Смартфондогу же компьютердеги микрофон белгисине сүйлөп текст түзүү экинчи тилде жазган студенттер үчүн клавиатура колдонууга караганда башка жолду сунуштайт. Бул феноменологиялык сапаттык изилдөө Бириккен Араб Эмираттарындагы Emirati университет студенттеринин Speech-to-Text (STT), башкача айтканда сүйлөөнү текстке айландыруу технологиясын англис тилин экинчи тил катары колдонгон академиялык жазуу тапшырмаларында кандайча колдонуп, кандай тажрыйбага ээ болгонун изилдейт.

Булакта изилдөөгө 10 бакалавр студенти катышканы билдирилет. Маалыматтар жарым-жартылай түзүмдөштүрүлгөн маектерден жана студенттер STT менен түзгөн жазуу үлгүлөрүнөн алынган. Катышуучулар STTнин өзгөчө жазууну тездетүү, жеткиликтүүлүктү жеңилдетүү, бир убакта бир нече ишти аткарууга мүмкүнчүлүк берүү жана айрым сөздөрдүн жазылышын табууга жардам берүү жагын белгилешкен. Айрым студенттер технологияны жогору өзүнө ишенүү, мотивация жана ийгилик сезими менен да байланыштырган.

Ошол эле учурда изилдөө STT кемчиликсиз жазуу куралы эмес экенин көрсөтөт. Катышуучулар туура айтылыштын зарылдыгы, акценттин таануу тактыгына тийгизген таасири, грамматика жана тыныш белгилери боюнча көйгөйлөр, ошондой эле ашыкча көз карандылык тууралуу тынчсызданууларын билдиришкен. Студенттер STT менен түзгөн жазуу үлгүлөрүн талдоодо жалпысынан 233 ката аныкталган; алардын %48,1и грамматикалык, %30у орфографиялык жана %21,9у тыныш белгилеринин катасы катары классификацияланган.

Натыйжалар чакан жана контекстке мүнөздүү сапаттык үлгүгө негизделет. Изилдөө STT бардык ESL студенттеринин жазуу көндүмүн жакшыртат деп эксперименталдык түрдө далилдебейт; тар чөйрөдө гана изилденген Emirati студенттери технологияны кантип колдонгонун, кандай пайда байкаганын жана алардын жазуу иштеринде кайсы көйгөйлөр уланганын көрсөтөт.

Сүйлөөнү Текстке Айландыруу Технологиясы Деген Эмне?

Speech-to-Text (STT) — сүйлөнгөн тилди автоматтык түрдө жазма текстке айландырган сүйлөөнү таануу технологиясы. Бүгүнкү күндө бул мүмкүнчүлүк смартфон клавиатураларында, компьютерлерде, жазуу колдонмолорунда жана ар кандай санарип платформаларда түз колдонулат. Колдонуучу сөздү же сүйлөмдү үн чыгарып айтканда, система үн сигналын иштетип, ага туура келген текстти түзүүгө аракет кылат.

Экинчи тилде жазган студент үчүн бул процесс маанилүү өзгөрүү жаратат. Студент оюн адегенде клавиатурада туура тамгалардын катарына айландыруунун ордуна, сөздү айтып, системадан анын жазма түрүн түзүп берүүнү сурай алат. Бул мүмкүнчүлүк туура айтылышын билген, бирок жазылышына ишенбеген сөздөрдө өзгөчө пайдалуу болушу мүмкүн.

Бирок STT болгону механикалык сүйлөөдөн-жазууга айландыруучу курал. Эгер айтылган сүйлөм грамматикалык жактан туура эмес болсо, система аны автоматтык түрдө академиялык жактан туура англис сүйлөмүнө айландырууга милдеттүү эмес. Ошондой эле туура эмес айтылыш, акцент, сүйлөө ылдамдыгы же бүдөмүк үн чыгаруу башка сөздүн жазылышына алып келиши мүмкүн.

Emirati Студенттер STTни Эмне Үчүн Колдонушат?

Изилдөөнүн маек жыйынтыктарында эң даана тема ылдамдык болгон. Бардык катышуучулар STT менен жазуу салттуу жазууга караганда ылдамыраак экенин билдиришкен. Айрыкча тапшыруу мөөнөтү жакындаганда айрым студенттер сүйлөп текст түзүү тапшырмаларын кыска убакытта бүтүрүүгө жардам бергенин айтышкан.

Муну менен байланышкан экинчи өзгөчөлүк — ийкемдүүлүк. Айрым студенттер STT аркылуу колдорун дайыма клавиатурада кармабай эле текст түзө аларын жана ошол эле учурда башка иштер менен алектене аларын билдиришкен. Бул жыйынтык студенттердин тажрыйбасына негизделет; изилдөөдө STT менен клавиатура колдонуу ылдамдыгын секундомер аркылуу салыштырган көзөмөлдөнгөн эксперимент жүргүзүлгөн эмес.

STT Орфографиялык Каталарды Жок Кылабы?

Жок. Изилдөөнүн өз маалыматтары мындай жыйынтыкты колдобойт. Маектерде студенттер жазылышына ишенбеген айрым сөздөрдү айтып, алардын туура формасын алуу үчүн STT колдонорун жана муну пайдалуу деп эсептээрин билдиришкен. Бирок изилдөөчүлөрдүн жазуу иштерине жүргүзгөн талдоосу кыйла татаал көрүнүштү көрсөткөн.

Он студент STT менен түзгөн тексттердин каралган бөлүктөрүндө жалпы 233 ката коддолгон. Алардын 70и орфографиялык ката. Демек, маектердеги “жазылышына жардам берет” деген кабылдоо жазуу иштериндеги бардык орфографиялык каталар жок болгонун билдирбейт.

Булак авторлору бул айырманын бир бөлүгүн айтылыш менен байланыштырат. Студент сөздү туура эмес же система тааный албаган түрдө айтса, STT башка сөздү чыгарышы мүмкүн. Ошентип, көйгөй клавиатурада тамгаларды туура эмес терүүдөн айтылган сөздү система туура эмес чечмелөөгө өтүшү мүмкүн.

Айтылыш жана Акцент Эмне Үчүн Маанилүү?

Бардык катышуучулар STT колдонууда туура жана түшүнүктүү айтылыш маанилүү экенин билдиришкен. Студенттер айрым үндөрдү чаташтыруу же байкаларлык акцент менен сүйлөө системанын башка сөздөрдү чыгарышына алып келиши мүмкүн экенин айтышкан.

Катышуучулардын айтымында, сүйлөө ылдамдыгы да маанилүү. Айрым студенттер такыраак транскрипция алуу үчүн жай жана даана сүйлөө керектигин айткан. Ошондуктан STTнин ийгилиги программалык камсыздоонун техникалык мүмкүнчүлүгүнө гана эмес, колдонуучунун сүйлөө ыкмасына да байланыштуу.

STT Грамматиканы Түзөтөбү?

Бул изилдөөдөгү студенттердин тажрыйбасына ылайык, STTнин маанилүү чектөөлөрүнүн бири — грамматика. Катышуучулар система айтылган сөздөрдү текстке айландырарын, бирок туура эмес түзүлгөн англис сүйлөмүн автоматтык түрдө туура грамматикага өзгөртпөй турганын билдиришкен.

Документтик талдоо да бул ойду колдогон үлгүнү көрсөтөт. Каралган 233 катанын 112си, башкача айтканда %48,1и грамматика категориясына кирет. Изилдөөчүлөр баш мүчө-баяндооч шайкештиги, өткөн чак формалары, ат атоочторду колдонуу, сүйлөм түзүлүшү жана сөз тартиби сыяктуу көйгөйлөрдү ушул категорияда баалашкан.

Ошондуктан STTни “англис тилин оңдогон” система катары эмес, биринчи кезекте айтылган киргизүүнү жазууга өткөргөн курал катары түшүнүү керек.

Тыныш Белгилери да Көйгөй Жарататпы?

Ооба. Студенттер негизги тыныш белгилери айрым учурларда түзүлүшү мүмкүн экенин, бирок үтүр, апостроф, кашаа, чекиттүү үтүр же кош чекит сыяктуу белгилерде көйгөй жаралышы мүмкүн экенин билдиришкен. Айрым катышуучулар чекит сыяктуу белгини чыгаруу үчүн тыныш белгисинин атын үн чыгарып айтууга туура келгенин айтышкан.

Документтик талдоодо жалпысынан 51 тыныш белгиси катасы аныкталган жана бул бардык каталардын %21,9ун түзгөн. Ошентип, маек жана документтик талдоо STTден кийин текстти кайра текшерүү керек экенин бирдей колдойт.

STT Студенттердин Өзүнө Ишенүүсүн Жогорулатабы?

Изилдөөдөгү айрым катышуучулар STT колдонуп тапшырмаларды тезирээк бүтүрүүнү ийгилик, мотивация жана өзүнө ишенүү сезими менен байланыштырышкан. Айрым студенттер чоң жазуу тапшырмасын кыска убакытта бүтүргөндө өздөрүн ийгиликтүүрөөк сезгенин жана бул жаңы тапшырмаларды баштоого болгон каалоосун күчөткөнүн айтышкан.

Бирок бул жыйынтык психологиялык эксперимент же стандарттуу өзүнө ишенүү шкаласы менен өлчөнгөн таасир эмес. Изилдөө көрсөткөн нерсе — айрым катышуучулар өз тажрыйбасында STT колдонуу менен ийгилик сезимин, мотивацияны же жазууга байланышкан азыраак тынчсызданууну байланыштырышкан.

Ашыкча Колдонуунун Коркунучу Эмне?

Катышуучулардын аз бөлүгү STTге ашыкча көз карандылык салттуу жазуу жүрүм-турумун азайтышы мүмкүн деген тынчсыздануу билдирген. Айрым студенттер күнүмдүк издөөдө жана жеке кат алышууда да STT колдонууга көнүп калганын, клавиатура менен же кол менен жазууга азыраак кызыга баштаганын айтышкан.

Бул сөздөр STTни ашыкча колдонуу жазуу жөндөмүн чындап начарлатарын далилдеген узак мөөнөттүү жыйынтыктар эмес. Изилдөөдө студенттердин убакыт өтүшү менен жазуу көрсөткүчтөрү көзөмөлдөнгөн эмес. Ошондуктан бул жерде билдирилген табылга айрым катышуучулар айткан бир тынчсыздануу.

Ыкма жана Жыйынтыктар

Изилдөө Дизайны

Изилдөө феноменологиялык сапаттык изилдөө ыкмасына негизделет. Изилдөөчүлөр студенттердин STT колдонуусун аткаруу упайлары аркылуу гана эмес, технологияны колдонууда баштан кечирген тажрыйбалары жана ага берген маанилери аркылуу изилдөөнү максат кылышкан.

Изилдөө Бириккен Араб Эмираттарынын Аль-Айн шаарында жүргүзүлгөн. Максаттуу үлгүлөө колдонулуп, булакта STT тажрыйбасы бар 10 Emirati бакалавр студенти изилдөөгө катышканы билдирилген.

Булак текстинде катышуучулар тууралуу маалыматты берүүдө айрым ички дал келбестиктер бар. Ыкма бөлүмүндө “алты аял жана үч эркек” деп жазылганы менен, бул жалпысынан тогуз адам; демографиялык таблицада болсо 10 катышуучу жана жети аял/үч эркек көрсөтүлгөн. Мындан тышкары, тандоо критерийи биринчи жана экинчи курстун студенттери деп жазылганына карабастан, таблицада эки катышуучу үчүнчү курс катары көрсөтүлгөн. Ошондуктан демографиялык деталдар булакта берилген түрдө этияттык менен бааланышы керек.

Маектер

Катышуучулар жарым-жартылай түзүмдөштүрүлгөн маектерге катышкан. Сегиз студент Zoom аркылуу онлайн маекти, эки студент бетме-бет маекти тандаган. Маектер болжол менен 25–30 мүнөт созулган.

Катышуучуларга купуялуулук, маекти токтотуу укугу, жооп берүүнү каалабаган суроолорго жооп бербөө жана зарыл учурда арабча котормо сурай алуу укуктары жөнүндө маалымат берилген.

Документтик Талдоо

Студенттерден STT колдонулуп даярдалган кеминде 100 сөздөн турган жазуу ишин тапшыруу суралган. 100 сөздөн узун иштерде алгачкы 100 сөз гана талданган.

Изилдөөчүлөр үч ката категориясына көңүл бурушкан:

• Грамматикалык каталар
• Орфографиялык каталар
• Тыныш белгилеринин каталары

Булак ар бир студентке туура келген жалпы ката орточосун 23,3; орфографиялык каталардын орточосун 7 жана тыныш белгилеринин орточосун 5,1 деп берет. Булакта грамматика орточосу 11,1 деп жазылган; бирок билдирилген 112 грамматикалык катаны 10 катышуучуга бөлгөндө 11,2 чыккандыктан, булак текстиндеги бул сандык дал келбестик өзүнчө белгиленген.

Студенттердин Ортосундагы Айырмачылык

Документтик талдоодо студенттердин жалпы ката сандары бири-биринен олуттуу айырмаланган. Эң төмөн жалпы көрсөткүч Kholod үчүн 15 ката, эң жогорку көрсөткүчтөр Amna жана Zayed үчүн 32 ката деп билдирилген. Бул айырмачылык STT колдонуу бардык студенттерде бирдей тактык бербегенин көрсөтөт.

Булак авторлору бул өзгөрмөлүүлүктү өзгөчө студенттердин англисче айтылышы жана акценти менен байланыштырышат. Бирок изилдөө автоматтык сүйлөөнү таануунун тактыгын көз карандысыз техникалык өлчөм менен баалабагандыктан, адамдар арасындагы ката айырмасы акценттен гана келип чыккан деп так айтууга болбойт.

Маектер менен Жазуу Иштери Кайсы Жерде Дал Келет?

Маектер жана документтик талдоо өзгөчө грамматика жана тыныш белгилери боюнча окшош көрүнүштү көрсөткөн. Студенттер STT грамматиканы түзөбөй турганын айтышкан; жазуу үлгүлөрүндө да грамматика эң чоң ката категориясы болгон.

Орфография боюнча болсо кабылдоо менен жазуу ишинин ортосунда ачык чыңалуу бар. Студенттер STTни сөздүн жазылышын табууда пайдалуу деп эсептешкен, бирок документтик талдоодогу каталардын %30у орфография категориясына кирет. Изилдөөчүлөр бул жыйынтыкты туура эмес айтылыш же акцент себептүү системанын башка сөздөрдү чыгарышы менен түшүндүрүшөт.

Негизги Жыйынтыктар

• Катышуучулар STTни салттуу жазууга караганда тезирээк деп кабыл алышкан.
• STTнин смартфондордо жана компьютерлерде оңой жеткиликтүү болушу аны колдонууга түрткү берет.
• Айрым студенттер системаны жазылышын билбеген сөздөрдү табуу үчүн колдонушат.
• Айрым катышуучулар STT колдонууну мотивация, өзүнө ишенүү жана ийгилик сезими менен байланыштырышкан.
• Туура айтылыш жана сүйлөө ылдамдыгы STT колдонууда маанилүү кыйынчылык катары билдирилген.
• STT грамматикалык каталарды автоматтык түрдө жойгон эмес.
• Тыныш белгилерин туура түзүү да көйгөйлүү болушу мүмкүн.
• STT менен даярдалган үлгүлөрдө 233 ката аныкталган; эң чоң категория — грамматика.
• Айрым студенттер STTни ашыкча колдонуу салттуу жазуу адаттарын азайтышы мүмкүн деп тынчсызданган.

Изилдөө Колдобогон Жыйынтыктар

• STT бардык ESL студенттеринин жазуу жетишкендигин жогорулатары далилденген эмес.
• STT менен клавиатура колдонуудагы жазуу ылдамдыгын салыштырган көзөмөлдөнгөн эксперимент жүргүзүлгөн эмес.
• Өзүнө ишенүү же тынчсыздануу стандарттуу психологиялык шкалалар менен өлчөнгөн эмес.
• STTни ашыкча колдонуу узак мөөнөттө жазуу жөндөмүн төмөндөтөрү көрсөтүлгөн эмес.
• Он студенттен алынган жыйынтыктарды бардык Emirati университет студенттерине жалпылоого болбойт.
• STT аныкталган каталарга түздөн-түз себеп болгону ар бир ката үчүн өзүнчө көрсөтүлгөн эмес.

Чектөөлөр

Авторлор изилдөөнүн чакан үлгүсүн негизги чектөө катары кабыл алышат. Изилдөө болгону 10 катышуучу менен жана бир шаарда, Аль-Айнда жүргүзүлгөн. Булак ошондой эле студенттер чектелүү сандагы академиялык багыттардан келгенин жана бул жалпылоого мүмкүнчүлүктү азайтарын билдирет.

Мындан тышкары, булак текстинин өз отчетунда катышуучулардын жыныстык бөлүштүрүлүшү, курс деңгээлин тандоо критерийлери жана бир ката орточосу боюнча ички дал келбестиктер бар. Изилдөө али рецензиядан өтпөгөн preprint болгондуктан, бул пункттарды акыркы версияда тактоо маанилүү.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: The Emirati College Students’ Experience of Using Speech-to-Text feature (STT) in their ESL Writing Production: A Qualitative Study

Авторлор: Muza A. E. Abunamous; Negmeldin Alsheikh; Dina Alkhawaldeh.

Мекеме: College of Education, United Arab Emirates University, Al Ain, UAE — PDFдеги авторлор тууралуу маалыматта ушул аффилиация берилген.

Изилдөөнүн түрү: Феноменологиялык сапаттык изилдөө.

Үлгү: Булактын негизги билдирүүсү n=10 Emirati бакалавр студенти. Демографиялык отчетто ички дал келбестик бар болгондуктан, жыныс жана курс бөлүштүрүлүшүн этияттык менен окуу керек.

Маалымат чогултуу: Жарым-жартылай түзүмдөштүрүлгөн онлайн жана бетме-бет маектер, ошондой эле STT менен түзүлгөн студенттик жазуулардын документтик талдоосу.

Талдоо: Индуктивдүү тематикалык талдоо, документтик талдоо, маалыматтарды триангуляциялоо жана member-checking.

Теориялык алкак: Булак аннотациясында Affordance Theory жана Actor-Network Theory аттары берилет. Макаланын көрүнүп турган теориялык алкак бөлүмүндө кеңири өнүктүрүлгөн ыкма — Affordance Theory.

Этикалык уруксат: United Arab Emirates University Social Sciences Ethics Committee, ERSC_2025_8791.

Платформа: SSRN.

SSRN Abstract No.: 6883869.

DOI: 10.2139/ssrn.6883869.

SSRNге жөнөтүлгөн дата: 5-июнь 2026.

Жарыялануу абалы: Under Review; булак PDF “Preprint not peer reviewed” деген белгини камтыйт.

Автордук укук/лицензия: SSRN каттоо барагында бардык укуктар корголгону жана уруксатсыз кайра колдонууга жол берилбеси көрсөтүлгөн. Бул Verianla текстинде булак таблицаларынын дизайны же узун текст бөлүктөрү көчүрүлгөн эмес; изилдөө түпнуска түркчө баяндоо жана кайра түзүмдөштүрүлгөн маалыматтар менен берилген.

Түшүндүрмө чеги: Жыйынтыктар негизинен студенттердин тажрыйбаларынан жана белгилүү жазуу үлгүлөрүнөн алынган. Изилдөө көзөмөлдөнгөн эксперимент эмес жана себептик окуу таасирлери же жалпы STT натыйжалуулугу тууралуу түз жыйынтык бербейт.