Бул изилдөө адамдын шилекейин ооз көңдөйүнөн тышкары анализдеп, вирустарды, бактерияларды, рак жана рактан тышкаркы оорулардын биомаркерлерин аныктоодо колдонулушу мүмкүн болгон ыкмаларды кеңири салыштырат. Каралган технологиялардын арасында полимеразалык чынжыр реакциясы (PCR), илмек аркылуу изотермалдык амплификация (LAMP), масс-спектрометрия, ELISA жана башка immunoassay ыкмалары, электрохимиялык сенсорлор, Raman жана беттик күчөтүлгөн Raman чачыроосуна (SERS) негизделген системалар бар. Изилдөөнүн салыштырма баалоолору аналитикалык көрсөткүчтө төмөн аныктоо чеги жалгыз өзү жетишсиз экенин; клиникалык колдонуу үчүн сезгичтик, өзгөчөлүк, AUC, кайталануучулук, үлгү матрицасы, чыгым, көчмөлүк жана стандартташтыруу бирге каралышы керектигин көрсөтөт.

Серепте кортизол ар башка аналитикалык ыкмалардын аныктоо чектерин жалпы бир аналит аркылуу салыштыруу үчүн модель биомаркер катары колдонулган. Булактын кыскача баяндамасында электрохимиялык платформалар үчүн геометриялык орточо аныктоо чеги 11 pM, вольтамметриялык ыкмалар үчүн болжол менен 6 pM, immunoassay негизиндеги ыкмалар үчүн 39,1 pM жана масс-спектрометрия негизиндеги ыкмалар үчүн 171 pM деп берилген. Бирок бул маанилер бардык шилекей биомаркерлери же бардык клиникалык абалдар бирдей көрсөткүч тартибине ээ дегенди билдирбейт; серептин өзү биомаркердин түрү, үлгүнүн өзгөчөлүктөрү жана колдонулган статистикалык ыкма жыйынтыктарды олуттуу өзгөртө аларын баса белгилейт.

Рак жана рактан тышкаркы биомаркер боюнча клиникалык изилдөөлөр салыштырылган 12-таблицада Direct SERS үчүн тең салмакталган тактык %87,4, SERS жана Raman тобу үчүн %86,6, ELISA үчүн %86,2, PCR үчүн %84,3 жана масс-спектрометрия үчүн %83,2 деп эсептелген. Бирок Direct SERS SERS/Raman классы менен түшүнүк жагынан жарым-жартылай дал келген ички категория болуп саналат; ошондуктан бул маанилерди бирдей протокол менен жүргүзүлгөн көз карандысыз клиникалык сыноолордун түз атаандаштыгы катары чечмелөөгө болбойт.

Эмне үчүн шилекей?

Шилекей антителолор, ферменттер, гормондор, белоктор, нуклеин кислоталары, метаболиттер жана микроорганизмдер сыяктуу ар түрдүү биологиялык компоненттерди камтыган татаал биологиялык суюктук. Серептин баштапкы идеясы — ушул молекулалык ар түрдүүлүк оорулар же инфекциялар менен байланышкан аналиттерди инвазивдүү эмес түрдө изилдөөгө мүмкүнчүлүк бериши мүмкүн.

Кан же ткандын биопсиясына салыштырмалуу шилекей үлгүсүн алуу жеңилирээк жана өзгөчө үлгү алуу кайталанышы керек болгон учурларда маанилүү практикалык артыкчылык бере алат. Изилдөө ошондой эле айрым жугуштуу оорулардын сценарийлеринде шилекей үлгүсүн бейтап өзү ала алышы персоналга болгон муктаждыкты жана жакын контактты азайта турган өзгөчөлүк экенин белгилейт. Бирок шилекей канды жөнөкөй көчүрүп бербейт. Белгилүү бир биомаркердин кандагы жана шилекейдеги деңгээлдеринин байланышы биомаркерден биомаркерге өзгөрүшү мүмкүн.

Аналитикалык көрсөткүч менен клиникалык көрсөткүч бирдей эмес

Серептин маанилүү салымдарынын бири — сенсор же тест канчалык төмөн концентрацияны өлчөй алары менен чыныгы бейтаптарды канчалык ийгиликтүү айырмалай аларынын айырмасын ачык көрсөтүшү. Аналитикалык изилдөөлөрдө негизги салыштыруу көрсөткүчү аныктоо чеги, башкача айтканда limit of detection (LOD) болсо, клиникалык изилдөөлөрдө сезгичтик, өзгөчөлүк жана ROC ийри сызыгынын астындагы аянт (AUC) алдыңкы орунга чыгат.

Өтө төмөн LOD, айрыкча төмөн концентрациядагы максаттарды аныктоодо артыкчылык берет; бирок өзү эле клиникалык диагностикалык ийгиликти кепилдебейт. Шилекейдин татаал матрицасы, спецификалык эмес байланышуу, сенсор бетинин булганышы, антителонун туруктуулугу, нанобөлүкчөлөрдүн агрегациясы, биомаркердин оору менен байланышы жана колдонулган статистикалык классификация ыкмасы сыяктуу көп фактор реалдуу көрсөткүчтү өзгөртө алат.

Вирустарды жана бактерияларды шилекейден аныктоо

Изилдөө вирустарды жана бактерияларды шилекейден аныктоодо PCR жана LAMP сыяктуу нуклеин кислотасын көбөйтүү ыкмаларынан электрохимиялык сенсорлорго, хемилюминесценция системаларына жана SERS негизиндеги платформаларга чейинки кең технологиялар тобун карайт. Бул изилдөөлөрдүн LOD маанилери CFU/mL, PFU/mL, көчүрмө саны, клетка/mL жана массалык концентрация сыяктуу ар башка бирдиктерде берилгендиктен авторлор бул топтун баары үчүн бирдиктүү орточо LOD эсептеген эмес. Бул тандоо маанилүү; ар башка физикалык чоңдуктарды бир санга айлантуу жаңылыш ыкма рейтингин түзүшү мүмкүн эле.

Серептеги визуалдык мисалдар шилекей диагностикасы классикалык лабораториялык түтүктөр менен гана чектелбестигин көрсөтөт. Zika вирусу үчүн RT-LAMP колдонмолорунда микрофлюидикалык картридждер, химиялык жол менен ысытылган көчмө түзүлүштөр, смартфон менен флуоресценция окуу жана үлгү даярдоо кадамдарын бир платформага бириктирген системалар каралган. SERS бөлүмүндө болсо SARS-CoV-2 белокторун immunoassay негизинде аныктоо, алтын наножылдыздар, микрофлюидикалык SERS системалары жана А тобундагы стрептококк үчүн lateral-flow/SERS комбинациялары көрсөтүлөт.

Масс-спектрометрия эмнени берет?

Масс-спектрометрия шилекейдеги белокторду жана метаболиттерди жогорку аналитикалык тандалмалуулук менен мүнөздөөгө мүмкүндүк берген күчтүү ыкмалардын үй-бүлөсү. Серепте суюктук хроматографиясы-масс-спектрометрия, MALDI жана MALDI-TOF негизиндеги ыкмалар менен рак, нейродегенеративдүү оорулар жана башка биомаркер колдонмолору каралат.

Бул ыкмалардын маанилүү күчү — көп сандагы молекулалардын түзүмдүк же массалык өзгөчөлүктөрүн деталдуу анализдей алуу. Анын ордуна аппараттын баасы, лабораториялык инфраструктура, үлгү даярдоо талабы жана адистешкен персоналдын муктаждыгы масс-спектрометрияны көчмө күнүмдүк тест платформаларынан башка позицияга жайгаштырат.

ELISA жана башка immunoassay ыкмалары

ELISA шилекей биомаркер изилдөөлөрүндө көптөн бери колдонулуп келе жаткан антиген-антитело негизиндеги ыкмалардын бири. Изилдөөдө классикалык ELISA менен катар нанобөлүкчөлөр аркылуу сигналды күчөтүү, lateral-flow форматтары жана ар башка immunoassay архитектуралары каралат.

Булакта классикалык 96 уячалуу ELISA үчүн 4–12 саатка жеткен анализ убактысы, үлгү жана реагент керектөөсү, ферменттик энбелгилердин айлана-чөйрө шарттарында активдүүлүгүн жоготушу жана антителолордун жарым-жартылай денатурациясы спецификалык эмес байланышууну көбөйтө алышы негизги чектөөлөр катары көрсөтүлөт. Нанотүзүмдөр сигналды күчөтүүгө жардам бергени менен, жаңы беттик химия жана нанобөлүкчө колдонуу агрегация жана кайталануучулук сыяктуу жаңы көзөмөл талаптарын жаратышы мүмкүн.

Электрохимиялык сенсорлор өзгөчөлөнгөн аймак

Электрохимиялык биосенсорлор серепте вольтамметрия, электрохимиялык импеданс спектроскопиясы (EIS), амперометрия жана башка электрдик окуу ыкмалары боюнча каралат. Рак жана рактан тышкаркы шилекей биомаркерлерине байланышкан аналитикалык изилдөөлөрдү топтогон 5-таблицада 38 изилдөө бар: 14ү вольтамметрия, 14ү EIS, 8и амперометрия жана 2си башка электрохимиялык ыкмалар катары классификацияланган.

EIS тобунда геометриялык орточо LOD 1,96 × 10⁻¹⁴ M, медианалык LOD болсо 2,35 × 10⁻¹⁵ M деп берилген. Бул маанилер серептин аналитикалык сезгичтик жагынан электрохимиялык платформаларга өзгөчө көңүл бурушунун себептеринин бири. Бирок аналитикалык сенсор сезгичтиги менен клиникалык диагностикалык ийгилик бирдей эмес; электроддун бети, биологиялык матрица таасирлери, спецификалык эмес адсорбция жана түзүлүштөр аралык стандартташтыруу реалдуу колдонууда өзүнчө чечилиши керек.

Кортизол эмне үчүн өзүнчө салыштырылган?

Өтө ар башка биомаркерлерди түз салыштыруу көйгөйүн азайтуу үчүн авторлор кортизолду жалпы модель аналит катары колдонушкан. Булактын кыскача баяндамасында электрохимиялык ыкмалардын геометриялык орточо LOD мааниси болжол менен 11 pM, immunoassay ыкмаларыныкы 39,1 pM жана масс-спектрометрия ыкмаларыныкы 171 pM деп берилет. Электрохимиялык ички топтордун ичинде вольтамметрия үчүн болжол менен 6 pM деңгээлинде геометриялык орточо LOD көрсөтүлгөн.

Бул салыштыруунун мааниси “электрохимия бардык диагностикалык колдонмолордо башка ыкмалардан жогору” деген эмес. Кортизол ыкмаларды жалпы аналитикалык негизде баалоо үчүн тандалган модель гана. Ар башка биомаркерлердин молекулалык касиеттери, физиологиялык концентрациялары жана оору менен байланыштары өзгөрөт.

SERS жана Raman спектроскопиясы

Raman спектроскопиясы молекулалардын термелүү касиеттеринен химиялык маалымат алат; бирок табигый Raman чачыроосу алсыз сигнал түзөт. Беттик күчөтүлгөн Raman чачыроосу металл нанотүзүмдөрүнө жакын электромагниттик күчөтүүнү колдонуп Raman сигналын олуттуу көбөйтүүгө багытталган.

Серепте SERSтин антитело колдонгон форматтары менен катар түз биологиялык үлгү спектрлеринен классификация жүргүзгөн ыкмалар да каралат. Direct SERSтин маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири — айрым дизайндарда антителого муктаж болбой молекулалык спектрдик белгилерди колдоно алышы. Бул антителолордун партиялык өзгөрмөлүүлүгү, муздак чынжыр жана туруктуулук сыяктуу көйгөйлөрүн азайтуу мүмкүнчүлүгүн берет.

Ошентсе да изилдөө SERSтин клиникалык колдонмолорунда стандартташтыруу дагы эле маанилүү көйгөй экенин баса белгилейт. Өлчөө чекиттеринин саны, лазер толкун узундугу, лазер кубаттуулугу, экспозиция убактысы, нанобөлүкчө өзгөчөлүктөрү жана көзөмөлсүз агрегация ар башка лабораторияларда жыйынтыктарды өзгөртө алат. Ошондуктан күчтүү AUC маанилерин кең клиникалык колдонууга даярдык далили катары түз чечмелөөгө болбойт.

Клиникалык ыкмаларды салыштыруу

Рак жана рактан тышкаркы биомаркерлерди камтыган клиникалык изилдөөлөр жыйынтыкталган 12-таблица ыкмаларды орточо сезгичтик, өзгөчөлүк, медианалык маанилер, AUC жана тең салмакталган тактык боюнча салыштырат. Таблицага ылайык Direct SERS %87,4 менен эң жогорку тең салмакталган тактыкка ээ. SERS жана Raman тобу %86,6, ELISA %86,2, PCR %84,3 жана масс-спектрометрия %83,2 деп берилген.

12-таблицада Direct SERS үчүн орточо сезгичтик %84,1 жана орточо өзгөчөлүк %90,7; SERS жана Raman тобу үчүн тиешелүүлүгүнө жараша %83,6 жана %89,6; ELISA үчүн %88,3 жана %84,1; PCR үчүн %84,9 жана %83,8; масс-спектрометрия үчүн %78,8 жана %87,5 деп берилген. Direct SERSтин орточо AUC мааниси 0,96. Ошол эле таблицада SERS жана Raman үчүн AUC 0,94, ELISA үчүн 0,89, PCR жана масс-спектрометрия үчүн 0,84 деп берилет.

Бул салыштыруунун маанилүү методологиялык чеги бар: изилдөө клиникалык сезгичтик жана өзгөчөлүк орточолорун эсептегенде үлгү көлөмдөрүн салмак катары колдонгон эмес. Мындан тышкары 40тан аз катышуучусу бар же сезгичтик/өзгөчөлүктү бир маанинин ордуна аралык катары билдирген изилдөөлөр айрым орточо эсептөөлөрдөн чыгарылган. Ар башка изилдөөлөрдүн ар башка ооруларды, биомаркерлерди жана статистикалык классификаторлорду колдонушу да ыкмалар ортосундагы айырмалар бир гана аппарат технологиясынан чыгат деген тыянакка жол бербейт.

Статистикалык модель да клиникалык жыйынтыкты өзгөртө алат

Серептин “Challenges and Outlook” бөлүмү бир эле биологиялык маалымат ар башка статистикалык анализдер менен ар башка клиникалык көрсөткүч бере аларына көңүл бурат. Берилген мисалдардын биринде табарсык рагын айырмалоодо генетикалык алгоритм менен сызыктуу дискриминант анализинин комбинациясы (GA-LDA) %90,9 сезгичтик жана %100 өзгөчөлүк берген, ал эми негизги компоненттер анализи (PCA) ошол эле салыштырууда %74,6 сезгичтик жана %97,2 өзгөчөлүк берген.

Биомаркердин өзү да жок дегенде өлчөө платформасындай маанилүү. Серепте бир эле qPCR ыкмасы менен уйку безинин рагы үчүн ген негизиндеги аныктоодо %96, mRNA негизиндеги аныктоодо болсо %71 сезгичтик билдирген изилдөөлөргө көңүл бурулат. Демек “кайсы аппарат жакшы?” деген суроо жалгыз жетишсиз; “кайсы биомаркер, кайсы оору, кайсы бейтап тобу жана кайсы анализ ыкмасы менен өлчөндү?” деген суроолорго да жооп керек.

Түркия үчүн эмнени билдирет?

Булак изилдөө Түркияга тиешелүү бейтап маалыматтарын, саламаттык сактоо системасынын чыгымын же улуттук диагностика инфраструктурасынын анализин бербейт. Ошондуктан серептен Түркия үчүн түз клиникалык артыкчылык же чыгым-эффективдүүлүк жыйынтыгын чыгарууга болбойт. Бирок изилдөө көрсөткөн жалпы техникалык алкак; инвазивдүү эмес үлгү алуу, көчмө электрохимиялык системалар, тез молекулалык тесттер жана стандартташтырууга мүмкүн болсо SERS негизиндеги платформалар сыяктуу изилдөө багыттарын жергиликтүү клиникалык валидация жагынан карап чыгууга болорун көрсөтөт.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Шилекей вирустар, бактериялар, белоктор, нуклеин кислоталары, гормондор жана метаболиттер сыяктуу ар түрдүү максаттарды изилдөөгө мүмкүн болгон татаал жана оңой алынуучу биологиялык суюктук.
• PCR, LAMP, ELISA, масс-спектрометрия, электрохимиялык ыкмалар жана SERS/Raman платформалары шилекей анализинде ар башка артыкчылык жана чектөөлөргө ээ.
• Аналитикалык LOD менен клиникалык сезгичтик, өзгөчөлүк жана AUC ар башка көрсөткүч өлчөмдөрү.
• Кортизол жалпы аналит катары каралган салыштырууда электрохимиялык ыкмалар төмөн пикомолярдык деңгээлде LOD маанилерин көрсөткөн.
• 12-таблица камтыган клиникалык изилдөөлөрдө Direct SERS, SERS/Raman жана ELISA жогорку тең салмакталган тактык маанилерин көрсөткөн.
• Электрохимиялык жана SERS негизиндеги платформалардын көчмөлүгү, сезгичтиги жана көп анализ потенциалы көңүл бурууга арзыйт; бирок матрица таасири, туруктуулук жана стандартташтыруу көйгөйлөрү уланууда.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Сереп бир эле шилекей тести кан же ткандын биопсиясынын бардык колдонуу багыттарын алмаштыра аларын көрсөтпөйт.
• Ыкманын төмөн LOD маанисине ээ болушу ал автоматтык түрдө эң жогорку клиникалык диагностикалык тактыкка ээ экенин далилдебейт.
• Direct SERS таблицада жогорку AUC жана тең салмакталган тактык көрсөткөнү ыкма бүгүн бардык ооруканаларда колдонууга даяр жана стандартташкан дегенди билдирбейт.
• Сереп жаңы бейтап когортунда перспективдүү клиникалык валидация жүргүзгөн эмес.
• Ар башка оорулар, биомаркерлер жана үлгү көлөмдөрү боюнча алынган жыйынтыктарды бирдиктүү универсалдык ыкма рейтинги катары чечмелөөгө болбойт.
• Изилдөө Түркиядагы клиникалык колдонуу, чыгым-эффективдүүлүк же жөнгө салуучу шайкештик боюнча түз маалымат бербейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Серептин түзүмү

Изилдөө шилекейдеги биомаркерлерди жана патогендерди аныктоо боюнча кеңири жарыялар топтомун панорамалык түрдө бириктирет. Аналитикалык изилдөөлөр үчүн негизинен LOD, аналитикалык диапазон, recovery, салыштырмалуу стандарттык четтөө жана анализ убактысы сыяктуу көрсөткүчтөр; клиникалык изилдөөлөр үчүн сезгичтик, өзгөчөлүк жана AUC маанилери жыйналган.

Кыскача баяндамада 149 аналитикалык макаланын LOD маанилери жана 118 клиникалык изилдөөдөн сезгичтик, өзгөчөлүк жана айрым учурларда AUC маанилери таблицага киргизилгени айтылат. Бирок макаланын кийинки бөлүмдөрүндө клиникалык изилдөө сандары ар башка ички топтор жана эсептөөлөр үчүн ар башка көрсөтүлгөн. Ошондуктан 118 саны бардык таблицалар үчүн бирдиктүү жана кайталанбаган акыркы клиникалык үлгү саны катары чечмеленбеши керек.

Вирустар жана бактериялар

Вирус жана бактерия бөлүмү PCR, LAMP, электрохимиялык, SERS, хемилюминесценция жана башка платформаларды аналитикалык жана клиникалык жактан карайт. Аналиттер жана өлчөө бирдиктери абдан айырмалангандыктан бул топтун баары үчүн бирдиктүү орточо LOD чыгарылган эмес. Бул методологиялык тандоо PFU/mL менен CFU/mL же молекулалык көчүрмө санын жасалма түрдө бир шкалага мажбурлоодон качат.

Изилдөөдөгү сүрөттөр молекулалык көбөйтүүгө негизделген тесттерди микрофлюидикалык системалар жана мобилдик окуу түзүлүштөрү менен бириктирүүгө болорун; SERS платформаларында металл нанотүзүмдөрү сигналды күчөтүү үчүн колдонулушу мүмкүн экенин көрсөтөт. Бирок бул мисалдар ар башка изилдөө топторунун ар башка максаттарда жасаган иштери жана бир стандартташкан клиникалык сыноо сериясы эмес.

Рак жана рактан тышкаркы биомаркерлер

Масс-спектрометрия бөлүмүндө протеомикалык жана метаболомикалык максаттар; immunoassay бөлүмүндө ELISA жана анын туундулары; электрохимиялык бөлүмдө вольтамметрия, EIS жана амперометрия; оптикалык бөлүмдө болсо негизинен SERS жана Raman менен кошо көптөгөн ыкмалар салыштырылган.

Электрохимиялык изилдөөлөрдүн аналитикалык LOD маанилери көп мисалда абдан төмөн деңгээлге жеткени менен, клиникалык 12-таблицада “башка ыкмалар” тобуна кирген электрохимиялык клиникалык изилдөөлөрдүн орточосу ошол деңгээлде жогору көрүнбөйт. Бул айырма аналитикалык сенсор көрсөткүчү клиникалык классификация көрсөткүчүнө автоматтык айланбай турганын көрсөткөн макаланын эң үйрөтүүчү жактарынын бири.

Кортизол салыштыруусу

Кортизол боюнча аналитикалык салыштырууда булак электрохимиялык ыкмалар үчүн болжол менен 11 pM геометриялык орточо LOD билдирет. Вольтамметрия ички тобунун геометриялык орточо LOD мааниси болжол менен 6,25 × 10⁻¹² M деңгээлде. Электрохимиялык импеданс спектроскопиясы үчүн 7-таблицада 2,10 × 10⁻¹¹ M геометриялык орточо, 4,41 × 10⁻¹¹ M медианалык маани берилген. Масс-спектрометрия жана immunoassay топторунун булак кыскача баяндамасындагы геометриялык орточо LOD маанилери тиешелүүлүгүнө жараша 171 pM жана 39,1 pM.

Бул маалыматтар аналитикалык сезгичтик боюнча маанилүү салыштыруу бергени менен, сереп өлчөө технологиясы жалгыз аныктоочу эмес экенин ачык көрсөтөт. Кортизолдон башка ар башка максаттуу молекулалар үчүн антителонун аффинитети, молекула өлчөмү, матрицадагы концентрация, беттик химия жана алдын ала иштетүү талаптары өзгөрүшү мүмкүн.

12-таблицанын клиникалык жыйынтыктары

12-таблица рак жана рактан тышкаркы биомаркер изилдөөлөрүнүн гана жыйынтыгы; вирус жана бактерия изилдөөлөрүн камтыбайт. Мындан тышкары Direct SERS сабы кеңири SERS/Raman тобу менен дал келгендиктен, саптарды бири-биринен толугу менен көз карандысыз изилдөө топтору катары кароого болбойт.

Чектөөлөр

Авторлор клиникалык изилдөөлөрдүн үлгү көлөмдөрү гетерогендүү экенин жана сезгичтик/өзгөчөлүк орточолору эсептелгенде үлгү көлөмүнө жараша салмактоо жасалбаганын билдиришет. Ар башка изилдөөлөрдө PCA, LDA, GA-LDA, параметрдик эмес тесттер жана башка көп өзгөрмөлүү анализдер колдонулушу да ыкмалар ортосундагы көрүнгөн көрсөткүч айырмаларына салым кошушу мүмкүн.

Сереп ошондой эле биомаркер тандоосу салыштырууларга олуттуу таасир этиши мүмкүн экенин кабыл алат. Ошондуктан изилдөө классикалык мааниде бир жалпы эффект өлчөмүн эсептеген мета-анализ эмес. Ал көп сандагы аналитикалык жана клиникалык изилдөөлөрдө билдирилген көрсөткүч маанилерин бириктирген кеңири салыштырма сереп.

Булактын ичинде айрым сандык жана редакциялык шайкешсиздиктер да бар. Жалпы клиникалык изилдөө сандары ар башка бөлүмдөрдө ар башка берилген, кортизол анализиндеги жарыя саны 28 жана 29 деп эки формада кездешет. 12-таблицадагы AUC маанилери менен кыскача жана жыйынтык бөлүмдөрүндөгү айрым AUC сүйлөмдөрү толук дал келбейт. Мындан тышкары электрохимиялык жана масс-спектрометрия ыкмаларынын RSD маанилерине байланышкан сөздүк салыштыруу ошол эле сүйлөмдө берилген %9 жана %2,5 сандары менен математикалык жактан шайкеш эмес. Ошондуктан бул макалада так сандык салыштыруулар үчүн мүмкүн болушунча түз таблица уячаларындагы маанилер тандалган.

Булак жана Ыкма Эскертүүсү

Булак изилдөө: Dyussupova, A.; Ilyas, A.; Boranova, A.; Shevchenko, Y.; Terzapulo, X.; Seitkali, A.; Gaipov, A.; Filchakova, O.; Bukasov, R. “Extraoral Detection of Biomarkers and Pathogens in Saliva: Comprehensive, Panoramic Review.” Biosensors, 2026, 16(6), 345.

DOI:10.3390/bios16060345

Жарыя түрү жана рецензиялоо абалы: Изилдөө Biosensors журналында жарыяланган кеңири сереп; preprint эмес. Макала 14-апрель 2026да алынган, 26-май 2026да кайра каралган, 2-июнь 2026да кабыл алынган жана 19-июнь 2026да жарыяланган.

Лицензия: Макала Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы менен ачык жеткиликтүүлүктө жарыяланган.

Каржылоо: Изилдөө Nazarbayev University Collaborative Research Program 2024–2026 алкагында, 211123CPR1603 шилтеме номери менен колдоого алынган.

Маалымат абалы: Авторлор бул серептин алкагында жаңы эксперименттик маалымат түзүлгөн эмес деп билдиришет. Макаладагы сандык баалоолор каралган мурдагы жарыяларда билдирилген аналитикалык жана клиникалык көрсөткүчтөрдү топтоо жана салыштырууга негизделген.

Методологиялык чек: Бул изилдөө жаңы бейтап когортун, рандомизацияланган клиникалык изилдөөнү же перспективдүү диагностикалык сыноону сунуштабайт. Жыйынтыктар ар башка ооруларды, биомаркерлерди, үлгү көлөмдөрүн жана статистикалык анализдерди колдонгон жарыялардын салыштырма синтези. Ошондуктан таблицалар адабиятта билдирилген ыкма көрсөткүчтөрүн жыйынтыктайт; бир жалпы протокол боюнча өткөрүлгөн түз клиникалык салыштыруу эмес.

Булак ичиндеги шайкешсиздик тууралуу эскертүү: Макаланын ар башка бөлүмдөрүндө жалпы клиникалык изилдөө сандары, кортизол боюнча аналитикалык изилдөө сандары, айрым AUC маанилери жана RSD салыштыруусу боюнча шайкешсиз билдирүүлөр бар. Бул мазмунда ошол шайкешсиздиктер жашыруун оңдолгон эмес; так сандык салыштырууларда мүмкүн болгон жерде түз булак таблицаларындагы маанилер негиз катары алынган.

Verianla Live маалымат булагы: Интерактивдүү тилке көрсөтүүсүндөгү тең салмакталган тактык маанилери изилдөөнүн 12-таблицасындагы жарыяланган маанилерден гана алынган. График үчүн аралык маани, болжолдуу маалымат же интерполяция түзүлгөн эмес. Көрүнгөн HTML таблицасы илимий маалымат булагы катары сакталган; визуалдаштыруу сайт деңгээлиндеги Verianla Live v0.2 кыймылдаткычына калтырылган.