Кырсыктарга даярдык адамдардын туш болушу мүмкүн болгон коркунучтарды билүүсүнө гана эмес, жооптуу мекемелерге болгон ишенимине, тобокелдик тууралуу маалыматты кандай баалаарына, коркунучту кандай кабыл алаарына жана бул баалоолорду конкреттүү коргоочу жүрүм-турумга айланта алар-албастыгына да байланыштуу. Jose Pablo Camargo, Jeffrey Guevara-Corzo жана Jairo A. Torres-Peña тарабынан иштелип чыккан интеграцияланган теориялык модель институционалдык ишеним, тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү, тобокелдикти кабыл алуу жана кырсыктарга даярдык ортосундагы мүмкүн болгон байланыштарды жалпы теориялык түзүлүштө түшүндүрөт. Изилдөө учурдагы илимий адабияттарды концептуалдык интеграциялоого негизделген; жаңы үлгүдө сыналган же эмпирикалык жактан ырасталган модель сунуштабайт.

Изилдөөнүн борборундагы сунушталган процесс институционалдык ишеним тобокелдик тууралуу маалыматты баалоо менен, бул баалоо тобокелдикти кабыл алуу менен, ал эми тобокелдикти кабыл алуу кырсыкка чейинки даярдык жүрүм-туруму менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин болжолдойт. Мындан тышкары, институционалдык ишеним жана тобокелдик коммуникациясы тобокелдикти кабыл алуудан көз карандысыз түрдө да даярдык менен түз байланыштуу болушу мүмкүн деп каралат. Жаш курак жана гендер тобокелдикти кабыл алуудагы айырмачылыктарды түшүндүрүүгө жардам бере турган байкалган өзгөрмөлөр катары моделге киргизилген.

Эң маанилүү илимий чектөө: Изилдөө сунуштаган он жобо текшерилип бүткөн себептик жыйынтыктар эмес, келечекте маалымат чогултулуп сыналышы мүмкүн болгон теориялык байланыштар. Изилдөөчүлөр тобокелдикти кабыл алуу жогорулаганда даярдык сөзсүз жогорулайт же мекемелерге көбүрөөк ишенүү бардык шарттарда күчтүүрөөк жеке даярдыкты камсыз кылат деп ырасташпайт.

1. Изилдөөнүн негизги маселеси: Коркунучту билүү эмне үчүн даярданууну билдирбейт?

Кырсык тобокелдигин азайтуудагы маанилүү көйгөйлөрдүн бири коркунуч тууралуу маалыматтын түздөн-түз коргоочу жүрүм-турумга айланбашы. Адам жашаган аймак жер титирөө, суу ташкыны же башка табигый коркунучка туш болушу мүмкүн экенин билиши мүмкүн. Бирок мындай маалымдуулук ал адам өзгөчө кырдаал планынын даяр экенин, керектүү каражаттарды сактап жатканын же коргоочу аракеттерди үйрөнгөнүн билдирбейт.

Маалымат жүрүм-турумга айланышы үчүн бири-биринен айырмаланган процесстер жүрүшү керек болушу мүмкүн. Адам адегенде маалыматка жетиши, билдирүүнүн маанисин баалашы, коркунучту өзү үчүн чечмелеши жана мүмкүн болгон коргоочу аракеттерди аныкташы керек. Андан кийин убакыт, билим, көндүм жана материалдык ресурстар сыяктуу шарттар бул аракеттерди ишке ашырууга таасир этиши мүмкүн.

Булак изилдөө кырсыктарга байланышкан чечим кабыл алуу процессин түшүндүргөн илимий ыкмалар көп учурда ушул этаптардын белгилүү бөлүктөрүнө көңүл бурарын белгилейт. Институционалдык ишеним боюнча изилдөөлөр адамдар бийлик органдарына жана мекемелерге эмне үчүн ишенерин, коммуникация изилдөөлөрү эскертүүлөр кандай бааланарын, тобокелдикти кабыл алуу изилдөөлөрү коркунучтар кандай чечмеленерин, даярдык изилдөөлөрү болсо адамдар кандай чараларды ишке ашырарын карайт.

Изилдөөчүлөрдүн салымы бул түшүнүктөрдү биринчи жолу ачуу эмес, алардын ортосундагы белгилүү байланыштарды жалпы жана сынала турган теориялык архитектурада бириктирүү.

2. Моделдин төрт негизги илимий компоненти

Бул төрт компонент байланыштуу болсо да, бири-биринин ордуна колдонулбайт. Мекемеге ишенүү ошол мекемеден келген ар бир билдирүүнү ишенимдүү деп кабыл алуу менен бирдей эмес. Тобокелдик жогору деп ойлоо чара көрүлгөнүн билдирбейт. Өзүн даяр сезүү да чындыгында даярдык көрүлгөнүн далилдебейт.

Институционалдык Ишеним Кырсыктарга Даярдыкка Кантип Таасир Эте Алат?

Институционалдык ишеним адамдардын кырсык тобокелдиктерин баалаган, билдирген же башкарган мекемелердин компетенттүүлүгүнө, чынчылдыгына, коомдук кызыкчылыкты эске алышына жана ишенимдүүлүгүнө карата күтүүлөрү. Булак модели институционалдык ишеним тобокелдик тууралуу маалыматты баалоого жана даярдык жүрүм-турумуна таасир этиши мүмкүн экенин болжолдойт. Бирок институционалдык коргоого ашыкча таянуу айрым шарттарда жеке даярдыкка муктаждык төмөн деп кабыл алынышына да алып келиши мүмкүн. Ошондуктан институционалдык ишеним менен кырсыктарга даярдык ортосунда бардык шартта оң байланыш бар деп кабыл алынбайт.

3. Институционалдык ишенимдин компоненттери

Институционалдык ишеним — коркунучту башкаруу боюнча жоопкерчилик алган мекемеге карата жалпы күтүм. Бул түшүнүктүн объектиси белгилүү бир эскертүү билдирүүсү эмес, мекеменин өзү.

Изилдөөдө институционалдык ишенимди түшүнүүгө жардам берген төрт маанилүү өзгөчөлүк бар:

• Компетенттүүлүк: Мекеме өз жоопкерчилигиндеги иштерди аткара ала турган эксперттик билимге жана мүмкүнчүлүккө ээ деп эсептелиши.
• Жакшы ниет жана коомдук кызыкчылыкты эске алуу: Мекеме адамдардын коопсуздугун жана жыргалчылыгын эске алат деген күтүм.
• Чынчылдык жана принциптерге берилгендик: Мекеме ырааттуу, ачык жана чынчыл аракеттенет деген баалоо.
• Ишенимдүүлүк: Мекеме өз милдеттерин аткарат деген күтүм.

Институционалдык ишеним менен мекеменин ишмердүүлүгүнө болгон ишеним да толугу менен бирдей түшүнүктөр эмес. Булакта каралган теориялык айырмада ишеним социалдык мамилелерди жана баалуулуктарды камтыса, ишмердүүлүккө болгон ишеним мекеменин күтүлгөн ишти аткара алуу жөндөмүнө түзүрөөк көңүл бурушу мүмкүн.

Сынчыл ишеним да мүмкүн. Адам мекеменин кызматтарынан пайдаланып жатып, анын чечимдерин жана ишмердүүлүгүн суроо астында кармай берет. Ошондуктан ишеним ар бир маалыматты суроосуз кабыл алуу катары аныкталбашы керек.

Институционалдык ишеним кайсы мекемеге багытталат?

Кырсыктарды башкаруу жагынан улуттук бийлик, жергиликтүү бийлик, илимий уюм, өзгөчө кырдаал мекемеси, шашылыш кызмат бөлүмү жана коомдук уюм өз-өзүнчө ишеним объекттери болуп саналат. Бирине болгон ишеним экинчисине болгон ишенимдин автоматтык эквиваленти эмес.

Модель келечекте эмпирикалык колдонулса, изилдөөчүлөр кайсы мекемеге багытталган ишенимди өлчөп жатканын ачык аныкташы керек. Бир нече мекемеге болгон ишенимди бир жогорку деңгээлдеги өзгөрмөгө бириктирүү да алдын ала тастыкталган деп кабыл алынбайт.

4. Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү: Билдирүүнү жеткирүү жетиштүүбү?

Тобокелдик коммуникациясы — коркунучтардын өзгөчөлүктөрү, мүмкүн болгон кесепеттер, белгисиздиктер жана көрүлө турган чаралар тууралуу маалыматты түзүү, жеткирүү, чечмелөө жана бөлүшүүнү камтыган социалдык процесс.

Изилдөөдө маанилүү болгон нерсе мекемелер канча маалымат таратканы гана эмес. Негизги каралган түзүлүш — маалыматты алган адам туш болгон билдирүүнү кандай баалаары.

Ошондуктан тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү кабыл алуучуга багытталган жана көп өлчөмдүү теориялык түзүлүш катары каралат. Жети өзүнчө, бирок бири-бирин толуктаган баалоо өлчөмү бар.

Жети өлчөм бири-биринин ордун баспайт. Билдирүү абдан түшүнүктүү болуп, бирок жетиштүү ишенимдүү болбой калышы мүмкүн. Туура деп кабыл алынган маалымат кеч жетиши мүмкүн. Ишенимдүү билдирүү кайсы коргоочу жүрүм-турум аткарылышы керек экенин көрсөтпөшү мүмкүн.

Ошондуктан жети өлчөмдү бирдиктүү жана бир тектүү өзгөчөлүк катары баалоо туура эмес. Изилдөө концептуалдык жактан көп өлчөмдүү композиттик көрүнүштү болжолдойт; бирок аны келечекте кайсы психометриялык өлчөө модели эң туура чагылдырганы азырынча аныкталган эмес.

Коммуникация чөйрөсү менен билдирүүнү баалоонун айырмасы

Маалымат булагы, колдонулган коммуникация каналы, билдирүүлөрдүн саны, объективдүү жөнөтүү убактысы, жетүү масштабы, жеткиликтүүлүк жана өз ара аракеттенүү мүмкүнчүлүгү да маанилүү. Бирок булак модели буларды жети өлчөм менен бир эле түзүлүш ичинде бири-биринин ордуна колдонулуучу көрсөткүчтөр катары кабыл албайт.

Мисалы, билдирүү чындыгында жөнөтүлгөн убакыт менен кабыл алуучу аны жетиштүү эрте келди деп баалоосу эки башка өлчөө. Ошол сыяктуу эле, билдирүүнүн өтө көп жөнөтүлүшү анын түшүнүлгөнүн же ишенимдүү деп кабыл алынганын далилдебейт.

Келечектеги өлчөөлөрдө билдирүүнүн өзгөчөлүктөрү тууралуу суроолор катышуучу чындап туш болгон тобокелдик маалыматына негизделиши керек. Булак макаладагы мисал баалоо тармактары али иштелип чыгып, тастыкталган шкала эмес.

Тобокелдикти Кабыл Алуу Эмне жана Эмне Үчүн Кырсыкка Даярдыктан Айырмаланат?

Тобокелдикти кабыл алуу — адамдын коркунучтун болуш ыктымалдыгын, өзүнө тийгизе турган таасирин, олуттуулугун жана мүмкүн болгон кесепеттерин когнитивдик жана эмоционалдык баалоосу. Бул объективдүү коркунуч деңгээли менен бирдей эмес; тажрыйба, эмоциялар, социалдык мамилелер жана маалыматтын берилүү формасы таасир этиши мүмкүн. Кырсыктарга даярдык болсо коркунуч болордон мурда түзүлгөн пландарды, камсыздалган ресурстарды, өнүктүрүлгөн көндүмдөрдү жана аткарылган коргоочу аракеттерди камтыйт. Ошондуктан жогорку тобокелдик кабылдоосу өзүнөн өзү жогорку даярдык деңгээлинин далили эмес.

5. Тобокелдикти кабыл алууну баалоо тармактары

Тобокелдикти кабыл алуу — коркунучтун техникалык ыктымалдыгынын адам аң-сезиминдеги түз көчүрмөсү эмес. Адамдар окшош коркунучтарды ар башкача чечмелеши мүмкүн.

Моделдеги маанилүү баалоо тармактары төмөнкүлөр:

• Кабыл алынган ыктымалдык: Коркунучтун болушу канчалык ыктымал деп эсептелиши.
• Жеке дуушар болуу жана тиешелүүлүк: Коркунуч адамга же анын үй-бүлөсүнө таасир этеби деген баалоо.
• Кабыл алынган олуттуулук: Коркунуч канчалык оор кесепеттерге алып келиши мүмкүн деп ойлонулушу.
• Аялуу болуу: Адам же үй-бүлө мүмкүн болгон таасирлерге карата өзүнүн алсыздыгын кандай баалаары.
• Күтүлгөн кесепеттер: Коркунуч алып келиши мүмкүн болгон жоготууларды же зыяндарды баалоо.
• Эмоционалдык тынчсыздануу: Коркунучка байланыштуу тынчсыздануу же коркуу сыяктуу эмоционалдык реакциялар.

Бул өлчөмдөр илимий жактан байланыштуу болгону менен бирдей эмес. Адам коркунучтун кесепеттерин оор деп эсептеп, бирок өзүнүн дуушар болуусун төмөн деп көрүшү мүмкүн. Башка адам болсо болуу ыктымалдыгын жогору деп ойлоп, таасирлерди чектелүү деп баалашы мүмкүн.

Тобокелдикти ыктымалдык, убакыт аралыгы же кесепеттер аркылуу ар башкача берүү да кабылдоого таасир этиши мүмкүн. Демек илимий жактан туура тобокелдик маалыматы берилгенинин өзү бардык кабыл алуучулар бирдей тобокелдик баасына келет деген кепилдик эмес.

6. Кырсыктарга даярдыкты чындап өлчөө

Изилдөөнүн кырсыктарга даярдык аныктамасы адам же үй-бүлө деңгээлинде коркунуч болордон мурда түзүлгөн мүмкүнчүлүккө жана аткарылган аракеттерге негизделет.

Бул жерде төрт башка түшүнүктү бөлүп кароо керек:

• Маалыматтуу болуу: Кандай коркунучтар бар экенин же кандай чаралар сунушталарын билүү.
• Даярдануу ниети: Келечекте чара көрүүгө даяр болуу.
• Кабыл алынган даярдык: Адам өзүн жетиштүү даяр деп эсептеши.
• Аткарылган даярдык: План, каражат, көндүм жана коргоочу практикалар аркылуу конкреттүү даярдыктын болушу.

Моделдин кырсыктарга даярдык өзгөрмөсү акыркы категориядагы жүрүм-турумдарды жана алдын ала түзүлгөн мүмкүнчүлүктү көздөйт. Болгону ниетти өлчөгөн сурамжылоонун жыйынтыгы аяктаган даярдык жүрүм-туруму катары бааланбашы керек.

Коомчулук же коом деңгээлиндеги даярдык да өзүнчө талдоо деңгээли. Жеке же үй-бүлө деңгээлиндеги даярдык өлчөөсү өзүнөн өзү бүтүндөй коомдун даярдык деңгээлин билдирбейт.

Тобокелдикти Кабыл Алуу Парадоксу Эмне?

Тобокелдикти кабыл алуу парадоксу — адамдар коркунучту олуттуу же өздөрү үчүн маанилүү деп эсептегенине карабай, ошол баалоого ылайык коргоочу даярдыктарды аткарбай калышы. Булак модели тобокелдикти кабыл алуунун даярдыкка айланышы өзүн-өзү натыйжалуу сезүү, коргоочу чараларга ишеним, билим, ресурстар жана аракеттин ишке ашырылыш мүмкүнчүлүгү сыяктуу шарттарга байланыштуу болушу мүмкүн экенин баса белгилейт. Парадокс тобокелдикти кабыл алуу бардык шартта даярдыкты азайтат дегенди эмес, жогорку тобокелдик кабылдоосу өзүнөн өзү коргоочу жүрүм-турум үчүн жетишсиз экенин билдирет.

7. Кабыл алынган коркунуч менен аракет мүмкүнчүлүгүнүн айырмасы

Тобокелдик жогору деп эсептелиши жүрүм-турум үчүн мотивация бере алат. Бирок аракетти аткаруу башка шарттарга байланыштуу.

Өзүн-өзү натыйжалуу сезүү (self-efficacy) адамдын керектүү коргоочу аракетти аткара алуу жөндөмүнө ишенимин билдирет. Жооптун натыйжалуулугу (response efficacy) болсо көрүлө турган чара коркунучтан коргонууда натыйжалуу болот деген баалоону билдирет.

Бул эки түшүнүк бири-биринен айырмаланат. Адам чараны натыйжалуу деп эсептеп, бирок аны өзү аткара албайм деп ойлошу мүмкүн. Тескерисинче, аракетти аткара алам деп ишенип, бирок ал жетиштүү коргобойт деп баалашы мүмкүн.

Билимдин жетишсиздиги, материалдык ресурстардын аздыгы, убакыт, социалдык колдоо жана колдонууга боло турган коргоочу варианттардын жоктугу да кабыл алынган тобокелдиктин даярдыкка айланышын чектеши мүмкүн.

Булак изилдөө бул шарттарды төрт негизги түзүлүштүн арасына кошумча көз карандысыз жашыруун өзгөрмө киргизүү менен моделге кошкон эмес. Тескерисинче, аларды тобокелдикти кабыл алуу менен даярдык ортосундагы байланыштын чечмеленишине таасир эте турган чектөөчү шарттар катары караган.

8. Институционалдык орун басуу эффекти: Ишеним эмне үчүн кээде даярдыкты алсыратышы мүмкүн?

Институционалдык орун басуу — адам мекемелер берген коргоону өз даярдыгынын толуктоочусу эмес, жеке чаралардын ордун баса ала турган жетиштүү кепилдик катары баалашы менен байланышкан мүмкүн болгон механизм.

Мекемелерге ишеним кээ бир шарттарда расмий эскертүүлөргө баш ийүүгө, машыгууларга катышууга же сунушталган даярдык чараларын аткарууга жардам бериши мүмкүн. Башка шартта адам мекемелер аны баары бир коргойт деп ойлоп, жеке жоопкерчилигин төмөн баалашы мүмкүн.

Ошондуктан институционалдык ишеним менен даярдык ортосундагы байланыштын багыты контекстке жараша болушу мүмкүн. Изилдөө институционалдык ишеним сөзсүз даярдыкты көбөйтөт же азайтат деп айтпайт.

9. Модель таянган мурдагы теориялар

Жаңы теориялык архитектура учурдагы түшүндүрмө моделдерин алмаштыруу максатында иштелип чыккан эмес. Изилдөөчүлөр төрт компонентти байланыштыруу үчүн мурда аныкталган илимий механизмдерди колдонгон.

Моделдин айырмалоочу салымы — институционалдык ишенимди конкреттүү билдирүүнүн ишенимдүүлүгүнө теңебестен, тобокелдик коммуникациясын бул эки процесстин ортосунда өзүнчө маалыматтык компонент катары жайгаштырышы.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

10. Изилдөө кантип иштелип чыккан?

Изилдөө теориялык модель иштеп чыгуу ыкмасын колдонот. Изилдөөчүлөр институционалдык ишеним, кырсык тобокелдиги боюнча коммуникация, тобокелдикти кабыл алуу жана даярдык жүрүм-туруму боюнча учурдагы теориялык алкактарды жана мурдагы эмпирикалык табылгаларды концептуалдык жактан интеграциялаган.

Изилдөөнүн ыкмасы системалуу адабият кароосу же мета-анализ катары сунушталган эмес. Мурдагы изилдөөлөрдүн табылгалары байланыштар теориялык жактан негиздүүбү деген суроону баалоо жана контекстке жараша айырмаланышы мүмкүн болгон шарттарды аныктоо үчүн колдонулган.

Моделди иштеп чыгууда төрт түзүлүштүн өзүнчө илимий функциялары аныкталып, алардын ортосундагы байланыштар теориялык негиз жана мурдагы табылгалар жагынан бааланып, андан соң сынала турган жоболор түзүлгөн.

Булак изилдөөдө жаңы катышуучулар тобу, үлгү көлөмү, сурамжылоо маалымат топтому, эксперимент протоколу, жаңы регрессия жыйынтыктары же эсептелген жол коэффициенттери берилген эмес. Ошондуктан төмөнкү модель статистикалык жактан ырасталган жыйынтыктарды эмес, келечекте сыналышы сунушталган байланыштарды чагылдырат.

11. Теориялык моделдин илимий агым схемасы

Моделдин негизги тизмеги институционалдык ишеним, тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү, тобокелдикти кабыл алуу жана кырсыктарга даярдык өзгөрмөлөрүн байланыштырат. Эки кошумча жол институционалдык ишеним жана тобокелдик коммуникациясы кырсыктарга даярдык менен түз байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт. Жаш курак жана гендер тобокелдикти кабыл алууга байланышкан байкалган өзгөрмөлөр болуп саналат.

Схеманы туура чечмелөө үчүн үч жагдай маанилүү. Биринчиден, P2 байланышы дайыма оң болот деп күтүлбөйт; жакшы бааланган маалымат коркунучтун олуттуулугуна жараша тобокелдикти кабыл алууга ар башка багытта таасир этиши мүмкүн. Экинчиден, P5 байланышынын багыты институционалдык орун басуу шарттарына байланыштуу болушу мүмкүн. Үчүнчүдөн, жаш курак жана гендер моделдин негизги процессиндеги жашыруун этаптар эмес, тобокелдикти кабыл алуудагы айырмачылык менен байланышкан байкалган өзгөчөлүктөр.

12. P1–P10: Моделдин сынала турган он жобосу

Булак изилдөөнүн эң маанилүү техникалык жыйынтыктарынын бири — он өзүнчө теориялык жобонун так аныкталышы. Булар жаңы маалымат топтомунда ырасталган жыйынтыктар эмес.

12.1. P1: Институционалдык ишеним менен тобокелдик коммуникациясын баалоо

Адамдар техникалык коркунуч баалоолорун өз алдынча текшере албаганда, маалыматты берген мекеме тууралуу күтүүлөрүнө таянышы мүмкүн. Ошондуктан мекемеге жогору ишеним ошол мекеме менен байланышкан тобокелдик коммуникациясын көбүрөөк оң баалоо менен байланыштуу болушу күтүлөт.

P1 сыналганда ишеним багытталган мекеме бааланып жаткан тобокелдик маалыматын берген же ал маалыматка жооптуу мекеме менен байланыштуу болушу керек. Тиешеси жок мекемелерге карата жалпы ишеним өлчөөсү бул байланыштын ордуна колдонулбайт.

12.2. P2: Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү менен тобокелдикти кабыл алуу

Билдирүүнүн ачыктыгы, өз убагында келиши, тактыгы жана ишенимдүү деп табылышы коркунуч тууралуу баалоолордун түзүлүшүнө же өзгөрүшүнө салым кошо алат. Бирок ишенимдүү маалымат ар дайым жогорку тобокелдик кабылдоосун жаратышы керек эмес.

Ошондуктан P2нин универсалдуу белгиси аныкталган эмес. Байланыш оң, терс же белгилүү шарттарда статистикалык жактан маанисиз болушу келечектеги изилдөөлөрдө бааланышы керек болгон маселелер.

12.3. P3: Тобокелдикти кабыл алуу менен даярдык жүрүм-туруму

Коркунучтун олуттуулугун жана жеке кесепеттерин жогору кабыл алуу даярдыкка болгон мотивацияны күчөтүшү мүмкүн. Ошондуктан изилдөө жалпысынан оң байланыш күтөт.

Бирок даярдык үчүн билим, компетенттүүлүк, ресурс жана колдонууга боло турган чаралар талап кылынат. P3 байланышын баалоодо даярдануу каалоосу гана эмес, чындап түзүлгөн даярдык мүмкүнчүлүгү жана аткарылган коргоочу аракеттер эске алынышы керек.

12.4. P4: Тобокелдик коммуникациясынан даярдыкка түз байланыш

Тобокелдик коммуникациясынын жүрүм-турумдук баалуулугу коркунучту кабыл алууну өзгөртүүдөн гана келип чыкпашы мүмкүн. Кандай каражаттар даярдаларын, эвакуация планы кантип түзүлөрүн же кайсы коргоочу процедуралар колдонуларын түшүндүргөн пайдалуу маалымат да даярдык менен түз байланыштуу болушу мүмкүн.

P4 тобокелдикти кабыл алуу аркылуу иштеши мүмкүн болгон кыйыр механизмден тышкары өзүнчө түз байланыш сунуштайт.

12.5. P5: Институционалдык ишенимден даярдыкка түз байланыш

Мекемелерге ишеним расмий окутууларга катышууну, даярдык боюнча сунуштарды аткарууну жана өзгөчө кырдаал иш-чаралары менен кызматташууну колдоого алат. Ошол эле учурда мекемелердин коргоо мүмкүнчүлүгүнө жогорку ишеним айрым шарттарда жеке даярдыкка муктаждык аз деген баалоо менен байланыштуу болушу мүмкүн.

Ошондуктан P5 үчүн бардык коомдордо жана бардык коркунуч түрлөрүндө жарактуу бир гана байланыш багыты болжолдонбойт.

12.6. P6: Институционалдык ишенимден тобокелдикти кабыл алууга кыйыр байланыш

Бул жобо институционалдык ишенимдин тобокелдикти кабыл алуу менен байланышы тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү аркылуу түзүлүшү мүмкүн экенин сунуштайт. Моделде институционалдык ишенимден тобокелдикти кабыл алууга өзүнчө түз жол аныкталган эмес.

Бул маанилүү моделдөө тандоосу. P6 түз жана кыйыр жолдор бирге салыштырылган ортомчулук моделден айырмаланып, учурдагы архитектурада болгону кыйыр механизм катары көрсөтүлгөн.

12.7. P7: Тобокелдикти кабыл алуунун ортомчу ролу

Тобокелдик коммуникациясы менен даярдык ортосундагы байланыштын бир бөлүгү маалымат адамдын коркунуч баасын өзгөрткөнү аркылуу ишке ашышы мүмкүн. Тобокелдикти кабыл алуу бул жерде мүмкүн болгон ортомчу өзгөрмө.

Бирок P2 үчүн байланыштын багыты алдын ала бекитилбегендиктен, P7 кыйыр байланышы дайыма оң болот деп кабыл алынбайт.

12.8. P8: Толук иреттүү кыйыр байланыш

P8 институционалдык ишенимден башталып, тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү менен тобокелдикти кабыл алуу аркылуу өтүп, кырсыктарга даярдыкка жеткен теориялык тизмекти карайт.

Бул тизмектеги кайсы бир байланыштын алсыроосу толук кыйыр механизмдин да алсырашына алып келиши мүмкүн. Бирок бул моделде ошол механизмдин статистикалык көлөмү али эсептелген эмес.

12.9. P9 жана P10: Жаш курак жана гендердин орду

Жаш курак жана гендер тобокелдикти кабыл алуудагы жеке айырмачылыктар менен байланыштуу болушу мүмкүн болгон түз байкалган өзгөрмөлөр. Булакта келтирилген мурдагы изилдөөлөр айрым топтор ортосунда тобокелдикти кабыл алуу айырмачылыктарын билдиргени менен, бул айырмачылыктардын багыты бардык коомдор жана коркунуч түрлөрү үчүн бирдей деп кабыл алынбайт.

Изилдөөдө жаш курак жана гендер башка негизги байланыштардын күчүн өзгөртө турган өз ара аракет терминдери катары эмес, тобокелдикти кабыл алуу менен байланышкан байкалган түшүндүрүүчү өзгөрмөлөр катары жайгаштырылган.

Түзүмдүк Теңдемелерди Моделдөө жана MIMIC Бул Изилдөөдө Эмне Үчүн Сунушталат?

Түзүмдүк теңдемелерди моделдөө (Structural Equation Modeling, SEM) байкалган көрсөткүчтөр аркылуу өлчөнгөн теориялык түзүлүштөр ортосундагы байланыштарды бирге баалоого мүмкүндүк берген статистикалык моделдөө ыкмасы. Көп Көрсөткүчтөр Көп Себептер модели (Multiple Indicators Multiple Causes, MIMIC) болсо жашыруун түзүлүштү өлчөө көрсөткүчтөрү менен да, түз байкалган түшүндүрүүчү өзгөрмөлөр менен да байланыштырып көрсөтүүгө мүмкүндүк берет. Булак изилдөө SEMди P1–P8 байланыштарын, ал эми MIMIC ыкмасын айрыкча жаш курак жана гендердин тобокелдикти кабыл алуу менен байланыштарын келечекте баалоо үчүн сунуштайт. Изилдөөдө бул моделдер менен алынган жаңы коэффициент же ылайыктуулук статистикасы жок.

13. Жашыруун өзгөрмө менен байкалган өзгөрмөнүн айырмасы

Институционалдык ишеним, тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү, тобокелдикти кабыл алуу жана кырсыктарга даярдык сыяктуу түшүнүктөрдү бир эле сандык байкоо толук чагылдыра албайт. Мындай теориялык түзүлүштөр ылайыктуу көрсөткүчтөр аркылуу бааланган жашыруун түзүлүштөр катары моделдениши мүмкүн.

Жашыруун өзгөрмө — өзү бир гана өлчөө менен түз байкалбаган, бирок байланыштуу көрсөткүчтөр аркылуу статистикалык жактан чагылдырылышы мүмкүн болгон теориялык өзгөчөлүк.

Байкалган өзгөрмө болсо түз каттала турган өзгөчөлүк. Булак моделинде жаш курак жана адам өзү билдирген гендер ушул класска кирет.

Өлчөө моделинде теориялык түзүлүш көрсөткүчтөр менен кандай байланышары аныкталат. Түзүмдүк моделде болсо теориялык түзүлүштөр ортосундагы сунушталган байланыштар бааланат.

Бул эки этап аралаштырылбашы керек. Шкала белгилүү суроолордон турганы анын көздөлгөн түшүнүктү туура жана ишенимдүү өлчөгөнүн автоматтык түрдө далилдебейт.

14. Психометриялык тастыктоо эмне үчүн керек?

Булак изилдөө төрт негизги түзүлүштү келечекте өлчөөгө боло турган кылуу үчүн концептуалдык тармактарды сунуштайт. Бирок бул тармактар валиддүүлүгү жана ишенимдүүлүгү толук тастыкталган өлчөө инструменттери катары жарыяланган эмес.

Психометриялык баалоо көрсөткүчтөр көздөлгөн түшүнүктөрдү туура чагылдырабы, өлчөмдөр бири-биринен айырмаланабы жана альтернативдүү өлчөө түзүлүштөрү маалыматка ылайыктуубу деген суроолорду изилдөөнү талап кылат.

Айрыкча тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгүнүн жети өзүнчө өлчөмдөн турган көп өлчөмдүү композиттик түзүлүшү маанилүү. Бул өлчөмдөр бири-бирин толуктап турат жана бир эле жашыруун өзгөчөлүктүн бири-биринин ордун баскан чагылуулары деп алдын ала кабыл алынган эмес.

Ошондуктан келечекте түзүлө турган статистикалык моделдин өлчөө формасы маалымат чогултулмайынча так жана тастыкталган деп кабыл алынбайт.

15. Түз жана кыйыр байланыштардын математикалык түшүндүрмөсү

Булак изилдөө сунушталган кыйыр байланыштар келечекте түзүмдүк теңдемелерди моделдөө аркылуу жол коэффициенттеринин көбөйтүндүсү менен бааланышы мүмкүн экенин билдирет. Бирок булак макалада сандык коэффициенттер же номерленген теңдемелер системасы берилген эмес.

Төмөнкү символдук көрсөтүү булакта түшүндүрүлгөн жол-көбөйтүндү логикасын үйрөтүү үчүн Verianla тарабынан тартипке келтирилген. Ал жаңы булак формуласы, жаңы статистикалык жыйынтык же изилдөөчүлөр эсептеген коэффициенттер катары берилбейт.

Белгилер:

• IT: Институционалдык ишеним.
• RCC: Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү.
• RP: Тобокелдикти кабыл алуу.
• DP: Кырсыктарга даярдык.
• a: IT менен RCC ортосундагы P1 жол коэффициенти.
• b: RCC менен RP ортосундагы P2 жол коэффициенти.
• c: RP менен DP ортосундагы P3 жол коэффициенти.
• d: RCC менен DP ортосундагы P4 түз жол коэффициенти.
• e: IT менен DP ортосундагы P5 түз жол коэффициенти.

15.1. P6нын жол-көбөйтүндү көрсөтүүсү

\(IE_{P6}=a\times b\)

Бул жерде \(IE_{P6}\) институционалдык ишеним менен тобокелдикти кабыл алуу ортосунда тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү аркылуу түзүлгөн кыйыр байланыштын символдук көрсөтүүсү.

Биринчи коэффициент институционалдык ишеним менен маалыматты баалоо ортосундагы байланышты, экинчи коэффициент болсо маалыматты баалоо менен тобокелдикти кабыл алуу ортосундагы байланышты билдирет. Көбөйтүндү ушул эки жол түзгөн кыйыр байланышты көрсөтөт.

Булак P2нин багытын алдын ала аныктабагандыктан, P6нын белгиси да автоматтык түрдө оң деп кабыл алынбайт.

15.2. P7нин жол-көбөйтүндү көрсөтүүсү

\(IE_{P7}=b\times c\)

Бул туюнтма тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү менен кырсыктарга даярдык ортосунда тобокелдикти кабыл алуу аркылуу иштеген кыйыр байланышты көрсөтөт.

P7ни математикалык баалоо үчүн тобокелдик коммуникациясы менен тобокелдикти кабыл алуу жана тобокелдикти кабыл алуу менен даярдык ортосундагы жолдорду ылайыктуу моделде баалоо керек.

Бул кыйыр жол RCC менен DP ортосундагы P4 түз жолунан айырмаланат. Эки байланыш бир эле түзүмдүк модель ичинде бирге бааланышы мүмкүн.

15.3. P8дин иреттүү жол-көбөйтүндү көрсөтүүсү

\(IE_{P8}=a\times b\times c\)

Бул көбөйтүндү институционалдык ишенимден кырсыктарга даярдыкка жеткен толук иреттүү кыйыр механизмди билдирет.

Биринчи коэффициент институционалдык ишеним менен коммуникацияны баалоо ортосундагы, экинчиси коммуникацияны баалоо менен тобокелдикти кабыл алуу ортосундагы, үчүнчүсү болсо тобокелдикти кабыл алуу менен даярдык ортосундагы байланышты билдирет.

Бул көрсөтүү булак изилдөө сунуштаган үч байланыштуу тизмектин математикалык түшүндүрмөсү. Коэффициенттердин эч бирине булакта өлчөнбөгөн сандык маани берилген эмес.

15.4. Кыйыр байланыштын белгиси кантип чечмеленет?

Жол коэффициенттери ылайыктуу сызыктуу түзүмдүк моделде бир эле параметрлештирүүгө ылайык аныкталса, көбөйтүндүнүн белгиси коэффициенттердин белгилерине байланыштуу. Мисалы, эки оң коэффициенттин көбөйтүндүсү оң, ал эми оң жана терс коэффициенттин көбөйтүндүсү терс.

Бул математикалык өзгөчөлүк булак изилдөөдө кыйыр таасирлер оң же терс деп өлчөндү дегенди билдирбейт. Бул жерде эч кандай коэффициент баалоосу жүргүзүлгөн эмес.

Мындан тышкары, коэффициенттер ар башка бирдиктештирүү же стандартташтыруу тандоолору менен берилсе, чоңдуктарды түз салыштыруу этияттыкты талап кылат. Ошондуктан келечектеги эмпирикалык моделдин өлчөө жана параметрлештирүү өзгөчөлүктөрү ачык болушу керек.

15.5. Bootstrap ишеним аралыгы эмне үчүн сунушталган?

Кыйыр байланыш бир нече коэффициенттин көбөйтүндүсү менен берилгенде, анын статистикалык белгисиздигин да баалоо керек болот. Булак изилдөө келечектеги эмпирикалык анализдерде кыйыр байланыштардын белгисиздигин текшерүү үчүн bootstrap ишеним аралыктарын колдонсо болорун белгилейт.

Bootstrap ылайыктуу маалымат жана анализ дизайнында үлгүдөн кайра үлгү алуу аркылуу тиешелүү статистиканын үлгүлүк өзгөрмөлүүлүгүн баалоого кызмат кылган ыкма. Кыйыр байланыш коэффициенттеринин көбөйтүндүсүнөн турган статистика үчүн ишеним аралыгын алууга жардам бере алат.

Бирок булак изилдөө белгилүү bootstrap кайталануу санын, ишеним деңгээлин, ишеним аралыгын, p маанисин же кыйыр таасир жыйынтыгын билдирбейт. Бул деталдар келечектеги эмпирикалык изилдөөнүн методдук тандоолору болот.

Статистикалык маанилүү кыйыр байланыш табылышы өзүнөн өзү себептик ортомчулуктун далили эмес. Себептик чечмелөө үчүн убакыт ырааттуулугу, мүмкүн болгон чаташтыруучу өзгөрмөлөр жана ылайыктуу изилдөө дизайны өзүнчө бааланышы керек.

16. MIMIC модели менен жаш курак жана гендерди баалоо

MIMIC ыкмасында тобокелдикти кабыл алуу жашыруун түзүлүш катары каралышы мүмкүн. Бул түзүлүш тобокелдик ыктымалдыгын, олуттуулугун, жеке таасирлерин жана тиешелүү баалоо тармактарын чагылдырган ылайыктуу көрсөткүчтөр менен өлчөнөт.

Жаш курак жана гендер болсо байкалган түшүндүрүүчү өзгөрмөлөр катары ошол эле моделде тобокелдикти кабыл алуу менен байланыштырууга болот. Ошентип, жашыруун түзүлүш кандай өлчөнөрү жана байкалган өзгөчөлүктөр менен кандай байланышта экени бирге изилденет.

Булак изилдөөнүн P9 жана P10 жоболору жаш курак же гендер бардык адамдарда белгилүү бир багытта тобокелдик кабылдоосун жаратат деп айтпайт. Модель байланыштын багыты, көлөмү жана статистикалык колдоосу эмпирикалык маалымат менен бааланышын көздөйт.

Бул өзгөрмөлөр учурдагы теориялык архитектурада тобокелдикти кабыл алууну түшүндүргөн байкалган өзгөрмөлөр катары жайгашкан. Алар байланыштардын күчүн өзгөрткөн модераторлор катары аныкталган эмес. Жаш курак жана гендердин башка түзүлүштөр менен мүмкүн болгон байланыштары келечектеги кеңейтилген моделдерде изилдениши мүмкүн.

17. Контексттик айырмачылыктар жана моделдин чектөөчү шарттары

Булак изилдөө ошол эле теориялык байланыштар ар башка коомдордо, кырсык түрлөрүндө же институционалдык чөйрөлөрдө бирдей көлөмдө чыгышы шарт эмес экенин баса белгилейт.

Билим берүү, киреше, мурдагы кырсык тажрыйбасы, социалдык колдоо, коомдук нормалар, маданий баалуулуктар, географиялык шарттар, коркунучка жакындык, коммуникация технологияларына жетүү жана мекемелер менен мурунку мамилелер бул айырмачылыктарды түшүнүүдө маанилүү.

Бул чектөөчү шарттар моделдин бардык жолдоруна алдын ала кошулган жана статистикалык жактан аныкталган өз ара аракет эффекттери эмес. Изилдөөчүлөр ар бир контекст үчүн бир эле багытта жана бир эле формада иштеген универсалдуу модерация байланыштарын аныкташкан эмес.

18. Моделден тышкары калтырылган кайтарым байланыш мамилелери

Моделдин негизги түзүлүшү бир багыттуу жана иреттүү теориялык тартипти сунуштайт. Бирок реалдуу жашоодо байланыштар убакыттын өтүшү менен өз ара өнүгүшү мүмкүн.

Мисалы, тобокелдикти кабыл алуудагы өзгөрүү көбүрөөк маалымат издөөгө алып келиши мүмкүн. Мекемелерден алынган билдирүүлөрдүн убакыттагы ырааттуулугу жана ишенимдүүлүгү кийинки институционалдык ишеним баалоолоруна таасир этиши мүмкүн. Мурунку кырсык тажрыйбалары да тобокелдикти кабыл алууну жана даярдык жүрүм-турумун өзгөртө алат.

Булак изилдөө бул мүмкүнчүлүктөрдү талкуулайт, бирок учурдагы түзүмдүк архитектурада өз ара же убакытка көз каранды кайтарым байланыш жолдорун расмий модель байланышы катары түзбөйт.

Мындай байланыштарды сыноо үчүн кайталанган өлчөөлөр, узак мөөнөттүү изилдөөлөр, cross-lagged моделдер же убакыт ырааттуулугун баалай турган башка ылайыктуу изилдөө дизайндары талап кылынат.

19. Моделди тастыктоо же суроо астына коюу кантип мүмкүн болот?

Илимий теориялык моделдин баалуулугу учурдагы адабият менен шайкеш түшүндүрмө берүүсүндө гана эмес. Моделдин келечекте четке кагылышы же кайра түзүлүшү мүмкүн болушу да маанилүү.

Булак изилдөөгө ылайык, айрым мүмкүн болгон эмпирикалык табылгалар моделдин негизги байланыштарын кайра баалоону талап кылышы мүмкүн.

• Ишеним өлчөнгөн мекеме менен тобокелдик коммуникациясына жооптуу мекеме туура дал келтирилген шартта да P1 үчүн туруктуу нөлгө жакын же терс байланыштардын табылышы.
• Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү менен тобокелдикти кабыл алуу ортосунда ар кандай ылайыктуу изилдөөлөрдө кайра-кайра байланыш табылбашы.
• Билим, компетенттүүлүк, ресурс жана аракет мүмкүнчүлүктөрү ылайыктуу болгон шартта тобокелдикти кабыл алуу менен даярдык ортосунда туруктуу нөлгө жакын же терс жыйынтыктар чыгышы.
• P6, P7 жана P8 кыйыр механизмдеринин ылайыктуу эмпирикалык тесттерде колдоого алынбашы.
• Институционалдык ишенимди же тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгүн алып салган, же башка байланыш иретин колдонгон альтернативдүү моделдер кайра-кайра күчтүүрөөк түшүндүрүү же божомолдоо көрсөткүчүн бериши.

Бул жагдайлар автоматтык түрдө изилдөөчүлөрдүн сунуштары туура эмес дегенди билдирбейт; бирок моделдин кайсы жактары кайра каралышы мүмкүн экенин көрсөткөн олуттуу сыноо шарттары. Контексттик айырмачылыктар ар бир каршы жыйынтыкты түшүндүрүп, моделди эмпирикалык сындан чексиз коргоо үчүн негиз катары колдонулбашы керек.

20. Изилдөөнүн чыныгы илимий салымдары

Изилдөөнүн негизги салымы — кырсыкка даярдыкты түшүндүргөн төрт маанилүү түшүнүктү бир теориялык түзүлүш ичинде айырмалап, өз ара байланыштырганы.

Институционалдык ишеним жалпы мамиле жана күтүм түзүлүшү катары аныкталган. Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү алынган конкреттүү маалыматтарды баалоо катары жайгаштырылган. Тобокелдикти кабыл алуу коркунучтун когнитивдик жана эмоционалдык чечмеленишин билдирет. Кырсыктарга даярдык болсо ниеттен тышкары план, ресурс жана аткарылган коргоочу аракеттер менен байланышкан.

Модель бул процессте жалгыз эле сызыктуу жана автоматтык байланыш жетишсиз болушу мүмкүн экенин көрсөткөн теориялык механизмдерди да берет. Айрыкча тобокелдикти кабыл алуу парадоксу жана институционалдык орун басуу мүмкүнчүлүгү даярдык жүрүм-турумун түшүнүү үчүн маанилүү чектөөчү шарттар.

Бул салымдар жаңы эмпирикалык байланыш далилденди деп эмес, кийинки изилдөөлөрдө сынала турган ачык жана интеграцияланган теориялык архитектура иштелип чыкты деп түшүнүлүшү керек.

21. Изилдөөнүн чектөөлөрү

Биринчи чектөө: Сунушталган интеграцияланган модель али жаңы маалымат топтомунда бирге сыналган эмес. Ошондуктан моделдин жалпы ылайыктуулук деңгээли, түшүндүрүлгөн вариациясы, божомолдоо көрсөткүчү же жол коэффициенттери белгисиз.

Экинчи чектөө: Модель иштеп чыгууда колдонулган адабият системалуу далил деңгээлин баалоо же мета-анализ аркылуу бириктирилген эмес. Ошондуктан бардык жоболор бирдей күчтөгү далилге негизделген деп кабыл алууга болбойт.

Үчүнчү чектөө: Мурдагы далилдердин маанилүү бөлүгү байкоочу же кесилиштик изилдөөлөрдөн алынган. Мындай изилдөөлөр өзгөрмөлөр ортосунда байланыш бар экенин көрсөтө алат; бирок убакыт иретин жана себептик механизмдерди өзүнөн өзү ишенимдүү далилдей албайт.

Төртүнчү чектөө: Негизги түшүнүктөрдүн өлчөө касиеттери бул интеграцияланган моделдин ичинде психометриялык жактан тастыктала элек. Тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгүнүн көп өлчөмдүү өлчөө түзүлүшү да келечекте бааланышы керек.

Бешинчи чектөө: Социалдык-экономикалык ресурстар, маданий шарттар, кырсык тажрыйбасы жана башка көптөгөн мүмкүн болгон факторлор моделде өзүнчө түзүмдүк жолдор катары кеңири көрсөтүлгөн эмес.

Алтынчы чектөө: Жаш курак жана гендер тобокелдикти кабыл алуу менен байланыштырылганы менен, социодемографиялык айырмачылыктарды түшүндүрө турган бардык өзгөрмөлөр камтылган эмес.

Жетинчи чектөө: Модель ар кандай кырсык түрлөрү, географиялык аймактар, коомдор жана институционалдык системалар арасында канчалык жалпылана алары али эмпирикалык аныктала элек.

22. Кырсыктарды башкаруу жагынан кантип чечмелениши керек?

Модель кырсыктарды башкарууда тобокелдик тууралуу маалымдуулукту жогорулатууга гана багытталган ыкмалар жетишсиз болушу мүмкүн экенине теориялык түшүндүрмө берет.

Коммуникация түшүнүктүү жана ишенимдүү болушу маанилүү; бирок колдонууга боло турган коргоочу аракеттердин ачык түшүндүрүлүшү да даярдык жагынан өзүнчө баалуулукка ээ болушу мүмкүн. Мындан тышкары, адамдар сунушталган аракеттерди аткара алышы үчүн керектүү билимге, көндүмгө жана ресурска жетүүсү эске алынышы керек.

Институционалдык ишенимди күчөтүү мекемелер менен кызматташууну колдой алат. Бирок мекемелер берген коргоо адамдар жана үй-бүлөлөр өз мойнуна алышы керек болгон даярдык жоопкерчилигин толугу менен жок кылат деген таасир жаралбашы керек.

Бул тыянактар изилдөөнүн теориялык жана мурдагы адабиятка таянган чечмелөөлөрү. Алар белгилүү бир өлкөдө колдонулуп, өлчөнгөн жаңы даярдык программасынын ийгилик жыйынтыктары эмес.

23. Бул изилдөө эмнени көрсөтөт, эмнени далилдебейт?

24. Жалпы илимий баалоо

Camargo, Guevara-Corzo жана Torres-Peña иштеп чыккан интеграцияланган теориялык модель кырсыктарга даярдыкты болгону билим деңгээли же тобокелдик тууралуу маалымдуулук менен түшүндүрүүнүн ордуна институционалдык мамилелер, коммуникацияны баалоо, коркунучту жеке чечмелөө жана аткарылган даярдык аракеттери ортосунда түзүмдүү байланыш сунуштайт.

Моделдин эң маанилүү өзгөчөлүктөрүнүн бири — байланыштар автоматтык түрдө жана бардык шартта бирдей багытта иштейт деп кабыл албаганы. Мекеме ишенимдүү деп эсептелиши анын ар бир билдирүүсү бирдей бааланат дегенди билдирбейт. Билдирүү ишенимдүү деп кабыл алынышы дайыма тобокелдик кабылдоосун жогорулатпайт. Тобокелдик жогору кабыл алынышы да даярдык ишке ашты дегенди билдирбейт.

Бул айырмачылыктар келечектеги эмпирикалык изилдөөлөрдө кайсы түшүнүктөр кантип өлчөнүшү керектигин жана кайсы байланыштар илимий жактан сыналышы керектигин аныктоого жардам берет.

Жыйынтыктап айтканда, изилдөөнүн салымы тастыкталган кырсыкка даярдык божомолдоо куралын түзүү эмес, институционалдык ишеним, тобокелдик коммуникациясы жана ишенимдүүлүгү, тобокелдикти кабыл алуу жана даярдык жүрүм-турумун бирге сыноо үчүн теориялык жактан негизделген изилдөө архитектурасын сунуштоо.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөөнүн библиографиялык идентификациясы

Түпнуска аталышы: An Integrative Theoretical Model of Institutional Trust, Risk Communication and Credibility, Risk Perception, and Disaster Preparedness

Авторлор: Jose Pablo Camargo; Jeffrey Guevara-Corzo; Jairo A. Torres-Peña.

Жооптуу автор: Jose Pablo Camargo.

Мекеме: Facultad de Ingenierías y Tecnologías, Instituto de Investigaciones Xerira, Universidad de Santander, Bucaramanga, Колумбия.

Журнал: Urban Science.

Басмакана: MDPI, Basel, Швейцария.

Жарыя маалыматы: 2026, Том 10, Номер 10, Макала 603.

Келип түшкөн күнү: 10 сентябрь 2026.

Оңдолгон күнү: 14 октябрь 2026.

Кабыл алынган күнү: 16 октябрь 2026.

Жарыяланган күнү: 17 октябрь 2026.

DOI: 10.3390/urbansci10100603.

Расмий жарыя шилтемеси: https://www.mdpi.com/2413-8851/10/10/603

DOI шилтемеси: https://doi.org/10.3390/urbansci10100603

Булак түрү: Рецензияланган журналда жарыяланган теориялык модель иштеп чыгуу изилдөөсү.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Лицензия шарттары.

Авторлордун салымдары жана изилдөө билдирүүлөрү

Булакта концептуалдаштыруу жана ыкма иштеп чыгуу Jose Pablo Camargoга таандык деп көрсөтүлгөн. Изилдөө, биринчи долбоорду даярдоо, карап чыгуу жана түзөтүү, ошондой эле визуалдаштыруу иштерине үч автор тең салым кошкон. Көзөмөл жана долбоорду башкаруу да үч автордун салымдарынын арасында көрсөтүлгөн.

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо албаганы билдирилген.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышы жок экенин билдиришкен.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Изилдөөнүн түпнуска салымдары макаланын ичинде экени, кошумча суроолор жооптуу авторго жөнөтүлүшү мүмкүн экени белгиленген.

Ыраазычылык: Авторлор Universidad de Santanderдеги PDELTA изилдөө студенттерине, Xerira Изилдөө Институтуна жана макалада көрсөтүлгөн кырсык тобокелдиги боюнча институционалдык колдоо көрсөткөн уюмдарга ыраазычылык билдиришкен.

Жасалма интеллект колдонуу билдирүүсү: Авторлор биринчи долбоорду тил жагынан карап чыгуу, түзөтүү жана жакшыртуу үчүн ChatGPT Plus колдонушканын билдирип, алынган натыйжаны текшергенин жана жарыянын мазмуну үчүн жоопкерчиликти өздөрүнө аларын белгилешкен.