Инсульттан кийинки дисфагия, кишинин сууйу, тамаклери же түкүрүгүнү гүвенли жана еткили бичимде жутуусыны зорлаштыран өнемли бир нөроложик компликасйондур. Сорун болгону йемек йэрте хисседмененн күчтүүктен ибарет эмес. Жутуу координасйонунун бозулмасы; тамак же суюктукнын солунум йолуна качмасына, аспирациялык пневмонияне, йетерсиз тамактанууйе, суусууз калмайа, бейтапнеде калыш мөөнөтсинин узамасына жана реабилитацияун гежикмесине йол ачабилир.

Бу системалык сереп жана мета-анализ, көз айланасындеки белирли акупунктура бөлгелерине кыса ийнелерле уйгуланан көз акупунктурасынун, стандарт инсульт реабилитацияуна екленмесинин инсульттан кийинки дисфагия үзериндеки еткисини маанилендирмиштир. Инжеленен мүдагыле көз алмасыне ийне уйгуланмасы эмес; көз айланасындеки, йани периокулярдык бөлгелерде танымланан акупунктура аланларынын уйарылмасыдыр.

Изилдөөжылар CNKI, Wанфанг, VIP, SinoMed, PubMed, Ембасе жана Wеб оф Сжиенже маалымат табанларыны жана клиникалык изилдөө жазууларыны 19 Аралык 2025’е кадар тарамыштыр. Сон маанилендирмейе 2009-2022 жыллары арасында Чин ана карасында йүрүтүлмүш 23 рандомизацияланган контролдук изилдөө жана жалпы 1.708 катышуучу алынмыштыр. Текил изилдөөларын өрнеклем чоңлүклери 50 менен 120 киши арасында өзгөрмиш, мүдагылелер чогунлукла ики-дөрт хафта сүрмүштүр.

Деней групларында көз акупунктурасы; жутуу реабилитацияу, генел реабилитация, препарат дарылооси, вүжут акупунктурау, нейробулчуңдук электр стимуляциясы, транскраниалдык түз ток стимуляциясы же базы геленексел Чин тыббы уйгуламаларыйла бирликте пайдаланылган. Контрол груплары исе көз акупунктурасы олмадан бензер стандарт дарылоолери алмыштыр. Ошондуктан жыйынтыклар көз акупунктурасынун тек башына еткисини эмес, чогунлукла стандарт дарылоойе екленмесийле ортайа чыкан жалпы фаркы көрсөтөт.

Биринжил жыйынтык олан Су Жутуу Тестинде көз акупунктурасы екленен груплар лехине орталама 0,89 пуанлык азаюу табылган: орталама фарк −0,89, йүзде 95 ишеним аралыгы −1,22 менен −0,55 арасындадыр. Су Жутуу Тестинде төмөн пуан дагы ийи ишлеви темсил етмектедир. Бунунла бирликте изилдөөлар арасындаки гетерогендүүлүк йүзде 96 менен сон дереже жогоркутир. Башка бир ифадейле изилдөөлар айны йөнде генел бир егилим гөстермиш олса да билдирмененн файданын чоңлүгү изилдөөлар арасында өнемли өлчүде өзгөрмиштир.

Гөрүнтүлемейе дайалы Видеофлороскопик Жутуу Изилдөөсы пуанларында орталама 2,10 пуанлык өсүш, Фужисхима Дисфагия Өлчегинде 0,88 пуанлык өсүш, жутууйла байланыштуу жашоо сапаты өлчегинде 31,95 пуанлык өсүш жана Стандартлаштырылмыш Жутуу Дегерлендирмесинде 9,58 пуанлык азаюу кабарланган. Анжак бул жыйынтыкларын базылары болгону ики же үч чакан изилдөөйа дайанмыш жана гетерогендүүлүк йүзде 89-97’йе улашмыштыр.

Жутуу дышындаки жыйынтыкларда Fugl-Meyer мотор ишлев пуаны орталама 13,70, Бартхел Гүнлүк Йашам Активителери Индекси 6,74 пуан арткантыр. Питтсбургх Уйку Калитеси Индекси исе 10,37 пуан азайгантыр. Бул жыйынтыктар көз акупунктурасы камтыган дарылоо пакетлеринин мотор ишлев, гүнлүк жашоо көз карандысызлыгы жана уйку ачысындан да оласы йарарлар саглайабмененжегини дүшүндүрмектедир. Анжак көз акупунктурасынун түздөн-түз бул гениш жыйынтыкларын түмүнү олуштурдугу гөстерилмемиштир.

Йирми бир изилдөөда билдирмененн “генел дарылоо еткинлиги” үчүн салыштырмалуу тобокелдик 1,18’дир. Бул маани, көз акупунктурасы екленен групларда изилдөөжыларын танымладыгы еткинлик өлчүтлерини каршылама оласылыгынын контрол групларына боюнча боюнчали катары йүзде 18 дагы жогорку экенин көрсөтөт. Бул өлчүт герчек жашоода йүзде 18 пуанлык мутлак иймененшме дегенди билдирбейт. Айрыжа өзгүн изилдөөларын кулландыгы “etkili”, “иймененшмиш” же “belirgin düzelmiş” сыныфландырмалары бирбиринден фарклы жана кысмен изилдөөжы маанилендирмесине дайалы болушу мүмкүн.

Гүвенлик конусуунда күчтүү бир сонужа улашыламамыштыр. Йирми үч изилдөөнын болгону икиси терс окуя билдирмиштир. Деней групларында баш айлануу, тери кызарыклыгы, кычышуу жана көз айланасынде дери алты көгөрүү; контрол групларында баш айлануу, буланты жана башка акупунктура нокталарында көгөрүү кабарланган. Жидди терс окуя рапор едилмемиштир. Анжак изилдөөларын чоң чогунлугунда гүвенлик маалыматси булунмамасы, “ciddi olay görülmedi” ифадесинин “дарылоо гүвенлидир” бичиминде йорумланмасына изин вермемектедир.

Жожхране ROB 2.0 маанилендирмесинде болгону дөрт изилдөө генел катары төмөн бир жактуулук тобокелдиги ташыркен 19 изилдөө үчүн базы ендишелер белирленмиштир. GRADE маанилендирмеси бүтүн жыйынтыклар үчүн далилдин аныктыгыни төмөн же чок төмөн катары сыныфландырмыштыр. Ошондуктан мета-анализдеки статистикалык катары маанилүү жыйынтыклар, кесикн жана жогорку гүвенилирликте клиникалык каныт катары маанилендирилсүт эмүүчүдир.

Изилдөөнын генел сонужу, көз акупунктурасынун стандарт дарылоолерин йерине эмес, онлара екленен бир мүдагыле катары жутуу ишлевинде оласы иймененшме саглайабмененжегидир. Мевжут канытлар көз акупунктурасынун аспирациялык пневмонияни өнледигини, азыктандыруу түтүгү герексинимини азалттыгыны, калыжы иймененшме сагладыгыны же узак мөөнөттүү бейтап жыйынтыкларыны гелиштирдигини гөстермемектедир.

Инсульттан кийинки дисфагия недир?

Жутуу, дышарыдан басит гөрүнен факат мээ кабугу, мээ сапы, кранийал синирлер, дуйу йоллары жана чок саныда кас грубунун милисанийелер үчүнде координели изилдөөсыны геректирен кармашык бир сенсоримотор мөөнөтчтир.

Жутуу ишлеви генел катары үч ашамайла ачыкланабилир:

• Орал ашама: Бесинин чийненмеси, ооз үчүнде контрол едилмеси жана дил тарафындан герийе ташынмасы.
• Фарингеал ашама: Жутуу рефлексинин башламасы, хава йолунун корунмасы жана бесинин жуткунчактан кечирилмеси.
• Өзофагеал ашама: Бесинин йемек борусуундан мидейе ташынмасы.

Инсульт; мотор кортекс, дуйу аланлары, кортикобулбер йоллар, мээ сапындаки жутуу меркезлери же бул системлери бирбирине баглайан аглары еткменендигинде жутуу мөөнөтжи бозулабилир. Бейтапларда шу белиртмененр гөрүлебилир:

• Су ичэрте же йемек йэрте жөтөлүү,
• Богулур гиби олма,
• Жутуунын гежикмеси,
• Йийежегин тамакда калдыгы хисси,
• Йемек кийинсында сесин ыслак же гүрүлтүлү чыкмасы,
• Агызда бесин калынтысы,
• Йемек мөөнөтсинин узамасы,
• Текрарлайан гөгүс енфексийонлары,
• Кило кайбы жана тамактануу йетерсизлиги.

Изилдөөда актарылан литератүре боюнча инсульттан кийинки дисфагия сыклыгы кулланылан таны ыкмаи, инсультнин евреси жана бейтап грубуна баглы катары чоң өлчүде өзгөрмекте жана базы изилдөөларда йүзде 80’е кадар улашабилмектедир.

Дисфагия себеп реабилитацияун борбордукнде йер алыр?

Инсульт реабилитацияунда илк бакышта кол-бажак харекетлери, конушма же йүрүме өне чыкабилир. Анжак гүвенли жутуу сагланамадыгында бейтапнын йетерли енержи жана суюктук алмасы зорлашыр. Бул абал дигер реабилитация програмларына катылымы да еткмененйебилир.

Жутуу кыйынчылыгынүн өнемли жыйынтыклары шунлардыр:

• Йийежек же суюктукнын солунум йолуна качмасы,
• Аспирасйон жана аспирациялык пневмония,
• Дехидрасйон,
• Малнүтрисйон,
• Бесленме түпүне багымлылык,
• Бейтапнеде калыш мөөнөтсинин узамасы,
• Йениден бейтапнейе йатыш,
• Сосйал ортамларда йемек йемектен качынма,
• Йашам калитесинде азаюу.

Дисфагия болгону кас гүжү соруну эмес. Дуйу кайбы, жутуу рефлексинин заманламасы, билишсел бозуклук, диккат, йоргунлук, депресйон, тамактануу абалы жана инсультнин догал иймененшме мөөнөтжи жыйынтыклары еткмененйебилир.

Стандарт дарылоо йаклашымы нелери камтыйт?

Инсульттан кийинки дисфагия йөнетими чогунлукла бирден көп мүдагылейи бирлештирир:

• Еркен дисфагия тарамасы,
• Клиник жана геректигинде гөрүнтүлемейе дайалы жутуу маанилендирмеси,
• Йийежек кывамынын өзгөртирилмеси,
• Сывыларын койулаштырылмасы,
• Баш жана гөвде позисйонунун айарланмасы,
• Агыз жана жутуу касларына йөнелик егзерсизлер,
• Дуйусал уйарым,
• Бесленме жана суюктук дестеги,
• Агыз хижйени,
• Аспирасйон рискинин изленмеси,
• Уйгун бейтаптарда нөромодүласйон ыкмалери.

Изилдөөда текрарлайыжы транскранийал манйетик стимүласйон, транскраниалдык түз ток стимуляциясы, фарингеал електриксел стимүласйон жана нейробулчуңдук электр стимуляциясы гиби нөромодүласйон йаклашымларындан сөз едилмектедир. Анжак бул ыкмалерин жихаз, егитим, малийет жана стандарт протокол герексинимлери базы саглык ортамларында уйгуланабилирлиги сынырландырабилир.

Көз акупунктурасы недир?

Көз акупунктурасы, көз алмасынин үчүне уйгуланан бир ишлем эмес. Гөз айланасиндеки белирленмиш акупунктура бөлгелерине кыса жана инже ийнелерин йерлештирилдиги өзел бир микро-ийнелеме йаклашымыдыр.

Изилдөөнын актардыгы өзелликлере боюнча көз акупунктурасында болжол менен 13 милиметре узаклугунда ийнелер кулланылмактадыр. Геленексел вүжут акупунктурауна кыйасла:

• Даха аз саныда бөлгейе уйгуланмасы,
• Игнелерин дагы кыса олмасы,
• Даха чектелген бир анатомиялык тармакта чалышылмасы,
• Кийимлерин чыкарылмасыны дагы аз геректирмеси,
• Рехабилитасйон сеансларыйла бирликте уйгуланабилмеси

гиби пратик авантажлара сахип олабмененжеги мененри сүрүлмектедир.

Бунунла бирликте көз айланасы йогун дамар жана синир түзүмдөрү камтыйт. Игненин ачысы, деринлиги жана уйгулама бөлгеси уйгун бичимде контрол едилмезсе көгөрүү, хематом жана башка локал сорунлар мейдана гелебилир. Ошондуктан ишлем басит гөрүнсе де егитимли уйгулайыжы жана стандарт текник геректирир.

Изилдөө себеп түзүлүшлмыштыр?

Көз акупунктурасы Чин’де инсульт жана инсульт секеллеринин реабилитацияунда кулланылмакла бирликте текил изилдөөларын чогу чакан өрнеклемлийди. Кулланылан акупунктура бөлгелери, ийнелеме текниклери, дарылоо мөөнөтлери, контрол мүдагылелери жана жыйынтык өлчеклери бирбиринден фарклыйды.

2025 жылында йайымланан мурдаки бир системалык серепнин:

• Даха аз саныда изилдөө ичермеси,
• Жожхране ROB 2.0 аражыны кулланмамасы,
• GRADE далилдин аныктыгы маанилендирмеси йапмамасы

себепийле гүнжелленмиш бир каныт сентезине ихтийач экени белгиленген.

Йени мета-анализин амажы, көз акупунктурасынун стандарт мүдагылелере екленмесинин жутуу ишлеви, жашоо сапаты, мотор иймененшме, гүнлүк жашоо активителери, уйку жана генел дарылоо йаныты үзериндеки жыйынтыкларыны маанилендирмек жана канытын гүвенилирлигини дережелендирмектир.

PICOS черчевеси

Инсульт түрү, оору евреси, йаш жана жинсийет үчүн каты бир кысытлама уйгуланмамыштыр. Бул гениш капсам дагы көп изилдөөнын дâхил едилмесини сагламыш, факат бейтап груплары арасындаки фарклылыкларын артмасына да йол ачмыш болушу мүмкүн.

Литератүр тарамасы насыл түзүлүшлды?

Тарама шу маалымат булакларыны капсамыштыр:

• CNKI,
• Wанфанг Дата,
• VIP,
• SinoMed,
• PubMed,
• Ембасе,
• Wеб оф Сжиенже,
• Клиник изилдөө жазуулары,
• Дâхил едмененн изилдөөларын жана илгили дерлемелерин булакчалары.

Ана каврамлар “инсульт”, “инсульттан кийинки дисфагия”, “жутуу бозуклугу”, “көз акупунктурасы” жана “окүлер акупунктура” теримлерийди.

PRISMA акышында жалпы 177 жазуу белирленмиштир:

• CNKI: 55,
• Wанфанг: 51,
• VIP: 23,
• SinoMed: 48.

Бу дөрт саны жалпы 177 кайды олуштурмактадыр. Жыйынтык бөлүмүнде PubMed’ден сыфыр жазуу гелдиги белиртилмиш, Ембасе жана Wеб оф Сжиенже үчүн айры жазуу сажылары гөстерилмемиштир. Ыкмаде там стратежинин Ек А’да булундугу белиртилмесине рагмен йүкленен 29 сайфалык сүрүмде Ек А’нын айрынтылы арама дизмененри йер алмамактадыр. Ек досйанын айры суунулмуш олмасы мүмкүндүр; бирок бул PDF үзеринден там арама стратежиси йениден үретмененмемектедир.

PRISMA изилдөө сечими

1. 177 жазуу булунду.
2. 87 йинеленен жазуу чыкарылды.
3. 90 жазуу баш кийим жана өзет деңгэколунда таранды.
4. 43 рандомизе олмайан изилдөө, 8 хайван денейи жана 3 дерлеме олмак үзере 54 жазуу еленди.
5. 36 там метин уйгунлук ачысындан маанилендирилди.
6. Ачык таны өлчүтү булунмайан 4, уйгун олмайан мүдагыле кулланан 3 жана герекли сонужу рапорламайан 6 изилдөө чыкарылды.
7. Жыйынтыкта 23 рандомизацияланган контролдук изилдөө мета-анализе алынды.

Акыш шемасы сечим мөөнөтжини ачык бичимде көрсөтөт. Бунунла бирликте болгону йайымланмыш же еришмененбмененн изилдөөларын дâхил едилмеси, йайымланмамыш олумсууз жыйынтыкларын көзден качмасы ихтималини тамамен ортадан калдырмаз.

Дâхил едмененн изилдөөларын өзелликлери

Йирми үч изилдөөнын тамамы Чин ана карасында йүрүтүлмүш жана 2009-2022 жыллары арасында йайымланмыштыр.

• Топлам катышуучу саны: 1.708
• Текил өрнеклем чоңлүгү: 50-120 киши
• Катышуучуларын билдирмененн орталама йашлары: чогунлукла 52-72 жыл
• Йайгын дарылоо мөөнөтси: 2-4 хафта
• Ен кыса мөөнөт: 20 гүн
• Ен узак мөөнөт: 8 хафта

Үч изилдөө катышуучуларын йаш же жинсийет билгисини билдирмемиштир. Инсультнин типи, евреси, лезйон йери жана дисфагия шиддети бүтүн изилдөөларда айны айрынтыда суунулмамыштыр.

Көз акупунктурасы ханги дарылоолерле бирликте кулланылды?

Мүдагыле пакетлери тамамен стандарт эмесди. Көз акупунктурасы шу уйгуламаларла бирлештирилмиштир:

• Жутуу реабилитацияу,
• Генел реабилитация егитими,
• Вүжут акупунктурау,
• Стандарт препарат дарылоолери,
• Ултра эрте реабилитация,
• Нөромүскүлер електриксел стимүласйон,
• Транскранийал догру акым стимүласйону,
• Тонгйан йакы уйгуламасы,
• Хуаийан Зхуйу адлы биткисел карышым.

Алты изилдөөда контрол грубунда вүжут акупунктурау колдонулган. Дигер изилдөөларда контрол груплары чогунлукла деней грубундаки темел реабилитация же препарат програмыны көз акупунктурасы олмадан алмыштыр.

Бу чешитлилик, мета-анализин “көз акупунктурасы + чешитли стандарт мүдагылелер” менен “çeşitli standart müdahaleler” арасындаки орталама фаркы өлчтүгү дегенди билдирет. Тек бир стандарт көз акупунктурасы протоколүнүн еткиси өлчүлмемиштир.

Meta-analizdeki темел каврамлар

Орталама фарк

Айны өлчеги кулланан изилдөөлардаки груп орталамалары арасындаки фарк шу темел илишкийле анлашылабилир:

\[ \mathrm{MD}=\bar{X}_{\mathrm{göz\ akupunkturu}}-\bar{X}_{\mathrm{kontrol}} \]

Бу формүлде:

• МД, орталама фарктыр.
• X̄_{көз акупунктурасы}, деней грубунун орталама пуаныдыр.
• X̄_{контрол}, контрол грубунун орталама пуаныдыр.

Ишаретин анламы өлчеге боюнча өзгөрир. WST, SSA жана PSQI гиби төмөн пуанын дагы ийи экени өлчеклерде негатиф маани деней грубуну дестеклер. VFSS, FDS, SWAL-QOL, FMA жана Бартхел Индекси гиби жогорку пуанын дагы ийи экени өлчеклерде позитиф маани деней грубуну дестеклер.

Гөрели риск

Икили жыйынтыкларда салыштырмалуу тобокелдик шу илишкийле ачыкланабилир:

\[ \mathrm{RR}=\frac{P(\mathrm{etkinlik}\mid\mathrm{göz\ akupunkturu})}{P(\mathrm{etkinlik}\mid\mathrm{kontrol})} \]

РР мааниинин 1’ден чоң олмасы еткинлик катары сыныфландырылан жыйынтыкларын деней грубунда дагы сык экенин көрсөтөт. РР = 1,18, боюнчали оласылыгын йүзде 18 жогорку экени дегенди билдирет; мутлак йүзде фаркы ифаде етмез.

Йүзде 95 ишеним аралыгы

Гүвен аралыгы, өрнеклеме белирсизлиги алтында еткинин макул маани аралыгыны көрсөтөт. Орталама фарк үчүн ишеним аралыгы сыфыры, салыштырмалуу тобокелдик үчүн 1’и ичермийорса жыйынтык статистикалык катары маанилүү кабул едилир.

Гүвен аралыгынын дар олмасы тахминин дагы кесикн, гениш олмасы исе дагы белирсиз экенин көрсөтөт. Анжак дар ишеним аралыгы тек башына төмөн йанлылык же жогорку каныт калитеси дегенди билдирбейт.

Хетероженлик жана Ы²

Ы² истатистиги изилдөөлар арасындаки жыйынтык фарклылыкларынын не кадарынын болгону растлантысал өрнеклеме өзгөриминден дагы чоң экенин өзетлер:

\[ I^2=\max\left(0,\frac{Q-df}{Q}\right)\times100\% \]

Бу формүл изилдөөнын кулландыгы статистикалык каврамы түшүндүрмөк амажыйла маалыматлмиштир.

• Ы² маании 0’а йакынса изилдөөларын жыйынтыклары боюнчаже ылайыкдур.
• Дегер йүкселдикче изилдөө жыйынтыклары арасындаки фарклылык артар.
• Йүзде 90’ын үзериндеки маанилер чок жидди хетероженлиге ишарет едер.

Йүксек гетерогендүүлүк, орталама еткинин йанлыш экени дегенди билдирбейт; факат тек бир ортак еткинин бүтүн бейтап жана протоколлер үчүн кечерли кабул едилмесини зорлаштырыр.

Су Жутуу Тести сонужу

Секиз изилдөө жана 700 катышуучу анализ едилмиштир:

• Деней груплары: 351 киши
• Контрол груплары: 349 киши

Бирлештирилмиш жыйынтык:

\[ \mathrm{MD}=-0{,}89\quad (\%95\ GA:\ -1{,}22\ \mathrm{ile}\ -0{,}55) \]

П маании 0,00001’ин алтындадыр. Дүшүк WST пуаны дагы ийи жутуу перформансыны темсил еттигинден жыйынтык көз акупунктурасы екленен груплар лехинедир.

Анжак гетерогендүүлүк:

\[ I^2=96\% \]

катары табылган. Бул, изилдөөларын файданын чоңлүгү конусуунда чоң өлчүде фарклылаштыгыны көрсөтөт.

Зхоу 2022 изилдөөсы чыкарылдыгында:

\[ \mathrm{MD}=-0{,}71\quad (\%95\ GA:\ -0{,}86\ \mathrm{ile}\ -0{,}56) \]

ве:

\[ I^2=71\% \]

елде едилмиштир. Еткинин йөнү корунмуш, факат гетерогендүүлүк азайгантыр. Изилдөөжылар бул фарклылыгы Зхоу изилдөөсында акут дөнемдеки, дагы генч жана дагы чоң бир бейтап өрнеклеминин булунмасыйла илишкмененндирмиштир.

Акут дөнемде догал нөроложик иймененшме дагы хызлы олабмененжегинден көзленен өзгөримин не кадарынын мүдагылейе, не кадарынын догал иймененшмейе аит экенин айырмак дагы зор болушу мүмкүн.

Видеофлороскопик Жутуу Изилдөөсы

VFSS, кишинин фарклы кывамлардаки тамак же суюктуклары йутаркен ооз, жуткунчак жана үст йемек борусуу харекетлерини харекетли рөнтген гөрүнтүсүйле маанилендирен бир ыкмадир.

Үч изилдөө жана 264 катышуучунын сонужу:

\[ \mathrm{MD}=2{,}10\quad (\%95\ GA:\ 1{,}19\ \mathrm{ile}\ 3{,}00) \]

катары кабарланган. Йүксек пуан дагы ийи жутуу ишлевини темсил еттигинден жыйынтык деней груплары лехинедир.

Хетероженлик:

\[ I^2=89\% \]

менен жогоркутир.

Нөромүскүлер електриксел стимүласйонун да уйгуландыгы Лиу Жхао 2018Б изилдөөсы чыкарылдыгында:

\[ \mathrm{MD}=1{,}60\quad (\%95\ GA:\ 1{,}28\ \mathrm{ile}\ 1{,}92) \]

ве:

\[ I^2=0\% \]

табылган.

Бу жыйынтык, бирлешик електриксел стимүласйонун баштапкытаки жогорку фарклылыгын өнемли бир кайнагы олабмененжегини көрсөтөт. Айны заманда көз акупунктурасы еткисинин фарклы еш дарылоолерден көз карандысыз маанилендирилмесинин өнемини ортайа коймактадыр.

Фужисхима Дисфагия Өлчеги

Ики изилдөө жана 140 катышуучу маанилендирилмиштир.

\[ \mathrm{MD}=0{,}88\quad (\%95\ GA:\ 0{,}62\ \mathrm{ile}\ 1{,}13) \]

Хетероженлик:

\[ I^2=0\% \]

катары табылган.

Ики изилдөөнын жыйынтыклары бирбирийле ылайыкдур. Анжак болгону ики чакан изилдөөйа дайанмасы, тахминин фарклы меркезлерде жана фарклы бейтап групларында не кадар генелленебмененжегини сынырлар.

Стандартлаштырылмыш Жутуу Дегерлендирмеси

Ики изилдөө жана 180 катышуучунын сонужу:

\[ \mathrm{MD}=-9{,}58\quad (\%95\ GA:\ -10{,}55\ \mathrm{ile}\ -8{,}60) \]

катары кабарланган. SSA’да төмөн пуан дагы ийи жутуу ишлевини темсил етмектедир.

Хетероженлик:

\[ I^2=97\% \]

менен сон дереже жогоркутир. Йалнызжа ики изилдөөда бул кадар жогорку фарклылык булунмасы, орталама 9,58 пуанлык еткинин тек жана карарлы бир чоңлүк гиби маанилендирилмесини енгеллер.

Жутууйла байланыштуу жашоо сапаты

SWAL-QOL; йемек йеме мөөнөтси, бесин сечими, корку, сосйал катылым, менентишим жана жутуу сорунунун гүнлүк жашооа еткмененри гиби бейтап тарафындан хисседмененн жыйынтыклары маанилендирир.

Ики изилдөө жана 156 катышуучунын сонужу:

\[ \mathrm{MD}=31{,}95\quad (\%95\ GA:\ 27{,}99\ \mathrm{ile}\ 35{,}91) \]

катары табылган.

Хетероженлик:

\[ I^2=94\% \]

менен жогоркутир. Долайысыйла жашоо сапаты ачысындан чоң бир иймененшме билдирилмиш олса да каныт болгону ики изилдөөйа жана бирбиринден фарклы чоңлүкте жыйынтыклара дайанмактадыр.

Изилдөөда кулланылан өлчеклер үчүн минимал клиникалык катары өнемли фарк ешиклери маанилендирилмемиштир. Ошондуктан статистикалык катары маанилүү пуан өзгөримлеринин бейтаптар тарафындан не өлчүде фарк едмененн клиникалык иймененшмейе каршылык гелдиги кесикнлештирмененмемектедир.

Fugl-Meyer мотор ишлев сонужу

Дөрт изилдөө жана 318 катышуучуда:

\[ \mathrm{MD}=13{,}70\quad (\%95\ GA:\ 11{,}78\ \mathrm{ile}\ 15{,}62) \]

табылган.

Хетероженлик:

\[ I^2=0\% \]

катары рапорланмыштыр.

Fugl-Meyer маанилендирмеси есас катары инсульттан кийинки мотор ишлеви өлчер. Көз акупунктурасы екленен дарылоо пакетлеринин мотор жыйынтыкларда да дагы жогорку пуан үретмеси, мүдагылелерин болгону жутуу егитимийле чектелген олмайан дагы гениш реабилитация програмларынын үчүнде маалыматлмиш олабмененжегини дүшүндүрмектедир.

Meta-analiz көз акупунктурасынун мотор иймененшмейи түздөн-түз ханги меканизмайла олуштурдугуну же сонужун көз акупунктурасындан көз карандысыз катары ешлик еден реабилитация йогунлугундан еткмененнип еткмененнмедигини белирлейемемектедир.

Бартхел Индекси

Дөрт изилдөө жана 292 катышуучунын сонужу:

\[ \mathrm{MD}=6{,}74\quad (\%95\ GA:\ 5{,}06\ \mathrm{ile}\ 8{,}42) \]

катары табылган.

Хетероженлик:

\[ I^2=83\% \]

менен жогоркутир.

Бартхел Индекси тамактануу, кишисел бакым, тувалет, харекет жана гүнлүк жашоо көз карандысызлыгы гиби аланлары өлчер. Жыйынтык көз акупунктурасы камтыган мүдагылелерин гүнлүк жашоо перформансында ек файдайла байланыштуу олабмененжегини дүшүндүрмектедир; бирок жутуу ишлевиндеки иймененшменин ми, мотор реабилитацияун му же дигер дарылоолерин ми бул сонужа каткыда булундугу айрыламамактадыр.

Уйку калитеси сонужу

Үч изилдөө жана 212 катышуучунын Питтсбургх Уйку Калитеси Индекси сонужу:

\[ \mathrm{MD}=-10{,}37\quad (\%95\ GA:\ -12{,}18\ \mathrm{ile}\ -8{,}56) \]

катары кабарланган.

Хетероженлик:

\[ I^2=0\% \]

катары табылган.

Негатиф фарк дагы ийи уйку калитесини темсил етмектедир. Билдирмененн өзгөрим олдукча чоңтүр; бирок болгону үч чакан изилдөөйа дайаныр. Изилдөөларын көрлеме жана мүдагыле рапорламасындаки сорунлары, өзнел уйку маанилендирмесинин бекленти еткмененринден еткмененнебилме оласылыгыны артырмактадыр.

Генел дарылоо еткинлиги

Йирми бир изилдөө жана 1.644 катышуучу анализ едилмиштир:

• Деней груплары: 823 киши
• Контрол груплары: 821 киши

Бирлештирилмиш жыйынтык:

\[ \mathrm{RR}=1{,}18\quad (\%95\ GA:\ 1{,}13\ \mathrm{ile}\ 1{,}23) \]

Хетероженлик:

\[ I^2=0\% \]

катары табылган.

Дүшүк гетерогендүүлүк, изилдөөларын “genel etkinlik” сонужунда бензер йөн билдирдигини көрсөтөт. Анжак бул жыйынтыкларын обжектифлиги чектелгендыр. Геленексел Чин тыббы жана реабилитация изилдөөларындаки генел еткинлик сыныфлары:

• Белирти өзгөримини,
• Өлчек пуанларыны,
• Изилдөөжы маанилендирмесини,
• “Иймененшмиш”, “belirgin etkili” жана “etkili” гиби категормененри

бир арайа гетиребилир.

Ошондуктан РР = 1,18 сонужу, гөрүнтүлемейле догруланмыш аспирация азайышы же клиникалык компликасйонларын өнленмесийле айны анламы ташымаз.

Адверс олайлар жана гүвенлик

Йирми үч изилдөөдан болгону икиси терс окуя билдирмиштир.

Жидди терс окуя рапор едилмемиштир. Анжак 21 изилдөөда терс окуя рапорламасынын булунмамасы ики шекилде ачыкланабилир:

• Герчектен олай йашанмамыш болушу мүмкүн.
• Олайлар систематик катары изленмемиш же рапорланмамыш болушу мүмкүн.

Мевжут маалыматлер бул ики ихтимали айырамамактадыр. Ошондуктан гүвенлик каныты GRADE капсамында чок төмөн кесикнликте маанилендирилмиштир.

Гөз айланасиндеки көгөрүү чогунлукла хафиф кабул едилсе бменен йүз гөрүнүмүнү еткмененйебилир, бейтапда кайгы олуштурабилир жана йанлыш ийне ачысы же деринлиги абалында дагы жидди рисклерин теорик өнемини гүндеме гетирир.

Йанлылык риски маанилендирмеси

Жожхране ROB 2.0 маанилендирмесинин генел сонужу:

• Дүшүк бир жактуулук тобокелдиги: 4 изилдөө
• Базы ендишелер: 19 изилдөө
• Йүксек бир жактуулук тобокелдиги: 0 изилдөө

Ана сорун аланлары:

Бир изилдөөнын ROB 2.0 маанилендирмесинде “жогорку тобокелдик” алмамасы, канытын жогорку калитеде экени дегенди билдирбейт. GRADE; бир жактуулук тобокелдигине ек катары изилдөөлар арасындаки тутарсызлыгы, жыйынтыкларын долайлылыгыны, өрнеклем белирсизлигини жана йайын йанлылыгыны да диккате алыр.

GRADE далилдин аныктыгы

“Дүшүк кесикнлик”, герчек еткинин мета-анализдеки тахминден өнемли өлчүде фарклы олабмененжеги дегенди билдирет. “Чок төмөн кесикнлик” исе билдирмененн еткинин герчек чоңлүгү конусуунда чок аз гүвен булундугуну ифаде едер.

Канытын дүшүрүлмесинин темел себеплери шунлардыр:

• Рандомизасйон жана көрлеме рапорламасынын йетерсиз олмасы,
• Базы жыйынтыкларда чок жогорку гетерогендүүлүк,
• Аз саныда изилдөө,
• Күчүк өрнеклемлер,
• Гүвенлик олайларынын ексик рапорланмасы,
• Бүтүн изилдөөларын айны үлкеден гелмеси.

Метин айрынтыларын Ек Б’де булундугуну белиртмектедир; бирок йүкленен 29 сайфалык сүрүмде там GRADE Суммарй оф Финдингс таблосуу гөрүнмемектедир. Ошондуктан хер бир дүшүрме карарынын айрынтылы герекчеси PDF үзеринден там катары денетленемемектедир.

Йайын йанлылыгы маанилендирмеси

Йетерли саныда изилдөө булунан генел дарылоо еткинлиги сонужу үчүн хуни графиги жана Харборд тести колдонулган:

\[ t=0{,}37,\qquad P=0{,}714 \]

Тест статистикалык катары маанилүү эмес жана бул жыйынтык үчүн белиргин чакан изилдөө еткиси саптанмамыштыр.

Анжак бул жыйынтык:

• Йайын йанлылыгынын кесикн катары булунмадыгыны,
• Йайымланмамыш олумсууз изилдөөлар олмадыгыны,
• Дигер жыйынтыкларда йайын йанлылыгы булунмадыгыны

гөстермез.

Бүтүн изилдөөларын Чин ана карасында түзүлүшлмыш олмасы, изилдөөларын чогунун олумлу жыйынтык билдирмеси жана базы жыйынтыкларда тест түзүлүшлабмененжек кадар изилдөө булунмамасы себепийле дил, бөлге жана олумлу жыйынтык йайымлама йанлылыгы ихтимали девам етмектедир.

Оласы биологиялык меканизмалар

Meta-analiz көз акупунктурасынун меканизмасыны түздөн-түз өлчмемиштир. Йазарлар төсүшмада дагы мурдаки хайван жана акупунктура изилдөөларына дайанарак базы оласылыклары еле алмактадыр.

Өнермененн каврамсал модель шөйледир:

\[ \mathrm{Perioküler\ akupunktur\ uyarımı} \rightarrow \mathrm{Duyusal\ sinyaller\ ve\ merkezi\ sinir\ ağı\ modülasyonu} \]

\[ \mathrm{Sinir\ ağı\ modülasyonu} \rightarrow \mathrm{Yutma\ koordinasyonu\ ve\ nörolojik\ iyileşme\ olasılığı} \]

Бу гөстеримлер изилдөөда клиникалык катары догруланмыш себепсел меканизмалар эмес.

Хайван денейлеринде көз акупунктурасы жана егзерсиз комбинасйонларынын:

• VEGF-VEGFR йолакларыны,
• Ang-1/Tie-2 йолакларыны,
• Искемик бөлгеде анжийогенези,
• Локал кан акымынын йениден дүзенленмесини

еткмененйебмененжеги мененри сүрүлмүштүр.

Башка бир чычкан изилдөөсында көз акупунктурасы эмес, Лианqуан ноктасындаки електроакупунктураун мотор кортекс, парабражхиал чекирдеклер жана нужлеус тражтус солитариус арасындаки жутуу деврелерини еткмененйебилдиги кабарланган.

Бу меканистик изилдөөлар клиникалык мета-анализдеки файдайы канытламаз. Фарклы акупунктура нокталары, фарклы хайван модельлери жана фарклы синирсел меканизмалар көз акупунктурасынун инсанларда айны шекилде чалыштыгыны гөстермез.

Изилдөөнын күчтүү йөнлери

• Йалнызжа рандомизацияланган контролдук изилдөөлар дâхил едилмиштир.
• Чин жана улусларарасы маалымат табанларынын тарандыгы кабарланган.
• Изилдөө сечими жана маалымат тыянакы ики изилдөөжы тарафындан көз карандысыз йүрүтүлмүштүр.
• PRISMA 2020 рапорлама черчевеси пайдаланылган.
• Протокол PROSPERO’йа кайдедилмиштир.
• Жожхране ROB 2.0 менен алан базлы йанлылык маанилендирмеси түзүлүшлмыштыр.
• GRADE менен далилдин аныктыгы айрыжа маанилендирилмиштир.
• WST йанында VFSS, SSA жана SWAL-QOL гиби бирбирини тамамлайан жутуу жыйынтыклары изилденген.
• Дуйарлылык анализлерийле жогорку хетероженлигин оласы булаклары араштырылмыштыр.
• Йетерли изилдөө булунан генел еткинлик сонужу үчүн Харборд тести колдонулган.
• Адверс олайларын аз рапорланмасынын гүвенлик канытыны сынырладыгы ачыкча кабул едилмиштир.

Изилдөөнын чектелгенлыклары

Бүтүн изилдөөларын тек үлкеден гелмеси: Саглык системи, бейтап профили, реабилитация уйгуламалары жана көз акупунктурасы денейими фарклы үлкелерде айны эмес.

Күчүк өрнеклемлер: Текил изилдөөларын чогу 50-120 катышуучудан олушмуштур.

Кыса дарылоо мөөнөтлери: Изилдөөлар чогунлукла ики-дөрт хафталыктыр жана узак мөөнөттүү калыжылык гөстерилмемиштир.

Протокол фарклылыклары: Акупунктур бөлгелери, ийне йөнү, деринлиги, стимүласйон бичими, сеанс сыклыгы, ийне тутма мөөнөтси жана жалпы дарылоо мөөнөтси айны эмес.

Еш дарылоо чешитлилиги: Рехабилитасйон, вүжут акупунктурау, препарат, електриксел стимүласйон жана биткисел уйгуламалар фарклы комбинасйонларда пайдаланылган.

Контрол грубу чешитлилиги: Контроллер болгону стандарт жутуу егитими алан хоможен бир груп эмес.

Көрлеме соруну: Катышуучу жана уйгулайыжы көрлемеси йетерли бичимде рапорланмамыштыр.

Рандомизасйон айрынтылары: Базы изилдөөларда растгеле дизи үретме жана тахсис гизлеме ыкмаи ачыкланмамыштыр.

Хетероженлик: WST, VFSS, Бартхел, SWAL-QOL жана SSA жыйынтыкларында өнемли изилдөө фарклылыклары бар.

Обжектиф жыйынтык азлыгы: VFSS болгону үч изилдөөда табылган.

Генел еткинлик өлчүтүнүн чектелгенлыгы: Изилдөөйа өзгү жана кысмен өзнел бмененшик категормененр пайдаланылган.

Гүвенлик маалыматсинин ексиклиги: Йалнызжа ики изилдөө терс окуя рапорламыштыр.

Узун дөнем клиникалык жыйынтыкларын булунмамасы: Аспирасйон пневмонияси, тамактануу абалы, түп багымлылыгы, бейтапнейе йениден йатыш жана өлүм маанилендирилмемиштир.

Алт груп йетерсизлиги: Акут, суубакут жана кроник дөнемлер; лезйон йери, инсульт типи жана дисфагия шиддети йетеринже айрылмамыштыр.

Арама рапорламасы: Ембасе жана Wеб оф Сжиенже жыйынтык сажылары PRISMA акышында айрыжа гөрүнмемекте, Ек А’даки там стратежи йүкленен сүрүмде булунмамактадыр.

GRADE екинин булунмамасы: Изилдөө Ек Б’йе атыф йапмакта, бирок йүкленен PDF’де айрынтылы Суммарй оф Финдингс таблосуу йер алмамактадыр.

Изилдөө не сөйлүйор, не сөйлемийор?

Гечмиш, бүгүн жана келечек ачысындан өнеми

Гечмиш ачысындан: Көз акупунктурасы узак мөөнөтдир Чин’де уйгуланмасына рагмен канытлар чакан жана бирбиринден фарклы клиникалык изилдөөлара дагылмыштыр. Бул мета-анализ, көз акупунктурасына аит жыйынтыклары модерн системалык сереп арачларыйла йениден бир арайа гетирмиштир.

Бугүн ачысындан: Жыйынтыктар көз акупунктурасынун стандарт реабилитацияа екленмесинин жутуу пуанларында оласы йарар олуштурабмененжегини көрсөтөт. Буна каршылык GRADE жыйынтыклары, клиникалык карарларын бул жыйынтыклара жогорку гүвенле дайандырыламайажагыны ачык бичимде көрсөтөт.

Гележек ачысындан: Даха гүвенилир каныт үчүн изилдөөжыларын өнердиги изилдөөлар шу өзелликлере сахип олмалыдыр:

• Чок меркезли тасарым,
• Даха чоң өрнеклем,
• Өнжеден йайымланмыш протокол,
• Уйгун растгеле дизи үретими,
• Тахсис гизлеме,
• Көр жыйынтык маанилендирижмененри,
• Стандартлаштырылмыш көз акупунктурасы протоколү,
• STRICTA жана CONSORT’а уйгун рапорлама,
• VFSS же бензери обжектиф өлчүмлер,
• Акут, суубакут жана кроник бейтап алт груплары,
• Дисфагия шиддети жана лезйон йеринин кайды,
• Бесленме түпү жана пневмония жыйынтыклары,
• Узун дөнем излем,
• Систематик терс окуя такиби.

Гүнделик жашоо жана клиникалык уйгулама ачысындан анламы

Жутуу кыйынчылыгы йашайан бир инсульт бейтапсы үчүн дарылоонин герчек амажы болгону өлчек пуаныны өзгөртирмек эмес. Бейтапнын суу ичэрте жөтөлүүден йутабилмеси, йетерли бесленебилмеси, акжигер енфексийонундан корунмасы, йемек сырасында корку жашооамасы жана мүмкүн экенинжа көз карандысыз йашайабилмеси герекир.

Meta-analiz бул максатлерин базыларына илишкин олумлу өлчүм синйаллери вермектедир. Анжак азыктандыруу түтүгүнүн чыкарылмасы, аспирациялык пневмониянин өнленмеси, бейтапнейе йатышын азайышы жана узак мөөнөттүү көз карандысыз жашоо гиби жыйынтыклар түздөн-түз инжеленмемиштир.

Мевжут каныт деңгэколунда көз акупунктурасы, стандарт дисфагия маанилендирмесинин же реабилитацияун йерине кечсүт эмүүчүдир. Уйгуланажакса:

• Дисфагиянин себепи жана шиддети белирленмели,
• Аспирасйон риски маанилендирилмиш олмалы,
• Бесленме жана суюктук планы сүрдүрүлмели,
• Жутуу тераписи быракылмамалы,
• Гөз айланаси анатомисини бмененн егитимли уйгулайыжы кулланылмалы,
• Морарма жана башка адверс еткмененр дүзенли кайдедилмелидир.

Изилдөөнын Ыкмаи жана Жыйынтыктары

Текник изилдөө тасарымы

Жыйынтыкларын топлу таблосуу

Дуйарлылык анализинин текник өзети

Форест плотларын бирликте гөстердиги темел нокта

Форест плотларда чогу изилдөөнын етки тахмини көз акупунктурасы екленен дарылоо йөнүндедир. Буна рагмен чизгмененрин узаклугу жана изилдөө жыйынтыкларынын бирбиринден узаклыгы базы жыйынтыкларда өнемли белирсизлик булундугуну көрсөтөт.

Өзелликле WST, VFSS, SWAL-QOL жана SSA графиклеринде изилдөөларын билдирдиги етки чоңлүклери белиргин бичимде фарклыдыр. Сийах елмасын деней грубу тарафында йер алмасы орталама йөнү көрсөтөт; факат бул елмас бүтүн бейтаптарда бекленебмененжек сабит бир дарылоо еткиси эмес.

Изилдөөнын текник сонужу

Meta-analiz, көз акупунктурасынун стандарт дарылоолере екленмесийле чешитли жутуу, мотор ишлев, гүнлүк жашоо жана уйку өлчеклеринде статистикалык иймененшме булундугуну көрсөтөт.

Анжак текник катары дагы догру жыйынтык шу шекилде ифаде едилмелидир:

\[ \mathrm{Göz\ akupunkturu+çeşitli\ standart\ müdahaleler} \rightarrow \mathrm{Kontrole\ göre\ daha\ iyi\ kısa\ dönem\ ölçek\ sonuçları\ olasılığı} \]

Бу гөстерим:

• Тек башына көз акупунктурасы еткисини,
• Узун дөнем клиникалык файдайы,
• Аспирасйон пневмониясинин өнленмесини,
• Гүвенлигин кесикнлешмесини

ифаде етмемектедир.

Булак жана Ыкма Ноту

Бу ичерик, Xиаонинг Лиу, Йихе Qиу, Йан Схао, Меи Wанг, Xиаойао Ма жана Xуан Лиу тарафындан хазырланан “Efficacy and safety of eye acupuncture as an adjuvant treatment for post-stroke dysphagia: A systematic review and meta-analysis” баш кийимлы изилдөөйа дайанмактадыр.

Йүкленен PDF’нин гөрүнүр гөвдесинде йазар листеси булунмадыгындан йазар адлары изилдөөнын SSRN библийографик кайды үзеринден догруланмыштыр. Макалганин билимсел ыкмалери, жыйынтыклары жана йорумлары исе йүкленен PDF темел алынарак актарылмыштыр.

Булак бир системалык сереп жана мета-анализ препринтидир. Изилдөө йени бейтап кайдетмемиш, 23 рандомизе контроллү изилдөөдаки йайымланмыш топлу маалыматлери бирлештирмиштир.

Метинде ачыкча “This preprint research paper has not been peer reviewed” уйарысы булунмактадыр. Долайысыйла изилдөө көз карандысыз билимсел хакем маанилендирмесинден кечмемиштир.

Изилдөөнын SSRN жазуу DOI’си 10.2139/ссрн.6964212, PROSPERO жазуу нумарасы CRD420251269318’дир. SSRN DOI’си бир дергиде кабул, йайымланма же хакемлик каныты эмес.

Дâхил едмененн 23 изилдөөнын тамамы Чин ана карасында йүрүтүлмүштүр. Жыйынтыкларын фарклы үлкелердеки бейтап групларына, реабилитация системлерине жана көз акупунктурасы протоколлерине генелленебилирлиги догруланмамыштыр.

Көз акупунктурасы изилдөөларын чогунда тек башына эмес, жутуу реабилитацияу же башка дарылоолере ек катары колдонулган. Ошондуктан жыйынтыклар көз акупунктурасынун көз карандысыз жана изоле еткисини кесикн катары гөстермез.

GRADE маанилендирмесинде бүтүн жыйынтыкларын далилдин аныктыгы төмөн же чок төмөн табылган. Истатистиксел катары маанилүү жыйынтыклар кесикн дарылоо еткиси катары йорумланмамалыдыр.

Йирми үч изилдөөдан болгону икиси терс окуя рапорламыштыр. Жидди терс окуя билдирилмемиш олмасы, гүвенлигин кесикн катары канытландыгы дегенди билдирбейт. Гөз айланасиндеки ийне уйгуламасынын тобокелдик профили йетеринже ачыклыга кавушмамыштыр.

Изилдөө көз акупунктурасынун аспирациялык пневмонияни, тамактануу жетишсиздигиу, азыктандыруу түтүгү багымлылыгыны, бейтапнейе йениден йатышы же өлүмү азалттыгыны гөстермемиштир. Узун дөнем байкоо маалыматси де йетерсиздир.

Йазарлар изилдөөнын National Natural Science Foundation of China, Лиаонинг Провинже Сжиенже анд Тежхнологй Планнинг Прожежт жана Лиаонинг Провинже Департмент оф Едужатион тарафындан белиртмененн хибелерле дестеклендигини билдирмиштир. Билинен финансал чыкар чатышмасы же кишисел илишки бейан едилмемиштир. Үреткен йапай зекâ колдонулушуна илишкин билдирим “uygulanamaz” катары маалыматлмиштир.

Бу макала йүкленен препринттеки изилдөө сечими, ыкма, таблолар, форест плотлар, йанлылык маанилендирмеси, дуйарлылык анализи, GRADE жыйынтыклары, гүвенлик билдиримлери жана йазар йорумлары темел алынарак хазырланмыштыр. PDF’де булунмайан клиникалык дарылоо гарантиси, гүвенлик гарантиси, узак мөөнөттүү йарар же стандарт дарылоолерин йерине кечме иддиасы екленмемиштир.