इदम् अध्ययनम् उच्चस्तरीय-स्नातक/प्रारम्भिक-स्नातकोत्तर-जैवरसायनशास्त्रपाठ्यक्रमस्य वैज्ञानिकलेखनकार्ये Generative Artificial Intelligence (GenAI) इत्यस्य साधनानां समाकलनं परीक्षते; अतः एषः अन्वेषणात्मकः शैक्षिक-अध्ययनः अस्ति। GenAI-सहायिते लेखनकार्ये छात्राः ChatGPT, U-M GPT, U-M Maizey तथा LearningClues इत्येतानि साधनानि उपयुज्य विषयविकासं, prompt-निर्माणं, 500-शब्दात्मकस्य AI-सहायितस्य प्रारूपस्य निर्माणं, स्रोतसां सत्यापनं, तस्य प्रारूपस्य स्वलेखनेन 1000-शब्दात्मक-अन्तिमपाठरूपे परिवर्तनं, स्वानुभवस्य कक्षायां मूल्याङ्कनं च अकुर्वन्। Fall 2024 अवधौ पाठ्यक्रमे 25 छात्राः पञ्जीकृताः आसन्; पूर्वोत्तर-सर्वेक्षणयोः विश्लेषणं 22 स्वेच्छया भागग्रहणकर्तॄणां प्रत्युत्तराणाम् आधारेण कृतम्। अध्ययनं छात्राणां स्वप्रतिवेदनानि मुक्तोत्तराणि च परीक्षितवत्; एतत् नियंत्रितः अधिगमसफलता-प्रयोगः वा transformer model-कार्यदक्षता-परीक्षणं वा नास्ति।

भागग्रहणकर्तॄणां %82 इत्येतैः पाठ्यक्रमात् पूर्वमेव GenAI-साधनानाम् उपयोगः कृतः इति निवेदितम्। पाठ्यक्रमे ChatGPT अधिकप्रयुक्तेषु साधनेषु एकम् आसीत्; छात्राणां %64 इत्येतैः अनन्तर-छात्रसमूहाय U-M GPT अनुशंसितम्। साधनस्य वास्तविकोपयोगे उपयोगिता पूर्वपरिचयश्च प्रमुखौ अभवताम्; भविष्योपयोगाय साधनस्य अनुशंसायां कार्यानुकूलता, निष्पत्तेः गुणवत्ता, विश्वासः, गोपनीयता च अधिकं प्रमुखाः अभवन्।

छात्राणां %68 इत्येतैः GenAI-सहायितं लेखनकार्यं पारम्परिकलेखनकार्यैः सह तुलनायां समग्रतया सकारात्मकम् इति मूल्याङ्कितम्। भागग्रहणकर्तॄणां %82 इत्येतैः भविष्ये GenAI-लेखनसाधनानि उपयोक्तुं योजना अस्ति इति निवेदितम्। स्वप्रतिवेदितेषु लाभेषु prompt engineering-कौशलानि prompt literacy च सर्वाधिकं प्रमुखे आस्ताम्। परन्तु समुचित-बिब्लियोग्राफी-निर्माणं महत्त्वपूर्णा समस्या एव अवशिष्टा: छात्राणां %41 इत्येतैः स्रोतसूचीं संशोधयितुं prompt-परिवर्तनं कृतम् इति, किन्तु केवलं %27 इत्येतैः अन्तिमे AI-निष्पत्तौ समुचिता बिब्लियोग्राफी प्राप्ता इति निवेदितम्।

फलानां व्याख्याने महत्त्वपूर्णा सीमा अस्ति। अध्ययनं एकस्मिन् जैवरसायनशास्त्रपाठ्यक्रमे 22 स्वेच्छया भागग्रहणकर्तृषु, मुख्यतया स्वप्रतिवेदन-दत्तांशेषु, अल्पकालिके लेखनकार्ये च आधारितम्। नियंत्रणसमूहः randomised AI/control-तुलना वा नास्ति; अतः GenAI-उपयोगेन छात्राणां रसायनज्ञानं वा शैक्षिकसफलता वा कारणरूपेण वर्धते इति अध्ययनं न प्रमाणयति। फलानि अस्य विशिष्टस्य पाठ्यक्रमसन्दर्भस्य छात्रानुभव, विश्वास, प्राधान्य, prompt literacy, नैतिक-जागरूकता इत्यादिषु आरम्भिकप्रवृत्तयः एव।

किं अस्य अध्ययने Transformer-आधारित-Model-नाम् तांत्रिककार्यदक्षता मापिता?

न। यद्यपि लेखस्य शीर्षके transformer-आधारिताः model-रूपाः विशेषतः उल्लिखिताः, तथापि प्रयोगात्मककेन्द्रं विशालभाषा-model-स्य प्रशिक्षणं, रासायनिकपूर्वानुमानस्य यथार्थतामापनं, विभिन्न-transformer-रचनानां तुलना वा नास्ति; अध्ययनं जैवरसायनलेखनकार्ये GenAI-साधनानां उपयोगं तथा तेषां विषये छात्राणां अनुभव-विश्वास-प्राधान्य-AI literacy-सम्बद्धानि स्वप्रतिवेदनानि परीक्षते।

अनुसन्धानसमस्या

Generative Artificial Intelligence-साधनानि वैज्ञानिकसूचना-अन्वेषणं, संक्षेपणं, लेखनं, विचारोत्पादनं, प्रतिपुष्टिग्रहणं च सुकरं कर्तुं शक्नुवन्ति। तथापि वैज्ञानिकयथार्थता, कल्पिताः अथवा अशुद्धाः स्रोतांसि, शैक्षिक-सत्यनिष्ठा, दत्तांशगोपनीयता, पक्षपातः, छात्रस्य स्वचिन्तन-लेखन-कौशलस्य संरक्षणं च इत्यादयः प्रश्नाः अपि उत्पद्यन्ते।

अतः अध्ययनस्य मूलसमस्या “छात्रैः GenAI उपयोक्तव्यम् वा?” इत्यस्मात् द्वैधप्रश्नात् विस्तीर्णा अस्ति। अनुसन्धानं परीक्षते यत् छात्राः GenAI कथम् उपयुञ्जते, कानि साधनानि कुतः कारणात् चिन्वन्ति, उपयोगानन्तरं स्वकौशलानि कथं मूल्याङ्कयन्ति, विश्वासः नैतिकचिन्ताश्च तन्त्रज्ञानस्वीकारं कथं आकारयन्ति।

अस्मिन् अध्ययने AI literacy इत्यस्य अर्थः कः?

अत्र AI literacy इत्यस्य अर्थः केवलं chatbot प्रति प्रश्नलेखनसामर्थ्यं नास्ति। पाठ्यक्रमरचनायां GenAI-स्य सामर्थ्यसीमयोः बोधः, प्रभावी prompt-निर्माणम्, AI-निष्पत्तेः समालोचनात्मकं मूल्याङ्कनम्, सूचना-स्रोतसां सत्यापनम्, नैतिक-शैक्षिक-सत्यनिष्ठा-समस्याणां परिचयः, AI-निष्पत्तेः छात्रस्य स्ववैज्ञानिकचिन्तनेन पुनःसंस्कारश्च प्रमुखघटकाः सन्ति।

अयं दृष्टिकोणः UNESCO AI Competencies Framework, सूचना-साक्षरता-दृष्टिकोणैः, रचनावादी-अधिगम-सिद्धान्तैश्च सम्बद्धः कृतः। छात्राः केवलं निष्पत्तिं न स्वीकृतवन्तः, अपितु prompt-निर्माण, निष्पत्ति-मूल्याङ्कन, सत्यापन, पुनर्लेखन, मनन इत्येषु चरणेषु सक्रियतया भागं गृहीतवन्तः।

अनुसन्धानप्रश्नाः

1. शैक्षिकलेखने GenAI-उपयोगस्य छात्रैः अनुभूताः लाभाः कठिनताश्च के?
2. पूर्वपरिचयः, उपयोगसौलभ्यं, विश्वासश्च छात्राणां साधनचयनस्य भविष्ये AI-उपयोगेच्छायाश्च सह कथं सम्बद्धाः?
3. GenAI-सहायितकार्यस्य अनन्तरं छात्राणां स्वप्रतिवेदनेन मापिते विश्वासे कौशलेषु च कीदृशाः परिवर्तनाः दृश्यन्ते?

GenAI-सहायितं लेखनकार्यं कथं रचितम्?

कार्यं पञ्चचरणात्मकः अधिगमक्रमः आसीत्: प्रथमं GenAI तथा prompt literacy विषये शिक्षणं प्रदत्तम्, ततः छात्राः GenAI द्वारा विषयम् उत्पादितवन्तः, 500-शब्दात्मकम् AI-सहायितं प्रारूपं निर्मितवन्तः, विषयवस्तुं स्रोतांसि च सत्याप्य स्वलेखनेन तद् 1000-शब्दात्मक-अन्तिमपाठे परिवर्तितवन्तः, अन्तिमे च सप्तनिमेषीय-प्रस्तुत्या स्वानुभवं विमृश्य सहपाठी/अध्यापक-प्रतिपुष्टिं प्राप्तवन्तः।

1. शिक्षणचरणम्

रसायनशास्त्र-पुस्तकालयाध्यक्षेण प्रदत्ते प्रारम्भिकपाठे विशालभाषा-model तथा विभिन्नानि GenAI-साधनानि परिचायितानि। prompt literacy, GenAI-सम्बद्धाः नैतिकप्रश्नाः, AI-जनिततथ्यानां स्रोतसां च सत्यापनपद्धतिश्च चर्चिता।

2. प्रथमप्रयोगः

छात्राः लेखविषयं वा लेखनविचारं वा उत्पादयितुं GenAI-साधनानि उपयुक्तवन्तः। अस्य भागस्य उद्देश्यं AI-ं अन्तिमलेखकरूपेण उपयोगः नासीत्; विचारविकासाय अनुसन्धानारम्भाय च संवादात्मकः उपयोगः आसीत्।

3. विस्तारितप्रयोगः

छात्राः 500-शब्दात्मकं GenAI-सहायितं प्रारूपं निर्मितवन्तः, यस्मिन् अन्तःपाठ-उद्धरणानि बिब्लियोग्राफी च आसीत्। अस्मिन् प्रक्रियायां रसायनशास्त्र-पुस्तकालयाध्यक्षेन वा शिक्षणसहायकेन वा एकैकशः prompt-engineering-सहाय्यं प्राप्तुं अवसरः प्रदत्तः।

4. सत्यापनं छात्रलेखकत्वं च

500-शब्दात्मकम् AI-सहायितं प्रारूपं प्रत्यक्षतया अन्तिमकार्यरूपेण न समर्पितम्। छात्राः सूचना-सन्दर्भान् परीक्षितवन्तः, पाठस्य प्रवाहं शैलीं च संशोधितवन्तः, स्वलेखनं योजितवन्तः, पाठं च प्रायः 1000-शब्दात्मक-अन्तिमकार्ये परिवर्तितवन्तः।

5. मननम्

छात्राः प्रायः सप्तनिमेषीय-प्रस्तुतिषु संशोधितलेखान् GenAI-अनुभवान् च कक्षया सह साझीकृतवन्तः। सहपाठी-अध्यापक-प्रतिपुष्टिः अन्तिमसमर्पणात् पूर्वं विषयवस्तु-स्रोतसां पुनर्मूल्याङ्कने उपयुज्यते स्म।

अध्ययने अनुशंसितानि चत्वारि GenAI-साधनानि

एताः platform-विवरणाः अध्ययनकालस्य लेखे वर्णितानि कार्याणि प्रतिबिम्बयन्ति। GenAI-सेवाः शीघ्रं परिवर्तन्ते; अतः एतानि विशेषलक्षणानि वर्तमान-उत्पाद-विनिर्देशानां स्वतन्त्रसत्यापनरूपेण न पठनीयानि।

छात्राणां GenAI-साधनचयनं कैः कारकैः प्रभावितम्?

Figure 1 अनुसारं वास्तविक-साधन-उपयोगे सर्वाधिकं निर्दिष्टः कारकः उपयोगिता (%50) आसीत्, साधन-अनुशंसायां कार्यानुकूलता (%41) प्रमुखा अभवत्; निष्पत्तेः गुणवत्ता केवलम् अनुशंसासन्दर्भे %36 इति स्पष्टा, विश्वासः उपयोगे %14 अनुशंसायां %23 इति code-कृतः।

एते प्रतिशताङ्काः मुक्तोत्तराणां code-कृताः श्रेण्यः सन्ति; एकस्य अनिवार्यचयन-वितरणस्य इव ते न संयोजनीयाः। एकस्य छात्रस्य उत्तरं बहूनि कारणानि धारयितुं शक्नोति।

उपयोगः अनुशंसा च किमर्थं समानौ न आस्ताम्?

ChatGPT छात्राणां पूर्वतः सर्वाधिकपरिचितं साधनम् आसीत्, तथा पाठ्यक्रमस्य अन्तः/बहिः उपयोगे बलवती प्राधान्यता आसीत्। परन्तु छात्राः अनन्तर-छात्रसमूहेभ्यः U-M GPT अधिकं अनुशंसितवन्तः। लेखकाः एतत् भेदं दैनिक-उपयोगव्यवहारस्य भविष्य-अनुशंसानिर्णये विचारितानां विश्वास-गोपनीयता-निष्पत्ति-गुणवत्ता-कार्यानुकूलता इत्यादीनां भेदेन व्याख्यायन्ति।

अस्य परिणामस्य अर्थः “U-M GPT-स्य वैज्ञानिकयथार्थता ChatGPT-तः अधिका” इति नास्ति। अध्ययनं समानप्रश्नेषु उभयोः प्रणाल्योः उत्तराणि नियंत्रित-benchmark द्वारा न तुलितवत्। परिणामः छात्र-प्राधान्येन धारणया च सम्बद्धः।

गोपनीयता किमर्थं महत्त्वपूर्णा आसीत्?

लेखे University of Michigan-परिसरे U-M GPT तथा U-M Maizey इत्येतयोः संस्थागत-गोपनीयता-विशेषाः विशेषतः उल्लिखिताः; तेषां रचना उपयोगकर्तृ-प्रविष्टीनां model-training कृते पुनरुपयोगं न कर्तुं, वैयक्तिकसूचनां बाह्यपक्षेभ्यः न प्रकाशयितुं च कृता। विशेषतः अधिक-शैक्षिक-जोखिमयुक्तेषु essay-generation-कार्येषु छात्राणां U-M GPT प्रति प्रवृत्तिः लेखकैर् विश्वास-जोखिमस्वीकार-सन्दर्भे चर्चिता।

पूर्वपरिचयः कियत् महत्त्वपूर्णः आसीत्?

पाठ्यक्रमात् पूर्वं भागग्रहणकर्तॄणां %82 इत्येतैः पूर्वं GenAI उपयुक्तम् इति, %68 इत्येतैः विद्यमानः ChatGPT-account अस्ति इति निवेदितम्। ChatGPT-सम्बद्धः उच्चः पूर्वपरिचयः पाठ्यक्रमस्य अन्तः बहिः च तस्य बहुलोपयोगेन सह दृश्यते स्म। तथापि भविष्ये साधन-अनुशंसायां छात्राः पूर्वपरिचयात् अधिकं कार्यानुकूलता, गुणवत्ता, उपयोगिता, विश्वासं च प्रमुखतया निर्दिष्टवन्तः।

अध्ययनस्य विधिः परिणामाश्च

पाठ्यक्रमः नमूना च

अध्ययनं University of Michigan-मध्ये Fall 2024 अवधौ सञ्चालिते “Nucleic Acids Biochemistry—The RNA (and DNA) World Within” इति शीर्षकयुक्ते Biol/Chem 455/505 पाठ्यक्रमे कृतम्। पाठ्यक्रमः उच्चस्तरीय-स्नातकान् प्रारम्भिक-स्नातकोत्तर-छात्रांश्च समाविष्टवान्।

अन्तिमसर्वेक्षणे भागग्रहणाय द्वौ अतिरिक्ताङ्कौ दत्तौ, यौ अन्तिमपाठ्यक्रमाङ्कस्य प्रायः %1 इति तुल्यौ आस्ताम्। सर्वेक्षणभागग्रहणं स्वैच्छिकम् इति वर्णितम्।

नमूनायाः शैक्षिकवितरणम्

स्नातक-छात्राणां अधिकांशः अन्तिमवर्षे तृतीयवर्षे च आसीत्। अष्ट छात्राः Biomolecular Sciences, सप्त छात्राः Biochemistry इत्यस्मिन् अध्ययनं कुर्वन्तः आसन्; एकः स्नातक-छात्रः Chemistry मुख्यविषये आसीत्। पञ्च स्नातकोत्तर-छात्रेषु त्रयः chemical biology, एकः inorganic chemistry, एकः organic chemistry इत्यस्मिन् क्षेत्रे आसीत्।

एतद् वितरणं दर्शयति यत् मूलशीर्षके “Graduate Education” इति पदप्रयोगे सत्यपि परीक्षितवर्गस्य अधिकांशः स्नातक-छात्रैः निर्मितः आसीत्।

दत्तांशसंग्रहः

अनुसन्धानकर्तारः बन्द-मुक्तप्रश्नयुक्तं पूर्वोत्तर-सर्वेक्षणं प्रयुक्तवन्तः। सर्वेक्षणानि 2023 मध्ये कृतस्य पूर्वपायलट-अध्ययनस्य अन्तर्गतं परीक्षितानि, छात्र-प्रतिपुष्ट्यनुसारं च विकसितानि।

बन्दप्रश्नाः वर्णनात्मक-सांख्यिकीयविश्लेषणेन मूल्याङ्किताः। मुक्तोत्तराणि आगमनात्मक-code-पद्धत्या वर्गीकृतानि।

Code-कर्तृ-अन्तरविश्वसनीयता

येषु code-समूहेषु सम्भाव्य-उत्तरश्रेण्यः अल्पाः आसन्, मतभेदाः चर्चया निराकृताः। विस्तृततर-श्रेणीसमूहेषु द्वयोः code-कर्त्रोः विश्वसनीयतां मूल्याङ्कयितुं Cohen's kappa (κ) उपयुक्तम्।

अध्ययने κ ≥ 0,70 इति मूल्यं स्वीकार्य-सहमतेः सीमा इति उपयुक्तम्। यत्र κ 0,70-तः न्यूनम् आसीत्, केषुचित् code-श्रेणीषु पद्धतिः पुनर्विचारिता, स्वतन्त्र-code-करणं पुनः कृतम्, विश्वसनीयता च पुनर्मूल्याङ्किता।

सांख्यिकीयदृष्टिकोणः

अध्ययनस्य लघु-अन्वेषणात्मकनमूनायाः कारणात् विश्लेषणानि वर्णनात्मकानि आसन्। लेखकाः स्पष्टतया वदन्ति यत् एतेषां विश्लेषणानां लक्ष्यं सांख्यिकीय-सामान्यीकरणं नास्ति। वर्णनात्मकविश्लेषणानि SPSS version 30 द्वारा कृतानि।

पाठ्यक्रमात् पूर्वं पाठ्यक्रमे च GenAI-उपयोगः

पाठ्यक्रमान्तर्गतः उपयोगः, संगणक-code-निर्माणं विना, छात्राणां पाठ्यक्रमपूर्व-अपेक्षाणां अधिकांशं अतिक्रान्तवान्। महान् परिवर्तनः outline-निर्माणे आसीत्: पाठ्यक्रमात् पूर्वं उपयोगः %18 आसीत्, पाठ्यक्रमे %91 अभवत्।

छात्राणां समग्रानुभवः

छात्राणां %68 इत्येतैः GenAI-सहायितं लेखनकार्यं पारम्परिकलेखनकार्यैः तुलनायां समग्रतया सकारात्मकम्, %32 इत्येतैः नकारात्मकम् इति मूल्याङ्कितम्।

सूचना-अन्वेषणं सकारात्मकानुभवं निवेदितवतां छात्राणां सह सर्वाधिकं संयुक्ततया दृश्यते स्म। विपरीततः outline-निर्माण, विचारोत्पादन, GenAI-आधारित-500-शब्दात्मक-essay-निर्माण, साहित्यसमीक्षा इत्यादिषु कार्येषु नकारात्मकानुभवं निवेदितवतां छात्राणां प्रतिशतः अधिकः आसीत् इति केचन उपसमूहाः आसन्।

एताः तुलनाः कारणात्मकाः न सन्ति। उदाहरणतः “outline-निर्माणेन नकारात्मकानुभवः जातः” इति निष्कर्षः एतेभ्यः दत्तांशेभ्यः न ग्राह्यः; केवलं द्वयोः स्वप्रतिवेदन-श्रेण्योः तेष्वेव छात्रेषु सहदर्शनप्रवृत्तिः निवेदिता।

आत्मविश्वासः ज्ञानलाभाश्च

Figure 2 छात्राणां GenAI-अन्तःक्रियासम्बद्धं स्वप्रतिवेदितम् आत्मविश्वासं ज्ञानलाभांश्च दर्शयति। महत्तमः विकासः prompt-engineering-कौशले आत्मविश्वासे तथा prompt literacy-ज्ञानस्य वृद्धौ दृश्यते स्म।

GenAI bias-परिचयः, तस्य तन्त्रस्य अवबोधः, केचन नैतिकक्षेत्राश्च न्यूनतरलाभ-निवेदिताः विषयाः आसन्। लेखकाः अस्य एकं भागं छात्राणां पूर्वज्ञानस्य कारणेन, अन्यं भागं पाठ्यक्रमे एतेषु विषयेषु सीमित-अभ्यासस्य कारणेन व्याख्यायन्ति।

मुख्यलेखस्य Figure 2-चित्रे सर्वाणि यथार्थ-मध्यमूल्यानि संख्यालेबलेन न दत्तानि; अतः Verianla स्तम्भोन्नतिभ्यः नूतनानि निश्चितमूल्यानि न निर्माति।

भविष्ये GenAI-उपयोगेच्छा

18 छात्राः (%82) भविष्ये GenAI-लेखनसाधनानि उपयोक्तुं योजना अस्ति इति निवेदितवन्तः। भविष्योपयोगेच्छां निवेदितवतां छात्राणां %78 GenAI-सहायितकार्ये समग्रतया सकारात्मकानुभवम्, %22 नकारात्मकानुभवं च प्राप्तवन्तः।

सकारात्मकानुभवयुक्तानां छात्राणां %93 भविष्ये GenAI उपयोक्तुं योजना अस्ति इति निवेदितवन्तः। आरम्भे GenAI न उपयोक्तुमिच्छन्ति इति उक्तवतां चतुर्णां छात्राणां अर्धभागः पाठ्यक्रमान्ते भविष्ये उपयोगं चिन्तयति इति निवेदितवान्।

Prompt literacy

छात्राणां %82 इत्येतैः prompt-engineering-कौशलेषु विकासः अनुभूतः इति निवेदितम्। मुक्तोत्तरेषु prompt literacy-ं कार्यस्य सर्वाधिकमूल्यवान् लाभः इति चिनुतः छात्राः अपि आसन्।

अध्ययनस्य महत्त्वपूर्णः शैक्षिकसन्देशः अयं यत् उत्तम-prompt-निर्माणं एकवारं आदेशलेखनं नास्ति। अपेक्षितरूपं, स्रोतः, विवरणस्तरं, व्यापकतां वा प्राप्तुं अधिकांश-छात्रैः प्रथम-prompt संशोधितव्यः अभवत्।

Prompt-परिवर्तनानां सफलता

एषा सारणी prompt परिवर्तितवतां छात्राणां सफलतादरं एकैक-परिवर्तनसम्भावनारूपेण न दर्शयति। Figure 4 इत्यस्य द्वे प्रतिशत-श्रृङ्खले भिन्न-सर्वेक्षणोत्तराणि संक्षिपतः। तथापि बिब्लियोग्राफी छात्राणां GenAI-निष्पत्तौ कठिनतम-सत्यापनक्षेत्रेषु एकम् इति स्पष्टतया दृश्यते।

वैज्ञानिकयथार्थतायां छात्रमूल्याङ्कनम्

छात्राः GenAI-जनित-essay-नाम् वैज्ञानिकयथार्थतां सरासरं 3,2/5 इति मूल्याङ्कितवन्तः। मापनक्रमः 1 = “highly inaccurate” तः 5 = “highly accurate” पर्यन्तं परिभाषितः आसीत्। लेखकाः एतत् फलम् GenAI-निष्पत्तिषु स्रोत-विषयवस्तु-सत्यापनस्य अद्यापि आवश्यकता अस्ति इति दर्शकफलरूपेण चर्चयन्ति।

छात्रचिन्ताः कथं परिवर्तिताः?

सारण्याः प्रथमौ प्रतिशतस्तम्भौ एकस्यैव प्रश्नस्य द्वयोः कालबिन्द्वोः प्रत्यक्ष-prevalence-मापनं न स्तः। प्रथमस्तम्भः पाठ्यक्रमपूर्वं निर्दिष्टाः चिन्ताः, द्वितीयस्तम्भः पाठ्यक्रमकालीन-नकारात्मकानुभवे निर्दिष्टाः श्रेण्यः दर्शयति। अतः उदाहरणतः %82 तथा %27 इति मूल्ये प्रत्यक्षतया “plagiarism-चिन्ता %82 तः %27 प्रति न्यूनीकृता” इति न व्याख्येये। परिवर्तनदिशा पृथक् Q19-पदस्य median-श्रेण्या दत्ता, plagiarism-चिन्तायाः एषा दिशा वृद्धिरेव।

सृजनशीलतासम्बद्धा चिन्ता

केचन छात्राः अवदन् यत् GenAI-प्रस्तावितभाषा लेखनरूपं च स्वशैलीं प्रभावितुं शक्नोति, तथा AI-जनित-उदाहरणपाठं एकवारं दृष्ट्वा तस्मात् स्वतन्त्रतया लिखितुं कठिनं भवितुं शक्नोति। लेखकाः 2023 तः 2024 पर्यन्तं छात्रदृष्टौ केवलं कार्यक्षमता-कौतूहलात् GenAI-सीमाः, सत्यापनावश्यकता, सृजनशीलतायां सम्भावितप्रभावांश्च अधिकं समालोचनात्मकतया मूल्याङ्कयितुं प्रवृत्तिं निर्दिशन्ति।

Fall 2023 तथा Fall 2024 भिन्नौ छात्र-cohort स्तः। अतः वर्षयोः प्रतिशताङ्काः तेष्वेव व्यक्तिषु कालक्रमेण जातं longitudinal-परिवर्तनम् इति न व्याख्येयाः।

2023 तथा 2024 मध्ये अन्वेषणात्मकतुलना

2024 मध्ये GenAI-सहायितकार्ये समग्रतया नकारात्मकानुभवं निवेदितवतां छात्राणां प्रतिशतः %32 आसीत्, पूर्वस्य 2023-अध्ययनस्य %22 इत्यस्मात् अधिकः। भविष्यपाठ्यक्रमेषु GenAI अपेक्षया विषयाध्ययने अधिकं ध्यानं दातव्यम् इति अनुशंसितवतां प्रतिशतः %9 तः %27 पर्यन्तं वर्धितः।

लेखकाः एतत् परिवर्तनं छात्रैः GenAI-स्य अधिक-समालोचनात्मक-यथार्थवादी-मूल्याङ्कनस्य आरम्भेन सम्बद्धं कुर्वन्ति। परन्तु एतत् द्वयोः वर्षयोः मध्ये नियंत्रितं वा matched-cohort-प्रयोगं वा नास्ति।

अध्ययनस्य बलस्थानानि

• GenAI-उपयोगस्य प्रत्यक्षं रसायन/जैवरसायन-विषयशिक्षणे स्थापना।
• केवलम् उपयोग-आवृत्तेः न, अपितु उपयोगिता, पूर्वपरिचयः, विश्वासः, गोपनीयता, कार्यानुकूलता, निष्पत्तिगुणवत्ता इत्यादीनां स्वीकारकारकाणां परीक्षणम्।
• बन्द-परिमाणात्मक-उत्तराणां मुक्त-छात्रटिप्पणीभिः सह संयुक्तमूल्याङ्कनम्।
• गुणात्मक-code-करणे Cohen's κ द्वारा code-कर्तृ-अन्तरविश्वसनीयतायाः परीक्षणम्।
• AI-जनितपाठस्य सत्यापनं छात्रस्य स्वलेखनेन पुनःसंस्कारं च कार्यस्य अनिवार्यभागरूपेण करणम्।
• prompt literacy-ं नैतिक-जागरूकता-सूचना-सत्यापनयोः सह विचारणम्।

अध्ययनस्य सीमाः

• एकस्मिन् University of Michigan-जैवरसायनपाठ्यक्रमे आधारितम्।
• विश्लेषणे केवलं 22 छात्राः भागं गृहीतवन्तः।
• भागग्रहणं स्वैच्छिकम्; GenAI प्रति अधिकरुचियुक्ताः छात्राः selection bias उत्पादयितुं शक्नुवन्ति।
• मुख्यदत्तांशस्रोतः स्वप्रतिवेदन-सर्वेक्षणानि; निवेदितः विश्वास-ज्ञान-वृद्धिः वास्तविकव्यवहारस्य वा objective-अधिगम-वृद्धेः समानः नास्ति।
• नियंत्रणसमूहः नास्ति।
• AI-उपयोक्तारः अनूपयोक्तारश्च छात्राः randomize न कृताः।
• कार्यं अल्पकालिकं सीमितव्याप्तिकं च; दीर्घकालिककौशलविकासः न मूल्याङ्कितः।
• भागग्रहणकर्तारः उच्चस्तरीय-स्नातकाः प्रारम्भिक-स्नातकोत्तर-छात्राश्च; अन्यशिक्षास्तरेषु प्रत्यक्षं सामान्यीकर्तुं न शक्यते।
• विभिन्न-GenAI-साधनानां प्रत्युत्तरयथार्थता मानकीकृत-सामान्य-benchmark द्वारा न तुलिता।

अध्ययनेन समर्थिताः निष्कर्षाः

• अस्मिन् पाठ्यक्रमसन्दर्भे अधिकांश-छात्राः GenAI सह अधिकम् अन्तःक्रियां कृतवन्तः।
• छात्राः prompt-engineering-विश्वासे prompt literacy च स्वप्रतिवेदित-वृद्धिं निर्दिष्टवन्तः।
• अधिकांश-छात्राः भविष्ये GenAI-लेखनसाधनानि उपयोक्तुं योजना कुर्वन्ति।
• साधन-उपयोगे उपयोगिता पूर्वपरिचयश्च; साधन-अनुशंसायां कार्यानुकूलता, गुणवत्ता, विश्वासः, गोपनीयता च महत्त्वपूर्णाः कारकाः।
• बिब्लियोग्राफी-यथार्थता पर्याप्त-विषयगाम्भीर्यं च GenAI-सहायित-वैज्ञानिकलेखने महत्त्वपूर्णकठिनतारूपेण अवशिष्टे।
• छात्राः GenAI-सम्बद्धेषु नैतिक, पर्यावरणीय, शैक्षिक-सत्यनिष्ठा, सृजनशीलता-प्रभावेषु समालोचनात्मकचिन्ताः विकसितवन्तः।

अध्ययनेन असमर्थिताः निष्कर्षाः

• GenAI छात्राणां जैवरसायनज्ञानं कारणरूपेण वर्धयति इति न प्रमाणितम्।
• GenAI-उपयोगेन परीक्षायाः वा प्रयोगशालायाः कार्यदक्षता वर्धते इति न मापितम्।
• U-M GPT ChatGPT-तः तांत्रिकतया अधिकयथार्थम् इति न दर्शितम्।
• ChatGPT U-M GPT-तः शैक्षिकतया अधिकप्रभावी इति न दर्शितम्।
• छात्राणां स्वप्रतिवेदित-विश्वासवृद्धिः objective-कौशलाङ्कस्य समाना नास्ति।
• फलानि सर्वेषु रसायनछात्रेषु सर्वेषु विश्वविद्यालयेषु वा सामान्यीकर्तुं न शक्यन्ते।
• लेखे नवीनं transformer model न निर्मितं, transformer-रचनानां रासायनिककार्य-कार्यदक्षता benchmark न कृता।

नैतिकसमितिः सूचितसम्मतिश्च

University of Michigan Health Sciences and Behavioral Sciences Institutional Review Board इत्यनेन अध्ययनं IRB-निरीक्षणात् मुक्तम् इति निर्णीतम्। protocol-संख्या HUM00245013 अस्ति। अध्ययनभागग्रहणकर्तृभ्यः सर्वेभ्यः सूचितसम्मतिः प्राप्ता।

हितसंघर्षः

University of Michigan इत्यस्य अध्ययनप्रयुक्त-प्रौद्योगिकीषु एकेन सम्बद्धे LearningClues मध्ये वित्तीयहितम् अस्ति। Kevyn Collins-Thompson तस्य प्रौद्योगिकेः एकस्य सह-आविष्कारकः LearningClues, Inc.-इत्यस्य अंशस्वामी च अस्ति। भागग्रहणकर्तृभ्यः अयं हितसंघर्षः सूचितः, Collins-Thompson सूचितसम्मति-प्रक्रियायां प्रत्यक्षं न भागं गृहीतवान्, तथा University of Michigan Institutional Conflict of Interest Committee इत्यनेन 3 April 2024 दिनाङ्के हितसंघर्ष-प्रबन्धनयोजना अनुमोदिता।

भावी अनुसन्धानम्

लेखकाः बृहत्तरनमूनैः सत्यापनं, AI सहितं AI-विना च सूचना-साक्षरतायाः तुलना, GenAI-स्य दीर्घकालिक-अधिगम-कौशलविकासयोः प्रभावमूल्याङ्कनं, शैक्षिक-सत्यनिष्ठा-व्यवहारस्य अधिकप्रत्यक्षपरीक्षणं, विभिन्नविषयान् समावेशयन्ति अध्ययनानि च अनुशंसन्ति।

स्रोतः तथा विधिविषयक टिप्पणी

मूल-अध्ययनम्: Integrating AI Literacy in Chemistry Graduate Education: Harnessing the Power of Transformer-Based Models.

लेखकाः: Yulia V. Sevryugina; Kevyn Collins-Thompson; Nils G. Walter.

सम्पर्कलेखकः: Yulia V. Sevryugina.

संस्था 1: Taubman Health Sciences Library, University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA.

संस्था 2: School of Information, University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA.

संस्था 3: Department of Electrical Engineering and Computer Science, College of Engineering, University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA.

संस्था 4: Department of Chemistry, University of Michigan, Ann Arbor, Michigan, USA.

पत्रिका: AI in Education.

प्रकाशकः: MDPI, Basel, Switzerland.

खण्ड / संख्या / लेखः: 2(2), 14.

DOI: 10.3390/aieduc2020014.

लेखप्रकारः: peer-reviewed Article; लघुनमूनायुक्तः अन्वेषणात्मकः/proof-of-concept शैक्षिक-अध्ययनः।

दिनाङ्काः: प्राप्तिः 15 January 2026; revision 07 March 2026; स्वीकृतिः 13 April 2026; प्रकाशनम् 04 May 2026.

अनुज्ञप्तिः: Creative Commons Attribution (CC BY).

अध्ययनकालः: Fall 2024.

पाठ्यक्रमः: Biol/Chem 455/505 — Nucleic Acids Biochemistry—The RNA (and DNA) World Within.

नमूना: पाठ्यक्रमे पञ्जीकृताः 25 छात्राः; विश्लेषणे 22 स्वैच्छिक-छात्राः (%88 प्रत्युत्तरदरः)।

शीर्षक–नमूना टिप्पणी: मूलशीर्षके “Graduate Education” इति पदप्रयोगः अस्ति, किन्तु विश्लेषणसमूहस्य केवलं 5 (%23) स्नातकोत्तर-छात्राः; अन्ये भागग्रहणकर्तारः स्नातक-छात्राः। अतः परिणामाः केवल-स्नातकोत्तर-छात्रनमूना इति न वर्णनीयाः।

दत्तांशसंग्रहः: पूर्वोत्तर-सर्वेक्षणम्; बन्द-मुक्तप्रश्नाः।

परिमाणात्मकविश्लेषणम्: वर्णनात्मकविश्लेषणम्; SPSS version 30.

गुणात्मकविश्लेषणम्: आगमनात्मक-code-करणम्; समुचितश्रेणीषु द्वयोः code-कर्त्रोः Cohen's κ; स्वीकार्य-सहमति-सीमा κ ≥ 0,70.

नैतिकता: University of Michigan Health Sciences and Behavioral Sciences Institutional Review Board; IRB oversight-तः मुक्तम्, HUM00245013.

सम्मतिः: सर्वेभ्यः भागग्रहणकर्तृभ्यः सूचितसम्मतिः प्राप्ता।

वित्तपोषणम्: Center for Academic Innovation at the University of Michigan, Ann Arbor.

दत्तांशप्राप्यता: स्रोतस्य Data Availability Statement विभागः Chemistry Librarian Lecture स्रोतं निर्दिशति। Supplementary Materials मध्ये bibliometric analysis, कार्यनिर्देशाः, सर्वेक्षणसाधनम्, दत्तांशविश्लेषण-कार्यपत्रम्, Figure S1 तथा Tables S1–S15 सन्ति इति निर्दिष्टम्। लेखः व्यक्तिगतस्तरस्य कच्चे छात्र-सर्वेक्षण-उत्तराणि खुले दत्तांशसञ्चये प्रकाशितानि इति न वदति।

हितसंघर्षः: University of Michigan इत्यस्य LearningClues, Inc. मध्ये वित्तीयहितम् अस्ति। Kevyn Collins-Thompson सम्बन्धितप्रौद्योगिकेः एकस्य सह-आविष्कारकः LearningClues, Inc.-इत्यस्य अंशस्वामी च अस्ति। University of Michigan द्वारा हितसंघर्ष-प्रबन्धनयोजना कार्यान्विता।

लेखकयोगदानानि: अवधारण Yulia V. Sevryugina तथा Nils G. Walter; methodology Yulia V. Sevryugina, Kevyn Collins-Thompson तथा Nils G. Walter; software Kevyn Collins-Thompson; validation तथा formal analysis Yulia V. Sevryugina; resources त्रयः लेखकाः; original draft Yulia V. Sevryugina; review-editing त्रयः लेखकाः; visualization तथा supervision Yulia V. Sevryugina; project management Yulia V. Sevryugina तथा Nils G. Walter; funding acquisition त्रिभिः लेखकैः कृतम्।

मूलपद्धतिसीमा: एकः पाठ्यक्रमः, 22 भागग्रहणकर्तारः, स्वैच्छिकभागग्रहणम्, मुख्यतया स्वप्रतिवेदन-दत्तांशः, अल्पकालः, नियंत्रणसमूहस्य अभावश्च परिणामानां कारणात्मकं विस्तृतजनसंख्यायां सामान्यीकरणयोग्यं च व्याख्यानं सीमितं कुर्वन्ति।

Figure 1 व्याख्याटिप्पणी: लेखस्य सारः विश्वासं विशेषतया बलवत्तरं मानदण्डम् इति निर्दिशति। तथापि मुख्यपाठे Figure 1 च साधन-अनुशंसायां सर्वाधिकं code-कृतः कारकः कार्यानुकूलता (%41), ततः निष्पत्तिगुणवत्ता (%36), उपयोगिता विश्वासश्च (%23 प्रत्येकम्) इति दृश्यते। अतः विश्वासः केन्द्रीयः कारकः, किन्तु Figure 1 मध्ये एकाकी सर्वाधिक-सांख्यिक-अनुशंसाश्रेणी नास्ति।

Platform-version टिप्पणी: ChatGPT, U-M GPT, U-M Maizey तथा LearningClues इत्येषां विशेषलक्षणवर्णनानि अध्ययनकालसम्बद्धानि। तीव्रपरिवर्तनशीलानां GenAI-उत्पादानां वर्तमानविशेषाः इति सामान्यीकर्तुं न युक्तम्।

Verianla पुनर्वर्णन-टिप्पणी: अयं पाठः मूल-अध्ययनस्य पूर्णानुवादः नास्ति। अनुसन्धानप्रश्नाः, शैक्षिकहस्तक्षेपः, छात्रनमूना, सर्वेक्षणविधिः, code-पद्धतिः, चित्र-सारणी-दत्तांशाः, परिणामाः, सीमाः, नैतिकसूचनाः, हितसंघर्षश्च संरक्षिताः; एतेषाम् आधारेण स्वतन्त्रः संस्कृतवैज्ञानिक-अधिगमस्तरः निर्मितः। छात्राणां प्रत्यक्ष-उद्धरणानि पुनःप्रकाशितानि न; तेषां विषयवस्तु केवलं वैज्ञानिकफलस्तरे व्याख्यातम्।