Бул изилдөө, диабеттик бөйрөк оорусу булунан бейтаптарын ики, беш ве он йыл үчүнде гемодиализ вейа перитонеалдык диализне башлама тобокелдикини электрондук саламаттык жазуулары ве түшүндүрүлүүчү машиналык үйрөнүү кулланарак болжолдоону максат кылган. Гелиштирме когортаунда 3.078 бейтап маанилендирилмиш; чечим дарагы, туш келди токой, колдоо вектор машинасы, XGBoost, LightGBM ве көп катмардуу перцептрон олмак үзере алты алгоритма каршылаштырылмыштыр. Ен йүксек генел перформанс XGBoost моделинде елде едилмиш ве ROC егриси астында калан алан маанилери ики, беш ве он йыл үчүн сырасыйла 0,9274, 0,9154 ве 0,9095 катары билдирилген. Ошентсе да изилдөө герийе дөнүк бир оорукана когортауна дайанан, рецензиядан өтпөгөн препринт; моделин рутин клиникалык карар аражы катары кулланылабилмеси үчүн мененрийе дөнүк ве дагы чешитли бейтап групларында догруланмасы герекмектедир.

Нихаи клиникалык модел йеди дегишкен кулланмыштыр: болжолдуу гломерулярдык фильтрация ылдамдыгы, заара альбумин/креатинин катышы, жүрөк-кан тамыр оорусу варлыгы, гемоглобин, жыныс, жаш ве диабет узактыгы. Тахмини гломерүлер филтрасйон ылдамдыгы менен заара альбумин/креатинин катышы бүтүн заман аралыкларында ен күчтүү ики белирлейижи катары өне чыкмыштыр. SHAP анализлери, моделин йалнызжа бир тобокелдик упайы үретмесини дегил, белирли бир бейтапда ханги дегишкенлерин болжолдоолен тобокелдики артырдыгыны вейа азалттыгыны гөстермесини де сагламыштыр.

Аполипопротеин Б ве аполипопротеин АЫ өлчөөлөри булунан 1.855 бейтаплык ички чакан топта бу ики дегишкен моделе еклендигинде ики йыллык AUC 0,923’тен 0,955’е, беш йыллык AUC 0,905’тен 0,928’е ве он йыллык AUC 0,904’тен 0,923’е йүкселмиштир. Бирок бу ек йарар ики багымсыз тышкы валидация когортаунда текрарланмамыштыр. Бу неденле изилдөө, аполипопротеин өлчөөүнүн диализ тобокелдикини кесин бичимде иймененштирдигини дегил, дагы кең ве мененрийе дөнүк изилдөөларда сынанмасы герекен оласы бир липопротеин илишкили тобокелдик сигналдыни көрсөтөт.

Түркия жагынан: Изилдөөнүн йаклашымы Түркияда нефроложи, ендокриноложи ве оорукана билги йөнетим системалеринде диабеттик бөйрөк бейтаптарынын түзүмландырылмыш тобокелдик баалооси үчүн араштырылабилир. eGFR, заара альбумин/креатинин катышы, гемоглобин, жаш ве жүрөк-кан тамыр оорусу гиби дегишкенлерин чогу Түркияда рутин катары өлчүлебилир. Ошентсе да модел Чин’деки үчүнжү басамак хасданаларден алынган стационардык бейтап маалыматтарийле гелиштирилмиштир. Түркияда кулланылмадан мурун Түрк бейтап попүласйонунда тышкы валидация, жергиликтүү калибрация, лаборатория биримлеринин стантардизасйону, ексик маалымат өрүнтүлеринин инжеленмеси ве диализге баштоо карарларыны еткмененйен саглык хизмети шарттарынын маанилендирилмеси герекир. Изилдөөдөн Түркиядаки бейтаптар үчүн догрудан бир тобокелдик катышы, тедави карары вейа аполипопротеин сыноои өнериси чыкарыламаз.

Изилдөөнүн негизги суроосу недир?

Изилдөө ики шилтемелы суроойа йаныт арамактадыр. Биринжи суроо, диабеттик бөйрөк оорусуна өзгү клиникалык дегишкенлерле олуштурулан ачыкланабилир бир машиналык үйрөнүү моделинин бейтаптарын ики, беш ве он йыл үчүндеки диализге баштоо тобокелдикини не катар башарылы өнылайыкбмененжегидир. Икинжи суроо болсо аполипопротеин Б ве аполипопротеин АЫ өлчөөлөринин бөйрөк функциясы ве албүминүри гиби геленексел гөстергелерин өтесинде ек болжолдоо билгиси саглайып сагламадыгыдыр.

Дийабэтикалык бөйрөк бейтаплыгы йалнызжа бөйрөктүн сүзме капаситесинин азалмасындан олушмаз. Хиперглболсоми, гломерүлер басынч, түбүлер хасар, фиброзис, анеми, жүрөк-кан тамыр оорусу ве метаболик бозуклуклар ошол эле бейтапда бирликте булунабилир. Изилдөөчүлөр бу неденле генел кроник бөйрөк бейтаплыгы когорталарында гелиштирмененн моделлерин дийабете өзгү кардийоренал ве метаболик өрүнтүлери там катары йакалайамайабмененжегини өне сүрмүштүр.

Хаста грубу насыл олуштурулду?

Гелиштирме маалыматтари, Hangzhou Геленексел Чин Тыббы Хастанесинде Ожак 2015 менен Аралык 2023 арасында тедави едмененн бейтаптарын електроник тыбби кайытларындан алынмыштыр. Башлангычта диабеттик бөйрөк оорусу танжылуулук булунан 5.644 стационардык бейтап аныкталган. Он секиз жашындан кичинекей оланлар, баштапкы маалыматтари ексик оланлар, баштапкытан мурун диализ уйгуланмыш оланлар, такип тарихи баштапкы тарихинден мурун гөрүненлер ве баштапкыта диабет узактыгы билинмейенлер дышланмыштыр. Сон анализ когортау 3.078 бейтапдан олушмуштур.

Дийабэтикалык бөйрөк бейтаплыгы; үч айдан узун убакыт девам еден ен аз 30 мг/г заара альбумин/креатинин катышы ве/вейа 60 мЛ/дк/1,73 м² астында болжолдуу гломерулярдык фильтрация ылдамдыгыйла илишкмененндирилмиш йа да E10.2 ве E11.2 ICD-10 таны кодларыйла аныкталган. Бирден фазала йатышы булунан бейтаптарда илк йатыштаки баштапкы маанилери колдонулган.

Шекил 1’деки бейтап акышына ылайык такип кайбы булунан кишмененрин илгили заман анализлеринден чыкарылмасы сонужунда ики йыллык когортата 2.386, беш йыллык когортата 2.427 ве он йыллык когортата 2.431 бейтап калмыштыр. Аполипопротеин өлчөөлөри булунан ички чакан топ 1.855 бейтапдан олушмуш; илгили такип анализлеринде болжол менен 1.440–1.474 бейтап бааланган.

Сонуч дегишкени насыл танымланды?

Биринжил натыйжа, бейтапнын бөйрөк йерине койма тедависи убакытжине гиререк гемодиализ вейа перитонеалдык диализне башламасыдыр. Бу натыйжа йалнызжа бийоложик бөйрөк функциясы кайбыны темсил етмез. Дийализе башлама заманы; бейтапнын семптомларындан, метаболик компликасйонларындан, хекимин карарындан, бейтапнын тержихинден ве саглык хизтексте еришимден де еткмененнебилир. Изилдөөчүлөр бу өзеллиги изилдөөнүн маанилүү йорум сынырларындан бири катары кабул етмиштир.

Ханги дегишкенлер кулланылды?

Башлангыч маалымат сетинде үч демографик дегишкен, йеди тыбби өйкү дегишкени, үч жашамсал табылга ве 42 лаборатория гөстергеси олмак үзере топлам 55 дегишкен булунмуштур. Ексиклик катышы йүзде 20’йи ашан дегишкенлер чыкарылмыш ве 36 дегишкен сакталган. Сүрекли дегишкенлердеки уч маанилер healthyR.ai пакетиндеки ыкмалерле сынырландырылмыш, ексик маанилер к-ен йакын комшу ыкмасыйле тамамланмыштыр.

Тахмини гломерүлер филтрасйон ылдамдыгы, 2021 CKD-EPI креатинин теңдемеи колдонуп эсептелген. Денклемин ачык математиксел бичими йүкленен изилдөөдө маалыматлмедиги үчүн бурада йени бир формула олуштурулмамыштыр. eGFR, бөйрөклерин бир мүнөтда не катар каны сүзебилдигине илишкин вүжут йүзей аланына ылайык стантардизе едилмиш бир тахминдир. Дүшүк eGFR, дагы дүшүк сүзме капаситесини гөстерир.

Идрар албүмин/креатинин катышы, идрарда бөйрөк филтресинден гечен албүмин өлчөмыны идрар йогунлугундаки дегишикликлере каршы креатининле илишкмененндирир. Изилдөөдөки баштапкы каршылаштырмаларында катыш мг/мгЖр бичиминде, таны өлчүтүнде болсо мг/г бичиминде маалыматлмиштир. Йүксек UACR дагы фазала альбуминурияйи ве гломерүлер хасар йүкүнү темсил едер.

Дегишкен сечими насыл түзүмлды?

Өнже хер адай дегишкен үчүн тек дегишкенли ложистик регресйон ве Жоx регресйону колдонулган. P маании 0,05’ин астында олан дегишкенлер адымлы абдан дегишкенли анализлере алынмыштыр. Нихаи сечим йалнызжа истатистиксел анламлылыга дегил, клиникалык анламлылыга ве ар түрдүү такип убакытлеринде тутарлы бир дегишкен күмеси олуштурулмасына да дайандырылмыштыр.

eGFR ве UACR ики, беш ве он йыллык анализлерин тамамында ен тутарлы бөйрөк белирлейижмененри олмуштур. Кардийоваскүлер бейтаплык, гемоглобин ве жыныс негизги моделе алынмыштыр. Йаш менен диабет узактыгынин топлам метаболик марузийети ве компликасйон йүкүнү йансытабмененжеги дүшүнүлерек кеңлетилмиш моделе екленмиштир. Бөйлеже акыркы модел шу йеди дегишкенден олушмуштур:

• Тахмини гломерүлер филтрасйон ылдамдыгы (eGFR)
• Идрар албүмин/креатинин катышы (UACR)
• Кардийоваскүлер бейтаплык варлыгы
• Хемоглобин дүзейи
• Жинсийет
• Йаш
• Дийабет мөөнөтү

Серум фосфаты базы беш ве он йыллык анализлерде анламлы илишки көрсөткөн. Бирок изилдөөчүлөр ар түрдүү заман аралыкларында ошол эле дегишкенлери кулланан туруктуу бир модел елде етмек амажыйла фосфаты акыркы йеди дегишкенли моделе алмамыштыр. Тартышма бөлүмүндеки бир жүмле фосфаты моделе екленмиш гиби ифаде етсе де ыкма, табылгалар ве Шекил 1 ачык бичимде акыркы моделин фосфат ичермедигини көрсөтөт.

Башлангычта диализге мененрлейен бейтаптар насыл ар түрдүүйды?

Топлам 3.078 бейтапнын 227’си, йани йүзде 7,4’ү такип сырасында диализге башламыштыр. Дийализе башлайан грубун баштапкытаки бөйрөк бейтаплыгы йүкү айкын бичимде дагы агырдыр:

• Медйан сыворотка креатинини 338 µмол/Л икен диализге баштоойанларда 93,0 µмол/Л’дир.
• Кан үре азоту 15,7 ммол/Л’йе каршы 7,01 ммол/Л’дир.
• Потасйум 4,25 ммол/Л’йе каршы 4,02 ммол/Л’дир.
• UACR 3,77 мг/мгЖр’йе каршы 0,25 мг/мгЖр’дир.
• eGFR 16,6 мЛ/дк/1,73 м²’йе каршы 71,2 мЛ/дк/1,73 м²’дир.

Бу ар түрдүүлыкларын түмү үчүн P маании 0,001’ин астындадыр. Дийализе мененрлейен бейтаптарда гипертония йүзде 97,4, жүрөк-кан тамыр оорусу йүзде 80,2 ве гиперурикемия йүзде 61,2 катышында гөрүлмүштүр. Буга каршы гиперлипидемия сыклыгы ики груп арасында бензер булунмуштур: йүзде 49,8’е каршы йүзде 48,7; P = 0,804.

Дийализе башлайан грубун медйан жашы 62,0, диализге баштоойан грубун болсо 64,0 йылдыр ве фарк истатистиксел катары анламлыдыр. Ошентсе да бу натыйжа, дагы генч жашын бийоложик катары диализге неден олдугу анламына гелмез. Йашын регресйон ве машиналык үйрөнүү үчүндеки еткиси дигер дегишкенлерле бирликте ве догрусал олмайан илишкмененр капсамында бааланган.

Алты машиналык үйрөнүү алгоритмасы насыл каршылаштырылды?

Ики йыллык такип когортау йүзде 60 окутуу ве йүзде 40 сыноо маалыматсине айрылмыштыр. Карар агажы, туш келди токой, колдоо вектор машинасы, XGBoost, LightGBM ве көп катмардуу перцептрон моделлери егитилмиштир. Хиперпараметре оптимизасйону, 100 йинелемели он катлы чапраз валидация ве ызгара арамасыйла түзүмлмыштыр. Ошентсе да сечмененн кесин хиперпараметрелер йүкленен ана текстде булунмамактадыр ве ек матерйаллер досйайа дахил едилмемиштир.

Моделлер йалнызжа AUC менен маанилендирилмемиштир. Догрулук, сезгичтик, өзгүллүк, позитиф ве негатиф болжолдоо маанилери, Маттхеwс корреляция коэффициенти, Жажжард индекси, тең салмактуу тактык, F1 скору, каппа коэффициенти, калибрация ве чечим ийри сызыгы анализи де колдонулган. ROC егриси астында калан алан, моделин диализге башлайажак ве башламайажак бейтаптары ар түрдүү ешиклерден багымсыз катары сыралайабилме гүжүнү гөстерир. AUC маании 0,5’е йаклаштыгында модел растлантысал айырыма, 1’е йаклаштыгында кусурсуз айырыма йаклашыр; бирок йүксек AUC тек башына догру калибрация вейа клиникалык йарар анламына гелмез.

Ен ийи модел хангисийди?

Шекил 3’теки ROC каршылаштырмасында ики йыллык сыноо сетинде эң жогорку AUC, 0,9274 менен XGBoost моделинде алынган. LightGBM 0,9272 менен нередейсе ошол эле айырым гүжүнү көрсөткөн. Дигер моделлерин AUC маанилери туш келди токой үчүн 0,9183, колдоо вектор машинасы үчүн 0,9053, көп катмардуу перцептрон үчүн 0,8895 ве чечим дарагы үчүн 0,7362’дир.

XGBoost эң жогорку AUC’нин йанында 0,3107 оң болжолдоо мааниси, 0,4564 F1 скору ве 0,3971 каппа коэффициенти сагламыштыр. Растгеле орман эң жогорку тактык ве өзгүллүгү, LightGBM болсо эң жогорку Жажжард индексини вермиштир. Буна рагмен калибрация ве чечим ийри сызыгы анализи бирликте маанилендирилдигинде изилдөөчүлөр акыркы модел катары XGBoost’у сечмиштир.

Калибрасйон графиклери, ен ийи үч моделин болжолдоолен оласылыкларыйла гөзленен натыйжалар арасында генел катары кабул едмененбилир бир уйум булундугуну көрсөткөн. Карар егриси анализинде XGBoost, кең бир тобокелдик ешиги аралыгында “херкеси тедави ет” вейа “хич кимсейи тедави етме” йаклашымларына кыйасла дагы йүксек нет йарар көрсөткөн. Ошентсе да бу анализ, моделин герчек клиникалык колдонмода бейтап натыйжаларыны иймененштирдигини далилдебейт; йалнызжа белирли варсайымлар астында потансийел карар йарарыны маанилендирир.

Беш ве он йыллык перформанс насылды?

XGBoost модели дагы узун такип убакытлеринде де күчтүү айырым көрсөткөн. Беш йыллык AUC 0,9154 ве йүзде 95 ишеним аралыгы 0,899–0,932’дир. Он йыллык AUC 0,9095 ве йүзде 95 ишеним аралыгы 0,892–0,927’дир.

Шекил 3’теки беш йыллык карышыклык матрисинде 1.934 герчек негатиф, 156 герчек позитиф, 306 йанлыш позитиф ве 31 йанлыш негатиф классификация гөрүлмектедир. Он йыллык матристе 1.932 герчек негатиф, 155 герчек позитиф, 306 йанлыш позитиф ве 38 йанлыш негатиф булунмактадыр. Бу натыйжалар, моделин күчтүү генел айырымына рагмен базы бейтаптары йүксек тобокелдикли катары йанлыш классландырдыгыны ве аз сайыда герчек диализ вакасыны качырдыгыны көрсөтөт. Бу неденле моделин тек башына тедави вейа диализ карары вермеси уйгун дегилдир.

SHAP анализи моделин карарларыны насыл ачыклады?

SHAP, хер дегишкенин белирли бир болжолдоойү негизги тобокелдик дүзейинден не катар йукары вейа ашагы ташыдыгыны гөстерир. Позитиф SHAP маанилери моделин өнгөрдүгү диализ тобокелдикини артырыркен негатиф маанилер тобокелдики азалтыр. Орталама мутлак SHAP маании болсо дегишкенин бүтүн бейтаптардаки генел мааниини өзетлер.

Шекил 4’те eGFR бүтүн такип убакытлеринде ен маанилүү дегишкендир. Орталама мутлак SHAP маании болжол менен 0,037–0,038 дүзейиндедир. UACR болжол менен 0,030–0,031 менен икинжи сырададыр. Бу ики дегишкени жүрөк-кан тамыр оорусу, гемоглобин, жаш, жыныс ве диабет узактыгы излемектедир.

SHAP дагылымлары илишкмененрин тамамен догрусал олмадыгыны көрсөткөн. Дүшүк eGFR маанилери тобокелдик йөнүнде, корунмуш eGFR маанилери болсо коруйужу йөнде күчтүү салым сагламыштыр. Йүксек UACR, айрыкча йүксек тобокелдикли бейтап үлгүлөрүнде болжолдоойү йукары чекен башлыжа дегишкенлерден биридир. Хаста дүзейиндеки куввет графиклеринде ошол эле топлам тобокелдикин ар түрдүү дегишкен курамлерийле олушабмененжеги гөрүлмектедир.

Бу ачыкламалар моделин бийоложик бир неденселлик меканизмасыны канытладыгы анламына гелмез. SHAP, моделин мевжут маалыматтар үчүнде ханги дегишкенлерден йарарландыгыны ачыклар; сөз конусу дегишкенин диализге догрудан неден олдугуну гөстермез.

Аполипопротеинлер неден инжеленди?

Аполипопротеин Б, атероженик липопротеин парчажыкларынын сайжылуулукйла илишкили бир протеин гөстергесидир. Аполипопротеин АЫ болсо йүксек тыгыздыклу липопротеинин негизги протеин компонентидир ве терс колестерол ташынмасыйла илишкилидир. Изилдөөчүлөр бу дегишкенлерин, геленексел топлам колестерол вейа триглболсорит өлчөөлөринден ар түрдүү катары липопротеин парчажыкларынын айрыкчари хаккында ек билги веребмененжегини варсаймыштыр.

Аполипопротеин өлчөөлөри булунан 1.855 бейтаплык алт групта ApoB, ApoE ве ApoAI бааланган. Регресйон натыйжалары ApoB ве ApoAI үчүн бийоложик катары тутарлы бирок бүтүн заман нокталарында истатистиксел катары ошол эле дережеде күчтүү олмайан илишкмененр көрсөткөн. Өрнегин ики йыллык анализде ApoB үчүн ложистик регресйон оласылык катышы 2,4458 ве P маании 0,0390; Жоx регресйону техлике катышы 2,2978 ве P маании 0,0433’түр. ApoAI ики йыллык Жоx анализинде коруйужу йөнде бир илишки көрсөткөн; бирок базы ложистик ве дагы узун убакытли анализлер 0,05 анламлылык сынырыны гечмемиштир.

Аполипопротеинлерин моделе екленмеси не дегиштирди?

Ич алт групта ApoB ве ApoAI екленмеси үч заман аралыгында да AUC’йи артырмыштыр. Он йыллык каршылаштырманын P маании өзет, табылгалар ве Шекил 5’те 0,0018 катары маалыматлмектедир. Тартышма бөлүмүндеки “бүтүн P маанилери 0,0001’ин астындадыр” ифадеси бу натыйжала челишмектедир; догру маани катары сүрөт ве табылгалар бөлүмүндеки P = 0,0018 есас алынмалыдыр.

Аполипопротеинли моделин SHAP анализинде UACR, eGFR, гемоглобин ве жүрөк-кан тамыр оорусу йине үст сыраларда калмыштыр. ApoB ве ApoAI, диабет узактыгынден дагы йүксек генел SHAP салымы гөстеребилмиштир; бирок бунлар ана бөйрөк гөстергелеринин йерини алмамыштыр. Базы йүксек тобокелдикли бейтап үлгүлөрүнде ApoB тобокелдики артыран маанилүү бир компонент катары гөрүнүркен, дигер бейтаптарда еткиси дагы чектелген.

Дыш валидация не гөстерди?

Модел ики багымсыз үчүнжү басамак оорукана когортаунда сынанмыштыр. Дыш валидация А когортау 158, тышкы валидация Б когортау 172 дийабэтикалык бөйрөк бейтапсындан олушмуштур.

Хер ики моделин дыш когорталардаки AUC маанилери 0,91’ин үстүндөдир. Бу натыйжа йеди дегишкенли негизги түзүмнын ар түрдүү хасданаларде де күчтүү айырым саглайабилдигини дестеклемектедир. Бирок аполипопротеинли моделин AUC’си ики дыш когортата да йеди дегишкенли моделден сайысал катары дагы йүксек дегилдир ве фарклар истатистиксел катары анламлы дегилдир.

Ошондуктан изилдөө ики айры сонужу бирбиринден айырмактадыр: Йеди дегишкенли XGBoost моделинин дыш когорталардаки айырымы олумлу гөрүнмектедир; ApoB ве ApoAI’нин сагладыгы ич үлгүлем казанжы болсо дышарыда текрарланмамыштыр. Аполипопротеинлерин клиникалык мааниине илишкин натыйжа бу неденле кешифсел кабул едилмелидир.

Изилдөөнүн күчтүү йөнлери нелердир?

• Модел генел кроник бөйрөк бейтаплыгы йерине диабеттик бөйрөк оорусуна өзгү бир когортата гелиштирилмиштир.
• 3.078 бейтаплык иштеп чыгуу когорты ве ики багымсыз тышкы валидация когортау колдонулган.
• Алты ар түрдүү машиналык үйрөнүү алгоритмасы ошол эле маалымат түзүмү үчүнде каршылаштырылмыштыр.
• Айырымын йанында калибрация ве чечим ийри сызыгы анализи де изилденген.
• SHAP менен хем генел дегишкен маании хем де бейтап дүзейиндеки ачыкламалар сунулмуштур.
• Ики, беш ве он йыллык ар түрдүү болжолдоо убакытлери бааланган.
• Аполипопротеинлерин ек салымы айры бир алт модел ве дыш когорталарла сынанмыштыр.

Изилдөөнүн чектелгенлыклары нелердир?

• Изилдөө герийе дөнүк ве гөзлемселдир; өлчүлмейен карыштырыжы дегишкенлер ортадан калдырыламаз.
• Гелиштирме маалыматтари үчүнжү басамак бир оорукананин стационардык бейтапларындан гелмектедир. Айактан изленен вейа биринжи басамак бейтаптарында ошол эле перформанс гаранти едмененмез.
• Дийализе башлама сонужу йалнызжа бийоложийе дегил, хеким карары, бейтап тержихи ве саглык хизтексте еришиме де баглыдыр.
• Аполипопротеин модели, бу өлчөөлөрин мевжут олдугу сечилмиш бир алт групта гелиштирилмиштир ве сечим йанлылыгы олушабилир.
• Модел йалнызжа баштапкы маанилерини кулланмактадыр. eGFR вейа UACR’нин заман үчүндеки дегишими, илач колдонулушу ве тедавийе йаныт моделе дахил едилмемиштир.
• Дыш валидация когорталары ылайыкже кичинекейтүр; айрыкча кең ишеним аралыклары перформанс тахмининдеки белирсизлиги көрсөтөт.
• Бүтүн меркезлер Чин’деки үчүнжү басамак хасданалардир. Жографи, етник ве саглык системаи чешитлилиги чектелген.
• Моделин кесин хиперпараметрелери менен Ек Шекил S1–S6 ве Ек Табло S1–S2 йүкленен досйада булунмамактадыр.
• Изилдөө рецензиядан өткөн эмес ве рапорлама йа да анализ хаталары дагы кийин дүзелтмененбилир.

Изилдөө нейи дестеклемектедир?

• eGFR ве UACR, изилденген когортата диализге баштоо болжолдоосүнүн ен күчтүү ве ен тутарлы дегишкенлеридир.
• Кардийоваскүлер бейтаплык, гемоглобин, жаш, жыныс ве диабет узактыгы бөйрөк гөстергелерине ек болжолдоо багламы сагламыштыр.
• Йеди дегишкенли XGBoost модели ики кичинекей багымсыз оорукана когортаунда йүксек AUC маанилерини сактаган.
• ApoB ве ApoAI, ички чакан топта моделин айырым гүжүнү истатистиксел катары артырмыштыр.
• SHAP, моделин бейтап дүзейиндеки тахминлерине ханги дегишкенлерин салымда булундугуну гөстеребилмиштир.

Изилдөө нейи далилдебейт?

• Модел, белирли бир бейтапнын кесин катары диализге башлайажагыны вейа башламайажагыны далилдебейт.
• Йүксек ApoB’нин диализге догрудан неден олдугуну гөстермез.
• Аполипопротеин сыноои түзүмлмасынын бейтап натыйжаларыны иймененштирдигини далилдебейт.
• Модел негизгили карар дестегинин диализи гежиктирдигини, жашам мөөнөтүни узаттыгыны вейа тедави наркини азалттыгыны гөстермез.
• Чин’деки оорукана когорталарындан алынган ешиклерин Түркия вейа башка үлкелерде догрудан кулланылабмененжегини гөстермез.
• Моделин амбулатордук бакым, биринжи басамак вейа ар түрдүү лаборатория системалеринде ошол эле калибрацияу коруйажагыны далилдебейт.
• Аполипопротеин еклемесинин дыш когорталарда негизги моделден дагы ийи олдугуну гөстермез.

Изилдөөнүн Йөнтеми ве Булгулары

Текник изилдөө тасарымы

Нихаи модел дегишкенлери ве анламлары

Алгоритмаларын ики йыллык AUC каршылаштырмасы

Шекиллерин негизги месажлары

• Шекил 1: Хаста сечиминден маалымат өн ишлемейе, йеди дегишкенли ве текстураз дегишкенли аполипопротеин моделлерине ве тышкы валидацияйа узанан иш акышыны көрсөтөт.
• Шекил 2: Ложистик ве Жоx регресйонларында eGFR менен UACR’нин заман аралыклары бойунжа тутарлы олдугуну; кеңлетилмиш моделин йалныз eGFR кулланан моделден дагы йүксек AUC сагладыгыны көрсөтөт.
• Шекил 3: Алты алгоритманын ROC, перформанс өлчүтү, калибрация ве карар егриси каршылаштырмаларыны сунмакта; XGBoost’ун генел тержих недени бу бүтүнлешик баалоодир.
• Шекил 4: eGFR ве UACR’нин SHAP маани сыраламасына хâким олдугуну ве ошол эле моделин бейтап дүзейинде ар түрдүү тобокелдик курамлерини ачыклайабилдигини көрсөтөт.
• Шекил 5: ApoB ве ApoAI екленмесинин ички чакан топта AUC’йи артырдыгыны, бирок регресйон илишкмененринин бүтүн заман нокталарында ошол эле өлчүде күчтүү олмадыгыны көрсөтөт.
• Шекил 6: Аполипопротеинли моделде де ана тобокелдик билгисинин UACR, eGFR, гемоглобин ве жүрөк-кан тамыр оорусутан гелдигини; ApoB менен ApoAI’нин ек бирок дагы кичинекей салымлар сундугуну көрсөтөт.
• Шекил 7: Хер ики моделин дыш когорталарда 0,91’ин үстүндө AUC сагладыгыны, бирок аполипопротеин еклемесинин тышкы валидацияда үстүнлүк гөстермедигини ортайа коймактадыр.

Етик, каржылоо ве маалымат еришими

Изилдөө протоколү Hangzhou Hospital оф Traditional Chinese Medicine Тыбби Етик Комитеси тарафындан 2025KLL245 нумарасыйла онайланмыштыр. Метинде бүтүн катылымжыларын маалыматтуу макулдук вердиги белиртилмектедир. Вермененр кимликтен арындырылмыш ве окутуули персонел тарафындан стантардизе едилмиштир.

Изилдөө Zhejiang Провинжиал Кей R&Д Програм “Лингйан” Прожежт, Жентрал Университиес Фундаментал Ресеаржх Фундс ве ЗЖУ-ГЕНСЖЫ Жхилдрен’с Хеалтх Ресеаржх & Девелопмент Жентер тарафындан дестекленмиштир. Йазарлар кызыкчылыктар кагылышы билдирмемиштир. Изилдөө маалыматтаринин жооптуу автордан талеп едмененбмененжеги белгиленген.

Булак жана метод эскертүүсү

Изилдөөнүн там өзгүн ады: Аполипопротеин-Ынформед Еxплаинабле Мажхине Леарнинг фор Предижтинг Диалйсис Ынитиатион ин Диабетиж Кидней Дболсоасе

Йазарлар: Жиазхен Йин, Зхуолианг Лиу, Хуизхен Хе, Сижхенг Лиу, Фангйу Йи, Жаифенг Зху, Йайу Ли, Xиао Ту, Wанйуе Xу, Жхенгпенг Wу, Qинг Тиан, Схи Оуйанг, Жинг Ние ве Лидан Ху.

Ешит салымда булунан илк авторлор: Жиазхен Йин ве Зхуолианг Лиу.

Сорумлу авторлор: Жинг Ние ве Лидан Ху. Метинде маалыматлен менентишим адреслери сырасыйла ниеж​​ing@pkufh.com ве hulidan@zju.edu.cn шеклиндедир.

Курумсал шилтемелар:

1. Департмент оф Непхрологй, Кей Лабораторй оф Кидней Дболсоасе Превентион анд Жонтрол Тежхнологй, Hangzhou Hospital оф Traditional Chinese Medicine, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
2. Гуангдонг Жлинижал Ресеаржх Ажадемй оф Chinese Medicine, Тхе Фирст Аффилиатед Hospital оф Гуангзхоу University оф Chinese Medicine, Гуангзхоу, Гуангдонг, Чин.
3. Сжхоол оф Басиж Medical Сжиенжес анд Форенсиж Medicine, Hangzhou Medical Жоллеге, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
4. Стате Кей Лабораторй оф Орган Фаилуре Ресеаржх, Натионал Жлинижал Ресеаржх Жентер оф Кидней Дболсоасе, Дивисион оф Непхрологй, Nanfang Hospital, Southern Medical University, Гуангзхоу, Чин.
5. Hangzhou Жлинижал Жоллеге, Zhejiang Chinese Medical University, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
6. Департмент оф Непхрологй, Тхе Жхилдрен’с Hospital, Zhejiang University Сжхоол оф Medicine, Натионал Жлинижал Ресеаржх Жентер фор Жхилд Хеалтх, Hangzhou, Zhejiang, Чин.
7. Biobank оф Peking University Фирст Hospital, Департмент оф Жлинижал Medical Ресеаржх, Peking University Фирст Hospital; Стате Кей Лабораторй оф Васжулар Хомеостасис анд Ремоделинг, Peking University Хеалтх Сжиенже Жентер, Peking University, Пекин, Чин.

Ширетүү түрү: Герийе дөнүк гөзлемсел когорта, машиналык үйрөнүү модели гелиштирме ве тышкы валидация изилдөөсы; препринт.

Хакемлик дуруму: Бул изилдөө рецензиядан өткөн эмес. Булгулар ве рапорлама айрынтылары хакемлик убакытжинде дегишебилир.

DOI:10.2139/ssrn.7018505

Йайын платформау: SSRN.

Йайын йылы ве кайыт тарихи: 2026; SSRN кайыт тарихи 30 Хазиран 2026.

Дерги: Хакемли бир журналде кабул вейа йайымланма билгиси догруланамамыштыр. Метинде “Metabolism” адына йөнелик бир ифаде булунмасы тек башына журнал кабулү вейа жарыялоо каныты дегилдир.

Өзгүн басмакана: Бу үйүрм үчүн хакемли бир журнал басмакана булунмамактадыр. SSRN, Елсевиер Ынж. тарафындан ишлетмененн бир препринт платформаудур; SSRN кайды акыркы хакемли жарыялоо катары маанилендирилмемелидир.

Ресмî ширетүү шилтемесы:https://ssrn.com/abstract=7018505

Бу Түркче ачыклама йүкленен 27 сайфалык изилдөө, ана текстдеки сайысал натыйжалар ве Шекил 1–7 инжеленерек даярдалган. Изилдөөдө булунмайан йени клиникалык натыйжа, тедави өнериси вейа дыш билимсел табылга екленмемиштир. Дыш ширетүүлар йалнызжа DOI, SSRN кайыт тарихи ве платформа кимлигинин догруланмасы үчүн колдонулган.

Йүкленен досйада ана метнин атыф йаптыгы Табло 1, Ек Шекил S1–S6 ве Ек Табло S1–S2 булунмамактадыр. Бу неденле бүтүн дегишкенлерин хам дагылымлары, айарланмыш анализлерин түм катсайылары ве кесин модел хиперпараметрелери багымсыз катары догруланамамыштыр.

Сонучлар күчтүү айырым перформансы билдирсе де изилдөө герийе дөнүк стационардык бейтап маалыматтарине дайанмактадыр. Дыш когорталар кичинекейтүр ве ошол эле үлкенин үчүнжү басамак хасданаларынден гелмектедир. Моделин клиникалык карар дестегине дөнүштүрүлмеси үчүн мененрийе дөнүк, абдан меркезли, жографи катары чешитли валидация, жергиликтүү калибрация, саглык натыйжалары анализи ве герчек клиникалык иш акышы баалооси гереклидир. Бул изилдөө тек башына бейтапйа диализ башлатма, тедави дегиштирме вейа аполипопротеин сыноои истеме герекчеси олуштурмаз.