Ин таҳқиқот ҳадаф дорад, ки хатари оғози гемодиализ ё диализи перитонеалӣ дар беморони гирифтори бемории диабетии гурда дар давоми ду, панҷ ва даҳ сол бо истифода аз сабтҳои электронии тиббӣ ва омӯзиши мошинии шарҳпазир пешгӯӣ карда шавад. Дар когорти таҳия 3.078 бемор арзёбӣ шуда, шаш алгоритм — дарахти қарор, ҷангали тасодуфӣ, мошини вектори такягоҳӣ, XGBoost, LightGBM ва персептрони бисёрқабата — муқоиса гардид. Баландтарин натиҷаи умумӣ бо модели XGBoost ба даст омад ва қиматҳои масоҳати зери каҷи ROC барои ду, панҷ ва даҳ сол мутаносибан 0,9274, 0,9154 ва 0,9095 гузориш шуданд. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот preprint-и баррасинашудаи ҳамтоён буда, ба когорти ретроспективии беморхона такя мекунад; пеш аз истифодаи модел ҳамчун воситаи муқаррарии қароргирии клиникӣ, тасдиқи он дар гурӯҳҳои оянданигар ва гуногунтари беморон зарур аст.

Модели ниҳоии клиникӣ аз ҳафт тағйирёбанда истифода кардааст: суръати тахминии филтратсияи гломерулӣ, таносуби альбумин/креатинини пешоб, мавҷудияти бемории дилу раг, гемоглобин, ҷинс, синну сол ва давомнокии диабет. Суръати тахминии филтратсияи гломерулӣ ва таносуби альбумин/креатинини пешоб дар ҳамаи фосилаҳои вақт ҳамчун ду нишондиҳандаи пурқувваттарин баромаданд. Таҳлилҳои SHAP имкон доданд, ки модел на танҳо холҳои хавф диҳад, балки нишон диҳад, ки кадом тағйирёбандаҳо дар як бемори мушаххас хавфи пешгӯишударо зиёд ё кам мекунанд.

Дар зергуруҳи дохилии 1.855 бемор, ки ченкуниҳои аполипопротеин B ва аполипопротеин AI доштанд, ҳангоми ба модел илова шудани ин ду тағйирёбанда AUC-и дусола аз 0,923 ба 0,955, AUC-и панҷсола аз 0,905 ба 0,928 ва AUC-и даҳсола аз 0,904 ба 0,923 афзуд. Аммо ин фоидаи иловагӣ дар ду когорти мустақили тасдиқи беруна такрор нашуд. Аз ин рӯ, таҳқиқот на собит мекунад, ки ченкунии аполипопротеин хатари диализро қатъиян беҳтар пешгӯӣ мекунад, балки сигнали эҳтимолии хавфи марбут ба липопротеинро нишон медиҳад, ки бояд дар таҳқиқоти васеътар ва оянданигар санҷида шавад.

Аз нигоҳи Туркия: Равиши таҳқиқот метавонад дар Туркия барои арзёбии сохторёфтаи хавф дар беморони гирифтори бемории диабетии гурда дар нефрология, эндокринология ва системаҳои идоракунии иттилооти беморхонаҳо мавриди омӯзиш қарор гирад. Аксари тағйирёбандаҳо, аз ҷумла eGFR, таносуби альбумин/креатинини пешоб, гемоглобин, синну сол ва бемории дилу раг, дар Туркия ба таври муқаррарӣ ченшавандаанд. Аммо модел бо маълумоти беморони бистаришуда аз беморхонаҳои сатҳи сеюми Чин таҳия шудааст. Пеш аз истифода дар Туркия, тасдиқи беруна дар аҳолии беморони турк, калибровкаи маҳаллӣ, стандартсозии воҳидҳои лабораторӣ, таҳлили намунаҳои маълумоти нопурра ва арзёбии шароити хизматрасонии тиббӣ, ки ба қарорҳои оғози диализ таъсир мерасонанд, зарур аст. Аз ин таҳқиқот барои беморони Туркия таносуби мустақими хавф, қарори табобат ё тавсияи санҷиши аполипопротеин баровардан мумкин нест.

Саволи асосии таҳқиқот чист?

Таҳқиқот ба ду саволи ба ҳам вобаста посух меҷӯяд. Саволи аввал ин аст, ки модели шарҳпазири омӯзиши мошинӣ, ки бо тағйирёбандаҳои клиникии хоси бемории диабетии гурда сохта шудааст, то чӣ андоза метавонад хавфи оғози диализро дар давоми ду, панҷ ва даҳ сол пешгӯӣ кунад. Саволи дуюм ин аст, ки оё ченкуниҳои аполипопротеин B ва аполипопротеин AI берун аз нишондиҳандаҳои анъанавӣ, ба монанди фаъолияти гурда ва альбуминурия, маълумоти иловагии пешгӯиро медиҳанд ё не.

Бемории диабетии гурда танҳо аз коҳиши қобилияти филтратсияи гурда иборат нест. Гипергликемия, фишори гломерулӣ, осеби найчавӣ, фиброз, камхунӣ, бемории дилу раг ва ихтилолҳои метаболикӣ метавонанд дар як бемор ҳамзамон вуҷуд дошта бошанд. Аз ҳамин сабаб, муҳаққиқон пешниҳод кардаанд, ки моделҳои дар когорти умумии бемории музмини гурда таҳияшуда метавонанд намунаҳои кардиореналӣ ва метаболикии хоси диабетро пурра фаро нагиранд.

Гурӯҳи беморон чӣ гуна ташкил карда шуд?

Маълумоти таҳия аз сабтҳои электронии тиббии бемороне гирифта шуд, ки дар Беморхонаи тибби анъанавии чинии Ханчжоу аз январи 2015 то декабри 2023 табобат гирифта буданд. Дар оғоз 5.644 бемори бистаришуда бо ташхиси бемории диабетии гурда муайян карда шуданд. Шахсони аз ҳаждаҳсола хурд, дорои маълумоти ибтидоии нопурра, онҳое, ки пеш аз нуқтаи ибтидоӣ диализ гирифта буданд, шахсоне, ки санаи пайгирӣ аз санаи ибтидоӣ пештар буд, ва онҳое, ки давомнокии диабет дар оғози таҳқиқот номаълум буд, хориҷ карда шуданд. Когорти ниҳоии таҳлилӣ аз 3.078 бемор иборат буд.

Бемории диабетии гурда бо таносуби альбумин/креатинини пешоб на камтар аз 30 mg/g, ки зиёда аз се моҳ идома ёфтааст, ва/ё суръати тахминии филтратсияи гломерулӣ аз 60 mL/min/1,73 m² камтар, ё бо рамзҳои ташхисии E10.2 ва E11.2 ICD-10 муайян карда шудааст. Дар бемороне, ки чанд маротиба бистарӣ шудаанд, қиматҳои ибтидоии бистаришавии аввал истифода гардиданд.

Тибқи ҷараёни беморон дар Расми 1, пас аз хориҷ кардани шахсоне, ки аз пайгирӣ гум шудаанд, аз таҳлилҳои дахлдори вақт дар когорти дусола 2.386, дар когорти панҷсола 2.427 ва дар когорти даҳсола 2.431 бемор боқӣ монданд. Зергуруҳи дохилии дорои ченкуниҳои аполипопротеин аз 1.855 бемор иборат буд; дар таҳлилҳои дахлдори пайгирӣ тақрибан 1.440–1.474 бемор арзёбӣ шуданд.

Тағйирёбандаи натиҷа чӣ гуна таъриф шуд?

Натиҷаи асосӣ оғози гемодиализ ё диализи перитонеалӣ дар доираи табобати ивазкунандаи гурда мебошад. Ин натиҷа танҳо аз даст рафтани фаъолияти биологии гурдаҳоро ифода намекунад. Вақти оғози диализ метавонад аз нишонаҳои бемор, асоратҳои метаболикӣ, қарори табиб, интихоби бемор ва дастрасӣ ба хизматрасонии тиббӣ низ таъсир гирад. Муҳаққиқон ин хусусиятро яке аз маҳдудиятҳои муҳими тафсири таҳқиқот донистаанд.

Кадом тағйирёбандаҳо истифода шуданд?

Дар маҷмӯи маълумоти ибтидоӣ дар маҷмӯъ 55 тағйирёбанда мавҷуд буд: се тағйирёбандаи демографӣ, ҳафт тағйирёбандаи таърихи тиббӣ, се нишондиҳандаи ҳаётӣ ва 42 нишондиҳандаи лабораторӣ. Тағйирёбандаҳое, ки сатҳи нопуррагии онҳо аз фоиз 20 зиёд буд, хориҷ карда шуданд ва 36 тағйирёбанда нигоҳ дошта шуд. Қиматҳои канории тағйирёбандаҳои пайваста бо усулҳои бастаи healthyR.ai маҳдуд карда шуданд ва қиматҳои нопурра бо усули k-наздиктарин ҳамсоя пур карда шуданд.

Суръати тахминии филтратсияи гломерулӣ бо муодилаи креатинини 2021 CKD-EPI ҳисоб карда шуд. Азбаски шакли ошкори математикии муодила дар таҳқиқоти боршуда дода нашудааст, дар ин ҷо формулаи нав сохта нашудааст. eGFR баҳодиҳии стандартизатсияшуда аз рӯи масоҳати сатҳи бадан аст, ки нишон медиҳад гурдаҳо дар як дақиқа чӣ қадар хунро филтр карда метавонанд. eGFR-и паст қобилияти пасттари филтратсияро нишон медиҳад.

Таносуби альбумин/креатинини пешоб миқдори альбуминеро, ки аз филтри гурда ба пешоб мегузарад, бо креатинин нисбат медиҳад, то тағйироти консентратсияи пешоб ба назар гирифта шавад. Дар муқоисаҳои ибтидоии таҳқиқот ин таносуб бо mg/mgCr, дар меъёри ташхисӣ бошад бо mg/g дода шудааст. UACR-и баландтар альбуминурияи бештар ва бори зиёди осеби гломерулиро ифода мекунад.

Интихоби тағйирёбандаҳо чӣ гуна анҷом дода шуд?

Аввал барои ҳар як тағйирёбандаи номзад регрессияи логистикии яктағйирёбанда ва регрессияи Cox истифода шуд. Тағйирёбандаҳое, ки қимати P-и онҳо аз 0,05 кам буд, ба таҳлилҳои марҳилавии бисёртағйирёбанда ворид карда шуданд. Интихоби ниҳоӣ на танҳо ба аҳамияти оморӣ, балки ба аҳамияти клиникӣ ва ташкили маҷмӯи устувори тағйирёбандаҳо дар давраҳои гуногуни пайгирӣ асос ёфт.

eGFR ва UACR дар ҳамаи таҳлилҳои ду, панҷ ва даҳсола устувортарин нишондиҳандаҳои гурда буданд. Бемории дилу раг, гемоглобин ва ҷинс ба модели асосӣ дохил шуданд. Синну сол ва давомнокии диабет бо назардошти он ки метавонанд таъсири ҷамъшудаи метаболикӣ ва бори асоратҳоро инъикос кунанд, ба модели васеъшуда илова шуданд. Ҳамин тавр, модели ниҳоӣ аз ҳафт тағйирёбандаи зерин иборат шуд:

• Суръати тахминии филтратсияи гломерулӣ (eGFR)
• Таносуби альбумин/креатинини пешоб (UACR)
• Мавҷудияти бемории дилу раг
• Сатҳи гемоглобин
• Ҷинс
• Синну сол
• Давомнокии диабет

Фосфати зардоб дар баъзе таҳлилҳои панҷ ва даҳсола робитаи аҳамиятнок нишон дод. Аммо муҳаққиқон барои ба даст овардани модели устуворе, ки дар фосилаҳои гуногуни вақт аз ҳамон тағйирёбандаҳо истифода мекунад, фосфатро ба модели ниҳоии ҳафттағйирёбанда ворид накарданд. Гарчанде як ҷумла дар бахши муҳокима фосфатро гӯё ба модел илова шуда бошад, усул, натиҷаҳо ва Расми 1 равшан нишон медиҳанд, ки модели ниҳоӣ фосфатро дар бар намегирад.

Бемороне, ки баъдан ба диализ гузаштанд, дар оғоз чӣ гуна фарқ доштанд?

Аз 3.078 бемор дар маҷмӯъ 227 нафар, яъне фоиз 7,4, дар давраи пайгирӣ диализро оғоз карданд. Бори бемории гурда дар оғози таҳқиқот дар гурӯҳи оғозкардаи диализ ба таври назаррас вазнинтар буд:

• Медианаи креатинини зардоб 338 µmol/L буд, дар ҳоле ки дар беморони диализнакарда 93,0 µmol/L буд.
• Нитрогени мочевинаи хун 15,7 mmol/L бар муқобили 7,01 mmol/L буд.
• Калий 4,25 mmol/L бар муқобили 4,02 mmol/L буд.
• UACR 3,77 mg/mgCr бар муқобили 0,25 mg/mgCr буд.
• eGFR 16,6 mL/min/1,73 m² бар муқобили 71,2 mL/min/1,73 m² буд.

Барои ҳамаи ин фарқиятҳо қимати P аз 0,001 кам буд. Дар бемороне, ки ба диализ гузаштанд, гипертония дар фоиз 97,4, бемории дилу раг дар фоиз 80,2 ва гиперурикемия дар фоиз 61,2 мушоҳида шуд. Баръакс, басомади гиперлипидемия байни ду гурӯҳ монанд буд: фоиз 49,8 бар муқобили фоиз 48,7; P = 0,804.

Медианаи синни гурӯҳи оғозкардаи диализ 62,0 ва гурӯҳи диализнакарда 64,0 сол буд ва фарқ аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок аст. Бо вуҷуди ин, ин натиҷа маънои онро надорад, ки синни ҷавонтар аз ҷиҳати биологӣ боиси диализ мешавад. Таъсири синну сол дар регрессия ва омӯзиши мошинӣ ҳамроҳ бо дигар тағйирёбандаҳо ва дар доираи робитаҳои ғайрихаттӣ арзёбӣ шудааст.

Шаш алгоритми омӯзиши мошинӣ чӣ гуна муқоиса шуданд?

Когорти пайгирии дусола ба фоиз 60 маълумоти омӯзишӣ ва фоиз 40 маълумоти санҷишӣ тақсим карда шуд. Моделҳои дарахти қарор, ҷангали тасодуфӣ, мошини вектори такягоҳӣ, XGBoost, LightGBM ва персептрони бисёрқабата омӯзонида шуданд. Оптимизатсияи гиперпараметрҳо бо 100 такрори тасдиқи салибии даҳқабата ва ҷустуҷӯи шабакавӣ анҷом дода шуд. Аммо гиперпараметрҳои дақиқи интихобшуда дар матни асосии боршуда вуҷуд надоранд ва маводи иловагӣ ба файл дохил нашудаанд.

Моделҳо танҳо бо AUC арзёбӣ нашуданд. Дақиқӣ, ҳассосият, хосият, қиматҳои пешгӯии мусбат ва манфӣ, коэффисиенти коррелятсияи Matthews, индекси Jaccard, дақиқии мутавозин, холҳои F1, коэффисиенти kappa, калибровка ва таҳлили каҷи қарор низ истифода шуданд. Масоҳати зери каҷи ROC қобилияти моделро барои тартиб додани беморони оянда диализшаванда ва диализнашаванда новобаста аз остонаҳои гуногун нишон медиҳад. Вақте ки AUC ба 0,5 наздик мешавад, модел ба ҷудокунии тасодуфӣ ва ҳангоми наздик шудан ба 1 ба ҷудокунии комил наздик мешавад; аммо AUC-и баланд худ аз худ маънои калибровкаи дуруст ё фоидаи клиникиро надорад.

Кадом модел беҳтарин буд?

Дар муқоисаи ROC-и Расми 3, дар маҷмӯи санҷишии дусола баландтарин AUC бо 0,9274 барои модели XGBoost ба даст омад. LightGBM бо 0,9272 қариб ҳамон қудрати ҷудокуниро нишон дод. Қиматҳои AUC-и дигар моделҳо барои ҷангали тасодуфӣ 0,9183, мошини вектори такягоҳӣ 0,9053, персептрони бисёрқабата 0,8895 ва дарахти қарор 0,7362 буданд.

XGBoost ғайр аз баландтарин AUC, қимати пешгӯии мусбати 0,3107, холҳои F1-и 0,4564 ва коэффисиенти kappa-и 0,3971 дод. Ҷангали тасодуфӣ баландтарин дақиқӣ ва хосиятро, LightGBM бошад баландтарин индекси Jaccard-ро дод. Бо вуҷуди ин, ҳангоми арзёбии якҷояи калибровка ва таҳлили каҷи қарор, муҳаққиқон XGBoost-ро ҳамчун модели ниҳоӣ интихоб карданд.

Графикҳои калибровка нишон доданд, ки байни эҳтимолиятҳои пешгӯишудаи се модели беҳтарин ва натиҷаҳои мушоҳидашуда дар маҷмӯъ мувофиқати қобили қабул вуҷуд дорад. Дар таҳлили каҷи қарор, XGBoost дар доираи васеи остонаҳои хавф нисбат ба равишҳои “ҳамаро табобат кун” ё “ҳеҷ касро табобат накун” фоидаи софи баландтар нишон дод. Аммо ин таҳлил исбот намекунад, ки модел дар амалияи воқеии клиникӣ натиҷаҳои беморонро беҳтар мекунад; он танҳо фоидаи эҳтимолии қарорро зери фарзияҳои муайян арзёбӣ мекунад.

Натиҷаҳои панҷ ва даҳсола чӣ гуна буданд?

Модели XGBoost дар давраҳои дарозтари пайгирӣ низ ҷудокунии пурқувват нишон дод. AUC-и панҷсола 0,9154 ва фосилаи эътимоди фоиз 95 0,899–0,932 буд. AUC-и даҳсола 0,9095 ва фосилаи эътимоди фоиз 95 0,892–0,927 буд.

Дар матритсаи иштибоҳи панҷсолаи Расми 3, 1.934 манфии воқеӣ, 156 мусбати воқеӣ, 306 мусбати бардурӯғ ва 31 манфии бардурӯғ дида мешавад. Дар матритсаи даҳсола 1.932 манфии воқеӣ, 155 мусбати воқеӣ, 306 мусбати бардурӯғ ва 38 манфии бардурӯғ мавҷуд аст. Ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки бо вуҷуди қудрати умумии ҷудокунии модел, баъзе беморон нодуруст ҳамчун хавфи баланд тасниф шудаанд ва шумораи ками ҳолатҳои воқеии диализ аз даст рафтаанд. Аз ин рӯ, истифодаи модел ҳамчун ягона асос барои қарори табобат ё диализ мувофиқ нест.

Таҳлили SHAP қарорҳои моделро чӣ гуна шарҳ дод?

SHAP нишон медиҳад, ки ҳар тағйирёбанда як пешгӯии мушаххасро аз сатҳи асосии хавф то чӣ андоза боло ё поён мебарад. Қиматҳои мусбати SHAP хавфи диализи пешгӯишударо зиёд мекунанд, қиматҳои манфӣ бошад онро кам мекунанд. Қимати миёнаи мутлақи SHAP аҳамияти умумии тағйирёбандаро дар ҳамаи беморон ҷамъбаст мекунад.

Дар Расми 4 eGFR дар ҳамаи давраҳои пайгирӣ муҳимтарин тағйирёбанда аст. Қимати миёнаи мутлақи SHAP тақрибан 0,037–0,038 мебошад. UACR бо тақрибан 0,030–0,031 дар ҷойи дуюм аст. Пас аз ин ду, бемории дилу раг, гемоглобин, синну сол, ҷинс ва давомнокии диабет меоянд.

Тақсимоти SHAP нишон дод, ки робитаҳо комилан хаттӣ нестанд. Қиматҳои пасти eGFR ба самти хавф ва қиматҳои нигоҳдошташудаи eGFR ба самти муҳофизатӣ саҳми қавӣ гузоштанд. UACR-и баланд, махсусан дар намунаҳои беморони хавфи баланд, яке аз тағйирёбандаҳои асосие буд, ки пешгӯиро боло мебурд. Дар графикҳои қувваи сатҳи бемор дида мешавад, ки ҳамон хавфи умумӣ метавонад аз таркибҳои гуногуни тағйирёбандаҳо ба вуҷуд ояд.

Ин шарҳҳо маънои исботи механизми биологии сабабиятро аз ҷониби модел надоранд. SHAP мефаҳмонад, ки модел дар дохили маълумоти мавҷуда аз кадом тағйирёбандаҳо истифода кардааст; он нишон намедиҳад, ки тағйирёбандаи мазкур мустақиман сабаби диализ аст.

Чаро аполипопротеинҳо омӯхта шуданд?

Аполипопротеин B нишондиҳандаи сафедавиест, ки бо шумораи зарраҳои липопротеини атерогенӣ алоқаманд аст. Аполипопротеин AI бошад ҷузъи асосии сафедавии липопротеини зичии баланд буда, бо интиқоли баръакси холестерин алоқаманд аст. Муҳаққиқон фарз карданд, ки ин тағйирёбандаҳо, бар хилофи ченкуниҳои анъанавии холестерини умумӣ ё триглитсеридҳо, метавонанд дар бораи хусусиятҳои зарраҳои липопротеин маълумоти иловагӣ диҳанд.

Дар зергуруҳи 1.855 бемор, ки ченкуниҳои аполипопротеин доштанд, ApoB, ApoE ва ApoAI арзёбӣ шуданд. Натиҷаҳои регрессия барои ApoB ва ApoAI робитаҳои аз ҷиҳати биологӣ мувофиқ, вале аз ҷиҳати оморӣ дар ҳамаи нуқтаҳои вақт яксон қавӣ набударо нишон доданд. Масалан, дар таҳлили дусола барои ApoB нисбати имконияти регрессияи логистикӣ 2,4458 ва қимати P 0,0390; нисбати хатари регрессияи Cox 2,2978 ва қимати P 0,0433 буд. ApoAI дар таҳлили дусолаи Cox робитаи муҳофизатӣ нишон дод; аммо баъзе таҳлилҳои логистикӣ ва дарозмуддат аз ҳадди аҳамияти 0,05 нагузаштанд.

Илова кардани аполипопротеинҳо ба модел чӣ тағйир дод?

Дар зергуруҳи дохилӣ илова кардани ApoB ва ApoAI AUC-ро дар ҳар се фосилаи вақт зиёд кард. Қимати P-и муқоисаи даҳсола дар хулоса, натиҷаҳо ва Расми 5 ҳамчун 0,0018 дода шудааст. Ифодаи бахши муҳокима, ки “ҳамаи қиматҳои P аз 0,0001 каманд”, бо ин натиҷа мухолиф аст; ҳамчун қимати дуруст бояд P = 0,0018 аз расм ва бахши натиҷаҳо қабул шавад.

Дар таҳлили SHAP-и модели аполипопротеиндор, UACR, eGFR, гемоглобин ва бемории дилу раг ҳамоно дар ҷойҳои боло монданд. ApoB ва ApoAI метавонистанд саҳми умумии SHAP-и бештар аз давомнокии диабет дошта бошанд; аммо онҳо ҷойи нишондиҳандаҳои асосии гурдаҳоро нагирифтанд. Дар баъзе намунаҳои беморони хавфи баланд ApoB ҳамчун ҷузъи муҳимми афзояндаи хавф дида мешуд, дар беморони дигар таъсири он маҳдудтар буд.

Тасдиқи беруна чӣ нишон дод?

Модел дар ду когорти мустақили беморхонаҳои сатҳи сеюм санҷида шуд. Когорти тасдиқи берунии A аз 158 ва когорти тасдиқи берунии B аз 172 бемори гирифтори бемории диабетии гурда иборат буд.

Қиматҳои AUC-и ҳар ду модел дар когорти беруна аз 0,91 баланд буданд. Ин натиҷа дастгирӣ мекунад, ки сохтори асосии ҳафттағйирёбанда метавонад дар беморхонаҳои гуногун низ ҷудокунии қавӣ диҳад. Аммо AUC-и модели аполипопротеиндор дар ҳеҷ яке аз ду когорти беруна аз ҷиҳати ададӣ аз модели ҳафттағйирёбанда баландтар набуд ва фарқҳо аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуданд.

Аз ин рӯ, таҳқиқот ду натиҷаи ҷудогонаро аз ҳам фарқ мекунад: ҷудокунии модели ҳафттағйирёбандаи XGBoost дар когорти беруна мусбат ба назар мерасад; аммо фоидаи ApoB ва ApoAI, ки дар намунаи дохилӣ дида шуд, дар берун такрор нашуд. Аз ҳамин сабаб, натиҷа дар бораи арзиши клиникии аполипопротеинҳо бояд ҳамчун кашфиёти ибтидоӣ қабул карда шавад.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот кадомҳоянд?

• Модел ба ҷойи бемории умумии музмини гурда дар когорти махсуси бемории диабетии гурда таҳия шудааст.
• Когорти таҳияи 3.078 бемор ва ду когорти мустақили тасдиқи беруна истифода шуданд.
• Шаш алгоритми гуногуни омӯзиши мошинӣ дар ҳамон сохтори маълумот муқоиса карда шуданд.
• Ғайр аз ҷудокунии модел, калибровка ва таҳлили каҷи қарор низ баррасӣ шуданд.
• Бо SHAP ҳам аҳамияти умумии тағйирёбандаҳо ва ҳам шарҳҳои сатҳи бемор пешниҳод шуданд.
• Давраҳои гуногуни пешгӯии ду, панҷ ва даҳсола арзёбӣ шуданд.
• Саҳми иловагии аполипопротеинҳо бо зер-модели алоҳида ва когорти беруна санҷида шуд.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот кадомҳоянд?

• Таҳқиқот ретроспективӣ ва мушоҳидавӣ аст; омилҳои омехтакунандаи ченнашуда пурра бартараф карда намешаванд.
• Маълумоти таҳия аз беморони бистаришудаи як беморхонаи сатҳи сеюм гирифта шудааст. Ҳамин натиҷа дар беморони амбулаторӣ ё ёрии аввалия кафолат дода намешавад.
• Натиҷаи оғози диализ на танҳо ба биология, балки ба қарори табиб, интихоби бемор ва дастрасӣ ба хизматрасонии тиббӣ низ вобаста аст.
• Модели аполипопротеин дар зергуруҳи интихобшудае таҳия шудааст, ки ин ченкуниҳо дастрас буданд, бинобар ин ғарази интихоб метавонад ба вуҷуд ояд.
• Модел танҳо аз қиматҳои ибтидоӣ истифода мекунад. Тағйироти eGFR ё UACR бо гузашти вақт, истифодаи доруҳо ва посух ба табобат ба модел дохил нашудаанд.
• Когорти тасдиқи беруна нисбатан хурданд; махсусан фосилаҳои васеи эътимод номуайянии баҳодиҳии натиҷаро нишон медиҳанд.
• Ҳамаи марказҳо беморхонаҳои сатҳи сеюми Чин мебошанд. Гуногунии ҷуғрофӣ, этникӣ ва низоми тандурустӣ маҳдуд аст.
• Гиперпараметрҳои дақиқи модел ва Расмҳои иловагии S1–S6 ва Ҷадвалҳои иловагии S1–S2 дар файли боршуда вуҷуд надоранд.
• Таҳқиқот аз баррасии ҳамтоён нагузаштааст ва хатогиҳои гузориш ё таҳлил баъдан метавонанд ислоҳ шаванд.

Таҳқиқот чиро дастгирӣ мекунад?

• eGFR ва UACR дар когорти омӯхташуда пурқувваттарин ва устувортарин тағйирёбандаҳо барои пешгӯии оғози диализ мебошанд.
• Бемории дилу раг, гемоглобин, синну сол, ҷинс ва давомнокии диабет ба нишондиҳандаҳои гурда заминаи иловагии пешгӯиро фароҳам оварданд.
• Модели ҳафттағйирёбандаи XGBoost дар ду когорти хурди мустақили беморхонаӣ қиматҳои баланди AUC-ро нигоҳ дошт.
• ApoB ва ApoAI дар зергуруҳи дохилӣ қудрати ҷудокунии моделро аз ҷиҳати оморӣ зиёд карданд.
• SHAP тавонист нишон диҳад, ки кадом тағйирёбандаҳо ба пешгӯиҳои сатҳи бемори модел саҳм гузоштаанд.

Таҳқиқот чиро исбот намекунад?

• Модел исбот намекунад, ки як бемори мушаххас ҳатман диализро оғоз мекунад ё намекунад.
• Он нишон намедиҳад, ки ApoB-и баланд мустақиман сабаби диализ аст.
• Он исбот намекунад, ки гузаронидани санҷиши аполипопротеин натиҷаҳои беморро беҳтар мекунад.
• Он нишон намедиҳад, ки дастгирии қарор бар асоси модел диализро ба таъхир меандозад, умрро дароз мекунад ё хароҷоти табобатро кам мекунад.
• Он нишон намедиҳад, ки остонаҳои аз когорти беморхонаҳои Чин гирифташуда метавонанд мустақиман дар Туркия ё дигар кишварҳо истифода шаванд.
• Он исбот намекунад, ки модел дар ёрии амбулаторӣ, ёрии аввалия ё системаҳои лаборатории дигар ҳамон калибровкаро нигоҳ медорад.
• Он нишон намедиҳад, ки илова кардани аполипопротеин дар когорти беруна аз модели асосӣ беҳтар аст.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Тарҳи техникии таҳқиқот

Тағйирёбандаҳои модели ниҳоӣ ва маънои онҳо

Муқоисаи AUC-и дусолаи алгоритмҳо

Паёмҳои асосии расмҳо

• Расми 1: Ҷараёни корро аз интихоби беморон ва коркарди пешакии маълумот то моделҳои аполипопротеини ҳафттағйирёбанда ва нӯҳтағйирёбанда ва тасдиқи беруна нишон медиҳад.
• Расми 2: Нишон медиҳад, ки eGFR ва UACR дар регрессияҳои логистикӣ ва Cox дар фосилаҳои вақт устувор буданд ва модели васеъшуда аз модели танҳо бо eGFR истифодашаванда AUC-и баландтар дод.
• Расми 3: Муқоисаҳои ROC, нишондиҳандаҳои иҷро, калибровка ва каҷи қарори шаш алгоритмро пешниҳод мекунад; сабаби умумии интихоби XGBoost ҳамин арзёбии якҷоя мебошад.
• Расми 4: Нишон медиҳад, ки eGFR ва UACR дар рейтинги аҳамияти SHAP бартарӣ доранд ва ҳамон модел метавонад таркибҳои гуногуни хавфро дар сатҳи бемор шарҳ диҳад.
• Расми 5: Нишон медиҳад, ки илова кардани ApoB ва ApoAI AUC-ро дар зергуруҳи дохилӣ зиёд кардааст, аммо робитаҳои регрессия дар ҳамаи нуқтаҳои вақт ба як андоза қавӣ набуданд.
• Расми 6: Нишон медиҳад, ки дар модели аполипопротеиндор низ маълумоти асосии хавф аз UACR, eGFR, гемоглобин ва бемории дилу раг меояд; ApoB ва ApoAI саҳмҳои иловагӣ, вале хурдтар медиҳанд.
• Расми 7: Нишон медиҳад, ки ҳар ду модел дар когорти беруна AUC-и аз 0,91 баланд доштанд, аммо илова кардани аполипопротеин дар тасдиқи беруна бартарӣ нишон надод.

Этика, маблағгузорӣ ва дастрасӣ ба маълумот

Протоколи таҳқиқот аз ҷониби Кумитаи этикаи тиббии Hangzhou Hospital of Traditional Chinese Medicine бо рақами 2025KLL245 тасдиқ шудааст. Дар матн гуфта мешавад, ки ҳамаи иштирокчиён розигии огоҳона додаанд. Маълумот аз шиносоӣ тоза карда шуда, аз ҷониби кормандони омӯзонида стандартӣ карда шудааст.

Таҳқиқот аз ҷониби Zhejiang Provincial Key R&D Program “Lingyan” Project, Central Universities Fundamental Research Funds ва ZJU-GENSCI Children’s Health Research & Development Center дастгирӣ шудааст. Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд. Гуфта шудааст, ки маълумоти таҳқиқотро аз муаллифи масъул дархост кардан мумкин аст.

Эзоҳи манбаъ ва усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот: Apolipoprotein-Informed Explainable Machine Learning for Predicting Dialysis Initiation in Diabetic Kidney Disease

Муаллифон: Jiazhen Yin, Zhuoliang Liu, Huizhen He, Sicheng Liu, Fangyu Yi, Caifeng Zhu, Yayu Li, Xiao Tu, Wanyue Xu, Chengpeng Wu, Qing Tian, Shi Ouyang, Jing Nie ва Lidan Hu.

Муаллифони аввал бо саҳми баробар: Jiazhen Yin ва Zhuoliang Liu.

Муаллифони масъул: Jing Nie ва Lidan Hu. Суроғаҳои тамоси дар матн додашуда мутаносибан niej​​ing@pkufh.com ва hulidan@zju.edu.cn мебошанд.

Мансубиятҳои муассисавӣ:

1. Department of Nephrology, Key Laboratory of Kidney Disease Prevention and Control Technology, Hangzhou Hospital of Traditional Chinese Medicine, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
2. Guangdong Clinical Research Academy of Chinese Medicine, The First Affiliated Hospital of Guangzhou University of Chinese Medicine, Guangzhou, Guangdong, Чин.
3. School of Basic Medical Sciences and Forensic Medicine, Hangzhou Medical College, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
4. State Key Laboratory of Organ Failure Research, National Clinical Research Center of Kidney Disease, Division of Nephrology, Nanfang Hospital, Southern Medical University, Guangzhou, Чин.
5. Hangzhou Clinical College, Zhejiang Chinese Medical University, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
6. Department of Nephrology, The Children’s Hospital, Zhejiang University School of Medicine, National Clinical Research Center for Child Health, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
7. Biobank of Peking University First Hospital, Department of Clinical Medical Research, Peking University First Hospital; State Key Laboratory of Vascular Homeostasis and Remodeling, Peking University Health Science Center, Peking University, Пекин, Чин.

Навъи манбаъ: Таҳқиқоти когорти ретроспективии мушоҳидавӣ, таҳияи модели омӯзиши мошинӣ ва тасдиқи беруна; preprint.

Вазъи баррасии ҳамтоён: Ин таҳқиқот аз баррасии ҳамтоён нагузаштааст. Натиҷаҳо ва ҷузъиёти гузориш метавонанд дар раванди баррасӣ тағйир ёбанд.

DOI:10.2139/ssrn.7018505

Платформаи нашр: SSRN.

Соли нашр ва санаи сабт: 2026; санаи сабти SSRN 30 июни 2026.

Маҷалла: Қабул ё нашр дар маҷаллаи баррасишудаи ҳамтоён тасдиқ нашудааст. Мавҷудияти ишора ба номи “Metabolism” дар матн худ аз худ далели қабул ё нашр дар маҷалла нест.

Ношири аслӣ: Барои ин версия ношири маҷаллаи баррасишудаи ҳамтоён вуҷуд надорад. SSRN платформаи preprint аст, ки аз ҷониби Elsevier Inc. идора мешавад; сабти SSRN набояд ҳамчун нашри ниҳоии баррасишудаи ҳамтоён арзёбӣ гардад.

Пайванди расмии манбаъ:https://ssrn.com/abstract=7018505

Ин шарҳи туркӣ бар асоси таҳқиқоти 27-саҳифагии боршуда, натиҷаҳои ададии матни асосӣ ва Расмҳои 1–7 таҳия шудааст. Натиҷаи нави клиникӣ, тавсияи табобат ё хулосаи илмии берунае, ки дар таҳқиқот вуҷуд надошт, илова нашудааст. Манбаъҳои беруна танҳо барои санҷиши библиографии DOI, санаи сабти SSRN ва шахсияти платформа истифода шудаанд.

Дар файли боршуда Ҷадвали 1, Расмҳои иловагии S1–S6 ва Ҷадвалҳои иловагии S1–S2, ки матни асосӣ ба онҳо истинод мекунад, вуҷуд надоранд. Аз ин рӯ, тақсимоти хоми ҳамаи тағйирёбандаҳо, ҳамаи коэффисиентҳои таҳлилҳои тасҳеҳшуда ва гиперпараметрҳои дақиқи модел мустақилона тасдиқ карда нашуданд.

Гарчанде натиҷаҳо қудрати баланди ҷудокуниро гузориш мекунанд, таҳқиқот ба маълумоти ретроспективии беморони бистарӣ такя мекунад. Когорти беруна хурданд ва аз беморхонаҳои сатҳи сеюми ҳамон кишвар омадаанд. Барои табдил додани модел ба дастгирии қарори клиникӣ, тасдиқи оянданигар, бисёрмарказӣ ва аз ҷиҳати ҷуғрофӣ гуногун, калибровкаи маҳаллӣ, таҳлили натиҷаҳои саломатӣ ва арзёбии ҷараёни воқеии кори клиникӣ зарур аст. Ин таҳқиқот худ аз худ барои оғози диализ, тағйири табобат ё дархости санҷиши аполипопротеин барои бемор асос шуда наметавонад.