Бул рецензияланган kuramsal изилдөө, бөлүмдөргө бөлүнгөн компаниялардын üretim жана pazarlama birimleri arasında belirlediği transfer бааларынын жалаң гана компания içi muhasebe же vergi konusu olmadığını; nihai продукт бааларыnı, керектөөчү refahını жана жалпы коомдук жыргалчылыкı da таасирleyebileceğini көрсөтөт. Изилдөөчү, farklılaştırılmış продукттар satan en az iki simetrik компанияin Bertrand tipi баа атаандаштыкine girdiği bir oyun teorisi modeli kurmuş жана merkezi yönetilen компанияларle üretim жана pazarlama бөлүмlerine ayrılan компаниялардын denge жыйынтыкlarını karşılaştırmıştır.

Modelde компаниялар бөлүмlere ayrıldığında merkez башкарууi, üretim бөлүмünden pazarlama бөлүмüne uygulanan transfer баасын marjinal чыгымыn üzerine çıkarabilmektedir. Pazarlama бөлүмü bu yüksek iç чыгымы dikkate alarak nihai satış баасын artırmakta, атаандаш компаниялар de бааларыnı yükselterek karşılık vermektedir. Böylece açık bir kartel anlaşması bulunmasa bile stratejik transfer баалооsı баа атаандаштыкini yumuşatan bir tür kısmi örtük iş birliği işlevi görmektedir. Жыйынтыкta компания kârları yükselirken üretim өлчөмү, керектөөчү fazlası жана жалпы коомдук жыргалчылык төмөндөйт.

Refah жоготуусуnın büyüklüğü жалаң гана рынокdaki компания санsına bторlı эмес. En торır kayıp iki ар башка durumda ortaya çıkmaktadır: Компания санsı az жана продукттар birbirine oldukça benzer olduğunda ya da компания санsı fazla olmasına rторmen продукттар marka жана benzeri özelliklerle güçlü biçimde farklılaştırıldığında. Ошону менен бирге продукттар tamamen ошол эле же birbirinden bütünüyle bторımsız olduğunda stratejik transfer баалооsının refah üzerindeki таасирsi sıfıra inmektedir.

Изилдөө чыныгы компания маалыматsi kullanmamaktadır; жыйынтыкlar belirli varсанmlar altında matematiksel катары türetilmiştir. Компанияlerin simetrik olduğu, ошол эле marjinal чыгымle üretim yaptığı, transfer бааларынын атаандашler tarafından gözlenebildiği жана атаандаштыкin баа üzerinden чыныгыleştiği kabul кылынат. Bu эмне үчүнle жыйынтыктар Түркия’deki belirli bir sektörün ölçülmüş sonucu değil, düzenleyicilerin жана компания башкаруучуlerinin мааниlendirebileceği kuramsal bir risk mekanizmasıdır.

Transfer баасы nedir жана изилдөө hangi transfer баасын incelemektedir?

Transfer баасы, ошол эле компанияin ар башка бөлүмleri arasında aktarılan продукт же hizmet үчүн belirlenen компания içi бааtır. Örneğin bir işletmenin üretim бөлүмü ürettiği ara же nihai продуктü pazarlama бөлүмüne devrettiğinde, pazarlama бөлүмünün hesabına belirli bir iç чыгым yüklenebilir.

Transfer баалары uygulamada ар башка amaçlarla kullanılabilir:

• Бөлүмlerin performansını ayrı ayrı ölçmek,
• Üretim жана satış башкаруучуlerine чечим alma teşviki бүтүнak,
• Kaynakların компания içinde dторıtılmasını düzenlemek,
• Uluslararası компанияларde gelir жана vergi matrahının ülkeler arasında dторılımını таасирlemek,
• Атаандаш компаниялардын баа davranışını dolaylı biçimde yönlendirmek.

Бул изилдөө uluslararası vergi үлүшү farklılıklarından kaynaklanan transfer баалооsına odaklanmamaktadır. İncelenen mekanizma, ошол эле ülkede же ошол эле ekonomik ortamda faaliyet gösteren бөлүмдөргө бөлүнгөн компаниялардын transfer баасын атаандаштыкi yumuşatacak stratejik bir araç катары kullanmasıdır.

Компания эмне үчүн kendi бөлүмüne чыгымыn üzerinde баа uygulasın?

İlk bakışta bir компанияin üretim бөлүмünden pazarlama бөлүмüne marjinal чыгымыn üzerinde transfer баасы uygulaması mantıksız görünebilir. Yüksek transfer баасы pazarlama бөлүмünün чыгымыni artırır, nihai satış өлчөмүnı düşürür жана çift marjinalleşme sorununa yol açar.

Бирок oligopol рынокsında бааlar stratejik tamamlayıcılar болушу мүмкүн. Bir компания kendi pazarlama бөлүмünü daha yüksek satış баасы belirlemeye yönelttiğinde атаандашleri de бааларыnı yükseltebilir. Компания, kendi satış өлчөмүndaki kayba karşılık bütün рынокdaki баа атаандаштыкinin zayıflamasından fayda sторlayabilir.

Bu эмне үчүнle компания iki karşıt таасир arasında seçim yapmaktadır:

• Çift marjinalleşme чыгымы: Yüksek iç баа, nihai satış баасын artırır жана компанияin satış hacmini düşürür.
• Stratejik атаандаштык faydası: Yüksek nihai баа атаандашlerin de баа yükseltmesini teşvik ederek yoğun баа атаандаштыкini azaltabilir.

Modelde продукт farklılaşmasının жана атаандаш санsının belirli bileşimlerinde ikinci таасир birinci таасирden daha güçlü hâle gelmektedir. Böylece компания, жалпы kârını artırmak үчүн transfer баасын marjinal чыгымыn üzerine çıkarmaktadır.

Modelde продукт farklılaşması кантип gösterilmektedir?

Изилдөөчү, керектөөчүnin ар башка компаниялардын продукттарinden elde ettiği faydayı aşторıdaki fonksiyonla temsil etmektedir:

\[ U(q_1,q_2,\ldots,q_n)=a\sum_{i=1}^{n}q_i-\frac{b\sum_{i=1}^{n}q_i^2+2b\theta\sum_{i\neq j}q_iq_j}{2} \]

Burada:

• [ q_i ], компания [ i ] tarafından satılan продукт өлчөмүnı,
• [ n ], рынокdaki компания санsını,
• [ a ], керектөөчүnin продуктe yönelik негизги talep düzeyini,
• [ b ], talebin өлчөмa duyarlılığını,
• [ \theta ], продукттарin birbirinin yerine geçme же benzerlik derecesini көрсөтөт.

\[ \theta ] мааниi 0 менен 1 arasındadır:

• [ \theta=0 ] olduğunda продукттар birbirinden tamamen ар башка жана talep bakımından bторımsızdır.
• [ \theta=1 ] olduğunda продукттар tamamen homojen жана kusursuz ikamedir.
• [ 0<\theta<1 ] olduğunda продукттар belirli ölçüde farklılaştırılmıştır.

Изилдөөda продукт farklılaşmasının derecesi [ 1-\theta ] менен ifade кылынат. Dolayжылуулукyla düşük [ \theta ] güçlü farklılaşmayı, yüksek [ \theta ] болсо продукттарin birbirine daha fazla benzemesini көрсөтөт.

Talep, kâr жана коомдук жыргалчылык кантип эсептелет?

Fayda fonksiyonundan компания [ i ] үчүн aşторıdaki ters talep fonksiyonu türetilmektedir:

[ p_i=a-b\left(q_i+\theta\sum_{k\neq i}q_k\right) \]

Burada [ p_i ], компанияin perakende satış баасыdır. Denklem, bir компанияin talebinin hem kendi продукт өлчөмүna hem de атаандаш продукттарin өлчөмlarına bторlı olduğunu көрсөтөт.

Компанияin kârı şu şekilde tanımlanmaktadır:

\[ \pi_i=(p_i-c)q_i \]

\[ c ], her компания үчүн ошол эле kabul edilen birim marjinal üretim чыгымыdir. Modelde sabit чыгым жок.

Керектөөчү fazlası:

[ CS=U(q_1,q_2,\ldots,q_n)-\sum_{i=1}^{n}p_iq_i \]

Жалпы коомдук жыргалчылык болсо керектөөчү fazlası менен bütün компаниялардын kârlarının жалпыıdır:

\[ SS=CS+\sum_{i=1}^{n}\pi_i=U(q_1,q_2,\ldots,q_n)-c\sum_{i=1}^{n}q_i \]

Bu өлчөөde компаниялардын kârı коомдук жыргалчылыкın içinde yer almakta, бирок yüksek баа эмне үчүнiyle чыныгыleşmeyen üretim жана tüketim refah жоготуусу oluşturmaktadır.

Merkezi башкаруу modeli кантип изилдөөktadır?

Merkezi yapıda her компанияin genel merkezi doğrudan nihai satış баасын belirlemektedir. Üretim жана pazarlama arasında ayrı bir transfer баасы чечимı bulunmadığı үчүн компания içi çift marjinalleşme oluşmamaktadır.

Farklılaştırılmış продукттар satan компаниялар ошол эле anda бааларыnı seçmekte жана Bertrand tipi баа атаандаштыкine girmektedir. Merkezi yapıdaki denge perakende баасы şöyledir:

\[ p_i^C=\frac{a(1-\theta)+c(1+(n-2)\theta)}{2+(n-3)\theta} \]

Denge satış өлчөмү:

\[ q_i^C=\frac{(a-c)(1+(n-2)\theta)}{b(1+(n-1)\theta)(2+(n-3)\theta)} \]

Üst simge [ C ], merkezi yapıdaki dengeyi көрсөтөт.

Бөлүмlere ayrılmış компания modeli кантип изилдөөktadır?

Бөлүмlere ayrılmış yapıda компания iki birimden пайда болот:

• Продуктü birim başına [ c ] чыгымle üreten üretim бөлүмü,
• Продуктü керектөөчүlere satan pazarlama бөлүмü.

Oyun üç aşamada ilerlemektedir:

1. Her компанияin genel merkezi, üretim бөлүмünden pazarlama бөлүмüne uygulanacak [ r_i ] transfer баасын belirler.
2. Pazarlama бөлүмleri kendilerine yüklenen transfer баасын чыгым kabul ederek nihai satış бааларыnı ошол эле anda seçer.
3. Керектөөчү talebi, satış өлчөмү жана компания kârları чыныгыleşir.

Изилдөөчү modeli geriye doğru çözmektedir. Önce pazarlama бөлүмlerinin маалыматlen transfer бааларыna karşılık hangi perakende баасын seçeceği belirlenmekte, ardından genel merkezlerin жалпы компания kârını en yüksek düzeye çıkaran transfer баалары эсептелет.

Stratejik transfer баасы dengeyi кантип değiştirmektedir?

Merkezi жана бөлүмдөргө бөлүнгөн yapılar arasındaki farklar aşторıdaki işaretlerle özetlenmektedir:

\[ \Delta r_i=r_i^D-c\geq 0 \]

\[ \Delta p_i=p_i^D-p_i^C\geq 0 \]

\[ \Delta q_i=q_i^D-q_i^C\leq 0 \]

\[ \Delta CS=CS^D-CS^C\leq 0 \]

\[ \Delta SS=SS^D-SS^C\leq 0 \]

Üst simge [ D ], бөлүмдөргө бөлүнгөн yapıyı көрсөтөт. Bu жыйынтыкlara боюнча stratejik transfer баалооsı:

• Transfer баасын marjinal чыгымыn üzerine çıkarır,
• Nihai satış баасын yükseltir,
• Satılan продукт өлчөмүnı azaltır,
• Керектөөчү fazlasını düşürür,
• Жалпы коомдук жыргалчылыкı düşürür.

Transfer баалооsı эмне үчүн “kısmi iş birliği” сыяктуу davranmaktadır?

Изилдөө üç ар башка рынок sonucunu karşılaştırmaktadır:

• Merkezi атаандаштык: Компанияler doğrudan баа атаандаштыкine girer.
• Stratejik бөлүмдүк түзүм: Компанияler transfer баасы aracılığıyla pazarlama бөлүмlerini daha yüksek баа belirlemeye yönlendirir.
• Açık iş birliği же kartel: Компанияler ortak kârı en yüksek düzeye çıkaracak баасы seçer.

Denge баалары жана kârları şu sıralamayı көрсөтөт:

\[ p^{COL}\geq p_i^D\geq p_i^C \]

\[ \Pi^{COL}\geq n\pi_i^D\geq n\pi_i^C \]

Stratejik бөлүмдүк түзүм tam bir kartel kadar yüksek баа жана kâr oluşturmamakta, бирок merkezi атаандаштыкe боюнча баалары жана kârları арттырат. Bu эмне үчүнle transfer баасы, компаниялар arasında açık bir anlaşma bulunmasa bile атаандаштыкi kısmen yumuşatan bir taahhüt mekanizması сыяктуу изилдөөktadır.

Продуктler tamamen ошол эле olduğunda эмне үчүн таасир ortadan kalkmaktadır?

\[ \theta=1 ] durumunda продукттар kusursuz ikamedir. Bertrand атаандаштыкinde bir компания баасын атаандашlerin üzerine çıkarırsa talebini kaybetmektedir. Bu yoğun атаандаштык baskжылуулук компаниялардын transfer жана perakende бааларыnı marjinal чыгымыn üzerine çıkarmasını engellemektedir.

Bu durumda:

[ r_i=c \]

ve merkezi yapı менен бөлүмдөргө бөлүнгөн yapı ошол эле керектөөчү жана коомдук жыргалчылык sonucunu üretmektedir.

Продуктler tamamen ар башка olduğunda эмне үчүн таасир yine ortadan kalkmaktadır?

\[ \theta=0 ] durumunda her продуктün talebi diğer продукттарden bторımsızdır. Her компания kendi продуктünde tekel benzeri bir konuma sahiptir жана атаандашlerin баа tepkisinden elde edebileceği stratejik bir fayda жок.

Компания, gereksiz çift marjinalleşmeyi önlemek үчүн transfer баасын marjinal чыгымe eşitler:

[ r_i=c \]

Böylece merkezi yapı менен бөлүмдөргө бөлүнгөн yapı arasında баа, өлчөм же refah farkı kalmamaktadır.

En büyük коомдук жыргалчылык жоготуусу hangi рынокlarda пайда болот?

Изилдөөnın en маанилүү sonucu, refah жоготуусуnın компания санsıyla продукт farklılaşması arasında doğrusal bir байланыш izlememesidir. En olumsuz жыйынтыкlar iki ар башка рынок yapжылуулукnda ortaya çıkmaktadır:

Buna karşılık:

• Компания санsı fazla жана продукттар birbirine çok benzerse yoğun баа атаандаштыкi transfer баасынn жогорулашыsini sınırlar.
• Компания санsı az fakat продукттар güçlü biçimde farklılaştırılmışsa компаниялар zaten маанилүү pazar gücüne sahiptir; ek transfer баасы artışının stratejik faydası daha sınırlı kalır.

Компания санsının fazla olması эмне үчүн her zaman yeterli атаандаштык anlamına gelmez?

Рынокda çok санda marka же компания bulunması ilk bakışta güçlü атаандаштык izlenimi verebilir. Бирок продукттар marka sadakati, tasarım, hizmet торı, teknik özellikler же algılanan kalite bakımından güçlü biçimde farklılaştırılmışsa керектөөчүler продукттар arasında kolayca geçiş yapamayabilir.

Modelde bu durum düşük [ \theta ] мааниiyle temsil кылынат. Компания санsı yüksek olsa bile düşük ikame edilebilirlik her компанияe belirli bir бааlama gücü бүтүнaktadır. Transfer баасы da bu gücü artırarak коомдук жыргалчылык жоготуусуna yol açabilmektedir.

Dolayжылуулукyla изилдөө, düzenleyicilerin жалаң гана pazar payına же компания санsına bakmaması; продукттар arasındaki чыныгы ikame derecesini de мааниlendirmesi gerektiğini ileri sürmektedir.

Şekiller modelin sonucunu кантип açıklamaktadır?

Şekil 1: Kararların zamanlaması

Şekil 1, merkezi yapıda genel merkezin doğrudan perakende баасын belirlediğini; бөлүмдөргө бөлүнгөн yapıda болсо önce transfer баасынn, ardından pazarlama бөлүмlerinin perakende бааларынын seçildiğini көрсөтөт. Bu zaman sıralaması transfer баасын атаандашlere karşı bir taahhüt aracına dönüştürmektedir.

Şekil 2: Компания санsı менен kritik продукт benzerliği arasındaki ters байланыш

Şekil 2’nin ilk panelinde компания санsı arttıkça коомдук жыргалчылык жоготуусуnı en yüksek düzeye çıkaran [ \theta^* ] мааниinin düştüğü görülmektedir. İkinci panelde болсо продукттарin birbirine daha fazla benzemesiyle en торır kayba yol açan компания санsı азаюуktadır.

Bu iki grafik birlikte, en olumsuz компания санsı жана продукт farklılaşması bileşimlerinin ters yönlü hareket ettiğini көрсөтөт.

Şekil 3: Toplumsal refah farkının üç boyutlu yüzeyi

Şekil 3’te [ \Delta SS ], компания санsı [ n ] жана продукт benzerliği [ \theta ] boyunca üç boyutlu bir yüzey катары gösterilmektedir. Yüzeyin en düşük бөлүмünü izleyen hat, компания санsı arttıkça kritik [ \theta ] мааниinin düştüğünü görsel катары ortaya koymaktadır.

Şekildeki düşük yüzey мааниleri, бөлүмдөргө бөлүнгөн yapıdaki коомдук жыргалчылыкın merkezi yapıdan daha fazla uzaklaştığı рынок шартlarını temsil etmektedir.

Şekil 4: Transfer баасынn marjinal чыгымten sapması

Şekil 4, transfer баасынn marjinal чыгымыn üzerindeki бөлүмünün продукт benzerliğine боюнча tek tepeli bir eğri izlediğini көрсөтөт. Tam farklılaşma жана tam homojenlik uçlarında sapma sıfırdır; en yüksek sapma orta düzeydeki farklılaşmada пайда болот.

Компания санsı arttığında yoğun атаандаштык baskжылуулук daha geniş bir aralıkta таасирli olmakta жана transfer баасыndaki en yüksek sapmanın чыныгыleştiği nokta daha düşük [ \theta ] мааниlerine kaymaktadır.

Şekil 5: Merkezi yapı, бөлүмдүк түзүм жана kartel баалары

Şekil 5, kartel баасынn en yüksek, merkezi атаандаштык баасынn en düşük жана stratejik бөлүмдүк түзүм баасынn bu iki маани arasında olduğunu көрсөтөт. Компания санsı büyüdükçe продукттар tam катары farklılaştırılmamışsa bütün бааlar marjinal чыгымe yaklaşmaktadır.

Компания санsı sonsuza giderken [ \theta>0 ] durumunda merkezi, бөлүмдөргө бөлүнгөн жана kartel баалары marjinal чыгымte биригүүktedir. Бирок [ \theta=0 ] durumunda продукттар birbirinden tamamen bторımsız olduğu үчүн компания санsının artması атаандаштык baskжылуулукnı güçlendirmemektedir.

Düzenleyiciler açжылуулукndan негизги жыйынтык nedir?

Изилдөөnın düzenleme açжылуулукndan негизги mesajı, transfer бааларынын жалаң гана vergi kaçırma же компания içi performans өлчөөü bторlamında мааниlendirilmemesi gerektiğidir. Бөлүмlere ayrılmış oligopol компаниялар, vergi үлүшү farkı bulunmasa bile атаандаштыкi yumuşatmak amacıyla чыгым üzerine eklenen transfer баалары kullanabilir.

Bu risk özellikle aşторıdaki yapılarda önem kazanabilir:

• Dikey bütünleşmiş enerji жана elektrik işletmeleri,
• Telekomünikasyon altyapжылуулук жана perakende hizmetlerini birlikte yöneten компаниялар,
• Üretim менен dторıtım faaliyetlerini ayrı бөлүмlerde yürüten işletmeler,
• Güçlü markalara sahip, продукттарi farklılaştırılmış oligopol рынокlar,
• Az санda компанияin birbirine yakın продукттар sunduğu sektörler.

Бирок изилдөө belirli bir sektörde fiilî kötüye kullanım tespit etmemektedir. Düzenleyici öneriler, analitik modelin жыйынтыкlarından türetilmiştir.

Түркия жагынан кантип бааланышы керек?

Model ülkeye özgü эмес жана Түркия’deki dikey bütünleşmiş же бөлүмдөргө бөлүнгөн işletmeler bakımından kavramsal bir inceleme çerçevesi sторlayabilir. Özellikle enerji, telekomünikasyon, ulaştırma, dторıtım, dijital platformlar жана güçlü marka farklılaşmasının bulunduğu sektörlerde компания içi бааларыn nihai рынок davranışıyla birlikte мааниlendirilmesi önem taşıyabilir.

Түркия’ye yapılacak olası bir uygulamada жалаң гана компания санsına bakılması yeterli olmayacaktır. Aşторıdaki unsurların birlikte incelenmesi gerekir:

• Продукт жана hizmetler arasındaki чыныгы ikame edilebilirlik,
• Керектөөчүlerin marka же sторlayıcı değiştirme чыгымleri,
• Üretim, altyapı, toptan satış жана perakende бөлүмleri arasındaki iç бааlar,
• Transfer бааларынын marjinal же өзгөрмө чыгымle байланышsi,
• Атаандашlerin баа tepkileri,
• Nihai бааlar жана üretim өлчөмlarındaki değişim,
• Düzenlenen faaliyetlerden атаандаштыкçi faaliyetlere çapraz sübvansiyon ihtimali.

Bunlar изилдөөda Түркия üzerinde sınanmış жыйынтыктар эмес. Modelin Түркия’deki рынокlara uygulanabilmesi үчүн gerekli olabilecek ampirik изилдөө başlıklarıdır.

Изилдөө колдогон негизги жыйынтыктар

• Бөлүмlere ayrılmış компаниялар transfer баасын marjinal чыгымыn üzerinde belirlemek үчүн stratejik teşvike sahip болушу мүмкүн.
• Bu teşvik vergi үлүшү farklılığı bulunmasa da ortaya çıkabilir.
• Yüksek transfer баасы nihai баасы artırıp satış өлчөмүnı azaltabilir.
• Stratejik transfer баалооsı керектөөчү fazlasını жана жалпы коомдук жыргалчылыкı düşürebilir.
• Компанияlerin жалпы kârı merkezi атаандаштыкe боюнча artabilir.
• Stratejik бөлүмдүк түзүм, açık kartel менен merkezi атаандаштык arasında kalan bir баа жана kâr sonucu oluşturabilir.
• En büyük refah жоготуусу жалаң гана yoğunlaşmış рынокlarda чыныгыleşmez.
• Çok санda компанияin bulunduğu fakat продукттарin güçlü biçimde farklılaştırıldığı рынокlarda da ciddi refah жоготуусу oluşabilir.
• Продуктler tamamen homojen же tamamen bторımsız olduğunda transfer баасы marjinal чыгымe eşitlenir жана refah farkı ortadan kalkar.

Изилдөө далилдебеген жагдайлар

• Belirli bir компанияin transfer баасын чыныгыten керектөөчүye zarar vermek amacıyla belirlediğini göstermemektedir.
• Түркия’de же başka bir ülkede oluşmuş чыныгы refah жоготуусуnı ölçmemektedir.
• Her чыгым artı transfer баасынn stratejik же zararlı olduğunu далилlamamaktadır.
• Vergi amaçlı transfer баалооsının toplumsal таасирlerini nicel катары мааниlendirmemektedir.
• Компанияler arasında açık iletişim, anlaşma же hukuken kartel bulunduğunu göstermemektedir.
• Продукт kalitesi, yenilik, sabit чыгым же yatırım teşviklerinin transfer баасын haklı çıkarabileceği durumları modellememektedir.
• Transfer бааларынын атаандашler tarafından gözlenemediği durumlarda ошол эле жыйынтыкların geçerli olacторını göstermemektedir.
• Баа yerine üretim өлчөмү üzerinden атаандаштык edilen рынокlarda жыйынтыкların değişmeden kalacторını далилlamamaktadır.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Transfer баалооsını компания içi muhasebe konusundan çıчечимak керектөөчү жана коомдук жыргалчылыкla байланышlendirmektedir.
• Merkezi башкаруу, stratejik бөлүмдүк түзүм жана kartel жыйынтыкlarını ошол эле model içinde karşılaştırmaktadır.
• Компания санsı менен продукт farklılaşmasının birlikte мааниlendirilmesi gerektiğini көрсөтөт.
• Жыйынтыкları açık matematiksel önermeler жана далилlarla türetmektedir.
• Tam homojenlik жана tam farklılaşma сыяктуу sınır durumlarını ayrı ayrı açıklamaktadır.
• Refah жоготуусуnın en торır olduğu рынок шартlarını санsal жана görsel karşılaştırmalarla көрсөтөт.
• Vergi farkı olmaksızın ortaya çıkabilecek stratejik transfer баасы teşvikini görünür kılmaktadır.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

• Изилдөө tamamen analitiktir; чыныгы компания, баа, чыгым же керектөөчү маалыматsi içermemektedir.
• Bütün компаниялардын ошол эле чыгым, talep yapжылуулук жана organizasyon özelliklerine sahip olduğu varсанlmaktadır.
• Her компания жалаң гана tek bir farklılaştırılmış продукт sunmaktadır.
• Sabit чыгымler bulunmamakta жана marjinal чыгым sabit kabul кылынат.
• Керектөөчүler tek bir temsilî керектөөчү üzerinden modellenmektedir.
• Атаандаштык жалаң гана Bertrand tipi баа атаандаштыкidir.
• Transfer бааларынын атаандашler tarafından gözlenebildiği жана güvenilir bir taahhüt oluşturduğu varсанlmaktadır.
• Belirsizlik, bilgi asimetrisi жана башкаруучуler arasındaki çıkar çatışmaları modele dâhil edilmemiştir.
• Vergi oranları, uluslararası işlemler жана döviz таасирleri негизги modelde жок.
• Бөлүмlerin yatırım чечимları жана компанияe özgü kapasite kжылуулукtları incelenmemektedir.
• Dinamik атаандаштык, pazara giriş жана çıkış менен uzun dönemli yenilik таасирleri modellenmemektedir.
• Refah жоготуусуnın parasal büyüklüğü же belirli bir sektör үчүн kritik eşik hesaplanmamıştır.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Изилдөө tasarımı

Изилдөө, farklılaştırılmış продукттар satan simetrik oligopol компаниялардын yer aldığı iki aşamalı, iş birlikçi olmayan bir oyun teorisi modelidir. Ampirik тандалма, эксперимент grubu же байкооsel маалымат жок.

Негизги varсанmlar

• [ n\geq2 ] компания бар.
• Компанияler talep, чыгым жана organizasyon bakımından simetriktir.
• Birim marjinal чыгым [ c ] жана bütün компаниялар үчүн aynıdır.
• Sabit чыгым жок.
• [ a>c ] жана [ b>0 ] шартları geçerlidir.
• Продукт benzerliği [ 0\leq\theta\leq1 ] aralığındadır.
• Бааlar компаниялардын stratejik чечим өзгөрмөidir.
• Transfer баалары атаандашlerin чечимlarını таасирleyebilecek kadar gözlenebilir же güvenilir biçimde taahhüt кылынган.
• Pazarlama бөлүмleri kendi бөлүм kârlarını, genel merkezler болсо компания жалпы kârını en yüksek düzeye çıkarmaktadır.

Modelde karşılaştırılan üç denge

Başlıca matematiksel жыйынтыктар

Dokuz негизги жыйынтык

1. Kartel kârı, stratejik бөлүмдүк түзүм kârından; stratejik бөлүмдүк түзүм kârı болсо merkezi атаандаштык kârından yüksektir.
2. Kartel баасы, stratejik бөлүмдүк түзүм баасыndan; stratejik бөлүмдүк түзүм баасы болсо merkezi атаандаштык баасыndan yüksektir.
3. Продуктler tamamen homojen же tamamen ар башка olduğunda transfer баасы marjinal чыгымe eşittir.
4. Transfer баасынn marjinal чыгымten sapması продукт benzerliğine боюнча tek tepeli bir yapı gösterir.
5. Stratejik бөлүмдүк түзүм transfer жана perakende бааларыnı artırır.
6. Stratejik бөлүмдүк түзүм satış өлчөмүnı azaltır.
7. Продуктler tam homojen же tam ар башка olduğunda керектөөчү жана коомдук жыргалчылык farkı sıfırdır.
8. Orta düzeyde продукт farklılaşması bulunduğunda керектөөчү fazlası merkezi yapıya боюнча düşer.
9. Orta düzeyde продукт farklılaşması bulunduğunda жалпы коомдук жыргалчылык merkezi yapıya боюнча düşer.

İstatistiksel test durumu

Изилдөөda тандалма маалыматsi, regresyon, p мааниi, güven aralığı, standart hata же istatistiksel hipotez testi жок. Жыйынтыкlar matematiksel optimizasyon, karşılaştırmalı statik analiz жана analitik далилlarla elde кылынган.

Компания санsı [ n ] pozitif bir tam сан, продукт benzerliği [ \theta ] болсо sürekli bir өзгөрмө olduğu үчүн refah жоготуусуnı en yüksek düzeye çıkaran bileşimler kısmen санsal hesaplama жана grafiklerle көрсөтүлгөн. Изилдөөчү bu bileşimlerin [ a ], [ b ] жана [ c ] parametrelerinden bторımsız olduğunu; анткени bu parametrelerin refah farkı fonksiyonunda çarpımsal катары ayrıştığını belirtmektedir.

Bilimsel далил düzeyi

Изилдөөnın далил düzeyi kuramsal жана analitiktir. Model, belirtilen varсанmlar altında stratejik transfer баалооsının hangi yönde жыйынтык üreteceğini matematiksel катары көрсөтөт. Buna karşılık чыныгы рынокlarda mekanizmanın büyüklüğünü, sıklığını же düzenleme sonrasında değişip değişmediğini ölçmemektedir.

Modelin ampirik катары sınanabilmesi үчүн компания içi transfer баалары, бөлүм чыгымleri, nihai satış баалары, продукт ikame oranları, компания санsı жана üretim өлчөмlarını birlikte içeren sektör düzeyinde маалыматlere ihtiyaç бар.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

• Изилдөөnın tam özgün adı: Strategic Transfer Pricing and Social Welfare under Product Differentiation
• Yazar: Kenji Matsui
• Yazar sıralaması: Tek yazarlı изилдөө
• Eş katkı же eş birinci yazar: Bulunmamaktadır.
• Sorumlu/iletişim yazarı: Metinde ayrı bir “corresponding author” etiketi жок; resmî dergi kaydında yazışma kişisi Kenji Matsui катары gösterilmektedir.
• Kurumsal bторlantı: Graduate School of Business Administration, Kobe University, Kobe, Japan
• Metinde маалыматlen iletişim adresi: kmatsui@b.kobe-u.ac.jp
• Dergi: European Accounting Review
• Cilt жана сан: Cilt 20, Сан 3
• Sayfa aralığı: 521–550
• Dergi yayın yılı: 2011
• Çevrim içi yayın tarihi: 2 Temmuz 2010
• DOI: 10.1080/09638180.2010.496256
• Yayınevi: Taylor & Francis
• Kaynak türü: Hakemli, analitik oyun teorisi жана башкаруу muhasebesi изилдөөsı
• Hakemlik durumu: Hakem мааниlendirmesinden geçmiş жана akademik dergide yayımlanmıştır.
• Resmî makale bторlantжылуулук:Taylor & Francis makale kaydı
• DOI bторlantжылуулук:https://doi.org/10.1080/09638180.2010.496256
• Изилдөөчүnın resmî sayfası:Kobe University изилдөөчү sayfası

Изилдөөчү, iki anonim hakemin, dergi editörü Salvador Carmona’nın жана yardımcı editör John Christensen’ın мааниlendirmelerine teşekkür etmektedir. Изилдөөnın önceki bir sürümü Торustos 2009’da New York’ta düzenlenen American Accounting Association yıllık toplantжылуулукnda sunulmuştur. Изилдөө, Japan Society for the Promotion of Science tarafından sторlanan bilimsel изилдөө desteğinden yararlanmıştır.

Bu Türkçe açıklama жалаң гана yüklenen изилдөөnın modeli, denklemleri, önermeleri, şekilleri, далилları жана tartışmasına dayanılarak hazırlanmıştır. Dış kaynaklar жалаң гана yazar, kurumsal bторlantı, dergi, yayın tarihi, DOI, yayınevi жана hakemlik durumu сыяктуу bibliyografik kimlik bilgilerini doğrulamak amacıyla kullanılmış; изилдөөya dışarıdan bilimsel жыйынтык eklenmemiştir.

Изилдөөnın жыйынтыкları belirli bir ülke же sektörden toplanan маалыматlere dayanmamaktadır. Түркия’ye байланышn бөлүмler, modelin Түркия’de araştırılabilecek рынокlara kavramsal uyarlanmasıdır; Түркия’de ölçülmüş transfer баасы же refah жоготуусу жыйынтыкsu эмес.

Başlıca sınırlılıklar; simetrik компания varсанmı, sabit marjinal чыгым, sabit чыгымlerin dışlanması, Bertrand баа атаандаштыкi, transfer бааларынын gözlenebilirliği, tek продуктlü yapı, vergi таасирlerinin негизги modele alınmaması жана ampirik doğrulama bulunmamasıdır.