Ден соолукка ишенүү модели (Health Belief Model, HBM), адамдардын ден соолук көйгөйүнө карата өздөрүн канчалык тобокелдикте деп эсептеши, көйгөйдү канчалык олуттуу деп кабыл алышы, сунушталган жүрүм-турумдун пайдасы менен тоскоолдуктарын кандай баалашы жана бул жүрүм-турумду аткара аларына канчалык ишениши аркылуу ден соолукка байланышкан жүрүм-турумду түшүндүрүүгө аракет кылган теориялык модель. Бул сапаттык өнүктүрүүчү изилдөө диабети бар адамдардын ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароого байланышкан билимин, ишенимдерин, жүрүм-турумун жана муктаждыктарын HBM алкагында изилдеген; ошол эле учурда диабети бар адамдар үчүн иштелип чыккан санариптик ооз ден соолугу боюнча билим берүү жана өзүн-өзү кароо программасы DiaOral©дын азырынча кагаздагы долбоору боюнча алгачкы колдонуучулардын пикирлерин чогулткан.
University of Cincinnati Health Systemден 15 чоң киши менен жарым-жартылай структуралаштырылган маектер өткөрүлүп, маалыматтар Braun жана Clarkeдын рефлексивдүү тематикалык талдоо ыкмасы менен бааланган. Үч негизги тема чыккан: оптималдуу ооз кароосу боюнча билимдин жетишсиздиги, диабетти башкарууда ооз ден соолугуна төмөн кабылданган маанинин берилиши жана оптималдуу ооз боюнча өзүн-өзү кароону улантууга байланышкан чектелүү өзүн-өзү натыйжалуулук. Ооз кароо жүрүм-турумдары да ушул темаларга шайкеш келген: болгону 7/15 катышуучу күнүнө эки жолу тишин тазаларын, ал эми 9/15 катышуучу күн сайын тиш аралыгын тазалабай турганын билдирген.
DiaOral© долбоору жалпысынан жеткиликтүү жана колдонуучуга ыңгайлуу деп табылган, бирок изилдөө чыныгы веб-сайтты же жүрүм-турумдук кийлигишүүнү сынаган эмес. Ошондуктан жыйынтыктар DiaOral©дын клиникалык натыйжалуулугун, ооз ден соолугунун натыйжаларын жакшыртарын же гликемиялык көзөмөлгө таасир этерин көрсөтпөйт. Изилдөө берген далил программаны долбоорлоого багыт берген алгачкы сапаттык муктаждыктарды талдоо жана прототипти өнүктүрүүгө багытталган колдонуучу пикири болуп саналат.
Эмне үчүн диабет менен ооз ден соолугу бир эле өзүн-өзү кароо алкагында каралат?
Булак изилдөөнүн илимий негиздемеси диабет менен пародонталдык ден соолуктун ортосунда эки тараптуу байланыш бар деген көз карашка таянат. Диабети бар адамдарда пародонт оорулары жана дарыланбаган кариес сыяктуу ооз көйгөйлөрү олуттуу жүк жаратары; ал эми начар пародонталдык ден соолук гликемиялык башкарууну дагы кыйындатышы мүмкүн болгон системалык процесстер менен байланыштуу болушу ыктымал экени белгиленет.
Ошого карабастан, ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароо диабетти өз алдынча башкарууда тамактануу, салмакты көзөмөлдөө, кандагы кантты көзөмөлдөө, көздүн саламаттыгы же бутту кароо сыяктуу көрүнүктүү эмес. Изилдөөчүлөрдүн баштапкы чекити ушул боштук: диабети бар адамдар ооз кароосу жөнүндө эмнени билери, эмнеге маани берери, кандай тоскоолдуктарга туш болору жана күнүмдүк практикасында кандай жүрүм-турум үлгүлөрү пайда болору түшүнүлмөйүнчө натыйжалуу санариптик билим берүү программасын иштеп чыгуу кыйын.
Ден Соолукка Ишенүү Модели Бул Изилдөөдө Кантип Колдонулган?
Ден соолукка ишенүү модели бул изилдөөдө диабети бар адамдардын ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароо тууралуу билдирүүлөрүн билимден жана ден соолук сабаттуулугунан баштап, кабылданган оору тобокелдиги/оордугу, пайдалар, тоскоолдуктар жана өзүн-өзү натыйжалуулук аркылуу чыныгы өзүн-өзү кароо жүрүм-турумдары жана ооз ден соолугунун абалы менен байланыштырган теориялык чечмелөө алкагы катары колдонулган; изилдөөчүлөр HBMди темаларды алдын ала күч менен аныктаган жабык код китеби катары эмес, дедуктивдүү багыттоону индуктивдүү тематикалык ачылыш менен айкалыштырган алкак катары колдонушкан.
Булак Figure 1дин концептуалдык агымы
Изилдөөдөгү өзгөртүлгөн HBM түзүмүн үч катмарда окууга болот:
| Катмар | Изилдөөдөгү компоненттер | Илимий ролу |
|---|---|---|
| Өзгөртүүчү факторлор | Билим; ден соолук сабаттуулугу жана e-ден соолук сабаттуулугу | Адамдын ооз ден соолугун кантип түшүнүп, чечмелей турганына негиз түзөт. |
| Жеке ишенимдер | Кабылданган сезгичтик жана оордук; кабылданган пайда; кабылданган тоскоолдуктар; өзүн-өзү натыйжалуулук | Алдын алуучу ооз кароосуна берилген маанини жана жүрүм-турумга өтүү ыктымалдыгын калыптандырат. |
| Жүрүм-турум жана натыйжалар | Ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароо, алдын алуучу кароо жана учурдагы ооз ден соолугунун шарттары | Ишенимдердин күнүмдүк жүрүм-турумда жана байкалган/кабылданган ооз ден соолугу абалында кандай чагылдырыларын көрсөтөт. |
Булак бул түзүмдөрдү сызыктуу жана бири-биринен бөлүнгөн өзгөрмөлөр катары баалаган эмес. Катышуучулардын баяндоолорунда билим, тобокелдикти кабылдоо, өзүн-өзү натыйжалуулук жана чыныгы кароо жүрүм-турумдары бири-бири менен тынымсыз өз ара аракеттенгени көрүнгөн.
DiaOral© модулдары
Table 3түн түшүндүрмө эскертмесинде программанын беш мазмундук модулу так аныкталган:
| Модуль | Түпнуска аталышы | Кыргызча функционалдык баламасы |
|---|---|---|
| M1 | Know your mouth | Оозуңду тааны |
| M2 | Diabetes and oral health | Диабет менен ооз ден соолугунун байланышын үйрөн |
| M3 | Self-screening for oral problems | Ооз көйгөйлөрүн өзүң байка |
| M4 | Practice optimal oral self-care | Оптималдуу ооз боюнча өзүн-өзү кароону аткар |
| M5 | Choose the right tools | Туура ооз кароо каражаттарын танда |
Рефлексивдүү тематикалык талдоо кантип жүргүзүлгөн?
Маектер даярдыктан өткөн изилдөө кызматкерлери тарабынан жарым-жартылай структуралаштырылган түрдө жүргүзүлгөн. Негизги суроолор маек колдонмосунан алынган; зарыл болгондо катышуучунун билдирүүсүн тереңдетүү үчүн кошумча тактоочу суроолор берилген. Маектер жаздырылып, транскрипттер текшерилип, QDA Miner 2024.0.5ке өткөрүлгөн.
Талдоодо семантикалык коддоо, башкача айтканда катышуучу ачык айткан маани; ошондой эле латенттик коддоо, башкача айтканда билдирүүлөрдүн артында изилдөөчүлөр чечмелеген кеңири божомол жана маани үлгүлөрү колдонулган. Алдын ала бекитилген код китебинин ордуна ачык коддоо жүргүзүлүп, маалыматтар топтому кайра-кайра каралган сайын коддор кайра иштелип чыккан.
HBM биринчи этапта код топторунун теориялык маанисин уюштуруу үчүн дедуктивдүү алкак берген; андан кийин үч кеңири негизги тема бүткүл маалыматтардагы кайталанган көйгөйлөрдү камтуу үчүн индуктивдүү түрдө өнүктүрүлгөн. Изилдөө тобу коддорду жана чечмелөөлөрдү чогуу карап чыккан; бирок рефлексивдүү тематикалык талдоо ыкмасына ылайык классикалык мааниде intercoder reliability коэффициенти эсептелген эмес жана изилдөөчүнүн субъективдүүлүгүн толугу менен жок кылуу максат кылынган эмес.
Изилдөөчүнүн рефлексивдүүлүгү эмне үчүн маанилүү?
RTA ыкмасында изилдөөчү чечмелөөчү активдүү субъект катары кабыл алынат. Булак кесиптик же парадигмалык тек-жайы башка болгон башка изилдөө тобу ошол эле маектердеги айрым байланыштарды башкача чечмелеши мүмкүн экенин ачык тааныйт.
Изилдөөчүлөр ошондой эле HBMди “sensitizing framework” катары колдонуу белгилүү психологиялык түзүмдөрдү, өзгөчө тоскоолдуктарды, пайдаларды, кабылданган оордукту жана өзүн-өзү натыйжалуулукту көбүрөөк көрүнүктүү кылышы, ал эми башка мүмкүн болгон түшүндүрмөлөрдү салыштырмалуу экинчи планга жылдырышы мүмкүн экенин чектөө катары талкуулашат.
Изилдөөгө кимдер катышкан?
| Өзгөчөлүк | Натыйжа |
|---|---|
| Жаш | Орточо 59,4 жыл; SD 17,3; аралыгы 28–87 |
| Жыныс | 9 аял (%60,0), 6 эркек (%40,0) |
| Black | 7 (%46,7) |
| White | 6 (%40,0) |
| American Indian or Alaska Native | 1 (%6,7) |
| Расасын/этностук таандыгын билдирбеген | 1 (%6,7) |
| 1-тип диабет | 2 (%13,3) |
| 2-тип диабет | 13 (%86,7) |
| Диабеттин узактыгы | Орточо 15,9 жыл; SD 12,7; аралыгы 1–37 жыл; n=1 жетишпейт |
| Шаарда жашоо | 4 (%26,7) |
| Шаар четинде жашоо | 11 (%73,3) |
| Университет бүтүрүүчү же андан жогору | 9 (%60,0) |
| Айрым университеттик билим / associate degree | 6 (%40,0) |
Катышуучулар кантип тандалган?
Изилдөөчүлөр UC Health Epic электрондук медициналык жазуусунан ылайык келиши мүмкүн болгон катышуучуларды аныкташкан. Greater Cincinnati аймагында шаардык жана шаар четиндеги контекстте расалык/этностук ар түрдүүлүктү жогорулатуу үчүн эң ар түрдүү почта индекси аймактары максатталган.
Изилдөөгө кабыл алуу үчүн катышуучулар кеминде 18 жашта болушу, акыркы бир жыл ичинде UC Health клиникасына кайрылган болушу, 1-тип же 2-тип диабет диагнозу болушу, акыркы HbA1c көрсөткүчү кеминде %6,5 болушу жана англисче окуп-сүйлөй алышы керек болгон.
Кош бойлуулук, толук тишсиздик жана изилдөөгө катышууну кыйындатышы мүмкүн болгон end-stage renal disease, heart failure, stroke, blindness, dementia, Parkinson's disease же башка оор абалдар четтетүү критерийлеринин арасында болгон.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Катышуу агымы
Электрондук почта чакыруусуна жооп берген 30 адамдын 15и изилдөөгө алынган жана маекти аяктаган. Калган 15 адамдын бири маалымдалган макулдук материалын окугандан кийин катышпоону тандаган; үч адам тишсиздигинен же ылайыктуулук маалыматтарынын жетишсиздигинен четтетилген; беш адам маекти пландаштыруу үчүн кийинки байланышка жооп берген эмес; беш адам маекке келген эмес жана бир адам изилдөө бүткөндөн бир нече ай өткөндөн кийин жооп берген.
Ооз гигиенасынын жүрүм-турумдары
| Жүрүм-турум | n (%) |
|---|---|
| Күнүнө эки жолу тиш тазалоо | 7 (%46,7) |
| Күнүнө эки жолудан аз тазалоо | 8 (%53,3) |
| Ар бир тазалоодо кеминде 2 мүнөт | 13 (%86,7) |
| Фторлуу тиш пастасын колдонуу | 11 (%73,3) |
| Фторлуу тиш пастасын колдоноруна ишенбейт | 3 (%20,0) |
| Жылына эки жолу алдын алуучу тиш дарыгерине баруу | 9 (%60,0) |
| Ооз чайкоочу каражат колдонуу | 10 (%66,7) |
| Күн сайын floss колдонбоо | 9 (%60,0) |
| Күн сайын кадимки тиш жибин колдонуу | 2 (%13,3) |
| Күн сайын floss pick колдонуу | 2 (%13,3) |
| Күн сайын water flosser колдонуу | 2 (%13,4) |
| Кандайдыр бир жыштыкта кадимки тиш жибин колдонуу | 3 (%20,0) |
| Электр тиш щеткасын колдонуу | 8 (%53,3) |
| Тиш чукугуч же учтуу floss pick колдонуу | 8 (%53,3) |
| Тилди тазалоо | 8 (%53,3) |
Бул сандар катышуучулардын өз билдирүүлөрүнө негизделет; түздөн-түз байкоо же түзмөк менен өлчөнгөн жүрүм-турум эмес. Мындан тышкары, 15 адамдык үлгүдөн алынган үлүштөр жалпы диабети бар калктын таралышын баалоо катары чечмеленбеши керек.
HBMдин сегиз тармагы
| HBM тармагы | Алдыңкы мазмун |
|---|---|
| 1. Билим | Негизги ооз кароо тартиби, дени сак ооз белгилери жана диабет–ооз ден соолугу байланышы жөнүндө жетишсиздиктер |
| 2. Ден соолук жана e-ден соолук сабаттуулугу | Онлайн ден соолук маалыматына күмөн менен кароо; кесиптик сунуштарга ишенүү; санариптик маалыматты колдонууда ар кандай ыңгайлуулук деңгээли |
| 3. Кабылданган сезгичтик жана оордук | Ооз көйгөйлөрүнүн маанисин төмөн баалоо; айрым көйгөйлөрдү карылыктын же диабеттин сөзсүз натыйжасы катары баалоо |
| 4. Кабылданган пайдалар | Алдын алуучу кароонун же жакшы өзүн-өзү кароонун диабет жана ооз ден соолугу үчүн баалуулугуна ишенбөө; көйгөйдү эрте аныктоонун пайдасын түшүнгөн адамдар |
| 5. Кабылданган тоскоолдуктар | Туура стратегия жана каражат тандоодо башаламандык; алдын алуучу стоматологиялык кароого төмөн артыкчылык; үзгүлтүксүз стоматологиялык кароо булагынын жоктугу |
| 6. Кабылданган өзүн-өзү натыйжалуулук | Керектүүдөн аз кароо жүргүзөрүн моюнга алуу, уялуу/өзүн айыптоо, жардам суроо, айрым учурларда ашыкча ишеним |
| 7. Өзүн-өзү кароо жана алдын алуучу кароо жүрүм-турумдары | Толук эмес же ыраатсыз кароо; шашылуу/чарчоо себептүү үзүлгөн тартип; муктаждыкка жараша каражат колдонуу; көптөн бери сын көз менен каралбаган адаттар |
| 8. Ооз ден соолугунун шарттары | Тиш эти көйгөйлөрү, жок тиштер, уланып жаткан дарылоо муктаждыктары же ооз ден соолугун жакшы деп кабылдоо |
Негизги Тема 1: Оптималдуу ооз кароосу боюнча билимдин жетишсиздиги
Катышуучулардын бир бөлүгү тиш тазалоо убактысын объективдүү сунуштун ордуна жеке сезимине жараша аныктаган, тиш этинин канашы эмнени билдирерин билген эмес же диабет менен ооз ден соолугунун байланышы кандай иштээрин түшүндүрө алган эмес.
Онлайн маалымат издөө кеңири таралганына карабастан, ишеним маселеси байкалган. Катышуучулар жарнаманы ден соолук тууралуу маалыматтан айырмалоодо кыйналышы мүмкүн экенин жана өзгөчө дарыгер, тиш дарыгери, медайым же башка саламаттык сактоо адистеринен келген сунуштарды ишенимдүү деп эсептешерин билдиришкен.
Негизги Тема 2: Диабет кароосунда ооз ден соолугуна төмөн маани берилүүсү
Айрым катышуучулар диабетти өз алдынча башкарууда салмакка, тамактанууга же башка татаалдашууларга артыкчылык берип, тиш жана тиш эти кароосун экинчи орунда көрүшкөн. Тиштин жоголушу же пародонталдык көйгөйлөрдүн бир бөлүгү карылыктын же диабеттин сөзсүз натыйжасы деген түшүнүк алдын алуучу жүрүм-турумга болгон шашылыш муктаждыкты азайткан.
Диабет менен ооз ден соолугунун байланышы боюнча саламаттык сактоо адистеринен билим албаганын билдирген катышуучулар көңүл бурууга арзыйт. Изилдөөчүлөр бул жыйынтыкты АКШнын саламаттык сактоо системасындагы медициналык диабет кароосу менен стоматологиянын түзүмдүк бөлүнүшү менен чогуу талкуулашкан.
Негизги Тема 3: Оптималдуу өзүн-өзү кароо үчүн чектелүү өзүн-өзү натыйжалуулук
Катышуучулар floss колдонуу, ылайыктуу каражат тандоо, тиш дарыгерине үзгүлтүксүз көрүнүү жана күнүмдүк тартипти сактоо боюнча кыйынчылыктарды билдиришкен. Айрымдары кароодогу кемчиликтерден улам уялуу же өзүн айыптоо сезимин айтса, башка катышуучулар оптималдуу эмес жүрүм-турумуна карабастан ооз ден соолугу жакшы экенине жогорку ишеним көрсөтүшкөн.
Ооз кароосу көбүнчө системалуу күнүмдүк тартиптин ордуна жагдайга жараша жасалган. Мисалы, тиш аралыгын тазалоо тамак тыгылганда гана жасалышы мүмкүн же бош эместик/чарчоо себептүү floss жана ооз чайкоо сыяктуу кадамдар өткөрүлүп кетиши мүмкүн.
“Alert observer” үлгүсү
Үч катышуучу оозунда адаттан тыш каноо, оору, суюктук, жара же башка өзгөрүү байкалганда эрте жардам издөөнүн маанилүү экенин баса белгилеген. Булак бул адамдарды көбүрөөк кунт коюп байкоочу катары карап, кунт коюу автоматтык түрдө жогорку өзүн-өзү натыйжалуулукту билдирбей турганын да көрсөтөт.
DiaOral© Бул Изилдөөдө Чынында Сыналдыбы?
Жок. DiaOral© изилдөө жүргүзүлгөн этапта иштеген веб-сайт же аяктаган жүрүм-турумдук кийлигишүү эмес, мазмун үлгүлөрү жана сүрөттөрү бар кагаз негизиндеги blueprint/working draft болгон; катышуучулар долбоордун түшүнүктүүлүгү жана келечекте колдонууга кызыгуусу тууралуу пикир беришкен, ошондуктан изилдөө программанын чыныгы колдонууга ыңгайлуулугун, жүрүм-турум өзгөрүүсүн жаратарын же клиникалык натыйжалуулугун сынаган эмес.
Blueprint боюнча кандай пикирлер алынган?
- Катышуучулар мазмунду жалпысынан маалыматтуу, дем берүүчү жана пайдалуу деп табышкан.
- Долбоордун жөнөкөй, түшүнүктүү, жеткиликтүү жана колдонуучуга ыңгайлуу көрүнүшү оң бааланган.
- Узун тексттердин ордуна сүрөт жана видео колдонууга оң мамиле болгон.
- Бир чыкылдатуу менен кирүү же учурдагы аккаунт менен кирүү талабы чыккан.
- Айрым катышуучулар өз прогрессин сактай турган көзөмөлдөө функцияларын каалашкан.
- Бир катышуучу веб-сайттын ордуна мобилдик колдонмо варианты пайдалуу болушу мүмкүн экенин билдирген.
Бул жыйынтыктар продуктунун колдонууга ыңгайлуулугун изилдөөнүн натыйжалары эмес. Катышуучулар көргөн материал чыныгы навигацияны, жүктөлүү убактысын, сырсөз процессин, түзмөк шайкештигин, жеткиликтүүлүктү же узак мөөнөттүү колдонуу жүрүм-турумун сынаган программалык камсыздоо эмес болгон.
Изилдөө колдогон жыйынтыктар
- Диабети бар катышуучуларда ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароодо билим жетишсиздиги жана жүрүм-турумдук тоскоолдуктар бар.
- HBM түзүмдөрү маектерде чыккан ишеним жана жүрүм-турум үлгүлөрүн иреттөө үчүн маанилүү теориялык алкак берген.
- Ооз ден соолугунун диабетти башкаруудагы мааниси айрым катышуучулар тарабынан төмөн кабылданган.
- Күнүмдүк ооз ден соолугу боюнча өзүн-өзү кароо көп учурда ыраатсыз же жагдайга жараша жүргүзүлгөн.
- Катышуучулардын бир бөлүгү ден соолук маалыматында кесиптик булактарга жалпы онлайн булактарга караганда көбүрөөк ишенет.
- DiaOral© blueprintи чыныгы прототипти өнүктүрүүнү улантуу үчүн жалпысынан оң алгачкы колдонуучу пикирин алган.
Изилдөө колдобогон жыйынтыктар
- DiaOral© ооз гигиенасы жүрүм-турумдарын жакшыртары көрсөтүлгөн эмес.
- DiaOral© HbA1c же башка гликемиялык натыйжаларды жакшыртары көрсөтүлгөн эмес.
- Катышуучулардын blueprintти оң баалоосу чыныгы веб-сайттын колдонууга ыңгайлуулугунун же канааттануунун далили эмес.
- 15 адамдын ооз гигиенасы көрсөткүчтөрүн жалпы диабети бар калктын таралышы катары колдонууга болбойт.
- Сапаттык тема байланыштары себептик коэффициенттер же таасир өлчөмдөрү эмес.
- HBMдин башка жүрүм-турум өзгөртүү моделдеринен артыкчылыгы бул изилдөөдө сыналган эмес.
Бул Жыйынтыктарды Диабети Бар Ар Бир Адамга Жалпылоого Болобу?
Жок. Изилдөө болгону 15 катышуучу менен жүргүзүлгөн максаттуу, сапаттык жана эрте өнүктүрүү баскычындагы изилдөө; изилдөөчүлөр жыйынтыктар статистикалык түрдө жалпыланчу калктык баа берүү үчүн иштелип чыкпаганын, катышуучулардын гетерогендүүлүгүнөн улам айрым субтемаларда маалыматтын толук каныгуусу жетишилбей калышы мүмкүн экенин жана изилдөөчүнүн рефлексивдүүлүгү менен социалдык жагымдуулукка ыктуулук чечмелөөлөргө таасир этиши мүмкүн экенин ачык белгилешкен.
Биринчи чектөө: кичине сапаттык үлгү
Изилдөөнүн максаты таралууну же таасир өлчөмүн баалоо эмес, программаны өнүктүрүүгө багыт бере турган деталдуу жеке тажрыйбаларды жана ишенимдерди түшүнүү. Ошондуктан n=15 саны сандык клиникалык изилдөөлөрдүн үлгү логикасы менен бааланбашы керек; мындан тышкары жыйынтыктар жалпы калкка пайыз катары көчүрүлбөшү керек.
Экинчи чектөө: изилдөөчүнүн позициясы
RTAда изилдөөчүнүн субъективдүүлүгү талдоонун табигый бөлүгү. Изилдөө тобунун ооз ден соолугу жана диабет боюнча адистиги маектерди жана чечмелөөлөрдү тереңдеткен болушу мүмкүн; бирок кайсы коддор жана байланыштар маанилүүрөөк деп эсептелишине да таасир этиши мүмкүн.
Үчүнчү чектөө: HBM алкагынын тандалма таасири
HBM жүрүм-турумга байланышкан пайда, тоскоолдук, сезгичтик, оордук жана өзүн-өзү натыйжалуулук түзүмдөрүн көрүнүктүү кылуу үчүн пайдалуу. Бирок булак бул теориялык линза башка психологиялык же социалдык түшүндүрмөлөрдүн айрымдарын экинчи планга жылдырган болушу мүмкүн экенин тааныйт.
Төртүнчү чектөө: толук каныгуу жана социалдык жагымдуулук
Изилдөөчүлөр жалпы сапаттык изилдөө жагынан үлгүнүн көлөмүн жетиштүү деп эсептешсе да, катышуучулардын гетерогендүүлүгүнөн улам айрым субтемаларда толук каныгууга жетишилбеген болушу мүмкүн. Мындан тышкары, бардык катышуучулардын DiaOral© blueprintи тууралуу оң сүйлөшү изилдөө чөйрөсүндө оң жооп берүүгө болгон ыктуулуктан таасирленген болушу мүмкүн.
Практика жагынан мааниси
Изилдөөнүн практикалык билдирүүсү: диабетти өз алдынча башкарууда ооз ден соолугун жөн гана “тиш тазалоону эске салуу” деңгээлинде кароо жетишсиз болушу мүмкүн. Билим берүү программасы адамдын ооз ден соолугу диабет менен эмне үчүн байланыштуу экенин түшүнүүсүн, кайсы белгилер нормалдуу эмес экенин байкоосун, туура каражаттарды тандоосун, күнүмдүк жүрүм-турумдук тоскоолдуктарды башкаруусун жана өз кароосун жүргүзө аларына болгон ишенимин колдоого тийиш.
Булактын авторлору веб-негизделген ыкма бул билим берүү боштугун өзгөчө баштапкы медициналык жардам шарттарында толуктай алат деп эсептешет. Бирок бул потенциал азырынча чыныгы DiaOral© прототибинде сыналган эмес.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска изилдөө: Understanding Oral Self-Care Practices Among People with Diabetes—A Qualitative Study
Авторлор: Yuqing Zhang; Suzanne G. Leveille; Kimberly Berger; Robert M. Cohen; Tamilyn Bakas.
Жооптуу автор: Yuqing Zhang.
Мекемелер: College of Nursing, University of Cincinnati; Manning College of Nursing and Health Sciences, University of Massachusetts Boston; University of Cincinnati Medical Center.
Журнал: Diabetology.
Басмакана: MDPI, Basel, Switzerland.
Том / сан / макала: 7(6), 101.
DOI: 10.3390/diabetology7060101.
Received: 6 март 2026.
Revised: 24 апрель 2026.
Accepted: 13 май 2026.
Published: 22 май 2026.
Булак түрү: Рецензияланган, сапаттык баяндоочу жана өнүктүрүүчү изилдөө.
Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).
Изилдөө контексти: University of Cincinnati Health System, Cincinnati, Ohio, USA.
Үлгү: Диабети бар 15 чоң киши; 13 T2DM, 2 T1DM.
Негизги киргизүү критерийлери: ≥18 жаш, акыркы бир жылда UC Healthке баруу, T1DM же T2DM диагнозу, акыркы HbA1c ≥%6,5 жана англисче окуп-сүйлөй алуу.
Маалымат чогултуу: Жарым-жартылай структуралаштырылган виртуалдык маектер; Teams, Zoom же Google Meet.
Маалыматтарды башкаруу: REDCap version 16.0.27.
Сапаттык талдоо: Braun жана Clarkeдын рефлексивдүү тематикалык талдоо ыкмасы; семантикалык жана латенттик коддоо; ачык жана итеративдүү коддоо; HBM менен дедуктивдүү жана индуктивдүү тема өнүктүрүү.
Сапаттык талдоо программасы: QDA Miner Version 2024.0.5.
Сыпаттамалык сандык талдоо: SPSS Version 29.
Отчет берүү боюнча колдонмо: Standards for Reporting Qualitative Research (SRQR).
Теориялык алкак: Health Belief Model.
Негизги жыйынтык: Үч чоң тема — оптималдуу ооз кароосу боюнча билимдин жетишсиздиги, диабет кароосунда ооз ден соолугуна төмөн кабылданган маани жана оптималдуу ооз боюнча өзүн-өзү кароодо чектелүү өзүн-өзү натыйжалуулук.
Программа: DiaOral© — digital technology-assisted oral health education and self-care interventions.
DiaOral© изилдөө баскычы: Кагаз blueprint/working draft; иштеген веб-сайт же аяктаган кийлигишүү эмес.
Figure 1: Glanz жана кесиптештеринин Health Belief Model түзүмүнө таянып өзгөртүлгөн HBM схемасы.
Figure 2: Үч негизги теманын тематикалык картасы; Byrneдын тематикалык талдоо үлгүсүнөн өзгөртүлгөн.
Этика комитети: University of Cincinnati Institutional Review Board; 23 январь 2024; IRB ID #20230012.
Маалымдалган макулдук: Бардык катышуучулардан алынган.
Каржылоо: American Diabetes Association; grant 11-22-JFDHD-06.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Толук маалыматтар топтому жеке маалыматтарды жана сүрөттөрдү камтыгандыктан жалпыга ачык эмес; тазаланган талдоо маалыматтарынын бир бөлүгүн негиздүү өтүнүч боюнча corresponding authorдон алууга болот.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.
Автордук салымдар: Conceptualization — Y.Z., S.G.L., T.B.; Methodology — Y.Z., S.G.L., T.B.; Validation — K.B., T.B.; Formal analysis — Y.Z., K.B.; Investigation — Y.Z., S.G.L.; Data curation — K.B.; Original draft — Y.Z.; Review/editing — Y.Z., S.G.L., R.M.C., T.B.; Supervision — S.G.L., R.M.C., T.B.; Project administration — Y.Z., K.B.; Funding acquisition — Y.Z.
Негизги чечмелөө чеги: Жыйынтыктар программаны өнүктүрүүнүн алгачкы баскычындагы сапаттык маек маалыматтарына негизделет; DiaOral©дын жүрүм-турумдук, стоматологиялык же гликемиялык натыйжалуулугун көрсөтпөйт.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген