ ва таҷрибаи муштарак низ маъноро шакл медиҳанд.

Натиҷаи сеюм арзиши таълимии ҳувияти ривоятӣ аст. Вақте донишҷӯ зиндагии худро ҳамчун ривоят месозад, метавонад байни рӯйдодҳои пароканда робита барқарор кунад. Ин робита метавонад ҳисси ҳувият ва самти ояндаи шахсро қавӣ намояд.

Натиҷаи чорум робитаи рушди ахлоқӣ бо маънои зиндагӣ мебошад. Саволи “ман чӣ кор кардан мехоҳам?” аз саволи “ман чиро дуруст ва арзишманд медонам?” ҷудо нест. Аз ин рӯ, мушкилоти ахлоқӣ, баҳси арзишҳо ва амалҳои эҷодии таълимӣ метавонанд ҷустуҷӯи маъноро дастгирӣ кунанд.

Натиҷаи панҷум боз муҳим шудани фалсафаи таҳсил дар муқобили техникӣ шудани он аст. Агар таҳсил танҳо ба тавлиди натиҷаи ченшаванда маҳдуд шавад, яке аз саволҳои асосии инсон — “ман чӣ гуна бояд зиндагӣ кунам?” — ба пасзамина меравад. Мақола бар он аст, ки фалсафаи таҳсил бояд ин саволро боз ба рӯзнома баргардонад.

Чаро ин муҳим аст?

Ин таҳқиқот даъват мекунад, ки ҳадафи таҳсил аз нав андешида шавад. Донишҷӯён танҳо шахсоне нестанд, ки барои имтиҳон омода мешаванд ё ба бозори меҳнат ворид мегарданд. Онҳо ҳамчунин одамоне ҳастанд, ки ҳувият месозанд, маъно меҷӯянд, бо арзишҳо зиндагӣ мекунанд ва дар муносибат бо дигарон рушд меёбанд.

Вақте маънои зиндагӣ дар таҳсил бо эҳтиёт баррасӣ мешавад, он метавонад ба донишҷӯ дар беҳтар шинохтани худ, бозпурсидани ҳадафҳо, дидани зиндагӣ дар дохили ривояти ҳамоҳангтар ва кушодатар шудан ба таҷрибаи дигарон кумак кунад.

Ин равиш махсусан дар ҷавонӣ ва оғози калонсолӣ муҳим аст. Зеро дар ин давраҳо одамон бештар дар бораи он ки кистанд, ба чӣ равона мешаванд, кадом касбро интихоб мекунанд, ба кадом арзишҳо содиқ мемонанд ва ояндаро чӣ гуна месозанд, меандешанд.

Мақола барои асри рақамӣ низ аҳамият дорад. Дар ҳоле ки фарҳанги технологӣ, воқеияти афзуда, зеҳни сунъӣ ва системаҳои иҷрои ченшаванда таҳсилро дигар мекунанд, ҷаҳони дарунӣ ва ҷустуҷӯи маънои инсон боз ҳам муҳимтар мешавад. Фалсафаи таҳсил бояд дар ин тағйирот на танҳо ба абзорҳои техникӣ, балки ба саволҳои вуҷудии инсон низ ҷой диҳад.

Нуктаҳои эҳтиёт

Ин таҳқиқот мақолаи назариявӣ ва консептуалӣ аст. Он додаҳои нави таҷрибавӣ тавлид намекунад; аз ин рӯ, натиҷаҳо набояд ҳамчун андозаҳои ченшудаи таъсир хонда шаванд.

Маънои зиндагӣ мафҳуми хеле субъективӣ ва аз ҷиҳати фарҳангӣ тағйирёбанда аст. Ҳангоми баррасии ин мавзуъ дар таҳсил ба донишҷӯён набояд як модели ягонаи маъно таҳмил карда шавад. Ҳадафи педагогӣ додани ҷавоби тайёр не, балки кушодани фазои андеша аст.

Корҳои ривоятӣ бояд бо эҳтиёт анҷом дода шаванд. Мубодилаи ҳикояи шахсии донишҷӯ махфият, амнияти эҳсосӣ ва роҳнамоии омӯзгорро талаб мекунад. Ҳар донишҷӯ намехоҳад бо як умқи баробар таҷрибаи шахсии худро баён кунад.

Мушкилоти ахлоқӣ ва баҳси арзишҳо низ соҳаҳои ҳассосанд. Дар синф эътиқодҳо, фарҳангҳо, сохтори оилавӣ ва таҷрибаи зиндагии гуногун мавҷуданд. Аз ин рӯ, омӯзгор бояд баҳсҳоро бар асоси гуногунандешӣ, эҳтиром ва амнияти фикрӣ пеш барад.

Мақола маънои зиндагиро дар таҳсил муҳим мешуморад, аммо онро ҷойгузини терапияи равонӣ ё машварати шахсӣ намекунад. Агар донишҷӯён изтироби шадиди вуҷудӣ, депрессия, осеб ё фишори равонӣ дошта бошанд, кумаки мутахассис лозим аст. Ин муҳтаво маслиҳати равонӣ/психиатрӣ нест.

Хулоса

Мақола маънои зиндагиро ҳамчун манбаи арзишманд ва нодида нагирифтанӣ барои таҳсил баррасӣ мекунад. Ҷудокунии rotation ва translation ду самти ҷустуҷӯи маъноро содда нишон медиҳад: инсон ҳам бо рӯ овардан ба худ ва ҳам бо муносибат бо дигарон ва ҷаҳон маъно месозад.

Равиши ҳувияти ривоятӣ ба донишҷӯ кумак мекунад, ки зиндагии худро ҳамчун ҳикоя дарк кунад. Равиши рушди ахлоқӣ бошад, ӯро водор мекунад дар бораи арзишҳо, масъулият, зиндагии хуб ва амали дуруст андеша кунад. Вақте ин ду равиш якҷоя баррасӣ мешаванд, маънои зиндагӣ аз мавзуи абстрактии фалсафӣ ба имконияти педагогие табдил меёбад, ки рушди ҳувият, ҳадаф ва арзишҳои донишҷӯро дастгирӣ мекунад.

Аз дидгоҳи Verianla, ин таҳқиқот намунаи қавӣ аст, ки нишон медиҳад фалсафаи таҳсил дар шароити фишори техникӣ шудан бояд ҳанӯз ба саволҳои асосии инсон баргардад. Паёми содда чунин аст: таҳсил бояд на танҳо он чиро, ки медонем, балки кистии мо, ба чӣ равона будани мо ва чӣ гуна зиндагӣ кардан мехоҳемро низ ба андеша гирад.

Ёддошти манбаъ ва усул

Ин навишта бар асоси мақолаи академии Javier Bermejo Fernández-Nieto бо номи “Rotation and translation: The meaning of life as a potential educational resource” омода шудааст. Таҳқиқот мафҳумҳои маънои зиндагӣ, метафораи rotation ва translation, ҳувияти ривоятӣ, достони зиндагӣ, рушди ахлоқӣ, мушкилоти ахлоқӣ, ҳикоягӯии рақамӣ ва фалсафаи таҳсилро якҷоя баррасӣ мекунад.

Ин муҳтаво тарҷумаи калима ба калима нест; ғояи асосии таҳқиқот мутобиқ ба хатти нашрии Verianla содда карда шуда, ба мақолаи аслии таҳририи тоҷикӣ табдил дода шудааст.

Матн як таҳқиқоти назариявиро дар бораи фалсафаи таҳсил ва пешниҳодҳои педагогӣ содда мекунад. Он барои машварати равонӣ, клиникӣ ё шахсӣ пешбинӣ нашудааст.