GPS мал көзөмөлдөөчү түзмөк — айыл чарба малынын жайгашкан жерин көзөмөлдөө үчүн колдонулган санариптик көзөмөлдөө технологиясы. Бул изилдөө Түштүк Африканын Eastern Cape провинциясындагы эки айылда мал чарбачылыгы менен алектенген үй-бүлө башчыларынын бул технология тууралуу маалымдуулугун, түзмөктү сатып алууга болгон каалоосун жана сатып алуу каалоосу менен байланышкан социалдык-экономикалык жана мал чарбачылык өзгөрмөлөрдү изилдейт. Акыркы талдоо 137 катышуучуга негизделет; маалымдуулук сүрөттөмө статистика менен, сатып алуу каалоосунун аныктоочулары болсо logit жана probit моделдери менен бааланган. Катышуучулардын %28и GPS мал көзөмөлдөө технологиясын алдын ала билген, ал эми түзмөктүн кантип иштээри жана R2.500 деп көрсөтүлгөн бирдик баасы түшүндүрүлгөндөн кийин %42си түзмөктү сатып алып малында сынап көрүүгө даяр экенин билдирген.

Модель жыйынтыктары үй чарбасынын көлөмү, малдын саны, тосмолонбогон жалпы жайытты пайдалануу жана багылган мал түрү сатып алуу каалоосу менен статистикалык байланышта экенин көрсөтөт. Жалпы мал санынын көбөйүшү жана кой багуу оң байланыштар менен; эчки багуу жана тосмолонбогон жайытты пайдалануу терс байланыштар менен билдирилген. Бирок изилдөө түзмөктүн чыныгы сатып алынышын, узак мөөнөттүү колдонулушун, GPS тактыгын, уурдалган малдын кайра табылуу үлүшүн же технология уурулукту иш жүзүндө азайткан-азайтпаганын өлчөгөн эмес. %42 көрсөткүчү чыныгы кабыл алуу деңгээли эмес, маалымат берилгенден кийинки билдирилген сатып алуу каалоосу.

Изилдөө маселеси

Мал чарбачылыгы Eastern Cape айылынын чакан фермердик үй чарбалары үчүн азык-түлүк, киреше жана башка экономикалык же маданий функцияларды камсыз кыла алат. Булак изилдөө бул жашоо каражаты мал уурулугунан улам басым алдында экенин жана айрыкча жалпы жайыттарда малдын кең аймакта эркин жүрүшү көзөмөлдөө жана коопсуздук көйгөйлөрүн күчөтүшү мүмкүн экенин талкуулайт.

Макаланын адабият кароосунда белгилөө, мал каттоосун жүргүзүү, күзөт иштери жана коопсуздук чаралары менен катар GPS көзөмөлдөөчү түзмөктөр да мал уурулугун азайтууга багытталган технологиялардын арасында каралат. GPS моюнтуругунун негизги артыкчылыгы — мал ээси малдын жайгашкан жерин көзөмөлдөй алат жана айрым системаларда белгиленген аймактан чыгуу сыяктуу учурларда эскертүү ала алат.

Eastern Capeте билдирилген мал уурулук учурлары

Макаланын 1-сүрөтү Clack (2023) колдонгон маалыматтарга таянып, Eastern Capeте билдирилген мал уурулук учурларынын 2018/19 менен 2022/23 аралыгындагы жүрүшүн көрсөтөт. Бул катар изилдөөнүн 137 фермерден чогулткан баштапкы сурамжылоо маалыматы эмес; изилдөө маселесинин аймактык фонун түзгөн экинчи даражадагы маалымат.

GPS Мал Көзөмөлдөөчү Түзмөктөр Бул Изилдөөдө Кандай Максатта Каралды?

GPS мал көзөмөлдөөчү түзмөктөр бул изилдөөдө мал ээсине малдын жайгашкан жерин көзөмөлдөөгө мүмкүндүк берүү аркылуу мал уурулугу тобокелдигин башкарууга көмөк көрсөтүшү мүмкүн болгон санариптик технология катары каралган; изилдөө түзмөктүн техникалык иштешин же уурулукту чындап азайтуу таасирин текшерүүнүн ордуна фермерлердин технология тууралуу маалымдуулугун жана түзмөктү сатып алууга болгон билдирилген каалоосун өлчөгөн.

Булакта талкууланган GPS көзөмөлдөө технологиясынын функциялары

Адабият бөлүмүндө GPS системаларынын реалдуу убакытта же актуалдуу жайгашкан жерди көзөмөлдөө, жоголгон же уурдалган малды табууга жардам берүү, виртуалдык чек аралар аркылуу жайытты башкарууну колдоо жана айрым өнүккөн системаларда кыймыл же жүрүм-турум маалыматтарынан мал башкарууга тиешелүү маалымат чыгаруу сыяктуу мүмкүн болгон пайдасы түшүндүрүлөт.

Булардын баары азыркы талаа изилдөөсүндө өлчөнгөн натыйжалар эмес. Изилдөөнүн өзүнүн баштапкы маалыматы фермерлердин маалымдуулугуна, мал уурулугу тажрыйбасына жана түзмөктү сатып алууга болгон мамилесине тиешелүү.

Маалымдуулук менен сатып алуу каалоосунун айырмасы

Катышуучулардын болгону %28и изилдөөгө чейин мал көзөмөлдөөчү түзмөктөр тууралуу билген. Технологияны билбеген катышуучуларга GPS моюнтуругунун сүрөтү көрсөтүлүп, анын иштөө жолу оозеки түшүндүрүлүп, булакта көрсөтүлгөн R2.500 чекене баасы айтылган. Түзмөктүн практикалык демонстрациясы жүргүзүлгөн эмес.

Бул маалыматтан кийин катышуучулардын %42си түзмөктү сатып алып малында сынап көрүүгө даяр экенин билдирген. Ошондуктан %28 “алдын ала маалымдуулук”, %42 болсо “маалымат берилгенден кийинки билдирилген сатып алуу каалоосу” катары окулушу керек. Бул эки көрсөткүч бир эле түшүнүктү өлчөбөйт.

Айыл чарба жайылтуу кызматтарынын ролу

Авторлор маалымдуулуктун төмөн деңгээлин айыл чарба жайылтуу кызматтарынын технологияны жайылтуудагы ролу менен байланыштырат. Изилдөөнүн негизги практикалык сунуштарынын бири — жайылтуу кызматкерлери жергиликтүү фермер уюмдары жана мал чогулуучу жергиликтүү түзүмдөр аркылуу GPS көзөмөлдөө технологиялары тууралуу максаттуу маалымдоо иштерин жүргүзүшү.

Бул сунуш GPS түзмөгү изилдөөдө уурулукту азайтты деп далилденди дегенди билдирбейт. Изилдөө көрсөткөн натыйжа — катышуучулардын технология боюнча билиминин жана сатып алуу каалоосунун азыркы деңгээли, ошондой эле айрым фермердик/мал чарбачылык өзгөчөлүктөрдүн бул каалоо менен статистикалык байланышы.

Фермерлердин GPS Көзөмөлдөөчү Түзмөк Сатып Алуу Каалоосуна Кайсы Факторлор Таасир Этти?

Изилдөөнүн logit жана probit моделдеринде үй чарбасынын көлөмү, жалпы мал саны, тосмолонбогон жалпы жайытты пайдалануу жана мал түрлөрү сатып алуу каалоосу менен маанилүү байланыштарды көрсөткөн; жалпы мал саны жана кой багуу оң, тосмолонбогон жайытты пайдалануу жана эчки багуу терс коэффициенттер менен билдирилген, бирок бул байланыштар байкоочу сурамжылоо маалыматтарынан алынган жана себептик байланыш катары чечмеленбеши керек.

Үй чарбасынын көлөмү

Булак кичирээк үй чарбалары түзмөктү сатып алууга көбүрөөк даяр болгонун чечмелейт. Үй чарбасынын көлөмү өзгөрмөсү үчүн logit моделинде -0,11, probit моделинде -0,07 маанилери билдирилген; probit натыйжасы булакта p<0,05 деңгээлинде белгиленген.

Мал саны

Жалпы мал саны үчүн эки моделде тең 0,02 маанисинде оң жана p<0,01 деңгээлинде маанилүү коэффициент/маржиналдык таасир билдирилген. Авторлордун чечмелөөсүнө караганда, чоң үйүрү бар фермерлер үчүн көзөмөлдөө технологиясына инвестиция салуу көбүрөөк мааниге ээ болушу мүмкүн.

Тосмолонбогон жалпы жайыттар

Тосмолонбогон жайыт өзгөрмөсү эки моделде тең терс жана статистикалык жактан маанилүү деп билдирилген. Булак кең жана тосмосуз жалпы жайыттарда малдын эркин жүрүшү көзөмөлдөөнү кыйындатышы мүмкүн экенин талкуулайт.

Мал түрү

Кой багуу эки моделде тең оң жана маанилүү байланыш көрсөткөн. Булак авторлору муну койлор уурулукка көбүрөөк аялуу болушу мүмкүн деп чечмелешет. Эчки багуу болсо эки моделде тең терс жана маанилүү коэффициент менен билдирилген. “Башка жаныбарлар” категориясы да оң жана маанилүү.

Уурулук болгон жер

Мал үйдүн жанындагы короодонбу же жайыттанбы уурдалганын көрсөткөн өзгөрмөлөр, авторлордун чечмелөөсүнө караганда, көзөмөлдөөчү түзмөк сатып алуу каалоосун маанилүү түрдө түшүндүргөн эмес. Бул айырма “мал уурулугу маанилүү эмес” дегенди билдирбейт; ал болгону каралган регрессияларда уурулук болгон жер сатып алуу каалоосун өз алдынча түшүндүрбөгөнүн билдирет.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө аймактары

Изилдөө Eastern Cape провинциясындагы эки калктуу конушта жүргүзүлгөн: Raymond Mhlaba Local Municipality ичиндеги Msobomvu жана Ingquza Hill Local Municipality ичиндеги Nkunzimbini. Булак үлгү эки айылдын ортосунда статистикалык салыштыруу жүргүзүүгө ылайыктуу эмес экенин ачык билдирет.

Үлгү жана сурамжылоону жүргүзүү

Ыкма бөлүмүнө ылайык, жалпысынан 137 мал ээси болгон үй чарбасынын башчысы маекке катышкан: Msobomvuдан 69 жана Nkunzimbiniden 68 киши. Сурамжылоо формасы англис тилинде даярдалган; Xhosa тилин эне тили катары сүйлөгөн даярдалган сурамжылоочулар катышуучулардын жоопторун Xhosa тилинен англис тилине өткөрүшкөн. Сурамжылоо формасы кеңири колдонууга чейин 10 киши менен алдын ала тесттен өткөрүлгөн.

Сурамжылоодо фермердин демографиясы, багылган мал, мал багуунун максаттары, мал уурулугу тажрыйбасы, уурдалган малдын түрү жана уурулук болгон жер, ошондой эле GPS көзөмөлдөөчү түзмөк тууралуу маалымдуулук жана сатып алуу каалоосу боюнча суроолор камтылган.

Маалымат берүү шарты

GPS көзөмөлдөөчү түзмөктү билбеген катышуучуларга түзмөктүн сүрөтү көрсөтүлүп, кантип иштээри оозеки түшүндүрүлүп, чекене баасы R2.500 деп айтылган. Булак практикалык демонстрация жүргүзүлбөгөнүн ачык белгилейт. Бул маалыматтан кийин катышуучулардан түзмөктү сатып алууга даярбы же жокпу деп суралган.

Logit модели

Сатып алуу каалоосу бинардык жыйынтык өзгөрмөсү: катышуучу түзмөктү сатып алууга даяр же даяр эмес. Булак бул бинардык жыйынтыкты моделдөө үчүн logit жана probit регрессияларын колдонгон. Булакта берилген logit моделинин жалпы формасы төмөнкүдөй:

\[ P(Y=1 \mid x_1,x_2,\ldots,x_k)= \frac{1}{1+e^{-(\beta_0+\beta_1x_1+\beta_2x_2+\cdots+\beta_kx_k)}} \]

Бул жерде \(P(Y=1\mid X)\) түшүндүрүүчү өзгөрмөлөр берилгенде катышуучунун сатып алууга даяр болуу ыктымалдыгын; \(\beta_0\) туруктуу мүчөнү; \(\beta_1,\ldots,\beta_k\) болсо бааланган коэффициенттерди билдирет.

Logit функциясы сызыктуу божомол маанисин 0 менен 1дин ортосундагы ыктымалдык мейкиндигине өзгөртөт. Ошондуктан коэффициенттерди түздөн-түз “пайыздык пункт өзгөрүүсү” катары окуу сызыктуу регрессиядагыдай жөнөкөй эмес.

Probit модели

Булак probit моделин стандарттык нормалдык кумулятивдүү бөлүштүрүү функциясына негизделген экинчи бинардык жыйынтык модели катары колдонот жана жалпы туюнтманы төмөнкүдөй берет:

\[ E(Y\mid X)=P(Y=1\mid X)=\mu(\beta_0+\beta_1x) \]

Булактын белгилөөсүндө \(\mu\) стандарттык нормалдык бөлүштүрүүнүн кумулятивдүү бөлүштүрүү функциясын билдирет. Logit жана probit моделдерин бирге колдонуунун максаты — негизги байланыштар эки башка байланыш функциясынын алдында окшош болуп-болбогонун салыштыруу.

Маржиналдык таасир

Изилдөө коэффициенттер менен катар маржиналдык таасирлерди да эсептеген. Маржиналдык таасир, башка өзгөрмөлөр туруктуу болгондо, түшүндүрүүчү өзгөрмөдөгү бир бирдик өзгөрүү моделдин күтүлгөн чыгышында жараткан өзгөрүүнү билдирет.

Булак сызыктуу эмес абалды түшүндүрүү үчүн төмөнкү мисалды берет:

\[ y=\beta_1x_1+\beta_2x_2+\beta_3x_1^2 \]

Бул учурда \(x_1\) үчүн маржиналдык таасир:

\[ \frac{\partial y}{\partial x_1}=\beta_1+2\beta_3x_1 \]

болот. Демек, сызыктуу эмес моделдерде маржиналдык таасир өзгөрмөнүн турган чекитине жараша өзгөрүшү мүмкүн. Булак маржиналдык таасирлер R 4.3.2 чөйрөсүндө эсептелгенин билдирет.

Breusch–Pagan тести боюнча булак ичиндеги карама-каршылык

Булак studentised Breusch–Pagan тестин колдонгонун жана нөлдүк гипотезаны p>0,05 болгон учурда гомоскедастикалуулук катары аныктаганын жазат. Бирок андан кийин дароо p>0,05 жыйынтыгын гетероскедастикалуулуктун көрсөткүчү катары чечмелеп, моделди трансформациялаганын билдирет. Бул эки билдирүү бири-бирине шайкеш эмес. Verianla бул статистикалык көйгөйдү унчукпай “оңдоп”, жаңы жыйынтык чыгарбайт; болгону булак текстиндеги карама-каршылыкты ачык көрсөтөт.

Катышуучулардын негизги өзгөчөлүктөрү

2-таблица ошондой эле 46 катышуучу тосмолонгон, 91 катышуучу тосмолонбогон жайыттарда мал бакканын; катышуучулардын 104ү эркек, 33ү аял экенин жана үй-бүлөлүк абал категорияларында 112 үй-бүлөлүү, 21 бойдок жана 4 жесир катышуучу болгонун билдирет.

Булак баянында орточо жаш 50 деп берилгени менен, 2-таблицада 56. Ошондой эле мал түрлөрүнө байланыштуу баяндагы айрым пайыздар жана орточо үйүр көлөмдөрү 2-таблица менен дал келбейт. Verianla бул маанилердин бирин унчукпай “туура” деп тандаган эмес; жогорудагы таблица түздөн-түз булак 2-таблицадагы маанилерди көрсөтөт жана айырма Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү бөлүмүндө өзүнчө белгиленет.

Уурулук болгон жер

2-таблицада уурулук болгон жер боюнча 46 учур короодон, 89 учур жалпы жайыттан жана 2 учур башка жерден билдирилген. Булак баянында уурдалган малдын болжол менен %64ү жалпы жайыт аймактарынан жоголгону айтылат.

Logit жана probit жыйынтыктары

Маанилүүлүк: Булакта *** p<0,001; ** p<0,01; * p<0,05 деп аныкталган. Модель таблицаларында N=137; pseudo R² маанилери logit үчүн 0,30 жана probit үчүн 0,31 деп берилген.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

Изилдөө каралган эки айылда GPS мал көзөмөлдөөчү түзмөктөр тууралуу маалымдуулук төмөн экенин жана түзмөк тууралуу маалымат берилгенден кийин катышуучулардын бир бөлүгү сатып алууга даяр болгонун көрсөтөт. Сатып алуу каалоосунун үй чарбасынын көлөмү, мал саны, жайыттын түзүлүшү жана мал түрү сыяктуу өзгөрмөлөр менен статистикалык байланыштары билдирилген.

Изилдөө ошондой эле технологияны жайылтууда айыл чарба жайылтуу кызматтарынын маанилүүлүгүн баса белгилеп, GPS көзөмөлдөө системалары тууралуу маалымдоо иштерин жергиликтүү фермер уюмдары же мал чарбачылык иштери топтолгон жергиликтүү пункттар аркылуу жүргүзүүнү сунуштайт.

Авторлор көзөмөлдөө технологиясы тууралуу маалымдуулукту малды катталган түрдө белгилөө жана расмий бренд каттоосу тууралуу маалымдуулук менен бирге кароону сунуштайт. Келечектеги изилдөөлөр үчүн фермерлердин мал белгилөө жана каттоо процесстери боюнча билим деңгээлин изилдөө сунушталган.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

Изилдөө GPS түзмөктөрү мал уурулугун белгилүү бир пайызга азайтканын көрсөтпөйт. Уурдалган малдын канчасы түзмөк аркылуу кайра табылганы өлчөнгөн эмес. GPS жайгашуу тактыгы, байланыш ишенимдүүлүгү, камтуу аймагы, батареянын иштөө мөөнөтү же тейлөө чыгымы текшерилген эмес.

Изилдөө чыныгы сатып алууну же технологияны узак мөөнөттүү кабыл алууну өлчөбөйт. %42 көрсөткүчү түзмөк тууралуу маалымат жана баа берилгенден кийин билдирилген сатып алуу каалоосу.

Үлгү болгону эки айылдан алынган жана булак өзү бул үлгү эки айылдын ортосунда салыштыруу жүргүзүүгө жол бербей турганын билдирет. Жыйынтыктарды бардык Eastern Cape фермерлерине же башка өлкөлөргө жана өндүрүш системаларына түздөн-түз жалпылоого болбойт.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Изилдөөдө катышуучуларга технология тууралуу маалымат берилгенден кийин сатып алуу каалоосу суралгандыктан, жыйынтык чыныгы рыноктук жүрүм-турум эмес. Түзмөк физикалык түрдө сыналган эмес. Булак үлгү алуу механизмин кеңири түшүндүрбөйт. Мындан тышкары, үлгү көлөмү, модель аттары, орточо жаш, мал бөлүштүрүүлөрү жана гетероскедастикалуулук тестинин чечмеленишинде булак ичиндеги карама-каршылыктар бар.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Awareness and Willingness to Adopt Livestock Tracking Devices to Mitigate Stock Theft Among Eastern Cape Communal Farmers

Авторлор: S. Zantsi; L. Mdiya; L. Ngobeni; S. Madyo.

Corresponding author: S. Zantsi.

Булак PDFдеги S. Zantsi аффилиациялары: Economic Analysis Unit, Agricultural Research Council; Department of Sustainable Agriculture and Development, University of the Free State. Расмий учурдагы журнал жазуусу кошумча University of South Africa аффилиациясын көрсөтөт.

L. Mdiya: Department of Sustainable Agriculture and Development, University of the Free State.

L. Ngobeni: Economic Analysis Unit, Agricultural Research Council.

S. Madyo: Economic Analysis Unit, Agricultural Research Council.

DOI: 10.17159/2413-3221/2026/v54n1a20517.

Журнал: South African Journal of Agricultural Extension (SAJAE).

Басып чыгаруучу: South African Society for Agricultural Extension.

Том / сан / бет: 54(1), 40–61.

Жарыяланган күнү: 23 Февраль 2026.

Булак түрү: Рецензияланган илимий изилдөө макаласы.

Рецензия: Журнал саясаты үч көз карандысыз баалоочу менен кош сокур рецензия колдонот.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Изилдөө түрү: Эки айылдык калктуу конушта жүргүзүлгөн сандык сурамжылоо жана эконометрикалык моделдөө изилдөөсү.

Акыркы үлгү: 137 мал ээси болгон үй чарбасынын башчысы; Msobomvu n=69, Nkunzimbini n=68.

Алдын ала тест: 10 катышуучу.

Тил колдонулушу: Сурамжылоо формасы англис тилинде даярдалган; маектер Xhosa тилин эне тили катары сүйлөгөн сурамжылоочулар тарабынан өткөрүлүп, жооптор англис тилине өткөрүлгөн.

Технология тууралуу маалымат берүү: GPS моюнтуругунун сүрөтү жана оозеки түшүндүрмө; түзмөктүн практикалык демонстрациясы жүргүзүлгөн эмес.

Булакта берилген түзмөк баасы: R2.500.

Талдоо программасы: R 4.3.2.

Статистикалык ыкма: Сүрөттөмө статистика, logit регрессиясы, probit регрессиясы, маржиналдык таасирлер жана studentised Breusch–Pagan тести.

Этика/макулдук: Берилген PDFде өзүнчө этика комитетинин номери же маалымдалган макулдук билдирүүсү көрсөтүлгөн эмес.

Каржылоо: Берилген PDFде өзүнчө каржылоо билдирүүсү жок.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Берилген PDFде өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы билдирүүсү жок.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Берилген PDFде өзүнчө маалымат жеткиликтүүлүгү билдирүүсү жок.

CRediT/автордук салымдар: Берилген PDFде өзүнчө автордук салым билдирүүсү жок.

Булактагы маанилүү карама-каршылыктар

Үлгү көлөмү: Киришүү бөлүмүндө изилдөө 200 мал ээсинен алынган баштапкы маалымат катары сүрөттөлөт, ал эми ыкма, жыйынтыктар жана модель таблицалары N=137 деп берет.

Модель аталышы: Abstract “logit жана tobit” моделдери деп айтат, ыкма жана жыйынтыктар бөлүмдөрү болсо “logit жана probit” моделдерин колдонот.

Орточо жаш: Жыйынтыктар баянында орточо жаш 50, 2-таблицада 56 деп берилген.

Мал бөлүштүрүүсү: Жыйынтыктар баянындагы ири мүйүздүү мал, кой жана эчки пайыздары жана айрым орточо үйүр көлөмдөрү 2-таблицадагы жыштыктар жана орточо маанилер менен толук дал келбейт.

Breusch–Pagan чечмелөөсү: Булак p>0,05 абалын алгач гомоскедастикалуулук катары аныктап, кийин ошол эле жыйынтыкты гетероскедастикалуулуктун далили катары чечмелейт.

R коду: Биринчи probit моделинин көрсөтүлүшүндө probit объекти түзүлүп жатканда logit объектисине да ыйгаруу болгонсуп көрүнгөн код сабы бар; кийинки трансформацияланган көрсөтүүдө logit жана probit байланыштары өзүнчө берилген.

Демонстрация: Ыкма бөлүмүндө “No practical demonstrations were done” деп айтылат, ал эми жыйынтыктар бөлүмүндө катышуучулар түзмөк “демонстрациясынан” кийин каалоо билдиргени айтылат. Ыкмадагы кеңири түшүндүрмөгө ылайык, колдонулган иш-аракет сүрөт көрсөтүү жана оозеки маалымат берүү болгон.

Чечмелөө чеги

Бул изилдөө технология тууралуу маалымдуулук жана билдирилген сатып алуу каалоосу боюнча изилдөө. Жыйынтыктарды “GPS моюнтуругу уурулукту азайтты” же “фермерлердин %42си GPS моюнтуругун колдонууда” деп берүү булак тарабынан колдоого алынбайт. Туура билдирүү: катышуучулардын %42си түзмөктүн функциясы жана баасы түшүндүрүлгөндөн кийин аны сатып алып сынап көрүүгө даяр экенин билдирген.