Деменция эс тутумдун начарлашы менен гана чектелген оору эмес. Деменция күчөгөн сайын адам күнүмдүк жашоосун башкарууда кыйналышы, дарынын терс таасирин байкабай калышы, ооруну же ыңгайсыздыкты туура түшүндүрө албашы жана жүрүм-турум белгилери пайда болушу мүмкүн. Бул жагдай улгайган бейтаптарда дары-дармек коопсуздугун кыйла татаалдаштырат.

Изилдөөнүн борборундагы маселе мындай: Жаңы деменция диагнозу коюлган улгайган адамдарда диагноздон кийинки бир жыл ичинде коркунучтуу деп эсептелген дарылар эмне үчүн башталат? Башкача айтканда, кайсы бейтаптык өзгөчөлүктөр же клиникалык жагдайлар деменциясы бар адамдарды потенциалдуу ылайыксыз дары таасирине көбүрөөк дуушар кылат?

Бул суроо маанилүү, анткени деменциясы бар улгайган адамдарда антихолинергиктер, бензодиазепиндер, гипнотиктер жана антипсихотиктер сыяктуу дарылар когнитивдик начарлоо, седация, жыгылуу, сынык, ооруканага жатуу жана өлүм сыяктуу олуттуу коркунучтар менен байланыштуу болушу мүмкүн. Демек маселе жөн гана “дары жазылдыбы?” эмес. Негизги маселе — аялуу бейтап тобунда дарынын пайда-залака балансы качан бузулат.

PIM деген эмне?

Potentially Inappropriate Medication, башкача айтканда PIM, улгайган адамдарда потенциалдуу ылайыксыз дары дегенди билдирет. Бул түшүнүк дары бардык жагдайда тыюу салынган дегенди билдирбейт. Туурараак түшүндүрмө мындай: Белгилүү жаш куракта, ооруда, алсыздыкта же клиникалык шартта бул дарынын залакасы күтүлгөн пайдадан ашып кетиши мүмкүн жана коопсузураак альтернативалар бар болсо, аны колдонбоо артыкчылыктуу.

Бул изилдөөдө PIM аныктамасы 2023 American Geriatrics Society Beers Criteria негизинде түзүлгөн. Beers Criteria улгайган адамдарда колдонбоо же этият колдонуу керек болгон дарыларды аныктаган кеңири колдонулган колдонмо. Деменциясы бар бейтаптарда өзгөчө төмөнкү дары топтору маанилүү:

• Күчтүү антихолинергиялык дарылар: когницияны начарлатып, башаламандык жана седация жаратышы мүмкүн.
• Бензодиазепиндер: жыгылуу, седация, көз карандылык, делирий жана когнитивдик начарлоо коркунучун көбөйтүшү мүмкүн.
• Бензодиазепин рецепторунун агонисти болгон гипнотиктер: уйку үчүн колдонулганы менен улгайгандарда жыгылуу жана аң-сезимдин тумандануусун жаратышы мүмкүн.
• Антипсихотиктер: айрым оор жүрүм-турумдук абалдарда кыска мөөнөткө жана этият колдонулушу мүмкүн; бирок деменцияда өлүм, инсульт, седация жана кыймыл бузулуусу сыяктуу олуттуу коркунучтар менен байланыштуу.

Ошондуктан PIM түшүнүгү деменциясы бар улгайган бейтапта жөн гана фармакологиялык тизме эмес; бул бейтап коопсуздугу, клиникалык чечим жана кам көрүүнү уюштуруу маселеси.

Изилдөө эмне үчүн “incident PIM exposure” багытына көңүл бурат?

Бул изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири PIM колдонулушунун таралышын гана өлчөбөгөнү. Изилдөөчүлөр өзгөчө incident PIM exposure, башкача айтканда жаңы башталган PIM таасирине кабылуу боюнча иштеген. Муну үчүн баштапкы мезгилде PIM колдонгон бейтаптар чыгарылып, кийинки мезгилдеги жаңы башталган дарылар каралган.

Бул айырма өтө маанилүү. Коомдо канча адам коркунучтуу дары колдонорун билүү пайдалуу, бирок кайсы жагдайлар жаңы коркунучтуу дарылардын башталышына түрткү берерин билүү кийлигишүү үчүн андан да маанилүү. Эгер коркунучтуу дарылар айрыкча агитация, психоз же делирийден кийин башталса, алдын алуу стратегиясы жүрүм-турумду башкаруу жана кризиске чейинки кам көрүү планына негизделиши керек.

Изилдөө кайсы маалымат булагын колдонгон?

Изилдөө Merative MarketScan Medicare Supplemental Claims Database маалыматтарын колдонгон. Бул база Medicare алуучуларынын жумуш берүүчү тарабынан каржыланган кошумча камсыздандыруу алкагындагы каттоо, медициналык кызмат жана дарыкана claims маалыматтарын камтыйт. Колдонулган мезгил 1 январь 2017 – 31 декабрь 2019.

Изилдөө дизайны үч негизги убакыт бөлүгүнө бөлүнгөн:

• 12 айлык баштапкы мезгил: деменция диагнозунан мурунку мезгил; кошумча оорулар, дары жүгү, нейропсихиатриялык белгилер жана мурунку PIM колдонулушу ушул жерде бааланган.
• Индекс терезеси: 2018 жыл ичинде жаңы деменция диагнозу аныкталган мезгил.
• 12 айлык кийинки мезгил: деменция диагнозунан кийинки мезгил; жаңы PIM таасири ушул убакта өлчөнгөн.

1-сүрөттөгү изилдөө дизайны бул убакыт түзүлүшүн визуалдык көрсөтөт. 2017-жылдагы баштапкы байкоо, 2018-жылдагы индекс диагноз терезеси жана 2019-жылдагы кийинки мезгил бирге колдонулуп, жаңы деменция диагнозунан кийин дары таасири көзөмөлдөнгөн.

Изилдөө популяциясы кантип тандалган?

Изилдөөгө 65 жаш жана андан жогору, 2018-жылы жаңы деменция диагнозу коюлган адамдар киргизилген. Деменция диагнозу ICD-10-CM коддору менен аныкталган. Alzheimer оорусу, кан тамырлык деменция, Lewy денечелүү деменция, frontotemporal деменция, башка ооруларга байланышкан деменция жана такталбаган деменция коддору колдонулган.

Чыныгы жаңы деменция диагнозун кармоо үчүн индекс датасына чейинки 12 айда деменция диагнозу бар адамдар чыгарылган. Мындан тышкары медициналык жана дарыкана пайдасы боюнча баштапкы жана кийинки мезгилде үзгүлтүксүз катталуу талабы коюлган.

Изилдөө айрым ооруларды атайын чыгарган: шизофрения спектринин бузулуусу, биполярдык бузулуу, Huntington оорусу жана Tourette синдрому. Мунун себеби — бул абалдар деменциядан көз карандысыз түрдө узак мөөнөттүү психотроп дары колдонууну негиздей алат. Ошентип, изилдөөчүлөр деменцияга байланышкан ылайыксыз дарынын жаңы башталышын көбүрөөк так изилдөөгө аракет кылган.

2-сүрөттөгү агым диаграммасы когорта кантип кыскартылганын көрсөтөт. Башында 2017–2019 MarketScan маалыматында 192.324 деменция бейтабы аныкталган, 2018 индекс терезесинде бул сан 108.770 болгон. Үзгүлтүксүз каттоо, нейропсихиатриялык чыгаруу критерийлери, жаңы деменция аныктамасы, баштапкы PIM чыгаруу, жаш жана аймак маалыматы сыяктуу талаптардан кийин акыркы аналитикалык когорта 12.935 адамга азайган.

Натыйжа өзгөрмөсү кантип аныкталган?

Бейтапты кийинки мезгилде PIM колдонуучу деп эсептөө үчүн бир гана рецепт жетиштүү болгон эмес. Изилдөөчүлөр өзгөчөлүктү жогорулатуу үчүн катаалыраак аныктама колдонгон:

• Кийинки мезгилде ошол эле дары компоненти үчүн кеминде эки амбулатордук рецепт толтурулушу керек,
• Жалпы камсыз кылынган күн саны кеминде 90 күн болушу керек,
• Топикалык жана офтальмологиялык формалар чыгарылат,
• Баштапкы мезгилде PIM колдонгондор чыгарылган болушу керек.

Бул аныктама бир жолку кыска рецепттерди эмес, туруктуураак жана клиникалык мааниси жогору PIM таасирин кармоону максат кылган.

Нейропсихиатриялык белгилер кантип классификацияланган?

Изилдөөдө деменцияга байланышкан нейропсихиатриялык белгилер баштапкы мезгилде ICD-10-CM коддору менен аныкталган. Каралган белгилер төмөнкүлөр:

• Психоз
• Делирий
• Агитация
• Агрессия
• Wandering, башкача айтканда максатсыз басып жүрүү / адашып кетүүгө жакындык

Wandering өтө сейрек болгондуктан акыркы нейропсихиатриялык профиль өзгөрмөсүнөн чыгарылган. Калган белгилер бири-бирин кайталабаган топторго бөлүнгөн: белги жок, психоз, делирий, агитация, агрессия жана бир нече белги. Бул ыкма бир бейтаптын бир нече белги категориясында кайра эсептелишин токтотуп, ар башка профильдерди түз салыштырууга колдонулган.

Когортанын жалпы өзгөчөлүктөрү кандай болгон?

Акыркы когорта 12.935 улгайган адамдан турган. Орточо жаш 81,84 жыл, стандарттык четтөө 7,40 жыл болгон. Катышуучулардын %54,1и аял, %45,9у эркек. Изилдөөдө эң чоң регионалдык топ North Central аймагы болгон; жалпы когортанын %41,2си ушул аймактан.

Деменциянын кичи түрлөрүнүн арасында эң чоң категория такталбаган деменция болгон жана когортанын %67,7син түзгөн. Alzheimer оорусу %23,7, кан тамырлык деменция %7,7, Lewy денечелүү деменция менен frontotemporal деменцияны камтыган башка деменция тобу %0,9 болгон.

Баштапкы мезгилде орточо дары саны 7,92 деп берилген. Бул деменциясы бар улгайган адамдарда полифармация буга чейин эле кеңири экенин көрсөтөт. Мындан тышкары гипертония %74,0, диабет %31,1, жүрөктүн жетишсиздиги %16,1, өпкө оорусу %18,2, бөйрөк жетишсиздиги %18,3, рак %17,5 жана депрессия %14,2 болгон.

Жаңы PIM таасири канчалык кеңири болгон?

Кийинки мезгилде 1.146 бейтапта жаңы PIM таасири пайда болгон. Бул жалпы когортанын %8,9ына барабар. Башкача айтканда, баштапкы учурда PIM колдонбогон жаңы деменция диагнозу бар болжол менен ар бир 11 бейтаптын 1и диагноздон кийинки 12 ай ичинде Beers Criteria боюнча деменция контекстинде коркунучтуу деп эсептелген дарыларга туруктуу деп эсептөөгө боло турган деңгээлде кабылган.

PIM колдонуучулар колдонбогондорго караганда бир аз жаш болгон: PIM колдонуучулардын орточо жашы 81,39, PIM колдонбогондордуку 81,88 жыл. Айырма статистикалык жактан маанилүү болгону менен клиникалык жактан кичине. Жыныс боюнча маанилүү айырма табылган эмес.

PIM колдонуучуларда кандай айырмачылыктар болгон?

Баштапкы өзгөчөлүктөр боюнча PIM колдонуучуларда айрым көңүл буруучу айырмачылыктар бар. Башка деменция кичи түрлөрү, башкача айтканда Lewy денечелүү деменция жана frontotemporal деменция PIM колдонуучуларда %1,7, колдонбогондордо %0,8 болгон. Бул айырма статистикалык жактан маанилүү.

Нейропсихиатриялык белгилер боюнча айырма андан да айкын. PIM колдонуучуларда психоз %3,4, делирий %2,1, агитация %1,4 болгон. PIM колдонбогондордо психоз %1,3, делирий %1,2, агитация %0,4 болгон. Бул айырмачылыктар жүрүм-турумдук жана психиатриялык белгилер коркунучтуу дары баштоодо маанилүү роль ойной турганын көрсөтөт.

Депрессия PIM колдонуучуларда бир аз жогору болгон: %16,2 жана %14,0. Ал эми гипертония жана жүрөктүн жетишсиздиги PIM колдонуучуларда төмөнүрөөк болгон. Бул табылга жүрөк-кан тамыр жагынан аялуу бейтаптарда клиницисттер психотроп же седатив дары баштоодо этият болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Логистикалык регрессия эмнени өлчөгөн?

Изилдөөдө көп өзгөрмөлүү логистикалык регрессия колдонулган. Бул ыкма көптөгөн өзгөрмөлөр бир учурда эске алынганда кайсы факторлор PIM таасири менен өз алдынча байланыштуу экенин баалоого жардам берет. Натыйжалар adjusted odds ratio, башкача айтканда түзөтүлгөн шанс катышы түрүндө берилген.

Бул түшүнүктү түшүндүрүү үчүн төмөнкү негизги байланыш колдонулушу мүмкүн:

\[ OR = \frac{p_1/(1-p_1)}{p_0/(1-p_0)} \]

Бул формула изилдөөдө ачык математикалык теңдеме катары берилген эмес; бул жерде odds ratio логикасын түшүндүрүү үчүн кошулган. Формулада p₁ тиешелүү тобокелдик фактору бар топтогу окуянын ыктымалдыгын, p₀ салыштыруу тобундагы окуянын ыктымалдыгын билдирет. OR мааниси 1ден чоң болсо фактор окуянын жогорку ыктымалдыгы менен, 1ден кичине болсо төмөн ыктымалдык менен байланыштуу. Изилдөөдө “adjusted” деген сөз жаш, жыныс, аймак, план түрү, деменция кичи түрү, кошумча оорулар, дары жүгү жана башка өзгөрмөлөр эске алынгандан кийин алынган маанини билдирет.

Эң күчтүү тобокелдик фактору: Нейропсихиатриялык белгилер

Изилдөөнүн эң ачык жана клиникалык мааниси чоң жыйынтыгы — нейропсихиатриялык белгилер PIM башталышы менен эң күчтүү байланыш көрсөткөн. Белгиси жок бейтаптар салыштыруу тобу катары алынганда:

• Бир нече нейропсихиатриялык белги: aOR 4,311, %95 GA 2,177–8,536
• Агитация: aOR 4,076, %95 GA 2,284–7,275
• Психоз: aOR 2,699, %95 GA 1,878–3,881
• Делирий: aOR 1,896, %95 GA 1,211–2,970
• Агрессия: aOR 2,389, %95 GA 0,903–6,320; p мааниси 0,0793 болгондуктан статистикалык маанилүүлүк чегине жеткен эмес.

Бул натыйжалар деменцияда коркунучтуу дарылардын башталышы көбүнчө жүрүм-турум кризистерин башкарууга байланыштуу экенин көрсөтөт. Айрыкча агитация жана бир нече нейропсихиатриялык белгилер клиницисттерди антипсихотик, бензодиазепин же седатив-гипнотик сыяктуу коркунучтуу дарыларга түртүшү мүмкүн. Бул клиникалык жактан түшүнүктүү басым, бирок ошол эле учурда бейтап коопсуздугу үчүн коркунучтуу айлампа жаратышы мүмкүн.

Агитация эмне үчүн ушунчалык күчтүү түрткү?

Агитация деменцияда башкарууга эң оор жүрүм-турум белгилеринин бири. Бейтап тынчсыз, каршы туруучу, кайталанма, агрессияга жакын же кам көрүүчүлөрдү абдан кыйнаган жүрүм-турум көрсөтүшү мүмкүн. Бул үйдө багып жаткан үй-бүлө мүчөлөрүндө чарчоо жаратышы мүмкүн; кароо мекемелеринде персоналдын коопсуздугу, мекеменин тартиби жана бейтаптын коопсуздугу үчүн тез кийлигишүү басымын жаратат.

Изилдөөнүн талкуу бөлүмүндө белгиленген клиникалык чындык мындай: Жүрүм-турум кам көрүүчүлөрдүн мүмкүнчүлүгүнөн ашканда дары жазууга болгон басым жогорулайт. Бул басым кээде антипсихотик же седатив дарыларды тез чечим катары көрүүгө алып келет. Бирок бул дарылар деменциясы бар улгайган адамдарда олуттуу коркунучтарды алып келет.

Ошондуктан изилдөөнүн табылгасы статистика гана эмес. Агитациянын aOR мааниси 4төн жогору болушу деменция кам көрүүсүндө жүрүм-турум белгилери үчүн коопсуз жана дарысыз стратегиялар канчалык маанилүү экенин көрсөтөт.

Психоз менен делирий эмнени билдирет?

Психоз галлюцинация, сандырак ой же чындыкты баалоонун бузулушу сыяктуу белгилерди камтышы мүмкүн. Деменциясы бар улгайган адамдарда психоз бейтапка да, кам көрүүчүгө да кыйын. Изилдөөдө психоз жаңы PIM таасиринин ыктымалдыгын болжол менен 2,7 эсе жогорулатышы клиницисттер мындай учурда антипсихотик баштоого көбүрөөк ыкташы мүмкүн экенин көрсөтөт.

Делирий болсо көңүл буруу, аң-сезим жана когнициянын курч бузулуусу. Деменциясы бар бейтапта делирий инфекция, оору, суусуздануу, уйку бузулуусу, дарынын терс таасири же метаболизмдик тең салмаксыздык сыяктуу кайтарылуучу себептерден пайда болушу мүмкүн. Делирий PIM тобокелдигин жогорулатышы өзгөчө маанилүү, анткени ал кээде жаңылыш түрдө “деменциянын жүрүм-турумдук начарлашы” деп кабыл алынып, седатив же антипсихотик башталышына алып келет.

Ошондуктан изилдөө жүрүм-турум белгилери пайда болгондо биринчи кадам жаңы дары кошуу эмес, кайтарылуучу себептерди издөө керек деген адабият менен шайкеш келет.

Полифармация эмне үчүн PIM тобокелдигин жогорулатат?

Баштапкы дары саны жаңы PIM таасири менен өз алдынча байланыштуу. Ар бир кошумча баштапкы дары үчүн aOR 1,018 болгон. Бул сан кичине көрүнүшү мүмкүн, бирок дары саны көбөйгөн сайын жыйынды таасир өсөт.

Полифармация жөн гана “көп дары колдонуу” эмес. Деменциясы бар улгайган адамда ар бир жаңы дары терс таасир, дары-дары өз ара аракеттенүүсү, уйку басуу, жыгылуу, башаламандык, ич катуу, заара кармалышы же жүрүм-турум өзгөрүүсү сыяктуу жаңы көйгөйлөрдү жаратышы мүмкүн. Бул көйгөйлөр кээде жаңы оору катары кабыл алынып, дагы дары кошулат. Бул prescribing cascade, башкача айтканда рецепт жазуу каскады деп аталат.

Мисалы, бир дарыдан чыккан уйку бузулуусу же тынчсыздануу жаңы психиатриялык белги катары кабыл алынып, андан кийин седатив же антипсихотик башталышы мүмкүн. Ошентип дары жүгү өзүн-өзү чоңойтуп турган айлампага айланат. Изилдөөнүн полифармация табылгасы deprescribing жана үзгүлтүксүз дары шайкештештирүү деменция кам көрүүсүндө эмне үчүн негизги коопсуздук куралы экенин көрсөтөт.

Деменциянын кичи түрү эмне үчүн маанилүү?

Изилдөөдө Alzheimer оорусу салыштыруу тобу катары алынганда, Lewy денечелүү деменция менен frontotemporal деменцияны камтыган other dementia категориясында жаңы PIM таасири жогору болгон: aOR 1,788, %95 GA 1,069–2,991.

Бул клиникалык жактан өтө маанилүү. Lewy денечелүү деменция антипсихотиктерге күчтүү сезгичтик менен белгилүү. Мындай бейтаптарда антипсихотиктер оор седация, Parkinsonism начарлашы жана олуттуу терс реакцияларды жаратышы мүмкүн. Frontotemporal деменция болсо эрте мезгилде жүрүм-турумдук disinhibition, импульсивдүүлүк жана социалдык ылайыксыздык менен жүрүшү мүмкүн. Бул белгилер клиницисттерди же кам көрүүчүлөрдү фармакологиялык кийлигишүүгө көбүрөөк түртүшү мүмкүн.

Ошондуктан изилдөө деменциянын кичи түрүнө ылайык кам көрүүнүн маанисин көрсөтөт. Ар бир деменция бирдей эмес; Alzheimer, Lewy денечелүү деменция жана frontotemporal деменция ар башка жүрүм-турум профилине жана дары тобокелдик профилине ээ болушу мүмкүн.

Регионалдык айырма эмнени көрсөттү?

Изилдөөдө Western аймагында жашагандарда North Central аймагына салыштырмалуу жаңы PIM таасиринин ыктымалдыгы төмөн болгон: aOR 0,670, %95 GA 0,496–0,905. Бул географиялык аймак деменция кам көрүүдөгү дары жазуу практикасы менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Регионалдык айырмачылыктар адистерге жетүү, гериатрия кызматтары, кароо мекемелеринин саясаты, көп тармактуу жүрүм-турум башкаруу ресурстары, жергиликтүү рецепт жазуу маданияты жана саламаттык сактоо инфраструктурасы сыяктуу факторлордон таасир алышы мүмкүн. Изилдөө айырманын так себебин аныктабайт, бирок системалык деңгээлдеги практика айырмачылыктары PIM башталышына таасир этиши мүмкүн экенин көрсөтөт.

Гипертония жана жүрөк жетишсиздиги эмне үчүн төмөн PIM тобокелдиги менен байланышкан?

Изилдөөдө гипертония жана жүрөктүн жетишсиздиги жаңы PIM таасири менен тескери байланышта болгон. Гипертония үчүн aOR 0,780, жүрөк жетишсиздиги үчүн aOR 0,706 деп берилген.

Бул биринчи караганда күтүүсүз көрүнүшү мүмкүн. Анткени кошумча оорулары көп улгайган адамдарда дары коркунучу жогору деп күтүлөт. Бирок изилдөөчүлөрдүн түшүндүрмөсү мындай: жүрөк-кан тамыр жагынан аялуу бейтаптарда клиницисттер психотроп же седатив дары баштоодо этият болушу мүмкүн. Антипсихотиктер жана айрым психоактивдүү дарылар ортостатикалык гипотония, аритмия, эстен тануу жана жүрөк-кан тамыр туруксуздугу сыяктуу коркунучтарды жаратышы мүмкүн болгондуктан, бул бейтаптарда дары жазуу этият жүргүзүлгөн болушу мүмкүн.

Бул натыйжа бардык кошумча оорулардын саны эмес, белгилүү клиникалык аялуулук рецепт чечимин өзгөртө аларын көрсөтөт.

Forest plot эмнени көрсөтөт?

Изилдөөдөгү forest plot көп өзгөрмөлүү логистикалык регрессиянын натыйжаларын визуалдык жыйынтыктайт. Графиктеги көк чекиттер түзөтүлгөн odds ratio бааларын, горизонталдуу кызгылт сары сызыктар болсо %95 ишеним аралыктарын көрсөтөт. Тик үзүк сызык aOR = 1 сызыгы; анын оң жагы жогору ыктымалдыкты, сол жагы төмөн ыктымалдыкты билдирет.

Графикте оңго эң көп жылган өзгөрмөлөр нейропсихиатриялык белги топтору. Өзгөчө бир нече белги жана агитация башка өзгөрмөлөргө караганда абдан жогорку aOR менен көрүнөт. Бул визуал изилдөөнүн негизги билдирүүсүн тактайт: PIM башталышынын эң күчтүү клиникалык түрткүсү жүрүм-турум жана нейропсихиатриялык белгилер.

Графикте гипертония, жүрөк жетишсиздиги жана West аймагы сыяктуу айрым өзгөрмөлөр 1дин сол жагында жайгашып, төмөн PIM ыктымалдыгы менен байланыштуу экенин көрсөтөт. Ошентип forest plot коркунучту жогорулаткан жана төмөндөткөн байланыштарды бир караганда көрүүгө мүмкүндүк берет.

Изилдөөнүн күнүмдүк жашоого таасири кандай?

Бул изилдөөнүн күнүмдүк жашоого таасири абдан конкреттүү. Деменциясы бар адам агитация болгондо, уктай албай калганда, галлюцинация көргөндө же кам көрүүчүлөрдү кыйнаган жүрүм-турум көрсөткөндө үй-бүлө жана медицина кызматкерлери тез чечим издей баштайт. Бул тез чечим кээде седатив, антипсихотик же бензодиазепин рецепти болушу мүмкүн.

Изилдөө ушул чечим кабыл алуу учуру эң коркунучтуу чекит экенин көрсөтөт. Анткени жүрүм-турум белгиси чыккан учурда башталган дары бейтапты жыгылуу, сынык, аң-сезимдин тумандануусу, ашыкча седация, когнитивдик начарлоо жана өлүм коркунучуна дуушар кылышы мүмкүн. Ошондуктан деменция кам көрүүсүндө бейтап эле эмес, кам көрүүчү да колдоого муктаж.

Күнүмдүк кам көрүүдө төмөнкү суроолор маанилүү:

• Бейтап ооруп жаткан болушу мүмкүнбү?
• Инфекция же делирий барбы?
• Уйку, ачкачылык, суусуздук, ич катуу же чөйрөлүк стресс жүрүм-турумду козгоп жатабы?
• Учурдагы дарылардын бири тынчсыздануу, башаламандык же седация жаратып жатабы?
• Дарысыз ыкмалар колдонулбай туруп коркунучтуу дары башталып жатабы?

Бул суроолор изилдөөнүн клиникалык билдирүүсүн күнүмдүк кам көрүүгө алып келет. Жүрүм-турумду башкаруу рецепт жазуу менен гана чектелбейт; чөйрөнү жөнгө салуу, кам көрүүчүнү окутуу, оору жана инфекцияны текшерүү, уйку тартиби, активдүүлүк планы жана коопсуз байланыш стратегияларын да камтыйт.

Дарысыз кийлигишүүлөр эмне үчүн маанилүү?

Изилдөөнүн талкуусу нейропсихиатриялык белгилерде дарысыз ыкмалар маанилүү деген адабиятка таянат. Музыка терапиясы, физикалык активдүүлүк, кам көрүүчүгө колдоо стратегиялары, чөйрөнү жөнгө салуу, түзүмдүү иш-аракеттер жана адамга ылайык жүрүм-турум башкаруу сыяктуу ыкмалар жогорку коркунучтагы дарыларга өтүүдөн мурун каралышы керек.

Бул эч качан дары колдонулбайт дегенди билдирбейт. Айрым оор, кооптуу же бейтап өзүнө же башкаларга зыян келтирүү коркунучу бар учурларда фармакологиялык кийлигишүү зарыл болушу мүмкүн. Бирок изилдөө дарылар оңой биринчи тандоого айланып калса, олуттуу коопсуздук көйгөйлөрү жараларын көрсөтөт.

Brexpiprazole боюнча этият түшүндүрмө

Макаланын талкуу бөлүмүндө 2023-жылы FDA Alzheimer оорусуна байланышкан деменциядагы агитация үчүн brexpiprazole дарысын бекиткени айтылат. Бул агитацияны дарылоодо көбүрөөк багытталган фармакологиялык вариант пайда болгонун көрсөтөт.

Бирок изилдөө муну “маселе чечилди” деп көрсөтпөйт. Тескерисинче, мындай багытталган варианттар да кылдат тандалган бейтаптарда, көп тармактуу кам көрүү, кам көрүүчүнү окутуу жана дарысыз стратегиялардын ордуна эмес, зарыл болгондо алар менен бирге колдонулушу керек экенин баса белгилейт.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири ири улуттук Medicare кошумча камсыздандыруу claims когорту колдонулганы. 12.935 жаңы деменция диагнозу коюлган улгайган адам PIM башталышы боюнча баалуу реалдуу турмуш маалыматын берет.

Экинчи күчтүү жагы — баштапкы учурда PIM колдонгон бейтаптарды чыгарып, жаңы PIM башталышына көңүл буруусу. Бул учурдагы колдонуу жүгүн гана эмес, диагноздон кийин коркунучтуу дарылар кайсы бейтаптарда башталганын жакшыраак көрсөтөт.

Үчүнчү күчтүү жагы — нейропсихиатриялык белгилерди, деменция кичи түрүн, дары жүгүн, кошумча ооруларды, аймакты жана деменция дары тарыхын бир моделде баалоосу. Ошентип жөнөкөй бир өзгөрмөлүү салыштыруунун ордуна кеңири тобокелдик профили түзүлгөн.

Төртүнчү күчтүү жагы — Beers Criteria сыяктуу кеңири кабыл алынган улгайган адамдардагы дары коопсуздугу алкагын колдонушу. Бул натыйжаларды гериатрия жана клиникалык фармация жагынан маанилүү чечмелөөгө жардам берет.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

Изилдөөнүн эң негизги чектөөсү — административдик claims маалыматтарына таянганы. Мындай маалымат чоң масштабдагы реалдуу турмуш анализин берет, бирок клиникалык деталдары чектелүү. Мисалы, когнитивдик тест баллдары, функционалдык абал, кам көрүүчүнүн өзгөчөлүктөрү, бейтаптын кароо мекемесинде болушу, жүрүм-турумдун оордугу же дары эмне үчүн жазылганы claims маалыматында түз көрүнбөйт.

Экинчи чектөө — нейропсихиатриялык белгилер диагноз коддору аркылуу аныкталганы. Жеңил же катталбаган белгилер кармалбай калышы мүмкүн. Claims коддору көбүнчө клиникалык жактан көңүл бурган же медициналык жардамга кайрылууга себеп болгон белгилерди гана көрсөтөт, ошондуктан чыныгы белги жүгү төмөн көрүнүшү мүмкүн.

Үчүнчү чектөө — байкоочу дизайн. Изилдөө фактор менен PIM башталышынын ортосунда байланыш көрсөтөт, бирок себептүүлүктү далилдебейт. Мисалы, агитация PIM башталышын көбөйткөнү күчтүү көрүнгөнү менен claims маалыматтары чечим кабыл алуу процессин түз көрсөтпөйт.

Төртүнчү чектөө — рецептсиз дарылар кармалбайт. Антихолинергиялык таасири бар айрым антигистаминдер жана уйку каражаттары рецептсиз сатылышы мүмкүн. Claims маалыматтары бул колдонмолорду көрсөтпөгөндүктөн чыныгы ылайыксыз дары таасири төмөн бааланган болушу мүмкүн.

Бешинчи чектөө — изилдөө популяциясы Medicare supplemental планга катталган адамдардан турган. Ошондуктан натыйжаларды камсыздандыруусу жок улгайгандарга, салттуу Medicare гана колдонгондорго же АКШдан тышкаркы саламаттык сактоо системаларына түз жалпылоого болбойт.

Алтынчы чектөө — изилдөө рецензиядан өтпөгөн preprint. Ошондуктан анализ ыкмасы, өзгөрмө аныктамалары жана чечмелөөлөр көз карандысыз академиялык баалоодон кийин өзгөрүшү же күчөтүлүшү мүмкүн.

Изилдөө эмнени айтат, эмнени айтпайт?

Бул изилдөө муну айтат: Жаңы деменция диагнозу бар улгайган адамдарда PIM башталышы эң көп нейропсихиатриялык белгилер менен байланыштуу. Агитация жана бир нече жүрүм-турум белгилери өзгөчө күчтүү тобокелдик көрсөткүчтөрү. Полифармация жана Alzheimerден башка айрым деменция кичи түрлөрү да тобокелдикти көбөйтөт. Регионалдык айырмачылыктар жана жүрөк-кан тамыр оорусу бар адамдардагы төмөн PIM ыктымалдыгы рецепт жазуу чечимине клиникалык жана системалык факторлор таасир этерин көрсөтөт.

Бул изилдөө муну айтпайт: Ар бир PIM колдонуу сөзсүз туура эмес же бир да деменция бейтабында антипсихотик, бензодиазепин же гипнотик колдонууга болбойт. Айрым оор клиникалык абалдарда кыска мөөнөттүү жана этият фармакологиялык дарылоо керек болушу мүмкүн. Ошондой эле изилдөө дары кайсы белги үчүн, кандай клиникалык негизде жана канчалык туура тобокелдик баалоосу менен жазылганын түз көрсөтпөйт. Ошондуктан натыйжалар жеке клиникалык чечимдин ордуна өтпөйт, бирок деменция кам көрүүсүндө системалуу дары коопсуздугу үчүн күчтүү далил берет.

Изилдөөнүн Методу жана Табылгалары

Изилдөөнүн дизайны

Когортаны тандоо агымы

Жалпы бейтап өзгөчөлүктөрү

Деменция профили жана баштапкы белгилер

Көп өзгөрмөлүү моделде PIM таасири менен байланышкан негизги факторлор

Изилдөөнүн сүрөттөрүнөн чыккан негизги билдирүүлөр

Клиникалык жыйынтыктар

Жалпы техникалык жыйынтык

Бул изилдөөнүн техникалык жыйынтыгы — жаңы деменция диагнозу коюлган улгайган адамдарда ылайыксыз дары башталышы айрыкча нейропсихиатриялык белгилерден түрткү алат. Агитация, психоз, делирий жана бир нече жүрүм-турум белгилери клиницисттер менен кам көрүүчүлөргө тез фармакологиялык чечим издөө басымын жаратат. Бирок бул дарылар Beers Criteria контекстинде деменциясы бар улгайгандар үчүн олуттуу коопсуздук маселелерин жаратат. Ошондуктан деменция кам көрүүсүнүн негизги максаты — жүрүм-турум белгилерин эрте таануу, кайтарылуучу себептерди издөө, кам көрүүчүлөрдү колдоо, дарысыз кийлигишүүлөрдү күчөтүү жана полифармацияга каршы системалуу deprescribing стратегияларын колдонуу.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Бул макала Samuel C. Ofili, Jieni Li, Jannah Abdulmawjood, Anirudh Guddeti, Isaiah Olumeko, Sai S. Cheruvu жана Susan Abughosh тарабынан даярдалган “Drivers of Incident Potentially Inappropriate Medication Exposure in Dementia: A National Medicare Claims Study” аттуу изилдөөгө негизделген. Изилдөө жаңы деменция диагнозу коюлган улгайган адамдарда потенциалдуу ылайыксыз дарыларга жаңы таасирди шарттаган факторлорду Medicare кошумча камсыздандыруу claims маалыматтары аркылуу талдайт.

Булак текст preprint изилдөө макаласы болуп, анда ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” деп жазылган. Ошондуктан изилдөө рецензиядан өтө элек. Натыйжалар так клиникалык колдонмо, рецепттик тыюу же жеке бейтап дарылоо чечиминин ордуна өтпөйт; алар этият чечмелениши керек болгон байкоочу реалдуу турмуш маалыматтары.

Бул мазмун PDFте берилген изилдөө дизайнына, когорт тандоосуна, методго, таблицаларга, forest plotка, көп өзгөрмөлүү логистикалык регрессия натыйжаларына, талкууга жана чектөөлөргө гана негизделген. PDFте жок клиникалык себептүүлүк, дарылар бардык учурда сөзсүз зыяндуу деген доомат, белгилүү бир дарылоо ар бир бейтапта артык деген же Medicareден тышкаркы бардык популяцияга түз жалпылоого болот деген доомат кошулган эмес.

Изилдөө административдик claims маалыматтарына негизделген. Ошондуктан когнитивдик тест көрсөткүчтөрү, жүрүм-турумдун оордугу, кам көрүүчү өзгөчөлүктөрү, рецепт жазуунун себеби, дарысыз кийлигишүүлөрдүн колдонулушу жана рецептсиз дары таасири түз көрүнбөйт. Мындан тышкары байкоочу дизайн себептүүлүктү далилдебейт. Ошого карабастан ири улуттук когорта, башында PIM-naive бейтаптарга көңүл буруу жана Beers Criteria негизиндеги натыйжа аныктамасы деменция кам көрүүсүндө дары коопсуздугу боюнча маанилүү эскертүү берет.