Диренчли кардийак аррестте жүрөк долашымынын йениден башлатылмасы тек башына йетерли эмес. Долашым гери дөндүрүлебилсе биле бейнин узун сүре төмөн кан акымына жана оксиженсизлиге маруз калмасы, хастанын өлүмүне же агыр нөроложик енгеллилиге йол ачабилмектедир. Екстракорпореал кардийопулмонер ресүситасйон, йани ECPR, долашымы жана оксиженленмейи гечижи катары меканик бичимде дестеклейерек диренчли кардийак аррестте бир куртарма сеченеги сунар. Анжак ECPR башлатылдыктан сонра артерийел көмүр кычкыл газы дүзейинин ханги аралыкта тутулмасы геректиги кесин катары белирленмиш эмес.

Бу эксперименттик араштырмада, 12 домузда олуштурулан узун сүрели вентрикүлер фибриласйон жана геленексел кардийопулмонер ресүситасйон сонрасында ECPR колдонулган. Спонтан долашымын гери дөнмесинден сонра жаныбарлар ики груба айрылмыштыр. Нормокапни грубунда артерийел көмүр кычкыл газы басымы 35-45 mmHg, жеңил гиперкапния грубунда исе 50-55 mmHg аралыгында тутулмуштур. Мээ докусу кычкылтек басымы, баш ичиндеги басымы, електроенсефалографи, мээ микродийализи, кан бийобелиртечлери жана мээ докусундаки ген ифаделери 12 саат бойунжа инжеленмиштир.

Хафиф гиперкапния грубунда мээ хүжрелеринин чевресиндеки сывыда өлчүлен глюкоза дүзейи маанилүү бичимде даха жогорку табылган. Мээ докусу кычкылтек басымы да гиперкапния грубунда орталама катары даха жогорку сейретмиш, бирок бу айырма статистикалык анламлылык сынырына улашмамыштыр. Кафа ичи басымы, кортикал електриксел еткинлик, лактат/пируват ораны жана долашымдаки мээ хасары бийобелиртечлери бакымындан груплар арасында маанилүү айырма гөрүлмемиштир. Париетал лобда өлчүлен каспаз-8 ген ифадеси гиперкапния грубунда даха төмөн табылган.

Жыйынтыктар, жеңил хиперкапнинин ECPR сонрасындаки еркен дөнемде бейне глюкоза жана мухтемелен кычкылтек сунумуну еткилейебилежегини жана базы хүжресел өлүм синйаллерини дегиштиребилежегини дүшүндүрмектедир. Ошентсе да изилдөө гана 12 хайваны капсамыш, излем 12 саатле сынырлы калмыш, мээ кан акымы догрудан өлчүлмемиш жана узун дөнем нөроложик жыйынтыктар дегерлендирилмемиштир. Ошондуктан изилдөө, инсанларда жеңил хиперкапнинин йарарлы же гүвенли олдугуну канытламамакта; гележекте йапылажак даха бүйүк денейлер жана клиникалык араштырмалар үчүн хипотез олуштуран еркен синйаллер сунмактадыр.

Кеңири түшүндүрмө

Диренчли кардийак аррестте темел сорун гана калбин йениден чалыштырылмасы эмес

Кардийак аррест, калбин еткили бичимде кан помпаламайы быракмасы сонужунда мээ жана дигер органлара йетерли кан акымынын улашамадыгы критикалык бир таблодур. Геленексел кардийопулмонер ресүситасйона жана дефибриласйон гиришимлерине рагмен долашымын гери дөндүрүлемедиги дурумлар диренчли жүрөк токтоп калуу катары адландырылыр. Бу хасталарда ECPR, вүжут дышы бир кан айлануу системи кулланыларак оксиженленмиш канын йениден долашыма верилмесини саглар.

ECPR долашымы йениден курабилсе де бейнин маруз калдыгы хасары отоматик катары ортадан калдырмаз. Чалышмада колдонулган моделде жаныбарлар өнже 5 dakika бойунжа дарылоо едилмейен вентрикүлер фибриласйона, ардындан 25 dakika геленексел кардийопулмонер ресүситасйона маруз быракылмыштыр. Долайысыйла ECPR, кардийак аррестин башлатылмасындан 30 dakika сонра деврейе алынмыштыр. Бу сүреч, бейнин өнже кан акымынын тамамен дурдугу бир “акым йок” дөнемине, ардындан гөгүс компресйонларыйла сынырлы долашымын сагландыгы бир “төмөн акым” дөнемине маруз калмасы анламына гелмектедир.

Долашым йениден башладыгында икинжи бир сорун ортайа чыкар: искеми-реперфүзйон хасары. Узун сүре йетерли кан жана кычкылтек аламайан докулара йениден кан гелмеси йашамсал олмакла бирликте, бу хызлы дегишим оксидатиф стрес, хүжресел ийон денгесизлиги, нөротрансмитер бозуклуклары, инфламасйон жана програмланмыш клетка өлүмү сүречлерини де тетиклейебилир. Араштырманын одагында, йениден кан айлануу сагландыктан сонраки бу еркен дөнемде көмүр кычкыл газы дүзейинин мээ физйоложисини дегиштирип дегиштирмедиги булунмактадыр.

Карбондиоксит неден мээ долашымыны еткилейебилир?

Артерийел көмүр кычкыл газы басымы, йани ПаЖО₂, мээ дамарларынын чапыны еткилейен башлыжа физйоложик дегишкенлерден биридир. Карбондиоксит дүзейи дүштүгүнде мээ дамарлары даралма егилими гөстерир жана мээ кан акымы азалабилир. Карбондиоксит йүкселдигинде исе дамарлар генишлейебилир жана бейне улашан кан миктары артабилир.

Йазарларын актардыгы физйоложик черчевейе гөре саглыклы бирейлерде ПаЖО₂ дегериндеки хер 1 mmHg артыш, мээ кан акымыны болжол менен 1-2 mL/100 g/дакика артырабилмектедир. Анжак бу илишки саглыклы кан айлануу үчүн танымланмыштыр. Узамыш жүрөк токтоп калуу, ECPR, искеми-реперфүзйон хасары жана мээ оторегүласйонундаки бозулма неденийле айны йанытын бу агыр дурумда не өлчүде корунажагы кесин эмес.

Хафиф хиперкапнинин мухтемел йарары гана тамыр генишлемесийле сынырлы олмайабилир. Өнжеки эксперименттик араштырмалара дайанан изилдөө герекчесинде хиперкапнинин оксидатиф стреси жана уйарыжы нөротрансмитерлере баглы екситотоксиситейи азалтабилежеги де белиртилмектедир. Буна каршылык көмүр кычкыл газы артышы кан жана докуларда аситленмейе йол ачар. Асидоз, синир хүжрелеринин електриксел еткинлигини баскылайабилир жана базы хасталарда баш ичиндеги кан хажмини артырарак баш ичиндеги басынжыны йүкселтме риски ташыйабилир. Долайысыйла гиперкапния тек йөнлү жана кошулсуз бир коруйужу меканизма эмес; потансийел йарарлар менен потансийел зарарларын бирликте дегерлендирилмеси герекир.

Араштырманын литератүрде жевап арадыгы бошлук

Кардийак аррест сонрасы жеңил гиперкапния даха өнже эксперименттик, гөзлемсел жана рандомизе клиникалык араштырмаларда инжеленмиштир. Чалышмада тартышылан TAME араштырмасы, хастане дышы кардийак арресттен сонра комада калан гениш бир бейтап грубунда жеңил хиперкапнинин нормокапнийе гөре нөроложик сонужу ийилештирдигини гөстермемиштир.

Анжак изилдөөчүлөр, ECPR уйгуланан бейтап грубунун стандарт ресүситасйонла долашымы гери дөнен хасталардан айырмалуу олабилежегине диккат чекмектедир. ECPR хасталарында төмөн кан акымы сүреси даха узун, мээ хасары даха агыр жана өлүм риски даха жогорку болушу мүмкүн. Ошондуктан даха генел бир жүрөк токтоп калуу попүласйонунда файда гөстермейен бир көмүр кычкыл газы стратежисинин, ECPR уйгуланан даха агыр бир групта айырмалуу физйоложик еткилер олуштуруп олуштурмайажагы айры бир изилдөө сорусудур.

Бу изилдөө клиникалык сонучлары йанытламак үзере эмес, бөйле бир стратежинин еркен мээ физйоложиси, енержи метаболизмасы, електриксел еткинлик жана молекүлер хасар гөстергелери үзериндеки еткилерини араштырмак үзере тасарланмыштыр.

Денейсел модел насыл олуштурулду?

Араштырмайа алты айлык, хер ики жинсийеттен, 45-55 kg агырлыгында 12 чочко дахил едилмиштир. Домуз модели; вүжут бүйүклүгү, кан айлануу системи жана ECPR екипманларынын клиникалык өлчекте кулланылабилмеси неденийле бүйүк хайван араштырмаларында өнемли бир ара басамак сунмактадыр. Ошентсе да чочко бейнинин жана кардийоваскүлер системинин инсанла айны олмадыгы унутулмамалыдыр.

Хайванларда седасйон, ентүбасйон, тамыр канүласйону жана мултимодал нөроложик монитөризасйон хазырлыклары тамамландыктан сонра вентрикүлер фибриласйон түзүлгөн. Беш дакикалык тедависиз дөнеми 25 дакикалык геленексел ресүситасйон излемиш, 30. дакикада ECPR башлатылмыш жана спонтан кан айлануу гери дөнене кадар дефибриласйон колдонулган. Араштырмадаки 12 хайванын тамамында спонтан кан айлануу гери дөнүшү сагланмыштыр.

Жаныбарлар басит рандомизасйонла 1:1 оранында ики груба айрылмыштыр:

• Нормокапни грубу: ПаЖО₂ хедефи 35-45 mmHg, н=6.
• Хафиф гиперкапния грубу: ПаЖО₂ хедефи 50-55 mmHg, н=6.

Хедеф ПаЖО₂ дүзейлери, ECPR девресиндеки сүпүрүжү газ акымы жана меканик вентиласйон айарлары дүзенленерек корунмуштур. Хер ики групта вүжут сыжаклыгы 37-38°C аралыгында тутулмуштур. Бөйлеже сыжаклык йөнетиминдеки фарклылыкларын мээ сонучларыны еткилемеси өнленмейе чалышылмыштыр.

Груплар тажрыйба башлангыжында каршылаштырылабилир мийди?

Башлангыч таблосунда вүжут агырлыгы, вүжут сыжаклыгы, жүрөк дебиси, орталама артер басымы, артерийел кычкылтек жана көмүр кычкыл газы басымы, кан лактаты, кан глукозу, мээ сыжаклыгы, мээ докусу кычкылтек басымы жана баш ичиндеги басымы каршылаштырылмыштыр. Бу дегишкенлерин хичбиринде башлангычта статистикалык катары маанилүү бир груп фаркы булунмамыштыр.

Бу каршылаштырылабилирлик өнемлидир; чүнкү тажрыйба сонрасында гөзленен фаркларын башлангычта бир грубун даха ийи долашыма, даха жогорку глукоза же даха жогорку мээ оксиженине сахип олмасындан кайнакланма оласылыгыны азалтмактадыр. Ошентсе да хер групта гана алты хайван булундугу үчүн “статистикалык айырма йок” ифадеси групларын түм өзелликлери бакымындан бүтүнүйле ешит олдугу анламына гелмез.

Хиперкапни мүдахалеси герчектен олуштурулабилди ми?

Спонтан кан айлануу гери дөндүктен сонра орталама ПаЖО₂, гиперкапния грубунда 55,4 mmHg, нормокапния грубунда 40,8 mmHg катары өлчөнгөн. Груплар арасындаки орталама айырма 14,67 mmHg'дир жана бу айырма статистикалык катары белиргиндир; %95 гүвен аралыгы 12,5-16,8 mmHg, п&лт;0,0001 катары билдирилген.

Бу жыйынтык, араштырманын планладыгы физйоложик айрымын герчектен сагландыгыны көрсөтөт. Хиперкапни грубунда орталама пХ 7,31, нормокапния грубунда исе 7,43 болгон. пХ фаркы да анламлыдыр; п=0,006. Башка бир ифадейле гиперкапния гана өлчүм кагыдындаки бир көмүр кычкыл газы артышы эмес, бекленен бичимде даха асидик бир физйоложик ортам олуштурмуштур.

Артерийел кычкылтек басымы жана вүжут сыжаклыгы бакымындан маанилүү айырма гөрүлмемиштир. Калп дебиси, орталама артер басымы, норадреналин герексиними жана кан лактаты да груплар арасында маанилүү бичимде айрылмамыштыр. Бөйлеже мээ сонучларында ортайа чыкан фарклылыкларын белиргин бир системик кан басымы же генел кан айлануу үстүнлүгүйле ачыкланмасы гүчлешмектедир.

Мээ докусу кычкылтек басымы: Даха жогорку дегер вар, факат кесин каныт йок

Мээ докусу кычкылтек басымы, ПбтО₂, бир пробун йакын чевресиндеки мээ докусунда булунан оксиженин кысми басынжыны гөстерир. Бу дегер гана бейне не кадар кан гелдигине баглы эмес. Артерийел кычкылтек ичериги, хемоглобинин докулара кычкылтек быракма егилими, микродолашым, оксиженин докудаки йайылымы жана хүжрелерин кычкылтек түкетими де өлчүмү еткилейебилир.

Он ики саатлик излемде орталама ПбтО₂ гиперкапния грубунда 49,9 mmHg, нормокапния грубунда 36,4 mmHg болгон. Йаклашык 13,5 mmHg'лик сайысал айырма гиперкапния лехине гөрүнмектедир. Анжак п дегери 0,13'түр жана %95 гүвен аралыгы сыфыры капсамактадыр. Долайысыйла изилдөө, хиперкапнинин мээ докусу оксиженини кесин катары артырдыгыны гөстермемиштир.

Бу жыйынтык “маанилүү айырма йок, долайысыйла хичбир етки йок” шеклинде де окунмамалыдыр. Күчүк өрнеклем неденийле араштырманын герчек факат орта бүйүклүктеки бир фаркы саптайажак статистикалык гүжү сынырлыдыр. Догру йорум, гиперкапния грубунда даха жогорку ПбтО₂ йөнүнде бир синйал булундугу, бирок бу синйалин тесадүфтен гүвенилир бичимде айрыштырыламадыгыдыр.

Даха жогорку ПбтО₂ мутлака даха фазла мээ кан акымы анламына гелмез

Изилдөөчүлөр даха жогорку ПбтО₂ егилиминин, карбондиокситин тамыр генишлетижи еткисийле артмыш мээ перфүзйонуну йансытабилежегини дегерлендирмектедир. Бу йорум, гиперкапния грубунда мээ глукозунун да даха жогорку булунмасыйла дестекленмектедир; чүнкү хем кычкылтек хем глукозун бирликте артмасы докуйа даха фазла кан жана метаболик субстрат улаштыгыны дүшүндүребилир.

Анжак араштырмада мээ кан акымы догрудан өлчүлмемиштир. Ошондуктан “гиперкапния мээ кан акымыны артырды” сонужуна улашыламаз. ПбтО₂ артышынын бир бөлүмү, хиперкапнийе ешлик еден төмөн пХ'ын хемоглобин-кычкылтек айрышма егрисини сага кайдырмасыйла илишкили болушу мүмкүн. Бохр еткиси катары билинен бу дурумда хемоглобин оксижени докулара даха колай быракабилир. Бөйлеже герчек кан акымы белиргин бичимде дегишмесе биле проб чевресиндеки ткань кычкылтек басымы йүкселебилир.

Гележектеки араштырмаларда ПбтО₂ менен бирликте догрудан мээ кан акымы өлчүмү йапылмасы, артышын тамыр генишлемесинден ми, оксиженин хемоглобинден айрылмасындан мы, микродолашым дегишикликлеринден ми же бу меканизмаларын бирлешиминден ми кайнакландыгыны айырмак үчүн гереклидир.

Кафа ичи басымы неден өзелликле изленди?

Хиперкапни мээ дамарларыны генишлеттигинде кафатасы ичиндеки кан хажми артабилир. Кафатасы йетишкин организмада генишлейемейен капалы бир йапы олдугундан, тамыр хажминдеки артыш базы кошулларда баш ичиндеги басынжыны йүкселтебилир. Өзелликле мээ өдеми же бозулмуш баш ичиндеги уйум капаситеси булунан хасталарда бу дурум клиникалык ачыдан өнемлидир.

Орталама баш ичиндеги басымы нормокапния грубунда 19,9 mmHg, гиперкапния грубунда 22,6 mmHg табылган. Арадаки айырма статистикалык катары маанилүү эмес; п=0,42. Заман графигинде гиперкапния грубунун базы еркен өлчүмлерде даха жогорку гөрүнмесине рагмен илерлейен саатлерде егрилер бирбирине йаклашмыштыр.

Бу жыйынтык, инжеленен жеңил гиперкапния дүзейинин 12 саатлик тажрыйба кошулларында белиргин бир баш ичиндеги басым артышы олуштурмадыгыны көрсөтөт. Факат алты хайванлык груп бүйүклүгү, кыса излем жана контроллү тажрыйба ортамы неденийле бу булгу инсанларда же даха узун уйгуламаларда коопсуздук каныты катары йорумланамаз.

Мээ микродийализи нейи өлчтү?

Микродийализ, мээ докусуна йерлештирилен инже бир катетер аражылыгыйла клеткалар арасындаки сывыдан күчүк молекүллерин өрнекленмесини саглар. Бу ыкма, гана канда булунан мадделери эмес, мээ хүжрелеринин хемен чевресиндеки метаболик ортамы инжелемейе имкâн верир.

Араштырмада глюкоза, лактат, пируват, глутамат жана глисерол өлчүлмүш; айрыжа лактат/пируват ораны хесапланмыштыр:

• Глукоз: Мээ хүжрелеринин енержи үретиминде кулландыгы башлыжа метаболик субстратлардан биридир.
• Лактат жана пируват: Хүжресел енержи метаболизмасынын жана гликолизин дурумуйла илишкилидир.
• Лактат/пируват ораны: Докунун оксидатиф метаболизмасы жана хүжресел редокс денгеси хаккында билги саглайан бир гөстергедир.
• Глутамат: Нормал синир илетишими үчүн герекли олан, бирок ашыры бириктигинде екситотоксик хасара каткыда булунабилен уйарыжы бир нөротрансмитердир.
• Глисерол: Хүжре зары парчаланмасы жана йапысал хүжресел хасарла илишкилендирилебилен бир молекүлдүр.

Ен белиргин метаболик булгу: Мээ глукозунун йүкселмеси

Орталама мээ клеткалар арасы глюкоза консантрасйону нормокапния грубунда 1,6 mg/L, гиперкапния грубунда 3,9 mg/L өлчөнгөн. Груплар арасындаки айырма статистикалык катары анламлыдыр; п=0,01. Чалышмада нормокапния екси гиперкапния йөнүнде хесапланан орталама айырма -2,3 mg/L жана %95 гүвен аралыгы -4,0 менен -0,63 mg/L катары верилмиштир.

Глукоз графигинде гиперкапния грубунда спонтан кан айлануу гери дөндүктен сонраки еркен саатлерде белиргин бир йүкселиш гөрүлмекте жана дегерлер излем сүресинин бүйүк бөлүмүнде нормокапния грубунун үзеринде калмактадыр. Бу жыйынтык, мээ докусуна глюкоза сунумунун арттыгыны дүшүндүребилир.

Анжак клеткалар арасы глюкоза дүзейи гана канла гетирилен глюкоза миктарына баглы эмес. Хүжрелерин глюкоза түкетими азалырса да клетка дышы глюкоза йүкселебилир. Хиперкапни жана асидозун синир хүжреси еткинлигини баскыладыгы дүшүнүлдүгүнде, йүкселменин бир кысмы азалмыш метаболик кулланымдан кайнакланабилир. Изилдөө глюкоза үретими, ташынмасы жана түкетимини айры айры өлчмедиги үчүн жогорку глукозун кесин меканизмасы белирленемемиштир.

Лактат/пируват оранынын дегишмемеси не анлатыйор?

Глукоздаки маанилүү артыша рагмен лактат, пируват жана лактат/пируват ораны бакымындан груплар арасында маанилүү айырма гөрүлмемиштир. Лактат үчүн п=0,52, пируват үчүн п=0,94 жана лактат/пируват ораны үчүн п=0,80 билдирилген.

Бу дурум, гиперкапния грубунда даха фазла клетка дышы глюкоза булунмасынын, араштырманын изледиги еркен дөнемде өлчүлебилир бир енержи кризи дүзелмеси же хүжресел редокс денгеси дегишиклигийле бирликте олмадыгыны көрсөтөт. Башка бир дейишле глюкоза артышы өнемли бир метаболик синйалдир, факат тек башына хүжрелерин даха ийи чалыштыгыны же мээ хасарынын азалдыгыны канытламаз.

Глисерол бакымындан п=0,22, глутамат бакымындан п=0,26 табылган. Глутамат дегерлери гиперкапния грубунда өзелликле базы еркен жана орта дөнем өлчүмлерде даха төмөн гөрүнсе де бу айырма статистикалык катары догруланмамыштыр. Глисерол графигинде де гиперкапния грубунда сайысал катары даха жогорку дегерлер гөрүлмесине рагмен гениш дегишкенлик жана күчүк өрнеклем неденийле гүвенилир бир груп фаркы гөстерилемемиштир.

EEG сонучлары: Електриксел ийилешме гөстерилемеди

Сүрекли електроенсефалографи, бейнин кортикал електриксел еткинлигини излемек үчүн колдонулган. Изилдөөчүлөр EEG синйалинин орталама генлигини, стандарт сапмасыны, басыклыгыны жана чарпыклыгыны анализ етмиштир. Бу өлчүмлерин хичбиринде груплар арасында статистикалык катары маанилүү айырма саптанмамыштыр.

Йазарлар, гиперкапния грубунда еркен дөнемде даха төмөн орталама EEG генлиги жана даха жогорку басыклык менен чарпыклык йөнүнде егилимлер булундугуну белиртмектедир. Хиперкапни грубундаки EEG'нин башлангычта даха баскыланмыш гөрүндүгү жана кесинтили баскыланма-патлама өрүнтүсүне даха йаваш илерледиги ифаде едилмиштир. Анжак бу гөзлемлер статистикалык анламлылык ташымамыштыр.

Бу гөрүнүм ики айырмалуу меканизманын айны анда чалышабилежегини дүшүндүрмектедир. Артмыш кан акымы жана субстрат сунуму електриксел топарланмайы дестеклейебилиркен, гиперкапния жана асидоз синир хүжрелеринин уйарылабилирлигини баскылайабилир. Чалышмада седатиф жана аналжезик дозлары менен анестези деринлигинин груплар арасында маанилүү бичимде айырмалуу олмамасы, EEG айрымынын гана даха фазла седасйонла ачыкланма оласылыгыны азалтмактадыр.

Йине де төмөн EEG генлиги бу чалышмада догрудан даха аз мээ хасары анламына гелмез. Електриксел баскыланма гечижи метаболик корума, асидоза баглы нөронал инхибисйон, агыр мээ ишлев бозуклугу же бунларын бирлешимийле илишкили болушу мүмкүн. Узун дөнем нөроложик дегерлендирме йапылмадыгы үчүн ханги йорумун догру олдугу белирленемемиштир.

Каспаз-8 сонужу неден диккат чекижи?

Деней сонунда фронтал жана париетал лоблардан алынан мээ докуларында чешитли генлерин ифаделери инжеленмиштир. MAP2, GFAP, ЖД11β, PECAM-1, каспаз-3 жана HO-1 ген ифаделери бакымындан груплар арасында маанилүү айырма булунмамыштыр.

Париетал лобдаки каспаз-8 ген ифадеси исе нормокапния грубунда маанилүү бичимде даха жогорку табылган; п=0,04. Буна гөре жеңил гиперкапния грубунда каспаз-8 ифадеси даха дүшүктүр.

Каспазлар, програмланмыш клетка өлүмү сүречлеринде гөрев алан протеин аилесидир. Каспаз-8 өзелликле клетка дышындан гелен өлүм синйаллерийле башлайан апоптотик йолларын еркен басамакларыйла илишкилидир. Ошондуктан даха төмөн каспаз-8 ген ифадеси, хиперкапнинин базы клетка өлүмү синйаллерини баскыламыш олабилежеги йөнүнде йорумланабилир.

Анжак ген ифадеси, актиф протеин миктары же герчеклешмиш клетка өлүмүйле айны шей эмес. Араштырмада каспаз-8 протеининин активитеси, клетка өлүмү миктары, хистоложик хасар аланы же нөрон кайбы өлчүлмемиштир. Айрыжа каспаз-3 ген ифадесинде айырма гөрүлмемиштир. Чок сайыда молекүлер дегишкенин күчүк бир өрнеклемде тест едилмеси неденийле каспаз-8 фаркынын йанлыш позитиф, йани тип Ы хата олабилежеги де йазарлар тарафындан ачыкча белиртилмектедир.

Кан бийобелиртечлери неден айырма гөстермемиш болушу мүмкүн?

Араштырмада глиал фибрилер асидик протеин, нөрофиламент жеңил зинжир жана нөрон спесифик енолаз өлчөнгөн:

• GFAP: Агырлыклы катары астроситлерде булунан жана глиал клетка хасарыйла илишкилендирилен бир протеиндир.
• НфЛ: Аксонларын йапысал билешенлеринден биридир жана аксонал хасар сонрасында долашыма гечебилир.
• NSE: Нөронал клетка гөвделеринде булунан жана жүрөк токтоп калуу сонрасы нөроложик прогноз дегерлендирмесинде колдонулган бийобелиртечлерден биридир.

GFAP жана НфЛ дүзейлери башлангычта, спонтан кан айлануу гери дөнүшүнден 1, 6 жана 12 саат сонра өлчүлмүш; груп-заман еткилешими сырасыйла п=0,38 жана п=0,28 табылган. NSE дегерлеринин чогу башлангычта йөнтемин алт саптама сынырынын алтында калмыш, 12. саатте де груплар арасында маанилүү айырма гөрүлмемиштир.

Йазарлар, GFAP'ын тепе дүзейлеринин болжол менен 12-48 саат, NSE жана НфЛ'нин тепе дүзейлеринин исе чогу заман 72 саат же даха сонра ортайа чыкабилдигине диккат чекмектедир. Деней гана 12 саат сүрдүгү үчүн бийобелиртечлерин там йүкселиш дөнемине улашыламамыш болушу мүмкүн. Ошондуктан бийобелиртеч фаркы булунмамасы, ики групта узун дөнем мээ хасарынын кесин катары айны олдугу анламына гелмез.

Графиклер бирликте насыл окунмалы?

Физйоложик сонучлары гөстерен графикте ики груп арасында олуштурулмасы хедефленен темел айырма ачык бичимде гөрүлмектедир: гиперкапния грубунда ПаЖО₂ болжол менен 50-60 mmHg бандында, нормокапния грубунда исе болжол менен 35-45 mmHg бандында сейретмиштир. Буна паралел катары гиперкапния грубунда пХ даха төмөн калмыштыр.

Вүжут сыжаклыгы, артерийел кычкылтек басымы, жүрөк дебиси, норадреналин дозу жана кан лактаты егрилери бүйүк өлчүде өртүшмектедир. Орталама артер басынжында гиперкапния грубунун заман заман даха төмөн гөрүнмесине рагмен груп-заман еткилешими п=0,07 катары билдирилмиш жана статистикалык анламлылык сынырына улашмамыштыр.

ПбтО₂ графигинде гиперкапния грубу, спонтан кан айлануу гери дөнүшү сырасындаки йүкселиштен сонра излем бойунжа нормокапния грубунун үзеринде сейретмектедир. Факат хата чубукларынын генишлиги жана груплар арасындаки өртүшме, белирсизлигин жогорку олдугуну көрсөтөт. Кафа ичи басымы егрилери исе излем илерледикче бирбирине йаклашмактадыр.

Микродийализ графиклеринде ен нет айрым глукозда гөрүлмектедир. Лактат жана пирүватын хер ики групта еркен йүкселип даха сонра азалмасы, искеми-реперфүзйон сонрасындаки ортак метаболик йаныты йансытмактадыр. Лактат/пируват ораны да еркен дөнемде йүкселмиш, ардындан герилемиш жана денейин сонуна догру йениден артма егилими көрсөткөн; бирок груплар арасында айырмалуу бир сейир гөстерилемемиштир.

GFAP жана НфЛ куту графиклеринде заман ичинде йүкселиш гөрүлмекле бирликте груп дагылымлары гениш өлчүде өртүшмектедир. Өзелликле күчүк өрнеклемде биркач жогорку же төмөн дегерин груп орталамасыны өнемли өлчүде еткилейебилежеги гөрүлмектедир.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Диренчли жүрөк токтоп калуу жана ECPR'нин бирликте йер алдыгы, клиникалык ачыдан агыр бир дуруму темсил еден бүйүк хайван модели колдонулган.
• Жаныбарлар нормокапния жана гиперкапния групларына рандомизе едилмиштир.
• ПаЖО₂ хедефлери бирбиринден белиргин бичимде айрылмыш жана мүдахаленин физйоложик катары уйгуландыгы догруланмыштыр.
• Вүжут сыжаклыгы, оксиженленме, кан басымы, кан айлануу дестеги, седасйон жана аналжези гиби карыштырыжы дегишкенлер изленмиштир.
• Мээ гана тек бир өлчүмле дегерлендирилмемиш; ПбтО₂, баш ичиндеги басымы, EEG, микродийализ, серум бийобелиртечлери жана ген ифаделери бирликте инжеленмиштир.
• Денейсел проседүрлер хайван етик курулу тарафындан онайланмыш жана ARRIVE 2.0 рапорлама илкелерийле уйумлу йүрүтүлдүгү белиртилмиштир.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

• Чок күчүк өрнеклем: Хер групта гана алты хайван вардыр. Бу дурум етки тахминлеринин белирсизлигини артырмыш жана орта бүйүклүктеки герчек фаркларын саптанамамасына йол ачмыш болушу мүмкүн.
• Өнжеден йапылмыш гүч хесабы йоктур: Кешифсел тасарым жана тажрыйба хайваны сайысыны азалтма илкеси неденийле ресмî өрнеклем бүйүклүгү хесабы йапылмамыштыр.
• Йалнызжа 12 саатлик излем: Гежикмиш нөронал өлүм, мээ өдеми, бийобелиртечлерин геч йүкселиши, нөроложик ийилешме жана узун дөнем хайатта калма дегерлендирилемемиштир.
• Догрудан мээ кан акымы өлчүмү йоктур: ПбтО₂ жана глюкоза артышы даха ийи перфүзйону дүшүндүрсе де бу меканизма догруланамамыштыр.
• Хистоложи жана иммүнохистокимйа йоктур: Нөрон кайбы, енфаркт аланы, хүжресел апоптоз жана йапысал мээ хасары догрудан гөстерилмемиштир.
• Йалнызжа ики ПаЖО₂ аралыгы каршылаштырылмыштыр: Даха төмөн же даха жогорку көмүр кычкыл газы дүзейлеринин еткиси жана бир доз-йаныт илишкиси араштырылмамыштыр.
• Контроллү хайван модели: Инсан ECPR хасталарындаки йаш, ек хасталыклар, аррест недени, илачлар, кан айлануу сүреси жана йогун бакым уйгуламаларындаки чешитлилик бу моделде булунмамактадыр.
• Чок сайыда жыйынтык өлчүтү: Каспаз-8 гиби текил маанилүү сонучларда йанлыш позитиф булгу оласылыгы вардыр.
• Ек текник айрынтыларын ексиклиги: Канүласйон, ECMO хазырлыгы, жүрөк токтоп калуу проседүрүнүн базы айрынтылары, вери анализи жана ек шекиллер “Супплементал Аппендиx”е йөнлендирилмиштир; инжеленен PDF досйасында бу ек белге йер алмамактадыр.

Изилдөө эмнени айтат?

• ПаЖО₂'нин 50-55 mmHg аралыгында тутулмасы, инжеленен эксперименттик ECPR моделинде уйгуланабилир бир физйоложик айрым олуштурмуштур.
• Хафиф гиперкапния мээ клеткалар арасы глюкоза дүзейини маанилүү бичимде йүкселтмиштир.
• Хиперкапни грубунда ПбтО₂ даха жогорку сейретмиш, бирок айырма статистикалык катары догруланмамыштыр.
• Париетал лоб каспаз-8 ген ифадеси гиперкапния грубунда даха төмөн табылган.
• Кафа ичи басымы, EEG өлчүмлери, лактат/пируват ораны жана еркен серум нөрохасар бийобелиртечлери бакымындан маанилүү айырма гөстерилемемиштир.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• Хафиф хиперкапнинин инсан ECPR хасталарында йашам сүресини же нөроложик ийилешмейи артырдыгы канытланмамыштыр.
• Хиперкапнинин мээ кан акымыны кесин катары артырдыгы гөстерилмемиштир.
• Йүксек мээ глукозунун хүжресел енержи үретимини же нөронал ишлеви ийилештирдиги канытланмамыштыр.
• Каспаз-8 ген ифадесиндеки азалманын герчек клетка өлүмү азалмасына дөнүштүгү гөстерилмемиштир.
• Хафиф хиперкапнинин узун сүрели кулланымда баш ичиндеги басымы же башка коопсуздук сорунлары олуштурмайажагы канытланмамыштыр.
• Изилдөө бир клиникалык дарылоо протоколү, ПаЖО₂ хедеф өнериси же бейтап башында уйгуланажак кесин бир кылавуз сунмамактадыр.

Бүгүн жана келечек жагынан мааниси

Бу араштырманын гүнжел өнеми, ECPR сонрасы вентиласйон йөнетиминде колайжа дегиштирилебилен бир параметрейи инжелемесидир. ПаЖО₂, вентилатөр жана ECPR сүпүрүжү газ айарларыйла гөреже хызлы бичимде дүзенленебилир. Долайысыйла белирли бир хедефин герчектен нөроложик йарар сагладыгы гөстерилебилирсе, йени жана пахалы бир илач гелиштирмеден мевжут йогун бакым екипманлары үзеринден уйгуланабилежек бир стратежи ортайа чыкабилир.

Анжак бу изилдөө о ашамайа улашмамыштыр. Жыйынтыктар, гана еркен метаболик жана молекүлер дегишикликлере ишарет етмектедир. Гележектеки денейлерин даха фазла хайван ичермеси, мээ кан акымыны догрудан өлчмеси, хистоложик инжелеме йапмасы, айырмалуу ПаЖО₂ дүзейлерини каршылаштырмасы жана гүнлер же хафталар сүрен нөроложик такип герчеклештирмеси герекмектедир.

Инсан араштырмаларында исе гана бийобелиртеч же монитөр дегерлери эмес; хайатта калма, билинч дүзейи, багымсыз йашам, билишсел ишлев жана истенмейен еткилер дегерлендирилмелидир. Айрыжа ECPR хасталары аррест сүреси, аррест недени, илк ритим, йаш жана мээ хасары шиддетине гөре айырмалуу алт груплара айрылмалыдыр. Хиперкапнинин оласы еткиси түм хасталарда айны олмайабилир.

Гүнделик йашам ачысындан араштырманын хедефледиги жыйынтык, кардийак арресттен куртулан кишилерин гана калбинин йениден чалышмасы эмес, дүшүнме, илетишим курма жана багымсыз йашама йетенеклерини коруйабилмесидир. Ошентсе да мевжут тажрыйба, бу гүнделик ишлевлерде ийилешме гөстерен бир каныт сунмамактадыр; гана бу хедефе йөнелик физйоложик бир изилдөө басамагыны темсил етмектедир.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Текник тажрыйба акышы

1. Алты айлык, 45-55 kg агырлыгында, хер ики жинсийеттен 12 чочко эксперименттик хазырлыга алынмыштыр.
2. Седасйон, ентүбасйон, кан айлануу канүласйону жана мултимодал нөромонитөризасйон колдонулган.
3. Вентрикүлер фибриласйон олуштурулмуш жана 5 dakika бойунжа дарылоо уйгуланмамыштыр.
4. Ардындан 25 dakika геленексел кардийопулмонер ресүситасйон йапылмыштыр.
5. Кардийак аррестин 30. дакикасында ECPR башлатылмыштыр.
6. Спонтан кан айлануу гери дөнене кадар дефибриласйон колдонулган.
7. Жаныбарлар нормокапния же жеңил гиперкапния грубуна 1:1 оранында рандомизе едилмиштир.
8. Вүжут сыжаклыгы хер ики групта 37-38°C аралыгында тутулмуштур.
9. Кан газы өлчүмлери башлангычта, спонтан кан айлануу гери дөнүшүнде жана даха сонра саатлик йапылмыштыр.
10. Кан өрнеклери башлангычта, кан айлануу гери дөнүшүнде жана 1., 6. жана 12. саатлерде алынмыштыр.
11. Мээ микродийализи башлангычта жана кан айлануу гери дөнүшүнден сонра саатлик герчеклештирилмиштир.
12. Он икинжи саатте хайванлара өтенази уйгуланмыш, фронтал жана париетал лоб докулары молекүлер анализ үчүн алынмыштыр.

Башлангыч өзелликлери

Башлыжа жыйынтыктар

Дигер эксперименттик жыйынтыктар

• Түм хайванларда спонтан кан айлануу гери дөнүшү сагланмыштыр.
• Дефибриласйон гиришими медйаны гиперкапния грубунда 4, нормокапния грубунда 2'дир; п=0,4.
• Кардийопулмонер ресүситасйон сырасындаки солук сону көмүр кычкыл газы дегерлеринде маанилүү айырма гөрүлмемиштир.
• Вентиласйон дестеги, ECPR сүпүрүжү газ айарлары, седатиф жана аналжезик дозлары менен анестези деринлиги бакымындан маанилүү айырма билдирилмемиштир.
• Калп дебиси үчүн груп-заман еткилешими п=0,66, орталама артер басымы үчүн п=0,07, норадреналин дозу үчүн п=0,75 жана кан лактаты үчүн п=0,76'дыр.
• Топлам сывы денгеси гиперкапния грубунда 11.868 ± 1.724 mL, нормокапния грубунда 8.573 ± 758 mL'дир; п=0,12.
• Хемоглобин, лөкосит, тромбосит, үре азоту, креатинин, GOT, GPT, LDH, билирубин, тропонин Ы жана CPK дегерлеринде маанилүү груп фаркы булунмамыштыр.
• Фронтал же париетал лобда MAP2, GFAP, ЖД11β, PECAM-1, каспаз-3 жана HO-1 ген ифаделери бакымындан маанилүү айырма саптанмамыштыр.

Истатистиксел йаклашым

Изилдөө кешифсел катары планланмыштыр. Деней хайваны кулланымыны азалтмайы амачлайан 3Р илкеси догрултусунда ресмî бир өн өрнеклем бүйүклүгү же статистикалык гүч хесабы йапылмамыш, хер груп үчүн алты хайванын клиникалык ачыдан маанилүү бир синйали белирлемек үчүн йетерли олажагы варсайылмыштыр.

Сүрекли дегишкенлер дагылыма гөре орталама жана стандарт сапма же медйан жана чейреклер арасы аралык бичиминде сунулмуштур. Ики груп каршылаштырмаларында уйгунлуга гөре т тести же Манн-Wхитней тести, категорик дегишкенлерде Фисхер кесин тести же ки-каре тести колдонулган.

Заман ичинде текрарланан өлчүмлерде Греенхоусе-Геиссер дүзелтмели карма еткили модел колдонулган. Заман, груп жана груп-заман еткилешими сабит етки; хер хайван исе растгеле етки катары моделе дахил едилмиштир. Анламлы фарклылык сонрасында заман нокталары арасындаки каршылаштырмаларда Бенжамини, Криегер жана Йекутиели'нин ики ашамалы догрусал проседүрү колдонулган. Истатистиксел анламлылык сыныры п&лт;0,05 катары белирленмиштир.

Чалышмада математиксел бир физйоложи модели же багымсыз бир денклем сунулмамыштыр. Ошондуктан PDF'де булунмайан бир формүл, араштырманын өзгүн йөнтемиймиш гиби макалейе екленмемиштир.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Бу ичерик, Антхонй Мореау, Фухонг Су, Лорензо Ферлини, Нижолас Гаспард, Франжесжа Писжхиутта, Елиса Заниер, Жажqуес Жретеур, Филиппо Аннони жана Фабио Силвио Тажжоне тарафындан хазырланан “Еффежтс оф сйстемиж милд хйпержапниа он браин фунжтион ин а рефражторй жардиаж аррест модел треатед wитх еxтражорпореал жардиопулмонарй ресусжитатион” башлыклы чалышмайа дайанмактадыр.

Изилдөөчүлөр Хôпитал Университаире де Бруxеллес, Университé либре де Бруxеллес, Йале Университй жана Ыституто ди Рижержхе Фармажологижхе Марио Негри IRCCS бүнйесиндеки йогун бакым, нөроложи жана эксперименттик мээ хасары изилдөө биримлеринде гөрев йапмактадыр.

Изилдөө SSRN үзеринден еришиме сунулмуш бир препринттир. Метинде ачыкча “Тхис препринт ресеаржх папер хас нот беен пеер ревиеwед” ифадеси булунмактадыр. Долайысыйла жыйынтыктар рецензент дегерлендирмесинден өткөн эмес. Метинде догруланабилир бир DOI же дерги кабулү белиртилмемиштир.

Бу бир инсан же клиникалык бейтап чалышмасы эмес, 12 чочко үзеринде йүрүтүлмүш рандомизе контроллү эксперименттик бүйүк хайван араштырмасыдыр. Жыйынтыктар ECPR уйгуланан инсан хасталарда клиникалык йарар, дарылоо башарысы, коопсуздук же нөроложик ийилешме каныты катары йорумланмамалыдыр.

Денейсел проседүрлер Университé либре де Бруxеллес Хайван Бакымы Курумсал Инжелеме Курулу тарафындан 731 Н нумарасыйла онайланмыш жана ARRIVE 2.0 илкелерийле уйумлу йүрүтүлдүгү билдирилген. Йазарлар чыкар чатышмасы олмадыгыны ачыкламыштыр. Антхонй Мореау жана Фабио Силвио Тажжоне'ун Фондс Ерасме поур ла Режхержхе Мéдижале тарафындан дестеклендиги белиртилмиштир.

Инжеленен PDF'де базы жеррахи хазырлык, канүласйон, ECMO курулуму, жүрөк токтоп калуу проседүрү, вери анализи жана ек жыйынтыктар айры бир “Супплементал Аппендиx” белгесине йөнлендирилмиштир. Бу ек белге йүкленен досйада йер алмадыгындан, мевжут олмайан текник айрынтылар йениден олуштурулмамыш же варсайылмамыштыр.

Бу макале гана йүкленен чалышмада билдирилен йөнтемлер, сайысал жыйынтыктар, шекиллер, таблолар, араштырмажыларын тартышмалары жана ачыкча белирттиклери чектөөлөр темел алынарак хазырланмыштыр. PDF'де булунмайан бир клиникалык өнери, кесин дарылоо сонужу, инсанларда коопсуздук иддиасы же неденсел меканизма екленмемиштир.