Плазманы терапиялык алмаштыруу (TPE) — бейтаптын плазмасы кан айлануудан бөлүнүп, ооруга байланыштуу канда айланып жүргөн айрым заттар ошол плазма менен кошо чыгарылган жана алынган плазманын көлөмү ылайыктуу алмаштыруучу суюктуктар менен толукталган аферез ыкмасы. Интенсивдүү терапияда TPE неврологиялык, боорго байланышкан, аутоиммундук жана плазма аркылуу жүргөн башка оор илдеттерде, кээде механикалык вентиляция, вазопрессор же бөйрөк функциясын алмаштыруучу терапия сыяктуу кеңейтилген орган колдоосу менен бир убакта колдонулушу мүмкүн.

Hospital Juárez de México мекемесинде жүргүзүлгөн бул ретроспективдүү, бир борборлуу изилдөөдө 2024-жылдын июлунан 2026-жылдын июнуна чейин интенсивдүү терапияда кеминде бир TPE сеансын алган бойго жеткен бейтаптар бааланган. Талдоого алынган когортага 47 бейтап кирип, жалпысынан 159 TPE сеансы жүргүзүлгөн. Бейтаптардын медианалык курагы 34 жаш, интенсивдүү терапияга кабыл алынганда APACHE II медианалык упайы 14, SAPS II упайы 30 жана SOFA упайы 8 болгон. Биринчи TPE учурунда бейтаптардын %53,2си инвазиялык механикалык вентиляция, %36,2си вазопрессор жана %14,9у бөйрөк функциясын алмаштыруучу үзгүлтүксүз терапия алып жаткан.

Көрсөтмөлөрдүн %44,7си боорго байланышкан, %40,4ү неврологиялык жана %14,9у ревматологиялык болгон. Эң көп кездешкен өзүнчө диагноздор Guillain-Barré синдрому, A гепатитине байланыштуу боордун курч жетишсиздиги жана диффуздук альвеолалык кан кетүү менен коштолгон системалык кызыл жүгүрүк болгон. Интенсивдүү терапияга кабыл алынгандан биринчи TPE башталганга чейинки медианалык убакыт 0 күн болгон жана бейтаптардын көпчүлүгүндө процедура интенсивдүү терапиянын өтө эрте баскычында жүргүзүлгөн.

Интенсивдүү терапияда тирүү калуу бүт когорта боюнча %74,5 деп билдирилген; неврологиялык көрсөтмөлөрдө %94,7, ревматологиялык көрсөтмөлөрдө %71,4 жана боорго байланышкан көрсөтмөлөрдө %57,1 болгон. Бирок изилдөөдө контролдук топ жок жана топтор арасында оорунун оордугуна карата түзөтүлгөн себептик салыштыруу жүргүзүлгөн эмес. Ошондуктан бул үлүштөрдү TPEнин дарылоо натыйжалуулугу же тирүү калууга берген пайдасы катары чечмелөөгө болбойт. Жыйынтыктар негизинен интенсивдүү терапия шартында TPE кайсы бейтаптарда, канчалык эрте жана кандай процедуралык өзгөчөлүктөр менен колдонулганын сүрөттөгөн аймактык реалдуу практика маалыматтары болуп саналат.

Плазманы Терапиялык Алмаштыруу Деген Эмне?

Плазманы терапиялык алмаштыруу — кандын клеткалык компоненттерин сактап, плазманы кан айлануудан бөлүп чыгарууга жана алынган плазма көлөмүн алмаштыруучу суюктук менен толуктоого багытталган экстракорпоралдык дарылоо. Анын негизги жүйөсү — айрым оорулардын патофизиологиясына салым кошкон, канда айланып жүргөн антителолорду, иммундук комплекстерди, уулуу заттарды же плазманын башка компоненттерин азайтуу.

Бул механизм TPEнин бир гана ооруга мүнөздүү дарылоо менен чектелбешин шарттайт. Изилдөөдө неврологиялык, боорго байланышкан жана ревматологиялык деген үч кеңири көрсөтмө тобу камтылган. Ошол эле учурда TPEнин ролу ооруга жараша олуттуу өзгөрөт; бир көрсөтмөдө стандарттык дарылоонун маанилүү бөлүгү болсо, башка жагдайда далилдердин деңгээли кыйла чектелүү болушу мүмкүн.

Интенсивдүү терапия шартында TPE эмне үчүн башкача?

Интенсивдүү терапиядагы бейтаптардын абалы адатта бир органдын оорусу менен эле чектелбейт. Гемодинамикалык туруксуздукту, дем алуу жетишсиздигин, бөйрөк жетишсиздигин, кандын уюу бузулуусун же башка органдарды колдоону бир убакта башкаруу талап кылынышы мүмкүн. Ошондуктан TPE аферез аппаратын иштетүү менен эле чектелбейт.

Изилдөөнүн усулунда интенсивдүү терапиядагы TPE тажрыйбалуу команданы, кан тамырга жеткиликтүүлүктү, гемодинамикалык көзөмөлдү, лабораториялык байкоону, антикоагуляцияны, алмаштыруучу суюктукту тандоону жана уланып жаткан орган колдоосун координациялоону талап кылган процедура катары каралат.

Изилдөөгө Кимдер Киргизилген?

Бул изилдөө — 2024-жылдын июлу-2026-жылдын июну мезгилинде Hospital Juárez de México мекемесинин интенсивдүү терапия бөлүмүндө кеминде бир TPE сеансын алган бойго жеткен бейтаптардын ретроспективдүү талдоосу. Көрсөтмөнү, процедуралык өзгөчөлүктү же интенсивдүү терапиянын жыйынтыгын баалоого мүмкүн болбогондой маалыматтары жетишсиз үч учур чыгарылган.

Акыркы талдоодо:

APACHE II, SAPS II жана SOFA упайлары — интенсивдүү терапиядагы оорунун оордугун ар түрдүү өзгөрмөлөр аркылуу сүрөттөгөн клиникалык баалоо системалары. Бул изилдөөдө упайлар бейтаптардын оор илдет контекстин сүрөттөө үчүн берилген; изилдөө топтор арасындагы тирүү калуу айырмачылыктарын ушул упайлар менен түзөткөн көп өзгөрмөлүү натыйжалуулук талдоосун сунуштабайт.

Биринчи TPE Учурунда Бейтаптардын Абалы Канчалык Оор Болгон?

Биринчи TPE сеансы учурунда бейтаптардын олуттуу бөлүгү кеңейтилген жашоо колдоосун алып жаткан. Бул когорта кадимки амбулатордук аферез бейтаптарынан эмес, критикалык оорунун активдүү баскычындагы интенсивдүү терапия бейтаптарынан турганын көрсөтөт.

Бул үлүштөр изилдөөдө TPE көп учурда башка интенсивдүү терапиялык дарылоодон өзүнчө процедура катары эмес, бир нече органды колдоонун бир компоненти катары жүргүзүлгөнүн көрсөтөт.

Интенсивдүү Терапияда TPE Эң Көп Кайсы Көрсөтмөлөр Боюнча Колдонулган?

Когортанын эң чоң тобун боорго байланышкан көрсөтмөлөр түзгөн. Андан кийин неврологиялык жана ревматологиялык оорулар турган.

Эң көп кездешкен өзүнчө диагноз Guillain-Barré синдрому болгон жана ал 13 бейтапта байкалган. Андан кийин 10 учур менен A гепатитине байланыштуу боордун курч жетишсиздиги жана 6 учур менен диффуздук альвеолалык кан кетүү менен коштолгон системалык кызыл жүгүрүк турган.

Изилдөөнүн көңүл бурарлык өзгөчөлүктөрүнүн бири — акыркы когортада гематологиялык көрсөтмөлөрдүн жоктугу. Авторлор муну кеңири аферез серияларынан айырмаланган интенсивдүү терапиядагы учурлардын курамы катары баалашат. Үчүнчү деңгээлдеги жолдомо кабыл алуучу интенсивдүү терапиянын түзүмүнөн улам бул серияда боорго байланышкан жана неврологиялык шашылыш абалдар өзгөчө басымдуу болгон.

Бул Изилдөөдө ASFA Категориялары Эмнени Билдирет?

American Society for Apheresis (ASFA) терапиялык аферездин көрсөтмөлөрүн ооруга жана клиникалык колдонуу контекстине жараша категорияларга бөлөт. Бул изилдөөдө ASFA категориялары ASFAнын тогузунчу атайын чыгарылышына ылайык ретроспективдүү түрдө ыйгарылган.

Category I жалпысынан аферез таанылган биринчи катардагы же негизги дарылоо ролуна ээ болгон жагдайларды; Category II экинчи катардагы колдонууну; Category III болсо аферездин оптималдуу ролу али так аныктала элек жана чечим жекече кабыл алынууга тийиш болгон жагдайларды билдирет.

Боордун курч жетишсиздиги эмне үчүн маанилүү жагдай?

Изилдөөдө Category III үлүшүнүн жогору болушу өзгөчө боордун курч жетишсиздиги учурларына байланыштуу. ASFA классификациясында плазманы чоң көлөмдө алмаштыруу боордун курч жетишсиздигинде өзүнчө категорияга ээ, ал эми стандарттык көлөмдөгү TPEнин далил деңгээли жана категориясы ага тең эмес.

Бул когортада чоң көлөмдөгү TPE стратегиясы колдонулган эмес. Ошондуктан боордун курч жетишсиздиги бар бейтаптар стандарттык көлөмдөгү TPE катары бааланып, Category III ичинде классификацияланган.

Бул айырма маанилүү, анткени “боордун курч жетишсиздигинде плазма алмаштырылды” деп гана айтуу колдонулган процедуранын көлөмүн жана ага байланыштуу далил категориясын жашырып коюшу мүмкүн.

TPE Канчалык Эрте Колдонулган?

Интенсивдүү терапияга кабыл алынгандан биринчи TPE сеансына чейинки медианалык убакыт:

0 күн (IQR 0-1)

деп билдирилген.

Бул жыйынтык когортада TPE көбүнчө интенсивдүү терапия процессинин эрте баскычында колдонулганын көрсөтөт. Бирок изилдөө эрте колдонуунун кечирээк колдонуудан артыкчылыгын текшерген рандомизацияланган же салыштырма дизайнга ээ эмес. Демек, бул маалыматтан “эрте TPE тирүү калууну көбөйттү” деген себептик тыянак чыгарууга болбойт.

TPE Сеанстары Кантип Жүргүзүлгөн?

Бардык процедуралар интенсивдүү терапия боюнча адистештирилген даярдыктан өтүп жаткан дарыгерлер тарабынан интенсивисттин көзөмөлүндө, центрифугалоого негизделген Spectra Optia® системасын колдонуу менен жүргүзүлгөн.

Плазманын болжолдуу көлөмү Kaplan формуласы менен эсептелип, ар бир процедурада:

плазманын жалпы көлөмүнүн 1,0-1,5 эсеси (TPV)

алмаштырылган.

Когортада байкалган медианалык алмаштыруу көлөмү 1,44 TPV болгон (IQR 1,39-1,48).

Ар бир бейтапка канча сеанс жүргүзүлгөн?

Жалпысынан 159 сеанс жүргүзүлүп, ар бир бейтапка туура келген TPEнин медианалык саны:

3 сеанс (IQR 2-5)

деп билдирилген.

Кайсы алмаштыруучу суюктуктар колдонулган?

Булактагы “альбуминге негизделген эритме” деген сөз айкашы мекемеде суюлтулуп, альбуминдин акыркы концентрациясы болжол менен %3-%5 болгон эритмени билдирет.

Интенсивдүү Терапиянын Жыйынтыктары Кандай Болгон?

Интенсивдүү терапияда болуунун медианалык узактыгы:

6 күн (IQR 4-11,5)

деп билдирилген.

47 бейтаптын 35и интенсивдүү терапия бөлүмүнөн тирүү чыккан:

Интенсивдүү терапияда жалпы тирүү калуу: %74,5

Неврологиялык Топто Тирүү Калуунун Жогору Болушу TPE Натыйжалуураак Экенин Көрсөтөбү?

Жок. Бул изилдөөнүн дизайны мындай тыянак чыгарууга жол бербейт. Неврологиялык, боорго байланышкан жана ревматологиялык топтор бир эле оорунун ар башка дарылоо бутактары эмес; алар биологиялык жүрүшү, баштапкы божомолу жана орган жетишсиздигинин жүгү ар башка болгон оорулардын топтору.

Мындан тышкары:

• бейтаптар рандомизацияланган эмес,
• TPE колдонулбаган, дал келтирилип тандалган контролдук топ жок,
• көрсөтмө топтору чакан,
• тирүү калууну салыштыруулар оорунун оордугуна карата түзөтүлгөн эмес,
• узак мөөнөттүү же ооруканада тирүү калуу бааланган эмес.

Ошондуктан %94,7 менен %57,1 ортосундагы айырманы “TPE неврологиялык ооруларда боор ооруларына караганда натыйжалуураак” деп чечмелөөгө болбойт. Туура чечмелөө — бул когортада байкалган интенсивдүү терапиядагы тирүү калуу көрсөткүчү көрсөтмө топторунун ортосунда айырмаланган.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөөнүн дизайны

Изилдөө ретроспективдүү, байкоочу жана бир борборлуу. Изилдөөчүлөр мурда клиникалык максатта жүргүзүлгөн TPE процедураларынын жазууларын артка кайрылып карап чыгышкан. Кийлигишүү изилдөө максатында рандомизацияланган эмес жана салыштырма дарылоо протоколу түзүлгөн эмес.

Бааланган өзгөрмөлөр

Изилдөөчүлөр демографиялык өзгөчөлүктөрдү, интенсивдүү терапиядагы оордукту баалоо упайларын, биринчи TPE учурундагы орган колдоосун, TPE көрсөтмөсүн, ASFA категориясын, сеанс өзгөчөлүктөрүн, алмаштыруучу суюктукту, интенсивдүү терапияда жатуу мөөнөтүн жана интенсивдүү терапияда тирүү калууну баалашкан.

Негизги сандык жыйынтыктар

Изилдөө колдогон тыянактар

Булак Hospital Juárez de México мекемесинин интенсивдүү терапия практикасында 2024-2026 мезгилинде TPE негизинен боорго байланышкан жана неврологиялык көрсөтмөлөрдө колдонулганын көрсөтөт. Ал TPE көбүнчө интенсивдүү терапияга жатуунун биринчи күнү же дароо андан кийин башталганын жана бейтаптардын олуттуу бөлүгү механикалык вентиляция же вазопрессор сыяктуу кеңейтилген орган колдоосун алганын көрсөтөт.

Ошондой эле ар башка көрсөтмө топторунда байкалган интенсивдүү терапиядагы тирүү калуу кыйла айырмаланганын жана ошондуктан TPEнин жыйынтыктарын бардык бейтаптарды бир топко бириктирүү менен гана эмес, оору/көрсөтмө боюнча баалоо зарыл экенин колдойт.

Изилдөө колдобогон тыянактар

Бул изилдөө TPE интенсивдүү терапиядагы өлүм көрсөткүчүн азайтарын далилдебейт. Эрте TPE кеч TPEден артык экенин далилдебейт. Боордун курч жетишсиздигинде стандарттык көлөмдөгү TPE чоң көлөмдөгү TPEге тең экенин көрсөтпөйт. Ошондой эле неврологиялык көрсөтмөлөрдө байкалган жогорураак тирүү калуу түздөн-түз TPEнин жогорку натыйжалуулугунан келип чыкканын көрсөтпөйт.

Күчтүү жактары

Изилдөөнүн негизги баалуулугу — интенсивдүү терапиядагы бейтаптарга гана көңүл бурганы. Көптөгөн аферез сериялары гематологиялык, нефрологиялык, амбулатордук жана жалпы оорукана популяцияларын бир маалымат топтомуна бириктирсе, бул когорта критикалык оору контекстине гана таандык.

Экинчи күчтүү жагы — TPEнин процедуралык өзгөчөлүктөрүн оорунун оордугу жана орган колдоосу менен бирге билдиргени. Ошентип, “канча TPE жасалды?” деген суроо гана эмес, бул процедуралар канчалык оор бейтаптарда жана интенсивдүү терапиянын кандай шарттарында жүргүзүлгөнү да көрүнөт.

Чектөөлөрү

Ретроспективдүү дизайн бейтаптарды тандоо жана өлчөнбөгөн чаташтыруучу факторлор жагынан белгисиздик жаратат. Бир борборлуу түзүм жыйынтыктарды башка ооруканаларга жалпылоону чектейт. Көрсөтмө топтору чакан жана гетерогендүү. Контролдук топтун жоктугу TPEнин себептик таасирин аныктоого жол бербейт.

Мындан тышкары, натыйжа өзгөрмөсү интенсивдүү терапияда тирүү калуу менен чектелет. Ооруканадан чыгарылуу, 28 же 90 күндүк өлүм көрсөткүчү, функционалдык неврологиялык жыйынтыктар, трансплантациясыз тирүү калуу жана ооруга мүнөздүү узак мөөнөттүү жыйынтыктар бул изилдөөдө билдирилген эмес.

Булак татаалдашуулардын кездешүү жыштыгын да кеңири бербейт. Ошондуктан учурдагы маалыматтан TPEнин коопсуздук профилин сандык жактан баалоо мүмкүн эмес.

Клиникалык чечмелөөнүн чеги

Изилдөө TPE кайсы бейтапка колдонулушу керектигин өз алдынча аныктаган дарылоо колдонмосу эмес. Жыйынтыктар үчүнчү деңгээлдеги белгилүү бир интенсивдүү терапия борборунда тандалган бейтаптардын реалдуу практикадагы тажрыйбасын сүрөттөйт. TPE көрсөтмөсү оорунун түрү, учурдагы далил деңгээли, ASFA классификациясы, бейтаптын клиникалык абалы жана адистер командасынын баалоосу менен бирге каралышы керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Therapeutic Plasma Exchange in Critically Ill Patients: A Two-Year Single-Center ICU Experience

Авторлор: Juan Angel Morales-Ferrer; Jesús Enrique Castrejón Sánchez; José Carlos Gasca Aldama; Osvaldo Alexis Marché Fernández.

Мекеме: Hospital Juárez de México, Mexico City, Mexico.

Булактын түрү: Ретроспективдүү, бир борборлуу, байкоочу интенсивдүү терапия когорталык изилдөөсү.

Изилдөө мезгили: 2024-жылдын июлу-2026-жылдын июну.

SSRN жарыяланган күнү: 1 август 2026.

SSRN DOI: 10.2139/ssrn.7194897.

Рецензиялоо макамы: Текшерилген булак — SSRN препринт жазуусу. Булактын рецензиялануучу журналга кабыл алынганы тууралуу бул нускада маалымат жок.

Лицензия: SSRN жазуусу “All rights reserved. No reuse allowed without permission” деп көрсөтүлгөн. Ошондуктан Verianla түпнускадагы сөздөрдү жана сунуштоо формасын кайра колдонбостон, изилдөө фактыларын өз алдынча окутуучу түзүмдө түшүндүргөн.

Бейтаптардын саны: 47.

TPE сеансы: 159.

Негизги көрсөтмө топтору: Боорго байланышкан, неврологиялык жана ревматологиялык.

ASFA классификациясы: Ninth ASFA Special Issue негизинде ретроспективдүү түрдө ыйгарылган.

TPE системасы: Spectra Optia® центрифугалоо системасы.

Плазманын көлөмү: Kaplan формуласы менен болжолдонгон; сеанстарда плазманын жалпы көлөмүнүн 1,0-1,5 эсеси алмаштырылган.

Алмаштыруу: Альбуминге негизделген эритме, жаңы тоңдурулган плазма же экөөнүн айкалышы.

Билдирилген негизги натыйжа: Интенсивдүү терапия бөлүмүнөн тирүү чыгарылуу катары аныкталган ICU survival.

Этика: Мекеменин анонимдештирилген маалыматтары колдонулган; Hospital Juárez de México мекемесинин Изилдөө жана Этика комитеттеринин HJM 071/24-R жана HJM 036/25-R уруксаттарына негизделген. Маалыматтар ретроспективдүү жана анонимдүү колдонулгандыктан, маалымдалган макулдук алуу талабынан бошотулган.

Каржылоо: Тышкы каржылоо билдирилген эмес.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Маалыматтарга жетүү: Мекемелик жана этикалык чектөөлөрдү сактоо шарты менен, жооптуу авторго негиздүү суроо-талап жөнөтүлгөндө маалыматтар берилиши мүмкүн экени көрсөтүлгөн.

Негизги чечмелөө чеги: Контролдук топ жок болгондуктан, интенсивдүү терапияда тирүү калууну TPEге таандык дарылоо натыйжалуулугу катары чечмелөөгө болбойт. Көрсөтмө топторундагы тирүү калуу айырмачылыктары сүрөттөмө мүнөздө жана топтордун ортосундагы дарылоо таасирин түз салыштырууну түзбөйт.