Макала жашоонун мааниси тууралуу суроо философиялык кызыгуу гана эмес, билим берүү үчүн да маанилүү ресурс экенин ырастайт. Анткени билим берүү маалымат берүү, көндүм үйрөтүү же өлчөнүүчү ийгилик өндүрүү менен гана чектелбейт; ошол эле учурда окуучуга ким экенин, эмнеге умтуларын, кайсы баалуулуктар менен жашарын жана башкалар менен кандай мамиле түзөрүн ойлонууга жардам берген процесс.

Изилдөөдө жашоонун мааниси төрт негизги өлчөм менен түшүндүрүлөт: direction, feeling, importance жана meaning. Direction — жашоонун бир багытка же максатка ээ болушу. Feeling — жашоонун сезилген жана тажрыйбаланган маани өлчөмү. Importance — жашоонун баалуу жана маанилүү деп кабыл алынышы. Meaning болсо адамдын өз жашоосун маанилүү бир бүтүндүк катары чечмелей алышы.

Автор билим берүүдө бул теманы кароо үчүн эки негизги ыкманы изилдейт. Биринчиси — narrative approach. Окуучу өзүнүн өмүр баянын, өткөнүн, бурулуш учурларын жана келечекке болгон күтүүлөрүн ойлонуп, иденттүүлүгүн маңыздуураак түзө алат. Экинчиси — moral development approach. Моралдык дилеммалар, талкуулар, оюндар, адабият, кино жана чыгармачылык иш-чаралар аркылуу окуучу “эмнени каалайм?” деген суроону гана эмес, “кантип жашашым керек?” деген суроону да талкуулай алат.

Көйгөй эмнеде?

Заманбап билим берүү көп учурда өлчөнүүчү жыйынтыктарга, техникалык көндүмдөргө, экзамен упайларына, аткарууга жана жумушка жарамдуулукка көңүл бурат. Бул максаттар маанилүү; бирок адамдык билим берүүнүн бүтүндөй мазмунун түшүндүрбөйт. Окуучулар жөн гана маалымат иштеткен бардыктар эмес; максат издеген, баалуулуктарды түзгөн, баяндардын ичинде өзүн түшүнгөн жана башкалар менен мамиле ичинде өнүккөн адамдар.

Макала караган негизги көйгөй мындай: Жашоонун мааниси сыяктуу субъективдүү, көп катмарлуу жана философиялык түшүнүктү билим берүүдө кантип кароого болот? Бул суроо оңой эмес. Анткени “жашоонун мааниси” бир гана аныктамага кыскартылбайт. Бирөө үчүн маани максаттуу жашоо; башкасы үчүн ички ырааттуулук; башкасы үчүн башкалар менен болгон байланыш; дагы бирөө үчүн моралдык жоопкерчилик, искусство, ишеним, үйрөнүү же кызмат болушу мүмкүн.

Ошондуктан автор билим берүү жашоонун мааниси тууралуу даяр жоопту окуучуга таңуулабашы керек деген пикирди билдирет. Билим берүү окуучуга өзүнүн маани издөөлөрүн ойлоого, өмүр баянын чечмелөөгө, баалуулуктарын сынап көрүүгө жана башкалардын тажрыйбасынан үйрөнүүгө мейкиндик ачышы керек.

Бул ыкма Sisyphus мифи менен түзүлгөн кириш метафорасында даана көрүнөт. Sisyphus ташты тынымсыз өйдө түртүп, кайра төмөн түшүшү маанисиз кайталоо жана абсурд аракет идеясын элестетет. Эгер билим берүү механикалык кайталоого, жыйынтык басымына жана техникалык продукт чыгарууга гана кыскартылса, адамдын маани издөөсүн унутуп, ушундай боштукка түшүп калышы мүмкүн.

Ыкма эмнени сунуштайт?

Изилдөө эксперименттик эмес; философиялык жана педагогикалык адабияттарды талдайт. Автор жашоонун мааниси түшүнүгүн адегенде философиялык жана психологиялык жактан түшүндүрүп, андан кийин бул түшүнүктү билим берүүдө кандай ыкмалар менен иштеп чыгууга болорун талкуулайт.

Макала сунуштаган биринчи ыкма — narrative-based education. Narrative окуучуга өзүнүн жашоосун окуя катары түшүнүүгө жардам берет. Бул ыкмада окуучу өткөн тажрыйбаларын, бурулуш учурларын, максаттарын, коркууларын, үмүттөрүн жана иденттүүлүк суроолорун бириктирет. Ошентип “Мен киммин?”, “Кайдан келдим?”, “Кайда бара жатам?” сыяктуу суроолор билим берүү ишинин бир бөлүгүнө айланат.

Narrative approach жазылган автобиография менен гана чектелбейт. Digital storytelling, кыска видео иштер, адабият мисалдары, поэзия, класстагы оозеки баяндар, тарыхый инсандардын өмүр баяндары жана теңтуштардын баяндарын да колдонсо болот. Окуучу өзүнүн окуясын гана айтпайт; башкалардын өмүр баяндарын угуп, ар башка жашоо жолдорун түшүнүүгө аракет кылат.

Экинчи ыкма — moral development approach. Бул ыкмада окуучулар моралдык дилеммалар, баалуулук конфликттери, класстык талкуулар, элестетүү тапшырмалары, роль ойноо жана ал тургай video games сыяктуу куралдар менен жашоонун маанисин баалуулуктар аркылуу талкуулашат. Моралдык дилемма — адам эки же андан көп баалуулуктун ортосунда чечим кабыл алышы керек болгон абал. Мындай иш-аракеттер окуучуга жыйынтыкка гана эмес, баалуулукка негизделген ой жүгүртүүнү үйрөтөт.

Макала ошондой эле билим берүүнүн бүгүн техникалашуу жана өлчөнүүчү жыйынтыктарга ашыкча багытталуу тобокелине көңүл бурат. Автордун ыкмасы боюнча билим берүү философиясы адамдын ички дүйнөсүн, субъективдүү тажрыйбасын, башкалар менен мамилесин жана жашоо максаттарын кайра борборго коюшу керек.

Формулалар эмнени түшүндүрөт?

Бул изилдөө математикалык формула камтыбайт. Текст философиялык жана педагогикалык түшүнүктөр аркылуу жүргөн теориялык макала. Төмөндөгү MathJax блоктору макаладагы оригинал математикалык формулалар эмес; изилдөөнүн негизги концептуалдык түзүлүшүн жөнөкөйлөтүү үчүн даярдалган схемалар.

Бул схема макаладагы негизги идеяны жөнөкөйлөтөт. Жашоонун мааниси бир гана максатка ээ болуу эмес; адамдын жашоосун ырааттуу көрүшү, максаттарга умтулушу, өмүрүн баалуу деп эсептеши жана башкалар менен маңыздуу байланыш түзүшү аркылуу калыптанат.

Rotation адамдын өзүнүн ичине бурулуп, маани издөөсүн билдирет. Окуучу өз өмүр баянын, максаттарын, өткөнүн, тандоолорун жана баалуулуктарын ойлонот. Бул маани издөөнүн жеке жана ички багыты.

Translation адамдын башкалар жана дүйнө менен түзгөн мамилеси аркылуу маани өнүктүрүшүн билдирет. Адам өзүнүн ичине гана жабылып маани таппайт; достук, үй-бүлө, коом, маданият, моралдык жоопкерчилик жана жалпы жашоо да маанинин бир бөлүгү.

Бул туюнтма narrative-based pedagogyнын негизин көрсөтөт. Окуучу өзүнүн өткөнүн жана келечегин маңыздуу окуянын ичинде уюштурганда, иденттүүлүгүн аң-сезимдүү түрдө түзө алат.

Макаланын экинчи педагогикалык багыты ушул схема менен жыйынтыкталат. Моралдык өнүгүү окуучуга эмне туура, баалуу жана жашоого татыктуу экенин талкуулоого жардам берип, жашоонун мааниси тууралуу суроону билим берүү маселесине айландырат.

График, таблица жана схеманын негизги билдирүүсү

Изилдөөдө классикалык мааниде маалымат графиги же сандык таблица жок. Макаланын негизги схемасы концептуалдык: Жашоонун мааниси ичке да, сыртка да багытталган кыймыл катары каралат.

Rotation схемасы адам өз огунда айлангандай, адамдын өзүнүн ички дүйнөсүнө бурулушун түшүндүрөт. Бул деңгээлде окуучу жеке максаттарын, өмүрүнүн ырааттуулугун, өзү үчүн маанилүү болгон нерселерди жана келечекке болгон күтүүлөрүн ойлонот. Бул жеке иденттүүлүктү түзүү процесси.

Translation схемасы болсо Жер Күндүн айланасында айлангандай, адамдын өзүнөн тышкаркы контексттер менен байланыш түзүшүн түшүндүрөт. Үй-бүлө, достор, коом, маданият, тарых, адабият, моралдык жоопкерчилик жана билим берүү чөйрөсү ушул тышкы маани булактарынын арасында.

Narrative approachтын негизги билдирүүсү — адам өзүн бир окуянын ичинде түшүнөт. Окуучу өткөнүн жөн гана окуялардын тизмеси катары эмес, иденттүүлүгүн жана максаттарын калыптандырган өмүр баяны катары чечмелейт.

Moral development approachтын негизги билдирүүсү болсо жашоонун мааниси жеке бакыт же ийгилик менен гана чектелбейт. Адамдын жакшы жашоо, туура жүрүм-турум, башкалар менен бөлүшүү, жоопкерчилик жана баалуулуктар тууралуу ойлонушу да маани издөөнүн бир бөлүгү.

Эксперименттер кантип жүргүзүлгөн?

Бул макалада лабораториялык эксперимент, талаа изилдөөсү, сурамжылоо же статистикалык маалымат талдоосу жүргүзүлгөн эмес. Изилдөө билим берүү философиясы жана педагогикалык адабият аркылуу теориялык баалоо сунуштайт.

Макала жашоонун мааниси адабиятынан Grondin, Fermandois, Martela жана Steger, Metz, Wolf, Yalom жана башка ойчулдардын талкууларын колдонот. Билим берүү жагында narrative identity, life story, digital storytelling, moral development, moral dilemmas жана video games аркылуу этикалык билим берүү сыяктуу ыкмаларды карайт.

Narrative-based мисалдарда окуучунун өз өмүр баянын түзүшү, өткөн тажрыйбаларын кайра ойлонушу жана келечек максаттарына маани бериши алдыга чыгат. Университет студенттери менен жүргүзүлгөн жеке баян иштери жана digital storytelling бул ыкманын билим берүү мисалдары катары сунушталат.

Moral development мисалдарында класста моралдык дилеммалар, маңыздуу талкуулар, чыгармачылык элестетүү иштери жана video games аркылуу этикалык чечим тажрыйбалары каралат. Бул жерде максат окуучуга даяр туура жоопту жаттатуу эмес, баалуулук конфликттери тууралуу ойлонууга үйрөтүү.

Изилдөө бул мисалдарды эксперименттик жыйынтык катары эмес, жашоонун маанисин билим берүүдө кандай иштеп чыгууга болору тууралуу педагогикалык мүмкүнчүлүктөр катары баалайт.

Жыйынтыктар эмнени көрсөтөт?

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы — жашоонун мааниси тууралуу суроо билим берүү үчүн экинчи даражадагы же керексиз тема эмес. Автор билим берүү адамдын бүтүндүк өнүгүүсүнө байланыштуу болушу керек деп эсептейт. Бул бүтүндүк өнүгүү маалымат, көндүм жана аткаруу менен катар иденттүүлүк, максат, баалуулук, сезим, мамиле жана моралдык багытты да камтыйт.

Экинчи жыйынтык — маани издөө жеке да, социалдык да. Окуучу ички дүйнөсүндө максат жана ырааттуулук издейт; бирок маани өзүнүн ичинде гана табылбайт. Башкалар менен бөлүшүү, коом менен мамиле, маданий контекст, достук, үй-бүлө, моралдык жоопкерчилик жана жалпы тажрыйба да маанини калыптандырат.

Үчүнчү жыйынтык — narrative identityнин билим берүү баалуулугу. Окуучу өзүнүн жашоосун баян катары түзгөндө, кокус окуялардын ортосунда байланыш түзө алат. Бул байланыш адамдын иденттүүлүк сезимин жана келечекке багытын күчөтүшү мүмкүн.

Төртүнчү жыйынтык — моралдык өнүгүү жашоонун мааниси менен байланыштуу. Адамдын “эмне кылгым келет?” деген суроосу “эмнени туура жана баалуу деп эсептейм?” деген суроодон өзүнчө каралбайт. Ошондуктан моралдык дилеммалар, баалуулук талкуулары жана чыгармачылык билим берүү иштери маани издөөнү колдой алат.

Бешинчи жыйынтык — билим берүү философиясы техникалашууга каршы кайра маанилүү болуп калат. Эгер билим берүү өлчөнүүчү жыйынтык өндүрүүгө гана кыскартылса, адамдын эң негизги суроолорунун бири болгон “кантип жашашым керек?” деген суроо артта калат. Макала билим берүү философиясы бул суроону кайра күн тартибине алып келиши керек деп эсептейт.

Бул эмне үчүн маанилүү?

Бул изилдөө билим берүүнүн максатын кайра ойлонууга чакырат. Окуучулар экзаменге даярданган же эмгек рыногуна кире турган адамдар гана эмес. Алар ошол эле учурда иденттүүлүк түзгөн, маани издеген, баалуулуктар менен жашаган жана башкалар менен мамиле ичинде өнүккөн адамдар.

Жашоонун мааниси билим берүүдө кылдат каралганда, окуучунун өзүн жакшыраак таануусуна, максаттарын суроо астына алышына, өмүрүн ырааттуу баянда ойлонуусуна жана башкалардын тажрыйбасына ачыгыраак болушуна жардам бере алат.

Бул ыкма өзгөчө жаштык жана эрте чоңоюу мезгилинде маанилүү. Анткени ушул куракта адамдар ким экенин, эмнеге умтуларын, кайсы кесипти тандаарын, кайсы баалуулуктарга берилерин жана келечегин кантип курарын көбүрөөк ойлонушат.

Макала санарип доор үчүн да маанилүү. Технологиялык маданият, augmented reality, жасалма интеллект жана өлчөнүүчү performance systems билим берүүнү өзгөртүп жатканда, адамдын ички дүйнөсү жана маани издөөсү дагы маанилүү болуп калат. Билим берүү философиясы бул трансформацияда техникалык куралдарга гана эмес, адамдын экзистенциалдык суроолоруна да орун бериши керек.

Эске алынуучу жагдайлар

Бул изилдөө теориялык жана концептуалдык макала. Жаңы эксперименттик маалымат чыгарбайт; ошондуктан жыйынтыктар өлчөнгөн effect size сыяктуу окулбашы керек.

Жашоонун мааниси өтө субъективдүү жана маданиятка жараша өзгөргөн түшүнүк. Билим берүүдө бул тема каралганда окуучуларга бир гана маани моделин таңуулоого болбойт. Педагогикалык максат даяр жооп берүү эмес, ой жүгүртүү үчүн мейкиндик ачуу болушу керек.

Narrative иштер кылдат жүргүзүлүшү керек. Окуучунун жеке өмүр баянын бөлүшүшү купуялыкты, эмоциялык коопсуздукту жана мугалимдин туура жетекчилигин талап кылат. Ар бир окуучу бирдей тереңдикте жеке маалымат бөлүшкүсү келбеши мүмкүн.

Моралдык дилеммалар жана баалуулук талкуулары да сезимтал тармак. Класста ар башка ишенимдер, маданияттар, үй-бүлөлүк түзүлүштөр жана жашоо тажрыйбалары болушу мүмкүн. Ошондуктан мугалим талкууларды плюрализмге, урматтоого жана интеллектуалдык коопсуздукка таянган түрдө жүргүзүшү керек.

Макала жашоонун мааниси темасын билим берүүдө маанилүү деп эсептейт; бирок муну психологиялык терапия же жеке кеңеш берүүнүн ордуна койбойт. Окуучуларда күчтүү экзистенциалдык тынчсыздануу, депрессия, trauma же психологиялык оор абал байкалса, адистин жардамы керек. Бул мазмун психологиялык/психиатриялык кеңеш эмес.

Жыйынтык

Макала жашоонун маанисин билим берүү үчүн баалуу жана көз жаздымда калбашы керек болгон ресурс катары карайт. Автордун rotation жана translation айырмасы маани издөөнүн эки багытын жөнөкөй көрсөтөт: Адам өзүнүн ичине бурулуп да, башкалар жана дүйнө менен мамиле түзүп да маани өнүктүрөт.

Narrative identity approach окуучуга өзүнүн жашоосун окуя катары түшүнүүгө жардам берет. Moral development approach болсо окуучуга баалуулуктар, жоопкерчилик, жакшы жашоо жана туура аракет тууралуу ойлонууга шарт түзөт. Бул эки ыкма чогуу каралганда, жашоонун мааниси билим берүүдө абстракттуу философиялык тема болуудан чыгып, окуучунун иденттүүлүк, максат жана баалуулук өнүгүүсүн колдогон педагогикалык мүмкүнчүлүккө айланат.

Verianla көз карашынан бул изилдөө билим берүү философиясы учурдагы техникалашуу басымынын ичинде дагы деле эң негизги адамдык суроолорго кайрылышы керек экенин көрсөткөн күчтүү мисал. Эң жөнөкөй билдирүү мындай: Билим берүү биз эмнени билерибизди гана эмес, ким экенибизди, эмнеге умтуларыбызды жана кантип жашагыбыз келерин да ойлонушу керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул макала Javier Bermejo Fernández-Nieto жазган “Rotation and translation: The meaning of life as a potential educational resource” аттуу академиялык макаланын негизинде даярдалды. Изилдөө жашоонун мааниси, rotation жана translation метафорасы, narrative identity, life story, moral development, moral dilemmas, digital storytelling жана билим берүү философиясы түшүнүктөрүн бирге карайт.

Бул мазмун сөзмө-сөз котормо эмес; изилдөөнүн негизги идеясы Verianla жарыялоо багытына ылайык жөнөкөйлөштүрүлүп, өз алдынча кыргызча редакциялык макалага айландырылган.

Текст билим берүү философиясы жана педагогикалык сунуштар боюнча теориялык изилдөөнү жөнөкөйлөтөт. Психологиялык, клиникалык же жеке кеңеш берүү максатын көздөбөйт.