Кош бойлуулук sыrasыnda geliшen түйүлдүкүn скелет yapыsы үчүн маанилүү miktarda кальций gerekir. Өzellikle үчүнчү триместрde artan бул gereksinim, anne скелетinден минерал жоготуусу yaшanыp yaшanmadыгы sorusunu uzun sүreдир gүndemde tutmaktadыr. Bazы prospektif изилдөөлар gebelik sыrasыnda omurga же kalчada сөөк минералдык тыгыздыгыnun azaldыгыnы bilдирirken bazылары anlamlы bir deгiшiklik saptamamышtыr.

Elahe Amirkhalili жана dokuz изилдөөcыnыn hazыrladыгы бул системалуу сереп жана мета-анализ, saгlыklы kadыnларda tek bir gebeliгin эненин сөөк минералдык тыгыздыгыyla iliшkisini dөrt негизги скелет bөlgesinde баалооkteдир:

• Бел омурткасы,
• Сан сөөгүнүн моюнчасы,
• Жалпы жамбаш,
• Трокантер bөlgesi.

PubMed/MEDLINE, Web of Science жана Scopus маалымат tabanларыnda baшlangычtan 12 Aralыk 2025’e kadar arama yapыlmышtыr. Иlk aшamada belirlenen 8.521 kayыt, tekrarлар жана uygunluk баалоолерi sonrasыnda sekiz prospektif же uzunlamasыna изилдөөya inдирilmiштир. Мета-анализe toplam 255 аял dâhil edilmiштир.

Изилдөөларыn tamamыnda сөөк минералдык тыгыздыгы эки энергиялуу X-нур абсорбциометриясыyle, yani DXA менен өlчүlmүшtүr. Кош бойлуулук өncesinдеги же gebeliгin ilk үч ayыnдагы баалуулуктар, төрөттөн кийин өлчөөлерle karшыlaшtыrыlmышtыr. Takip zamanы изилдөөлар арасында bir haftaдан dokuz aya kadar deгiшmekteдир.

Tek өзгөрмөli кокустук таасирлер мета-анализinde birleштирilmiш стандартташтырылган орточо айырмалар шөyleдир:

Bүtүn nokta tahminлерi kүчүk жана negatif yөndeдир; бирок sыfыra көп yakыndыr жана бардык gүven aralыkлары sыfыrы kapsamaktadыr. Bu neденle incelenen тандалмаde бир эле кош бойлуулук sonrasыnda статистикалык жактан маанилүү bir сөөк минералдык тыгыздыгы azalmasы gөsterilmemiштир.

Anatomik bөlgeлер arasыnдагы өлчөө iliшkiлерini бирдей модельde dikkate alan көп өзгөрмөлүү мета-анализ de бирдей genel sonucu vermiштир. Hiчbir bөlgeдеги deгiшim статистикалык жактан маанилүү эмесдир. Tek tek изилдөөлар sыrayla analizден чыkarыldыгыnda натыйжа deгiшmemiштир.

Bununla бирге натыйжа “gebelik hiчbir kadыnda сөөк kaybыna yol aчmaz” түрүндө yorumlanmamalыdыr. Toplam тандалма kүчүktүr, изилдөөларыn tamamы Birleшik Krallыk, Amerika Birleшik Devletлерi, Danimarka жана Иtalya gibi жогорку gelirli үlkeлерde yүrүtүlmүшtүr. Beslenme yetersizliгi, D витамини же кальций eksikliгi bulunan kadыnлар yeterince temsil edilmemekteдир.

Ayrыca төрөттөн кийин өлчөөлер sыrasыnda аялдардын emzirip эмизүүdiгi, ne kadar убакыт emzirdiгi жана эмизүү тыгыздыгы ayrы катары чөzүmlenmemiштир. Bu neденle analiz saf gebelik etkisini erken төрөттөн кийин жана olasы эмизүү etkisinден tamamen ayыramamaktadыr.

Изилдөөnыn en dikkatli түрдө ifade edilebilecek sonucu шudur: Mevcut kүчүk жана coгrafi катары sыnыrlы prospektif изилдөөларыn birleштирilmiш натыйжалары, saгlыklы жана genellikle iyi beslenen kadыnларda бир эле кош бойлуулукle baгlantыlы anlamlы bir сөөк минералдык тыгыздыгы azalmasы gөstermemekteдир.

Изилдөөnыn негизги problemi

Kemik dokusu sabit жана deгiшmeyen bir yapы эмес. Kemik yapыmы жана сөөк yыkыmы yaшam boyunca devam eder. Кош бойлуулук ise anneнин кальций metabolizmasыnыn geliшmekte olan түйүлдүкүn gereksinimлерine uyum saгlamak zorunda olduгu өzel bir fizyolojik dөnemдир.

Изилдөөda түйүлдүкүn gebelik boyunca yaklaшыk 25-30 gram кальций birikтирdiгi жана bunun bүyүk bөlүmүnүn үчүнчү триместрde gerчekleшtiгi aktarыlmaktadыr. Bu durum “maternal skeletal sacrifice”, yani anne скелетiнин түйүлдүк үчүн минерал feda ettiгi dүшүncesiнин ortaya чыkmasыna yol aчmышtыr.

Изилдөөnыn yanыtlamaya чalышtыгы негизги soru шudur:

Saгlыklы bir kadыnыn бир эле кош бойлуулук geчirмеси, кош бойлуулукка чейинne kыyasla omurga, сан сөөгүнүн моюнчасы, жалпы жамбаш же трокантер сөөк минералдык тыгыздыгыnda өlчүlebilir bir azalmayla iliшkili miдир?

Bu soru yaшam boyu остеопороз тобокелдикinден дагы sыnыrlыdыr. Изилдөө бир эле кош бойлуулук чevresinдеги сөөк тыгыздыгы deгiшimini incelemekteдир. Илерi yaш остеопорозunu, menopoz sonrasы сынык тобокелдигиni же көп sayыda gebeliгin toplam etkisini түздөн-түз өlчmemekteдир.

Gebelikte кальций ihtiyacы кантип karшыlanabilir?

Gebelikte түйүлдүкe кальций aktarыlmasы, anne скелетiнин zorunlu катары бирдей miktarda минерал kaybettiгi anlamыna gelmez. Изилдөө, anne vүcudunun baшlыca uyum mekanizmaларыnдан biriнин baгыrsakлардан кальций emilimini жогорулатуу экенин aчыklamaktadыr.

Bu uyumda 1,25-dihidroksivitamin D dүzeyinдеги yүkselme маанилүү bir rol oynayabilir. Baгыrsaktan дагы fazla кальций emildiгinde феталдык gereksinimin дагы bүyүk bөlүmү besinлерден жана dolaшыmдагы кальцийдан karшыlanabilir.

Изилдөөcылар ayrыca gebelikteki vүcut aгыrlыгы artышыnыn скелетe binen mekanik yүkү artыrarak bazы bөlgeлерde сөөк yoгunluгunu koruyucu yөnde etkileyebileceгini tartышmaktadыr. Ancak мета-анализ бул mekanizmaлары түздөн-түз test etmemiштир; fizyolojik aчыklamaлар катары sunmaktadыr.

Сөөк минералдык тыгыздыгы neyi өlчer?

Сөөк минералдык тыгыздыгы, belirli bir скелет bөlgesinдеги минерал iчeriгiнин өlчүlen alana oranыnы ifade eder. Изилдөөларda kullanыlan негизги birim:

\[ g/cm^2 \]

шeklindeдир.

• g, өlчүlen сөөк mineraliнин gram cinsinден miktarыnы,
• cm², DXA gөrүntүsүnde deгerlenдирilen iki boyutlu alanы gөsterir.

DXA, чыныгы үч boyutlu hacimsel тыгыздыгы эмес, kemiгin gөrүntү dүzleminдеги alansal минерал yoгunluгunu өlчer. Bu neденle vүcut bileшimi, өлчөө konumlandыrmasы, cihaz модельi жана gebelikle deгiшen anatomik koшulлар натыйжалары etkileyebilir.

Сөөк минералдык тыгыздыгы сөөк dayanыklыlыгыnыn маанилүү bir gөstergesiдир; бирок сөөк kalitesiнин, mikro mimariнин, dөnүшүm hыzыnыn жана сынык тобокелдигинин бардык bileшenлерini tek baшыna temsil etmez.

Neден ар түрдүү скелет bөlgeлерi ayrы deгerlenдирildi?

Кош бойлуулук жана эмизүү sыrasыnda сөөк metabolizmasыnыn бардык скелет bөlgeлерinde бирдей өlчүde deгiшмеси beklenmeyebilir. Trabekүлер kemikten zengin omurga, kortikal жана trabekүлер bileшimi ар түрдүү olan kalчa bөlgeлерine ылайык дагы ар түрдүү tepki verebilir.

Изилдөөda deгerlenдирilen bөlgeлер шөyleдир:

Literatүrde эмне үчүн ар түрдүү натыйжалар vardы?

Мета-анализ өncesinдеги изилдөөлар birbiriyle tam катары uyumlu эмес. Bazы изилдөөларda omurga же сан сөөгүнүн моюнчасыnda azalma gөrүlүrken bazы изилдөөлар anlamlы bir deгiшim bulmamышtыr.

Изилдөө бул farklыlыгыn olasы neденлерi арасында шunлары saymaktadыr:

• Өrneklem sayыларыnыn kүчүk olmasы,
• Кош бойлуулук өncesi өлчөө zamanларыnыn ар түрдүү olmasы,
• Doгum sonrasы takip zamanларыnыn deгiшмеси,
• DXA cihazларыnыn жана өлчөө ыкмалерiнин farklыlыгы,
• Katыlыmcыларыn yaш, aгыrlыk, beslenme жана baшlangыч сөөк yoгunluгunдагы farklыlыkлар,
• Emzirme durumunun deгiшмеси,
• Farklы anatomik bөlgeлерin deгerlenдирilмеси.

Tek tek kүчүk изилдөөларda gөrүlen bir dүшүш rastlantыsal болушу мүмкүн; diгer taraftan kүчүk тандалма чыныгы бирок kүчүk bir deгiшimi saptamak үчүн yetersiz kalabilir. Мета-анализin amacы, изилдөөларыn натыйжаларыnы birleштирerek tahmiнин belirsizliгini azaltmaktыr.

Arama stratejisi

Изилдөөcылар үч elektronik маалымат tabanыnы baшlangычларыnдан 12 Aralыk 2025’e kadar taramышtыr:

• PubMed/MEDLINE,
• Web of Science,
• Scopus.

Aramada gebelik жана сөөк минералдык тыгыздыгыyla iliшkili serbest metin terimлерi менен MeSH terimлерi birleштирilmiштир. Өrnek arama mantыгы шөyleдир:

[ (pregnan* \ OR \ gestation* \ OR \ “Pregnant\ Women” \ OR \ “Pregnancy”) \ AND \ (“Bone\ Mineral\ Density” \ OR \ “Bone\ Density” \ OR \ BMD) ]

Yыldыz iшareti, бирдей kөkten tүreyen ар түрдүү kelimeлерi yakalamak үчүн kullanыlan arama operatөrүdүr. Өrneгin pregnan* ifadesi pregnancy, pregnant жана benzeri sөzcүkлерi kapsayabilir.

Yayыn tarihi жана dil чектөөlamasы uygulanmamышtыr. Bununla бирге Embase’in arama yapыlan маалымат tabanлары арасында bulunmamasы жана yayыmlanmamыш tezлер менен diгer gri literatүr булакларыnыn sistematik түрдө tarandыгыnыn belirtilmeмеси, ulaшыlabilir kanыt kapsamыnы sыnыrlandыrabilir.

Hangi изилдөөлар kabul edildi?

Bir изилдөөnыn мета-анализe alыnabilмеси үчүн бул koшulлар aranmышtыr:

• Katыlыmcыларыn saгlыklы кош бойлуу аялдар olmasы,
• Tek bir gebeliгin incelenмеси,
• Prospektif же uzunlamasыna gөzlemsel tasarыm kullanыlmasы,
• Aynы kadыnларda кош бойлуулукка чейин жана gebelik sonrasы eшleштирilmiш BMD өлчөөлерiнин bulunmasы,
• Өlчүmүn omurga, сан сөөгүнүн моюнчасы, жалпы жамбаш же трокантер bөlgeлерinден en аз birinde yapыlmasы,
• Кош бойлуулук өncesi өлчөөүn кош бойлуулукка чейинnde же en geч gebeliгin үчүncү ayыnda yapыlmasы,
• Takip өлчөөүnүn protokole ылайык doгumдан sonraki ilk altы ay iчinde yapыlmasы.

Metabolik сөөк hastalыгы, сөөк metabolizmasыnы etkileyen kronik hastalыk же сөөк үzerinde etkili дары колдонуу bulunan kadыnлары iчeren изилдөөлар dышlanmышtыr.

Derlemeлер, vaka raporлары, eriшilebilir маалыматsi bulunmayan konferans өzetлерi, eшleштирilmiш кош бойлуулукка чейин-sonrasы маалымат sunmayan изилдөөлар жана гана ар түрдүү скелет bөlgeлерini өlчen изилдөөлар da kabul edilmemiштир.

Protokolден sapma: Dokuz aylыk takip

Uygunluk protokolү төрөттөн кийин өлчөө үчүн altы aylыk үst sыnыr belirlemiштир. Buna raгmen Ulrich жана изилдөө arkadaшларыnыn dokuzuncu ayda өлчөө yaptыгы изилдөө analize alыnmышtыr.

Yazarлар бул kararы kullanыlabilir маалыматнин yeterli olmasыyla aчыklamakta жана sөz konusu изилдөө чыkarыldыгыnda genel sonucun deгiшmediгini bilдирmekteдир.

Bu duyarlыlыk kontrolү yararlы olmakla бирге protokolден sapma ачык түрдө raporlanmalы жана gerekчesi өnceден belirlenmiш өlчүtлерle iliшkilenдирilmeliдир. Dokuz aylыk takip, gebeliгin түздөн-түз etkisinден көп төрөттөн кийин iyileшme жана эмизүү sүreчлерini de iчerebilir.

PRISMA seчim sүreci

Сүрөт 1’деги PRISMA akыш шemasы изилдөө seчimini бул түрдө көрсөтөт:

Elde edilemeyen 11 raporun yedisi konferans өzeti, dөrdү eriшilemeyen tam metinдир. Tam metin aшamasыnдагы dышlama neденлерi:

• Uygun olmayan өлчөө zamanы: 11,
• Dүшүk kalite баллы: 2,
• BMD bilдирilmeмеси: 1,
• Yalnыzca башка anatomik bөlge өlчүlмеси: 1,
• Кош бойлуулук өncesi жана sonrasы маалыматнин бирге bulunmamasы: 1.

Иki deгerlenдирici arasыnдагы uyum Cohen’in kappa katsayыsыyla 0,91 катары bilдирilmiштир. Bu баалуулук, изилдөө seчimi konusunda жогорку dүzeyde deгerlenдирiciлер arasы uyuma iшaret etmekteдир.

Изилдөө seчimi жана маалымат чыkarыmы кантип yapыldы?

Baшlыk жана өzet taramasы iki изилдөөcы tarafыnдан baгыmsыz yүrүtүlmүшtүr. Sүreч baшlamaдан мурда uygunluk өlчүtлерi үчүн ortak eгitim oturumu жана pilot tarama yapыlmышtыr.

Uyuшmazlыkлар мурда tartышma yoluyla чөzүlmүш; uzlaшma saгlanamadыгыnda sorumlu gөzetmen изилдөөcы karar vermiштир.

Veri чыkarыmыnda standartlaшtыrыlmыш Excel formu kullanыlmышtыr. Aшaгыдагы bilgiлер kaydedilmiштир:

• Yazar жана yayыn yыlы,
• Үlke,
• Изилдөө tasarыmы,
• Өrneklem sayыsы,
• Katыlыmcы yaшы,
• BMD өлчөө ыкмаi жана cihazы,
• Кош бойлуулук өncesi баалуулук,
• Кош бойлуулук sonrasы баалуулук,
• Өlчүmүn anatomik bөlgesi,
• Gebeliгe же doгuma ылайык өлчөө zamanы.

Bireysel katыlыmcы маалыматлерi istenmemiштир. Analiz yayыmlanmыш коомдук изилдөө натыйжаларыna dayanmaktadыr.

Dâhil edilen sekiz изилдөө

Өrneklem bүyүklүkлерi 10 менен 68 арасында deгiшmekteдир. Sekiz изилдөөnыn toplamы 255 katыlыmcыdыr. Изилдөөларыn altыsы 42 же дагы аз katыlыmcы iчermekteдир.

Takip zamanларыnыn bir hafta, iki hafta, yaklaшыk 15 gүn, altы ay жана dokuz ay gibi geniш bir aralыkta deгiшмеси клиникалык aчыдан өnemliдир. Erken төрөттөн кийин өлчөө, gebelik sonunдагы koшulлары дагы fazla yansыtabilirken dokuzuncu ay өлчөөү эмизүү, төрөттөн кийин kilo deгiшimi жана сөөк geri kazanыmыnдан etkilenebilir.

Изилдөөларыn kalite баалооsi

Kohort изилдөөларыnыn ыкмаsel kalitesi iki deгerlenдирici tarafыnдан Newcastle–Ottawa шкаласы kullanыларak incelenmiштир. Yedi же дагы fazla yыldыz alan изилдөөлар жогорку kaliteli kabul edilmiштир.

Yazarлар sekiz изилдөөnыn altыsыnыn sekiz yыldыzlыk en жогорку баллы aldыгыnы bilдирmekteдир. Ayrыntыlы kalite таблицаsu ana PDF’de эмес, ek dosyada бар.

Newcastle–Ottawa баллыnыn жогорку olmasы изилдөө натыйжаларыnыn бардык yanlыlыkлардан arыndыгы anlamыna gelmez. Өlчek seчilim, karшыlaшtыrыlabilirlik жана натыйжа баалооsi gibi alanлары inceлер; kүчүk тандалма, эмизүү karышtыrыcыlыгы же өлчөө zamanларыnдагы клиникалык farklыlыгы tek baшыna ortaдан kaldыrmaz.

Standartlaшtыrыlmыш ortalama fark эмне үчүн kullanыldы?

Ana натыйжа өlчүtү стандартташтырылган орточо айырмаtыr. Изилдөөda бул etki bүyүklүгүnүn, бирдей аялдардын кош бойлуулукка чейин жана gebelik sonrasы BMD баалуулуктарi arasыnдагы ortalama deгiшimin, deгiшimin standart sapmasыna bөlүnмесиyle hesaplandыгы belirtilmekteдир.

Yөntemin негизги matematiksel karшыlыгы бул сүрөтde ifade edilebilir:

\[ d = \frac{\bar{X}_{sonra}-\bar{X}_{өnce}}{SD_{\Delta}} \]

• X̄_мурда, кош бойлуулукка чейин ortalama BMD’дир.
• X̄_кийин, gebelik sonrasы ortalama BMD’дир.
• SD_Δ, bireysel deгiшim баалуулуктарiнин standart sapmasыdыr.
• d, ham standartlaшtыrыlmыш deгiшim etkisiдир.

Kүчүk тандалма yanlыlыгыnы azaltmak үчүн Hedges dүzeltмеси uygulanmышtыr:

\[ g = J \times d \]

Buraдагы J, kүчүk тандалмалерde etki bүyүklүгүnүn yukarы yөnlү yanlыlыгыnы azaltan dүzeltme katsayыsыdыr.

Negatif SMD, gebelik sonrasы BMD’нин кош бойлуулукка чейинne ылайык дагы төмөн olma yөnүnү; pozitif SMD ise дагы жогорку olma yөnүnү gөsterir. Sыfыra yakыn SMD, ortalama deгiшimin өлчөө daгыlыmыna kыyasla kүчүk экенин ifade eder.

SMD’нин avantajы ар түрдүү изилдөө daгыlыmларыnы ortak шкалаte birleштирмесидир. Dezavantajы ise sonucu g/cm² gibi клиникалык aчыдан түздөн-түз anlaшыlabilir bir birimден uzaklaшtыrmasыdыr. Изилдөөda клиникалык aчыдан anlamlы kabul edilen SMD eшiгi өnceден ачык түрдө tanыmlanmamышtыr.

Eшleштирilmiш өлчөөлерde standart sapma konusu

Aynы аялдардын мурда жана кийин өlчүldүгү tasarыmda deгiшimin standart sapmasы, baшlangыч жана takip standart sapmaларыnыn yanы sыra iki өлчөө arasыnдагы korelasyona baгlыdыr:

\[ SD_{\Delta} = \sqrt{SD_{өnce}^{2}+SD_{sonra}^{2}-2rSD_{өnce}SD_{sonra}} \]

• r, бирдей kiшiдеги кош бойлуулукка чейин жана sonrasы BMD өлчөөлерi arasыnдагы korelasyondur.

Bu iliшki, eшleштирilmiш мета-анализлерde kritik өneme sahipтир. PDF, deгiшimin standart sapmasыnыn kullanыldыгыnы belirtmekte; бирок birincil изилдөөлар бул deгeri түздөн-түз bilдирmediгinde кантип tүretildiгini, кайсы мурда-кийин korelasyonunun varsayыldыгыnы же eksik varyans маалыматлерiнин кантип ele alыndыгыnы ana metinde ayrыntыlы түрдө aчыklamamaktadыr.

Bu eksiklik, etki bүyүklүгүnүn standart hatasыnы жана ишеним аралыгыnы etkileyebileceгi үчүн yeniден үretilebilirlik aчыsыnдан өnemliдир.

Yүzde deгiшimден takip deгeriнин hesaplanmasыnдагы sorun

Изилдөө, гана baшlangыч ortalamasы жана yүzde deгiшim bilдирen изилдөөларda төрөттөн кийин ortalamanыn baшlangыч deгeriyle “100 eksi yүzde deгiшimin” чarpыlmasыyla hesaplandыгыnы yazmaktadыr.

Metinдеги ifade түздөн-түз uygulanыrsa:

\[ \bar{X}_{sonra} = \bar{X}_{өnce} \times (100-p) \]

sonucu чыkar. Bu formүl yүzdeyi orana чevirmediгi үчүн boyutsal катары hatalы gөrүnmekteдир.

Yүzde kaybы p катары tanыmlanыyorsa standart matematiksel iliшki:

\[ \bar{X}_{sonra} = \bar{X}_{өnce} \times \left(1-\frac{p}{100}\right) \]

шeklindeдир.

Burada ikinci formүl, raporlanan ыкмаin matematiksel катары beklenen biчimini aчыklamak үчүн маалыматlmiштир. Analiz kodu paylaшыlmadыгы үчүн изилдөөcыларыn hesaplamada doгru oranы kullanыp гана metinde eksik yazыp yazmadыгы belirlenememekteдир. Bu neденle sorun sessizce dүzeltilmemeli; analiz koduyla doгrulanmalыdыr.

Rastgele etkiлер модельi

Her anatomik bөlge үчүн ayrы кокустук таасирлер мета-анализi yapыlmышtыr. Genel модель бул mantыkla ifade edilebilir:

\[ y_i = \mu + u_i + e_i \]

• y_i, i изилдөөsыnдагы gөzlenen SMD’дир.
• μ, бардык изилдөөлар үчүн tahmin edilen ortalama чыныгы etkiдир.
• u_i, изилдөөya өzgү чыныгы etkiнин genel ortalamaдан sapmasыdыr.
• e_i, тандалмаe hatasыdыr.

Изилдөөлар arasы varyans τ², чектөөlы maksimum olabilirlik ыкмаiyle, yani REML менен tahmin edilmiштир.

Gүven aralыkларыnda Knapp–Hartung dүzeltмеси kullanыlmышtыr. Bu yaklaшыm, айрыкча изилдөө sayыsыnыn аз olduгu мета-анализлерde heterojenlik tahmiниндеги belirsizliгi dikkate aларak дагы ihtiyatlы aralыkлар үretmeyi amaчлар.

I² neyi anlatыyor?

Heterojenlik I² istatistiгiyle өzetlenmiштир:

\[ I^2 = \max\left(0,\frac{Q-df}{Q}\right)\times100 \]

• Q, Cochran heterojenlik istatistiгiдир.
• df, serbestlik derecesiдир.

I², gөzlenen натыйжа farklыlыгыnыn ne kadarыnыn гана тандалмаe hatasыnдан эмес, изилдөөлар arasыnдагы чыныгы farklыlыkлардан булакlanabileceгini tahmin eder.

Dөrt anatomik bөlgeнин tamamыnda I² yүzde 0 bulunmuшtur. Bu баалуулук, elдеги изилдөөлар арасында өlчүlebilir istatistiksel heterojenlik saptanmadыгыnы gөsterir.

Ancak I² = %0, изилдөөларыn клиникалык катары tamamen бирдей экенин kanыtlamaz. Изилдөө sayыsы beш менен yedi арасында жана тандалмалер kүчүk olduгunda heterojenlik testлерiнин чыныгы farklыlыkлары saptama gүcү sыnыrlы болушу мүмкүн. Takip zamanларыnыn bir hafta менен dokuz ay арасында deгiшмеси de клиникалык heterojenliгin devam ettiгini көрсөтөт.

Чok өзгөрмөli мета-анализ эмне үчүн yapыldы?

Bir изилдөө бирдей kadыnларda omurga, сан сөөгүнүн моюнчасы жана kalчa gibi birден fazla bөlgeyi өlчtүгүnde натыйжалар birbirinден baгыmsыz эмес. Bir kadыnыn bir bөlgeдеги сөөк тыгыздыгы жана deгiшimi diгer bөlgeдеги deгerle iliшkili болушу мүмкүн.

Her bөlgeyi tamamen baгыmsыz kabul etmek, ortak katыlыmcылардан gelen bilgi yapыsыnы gөz ardы eder. Bu neденle изилдөөcылар dөrt anatomik sonucu бирдей anda birleштирen көп өзгөрмөli кокустук таасирлер мета-анализi uygulamышtыr.

Birincil изилдөөлар anatomik bөlgeлер arasыnдагы изилдөө iчi korelasyonлары bilдирmediгi үчүн бардык bөlge чiftлерi үчүн:

[ r = 0,5 ]

varsayыlmышtыr.

Bu, өлчөөлерin orta dүzeyde pozitif iliшkili kabul edildiгi anlamыna gelir. Ancak натыйжаларыn ар түрдүү korelasyon varsayыmлары altыnda deгiшip deгiшmediгini gөsteren ayrы bir duyarlыlыk analizi raporlanmamышtыr.

Eksik anatomik натыйжаларыn kullanыlmasы

Чok өзгөрмөli модель, bir изилдөө belirli bir anatomik bөlgeyi raporlamasa bile diгer bөlgeлер үчүн sunduгu bilgiyi kullanabilmekteдир. Yazarлар bunu, bөlgeлер arasыnдагы tahmin edilen iliшkiлер аркылуу eksik SMD’нин модель tarafыnдан etkili түрдө tamamlanmasы катары aчыklamaktadыr.

Bu yaklaшыm бардык sekiz изилдөөдан yararlanыlmasыnы saглар; бирок түздөн-түз өlчүlmeyen натыйжалар, модель varsayыmларыna дагы fazla baгыmlыdыr. Bu neденle her bөlge үчүн “sekiz изилдөөnыn tamamы өлчөө yaptы” түрүндө yorumlanmamalыdыr.

Tek өзгөрмөli мета-анализin ayrыntыlы натыйжалары

Сан сөөгүнүн моюнчасы

[ SMD = -0,010;\ \%95\ GA = -0,169\ ile\ 0,148;\ p = 0,898 ]

Altы изилдөө kullanыlmышtыr. Nokta tahmini neredeyse tam катары sыfыrdыr. Gүven aralыгы hem kүчүk bir azalmayы hem kүчүk bir artышы kapsamaktadыr.

Бел омурткасы

[ SMD = -0,022;\ \%95\ GA = -0,152\ ile\ 0,108;\ p = 0,744 ]

Yedi изилдөө kullanыlmышtыr. Ortalama yөn negatif olsa da etki көп kүчүktүr жана статистикалык жактан маанилүү эмесдир.

Жалпы жамбаш

[ SMD = -0,035;\ \%95\ GA = -0,184\ ile\ 0,114;\ p = 0,645 ]

Beш изилдөө kullanыlmышtыr. Gүven aralыгы sыfыrы kapsamaktadыr.

Трокантер

[ SMD = -0,054;\ \%95\ GA = -0,221\ ile\ 0,114;\ p = 0,530 ]

Beш изилдөө kullanыlmышtыr. Dөrt bөlge iчinde mutlak deгeri en жогорку nokta tahmini budur; buna raгmen kүчүktүr жана ишеним аралыгы sыfыrы kapsamaktadыr.

Сүрөт 2A кантип okunmalыdыr?

Сүрөт 2A, dөrt anatomik bөlgeнин өzet tahminлерini tek bir forest plot үzerinde көрсөтөт.

• Mavi kareлер birleштирilmiш SMD tahminлерini,
• Yatay чizgiлер yүzde 95 gүven aralыkларыnы,
• Dikey sыfыr чizgisi deгiшim bulunmayan noktayы temsil eder.

Dөrt kareнин tamamы sыfыrыn biraz solundadыr; бул, yөnүn көп kүчүk bir kayыp экенин gөsterir. Ancak бардык yatay gүven aralыkлары sыfыr чizgisini kesmekteдир. Grafik бул neденle gүvenilir bir azalma gөstermemekteдир.

Чok өзгөрмөli мета-анализ натыйжалары

Metinde көп өзгөрмөli натыйжалар бул sыrayla bilдирilmiштир:

Bүtүn gүven aralыkлары sыfыrы kapsamaktadыr. Чok өзгөрмөli модельin heterojenlik testi:

[ Q = 0,50;\ df = 19;\ p = 1,00 ]

катары маалыматlmiштир.

Сүрөт 2B менен metin arasыnдагы etiket uyuшmazlыгы

Сүрөт 2B’de ilk iki натыйжа metinдеги sыranыn tersine etiketlenmiштир:

Gүven aralыkлары da бирдей түрдө iki bөlge арасында yer deгiштирmiш gөrүnmekteдир. Her iki tahmin de kүчүk жана anlamsыz olduгu үчүн изилдөөnыn genel sonucu deгiшmemekteдир. Ancak anatomik bөlgeye өzgү так raporlama aчыsыnдан кайсы дал келтирүүнин doгru olduгu analiz чыktыsы аркылуу doгrulanmalыdыr.

Korelasyon matrisinдеги tutarsыzlыk

Таблица 2’de кокустук таасирлер korelasyon matrisi бул баалуулуктарi көрсөтөт:

Buna karшыlыk табылгалар metni сан сөөгүнүн моюнчасы менен omurga үчүн 0,824; сан сөөгүнүн моюнчасы менен трокантер үчүн 0,784 баалуулуктарini vermekteдир. Bu iki sayы Таблица 2 менен uyuшmamaktadыr.

Ayrыca ыкма bөlүmүnde изилдөө iчi korelasyonларыn 0,5 катары varsayыldыгы belirtilmekteдир. Varsayыlan изилдөө iчi korelasyon менен модельin tahmin ettiгi изилдөөлар arasы rastgele etki korelasyonu ар түрдүү kavramларdыr; бирок metin бул ayrыmы yeterince ачык kurmamaktadыr.

Таблица менен табылгалар paragrafыnдагы sayылар analiz dosyasы аркылуу kontrol edilmeден anatomik bөlgeлер arasы korelasyonларa iliшkin так yorum yapыlmamalыdыr.

Duyarlыlыk analizi

Her изилдөө sыrayla analizден чыkarыларak leave-one-out duyarlыlыk analizi yapыlmышtыr. Сүрөт 4 omurga натыйжаларыnы көрсөтөт.

Bir изилдөө чыkarыldыгыnda omurga SMD’si yaklaшыk -0,02 менен -0,03 арасында kalmaktadыr. Gүven aralыkларыnыn tamamы sыfыrы kapsamaktadыr жана p баалуулуктарi yaklaшыk 0,708 менен 0,815 arasыndadыr.

Bu grafik, omurga sonucunun tek bir изилдөөnыn sыra dышы etkisine baгlы olmadыгыnы desteklemekteдир. Diгer anatomik bөlgeлерin leave-one-out grafikлерi ek dosyada маалыматlmiштир.

Duyarlыlыk analiziнин kararlыlыгы yararlыdыr; бирок бардык изилдөөлар benzer bir ortak yanlыlыгa sahipse tek tek изилдөө чыkarmak бул ortak sorunu ortaya чыkarmaz.

Yayыn yanlыlыгы analizi

Yayыn yanlыlыгы, kүчүk жана терс натыйжаlu изилдөөларыn yayыmlanmama olasыlыгыnы incelemek amacыyla funnel plot жана Egger тестиyle deгerlenдирilmiштир.

Сүрөт 3 omurga үчүн konturla zenginleштирilmiш funnel plotu көрсөтөт. Yatay eksen SMD’yi, dikey eksen standart hatayы көрсөтөт. Bүyүk изилдөөлар үst bөlgeye, kүчүk жана дагы belirsiz изилдөөлар alt bөlgeye yerleшir.

Ancak her bөlge үчүн гана beш менен yedi изилдөө bulunduгunдан Egger тестинин gүcү жана yanlыш pozitif/negatif натыйжа тобокелдикi маанилүү bir чектөөtыr. Bu kadar аз изилдөөda funnel plot simetrisi gүvenilir түрдө deгerlenдирilemeyebilir. Трокантер үчүн p = 0,049 sonucu da так жарыялоо бир жактуулугу kanыtы катары gөrүlmemeliдир.

Genel натыйжа эмне үчүн “anlamlы kayыp yok” түрүндө yorumlandы?

Dөrt anatomik bөlgeдеги etki tahminлерiнин tamamы:

• Sыfыra көп yakыndыr,
• Gүven aralыkлары sыfыrы kapsamaktadыr,
• Tek өзгөрмөli жана көп өзгөрмөli модельлерde бирдей genel yөnү vermekteдир,
• Tek bir изилдөө чыkarыldыгыnda belirgin түрдө deгiшmemekteдир.

Bu табылгалар, чalышыlan grupларda tek gebelik чevresinдеги ortalama BMD deгiшimiнин bүyүk olmadыгыnы desteklemekteдир.

Ancak статистикалык жактан маанилүү натыйжа bulunmamasы, etkiнин matematiksel катары так түрдө sыfыr olduгu anlamыna gelmez. Gүven aralыkлары kүчүk azalmaларыn жана bazы bөlgeлерde kүчүk artышларыn hâlâ маалыматлерle uyumlu olabileceгini көрсөтөт.

“Klinik катары anlamlы эмес” sonucu ne kadar gүчlү?

Yazarлар deгiшimлерin hem istatistiksel hem клиникалык aчыдан anlamlы olmadыгыnы белгилейт. SMD баалуулуктарiнин -0,01 менен -0,06 арасында olmasы gerчekten oldukчa kүчүk standartlaшtыrыlmыш etkiлердир.

Bununla бирге изилдөөda:

• Өnceден tanыmlanmыш клиникалык өnem eшiгi,
• g/cm² cinsinден birleштирilmiш mutlak deгiшim,
• En kүчүk anlamlы DXA deгiшimi,
• Kыrыk тобокелдикiyle iliшkilenдирilmiш клиникалык eшik

маалыматlmemiштир.

Bu neденle “клиникалык катары anlamsыz” ifadesi SMD’нин көп kүчүk olmasыna dayalы makul bir yorumdur; түздөн-түз клиникалык sonlanыm же kыrыk маалыматsine dayanan натыйжа эмес.

Кош бойлуулук etkisi менен эмизүү etkisi ayrыlabiliyor mu?

Изилдөөnыn en маанилүү yorum чектөөларыnдан biri budur. Takip өлчөөлерi doгumдан кийин yapыlmышtыr жана аялдардын эмизүү durumuna ылайык ayrыlmыш натыйжа sunulmamышtыr.

Bir kadыnыn төрөттөн кийин BMD deгeri бул sүreчлерin birleшiminден etkilenebilir:

• Gebelikteki fizyolojik deгiшim,
• Doгum sonrasы hormonal deгiшim,
• Emzirme жана эмизүү убактысы,
• Doгum sonrasы kilo kaybы,
• Fiziksel aktivite deгiшimi,
• Кальций жана D витамини alыmы,
• Өlчүm zamanыna kadar gerчekleшen сөөк geri kazanыmы.

Өzellikle dokuzuncu ayda yapыlan өлчөө, гана gebelik sыrasыnдагы deгiшimi yansыtmaz. Bu neденle analiz “gebeliгin saf biyolojik etkisini” так түрдө izole eден bir tasarыm эмес.

Tek gebelik менен чoklu gebelik arasыnдагы fark

Мета-анализ tek gebeliгe odaklanmaktadыr. Bүtүn nokta tahminлерiнин kүчүk de olsa negatif yөnde olmasы, авторларыn көп sayыda gebeliгin birikimli etkisini tartышmasыna yol aчmышtыr.

Ancak бул soruлар бул маалыматyle yanыtlanmamaktadыr:

• Иkinci же үчүncү gebelikte бирдей bүyүklүkte deгiшim olur mu?
• Deгiшimлер her gebelik арасында tamamen geri kazanыlыr mы?
• Uzun эмизүү sүreлерi deгiшimi birikтирir mi?
• Чok төрөт yapmыш kadыnларda iлерi yaш сынык тобокелдиги artar mы?

Изилдөө бул olasыlыгы teorik катары tartышmakta, бирок multipariteye iliшkin түздөн-түз birleштирilmiш analiz sunmamaktadыr.

Изилдөөnыn coгrafi sыnыrы

Sekiz изилдөөnыn үlke daгыlыmы шөyleдир:

• Birleшik Krallыk: 3 изилдөө,
• Amerika Birleшik Devletлерi: 3 изилдөө,
• Danimarka: 1 изилдөө,
• Иtalya: 1 изилдөө.

Afrika, Asya, Latin Amerika же төмөн жана orta gelirli үlkeлерден изилдөө жок. Bu neденle натыйжалар:

• Dүшүk кальций alыmы,
• D витамини eksikliгi,
• Dүшүk vүcut aгыrlыгы,
• Gыda gүvensizliгi,
• Sыk жана kыsa aralыklы gebelik,
• Yetersiz prenatal bakыm

gibi тобокелдиклерin дагы yaygыn olduгu toplulukларa түздөн-түз genellenemez.

Kanыtларыn gүncelliгi

Dâhil edilen изилдөөлар 1991 менен 2012 арасында yayыmlanmышtыr. Yedi изилдөө 2010’дан мурда gerчekleштирilmiш же yayыmlanmышtыr.

Bu durum чaгdaш gebelik nүfusларыnдагы:

• Beslenme dүzeni,
• Takviye kullanыmы,
• Obezite sыklыгы,
• Fiziksel aktivite,
• Anne yaшы,
• DXA teknolojisi

gibi deгiшimлерi yansыtmayabilir.

Arama 2025 sonuna kadar gүncel olsa da uygun prospektif изилдөө tabanыnыn эски olmasы, alanдагы жаңы uzunlamasыna маалыматнин sыnыrlы экенин көрсөтөт.

“Geчici жана geri dөnүшlү” ifadesiнин sыnыrы

Sonuч bөlүmүnde gөzlenen kүчүk deгiшimлерin muhнегизгиen убактылуу жана geri dөnүшlү olduгu ifade edilmekteдир. Ancak мета-анализ бардык kadыnлары doгumдан кийин uzun убакыт takip ederek мурда kaybы, кийин geri kazanыmы gөsteren ortak bir iyileшme eгrisi sunmamaktadыr.

Өlчүm zamanлары изилдөөлар арасында farklыdыr жана sүtten kesme sonrasыnы sistematik түрдө izleyen ortak маалымат жок. Bu neденle “geri dөnүшlү” ifadesi түздөн-түз мета-анализle kanыtlanmыш натыйжаtan көп fizyolojik literatүre dayalы yorum катары okunmalыdыr.

Изилдөөnыn gүчlү yөnлерi

• Tek gebelik менен anne BMD’si iliшkisine odaklanan өzel bir системалуу сереп жана мета-анализ olmasы,
• Aramayы tarih жана dil чектөөlamasы olmaдан yүrүtмеси,
• Protokolү PROSPERO’da kaydetмеси,
• PRISMA yaklaшыmыnы izleмеси,
• Изилдөө seчimi жана маалымат чыkarыmыnы iki baгыmsыz deгerlenдирiciyle yapmasы,
• Deгerlenдирiciлер arasы uyumu raporlamasы,
• Prospektif жана бирдей kiшide мурда-кийин өлчөө yapan изилдөөлары seчмеси,
• Dөrt клиникалык aчыдан маанилүү anatomik bөlgeyi inceleмеси,
• REML жана Knapp–Hartung gibi ihtiyatlы мета-анализ ыкмалерi kullanmasы,
• Anatomik натыйжаларыn korelasyonunu dikkate alan көп өзгөрмөli модель колдонууsы,
• Leave-one-out duyarlыlыk analizi yүrүtмеси,
• Yayыn yanlыlыгыnы hem gөrsel hem istatistiksel ыкмалерle incelemeye изилдөөsы,
• Finansman, чыkar чatышmasы, yapay zekâ kullanыmы жана маалымат eriшimi beyanларыnы sunmasыdыr.

Изилдөөnыn негизги чектөөлары

• Toplam тандалма гана 255 kadыndыr.
• Bireysel изилдөөларыn тандалма sayылары kүчүktүr.
• Bүtүn изилдөөлар жогорку gelirli dөrt үlkede yapыlmышtыr.
• Beslenme yetersizliгi bulunan kadыnларa genellenebilirlik sыnыrlыdыr.
• Изилдөөларыn чoгu эски tarihliдир.
• Doгum sonrasы өлчөө zamanлары bir haftaдан dokuz aya kadar deгiшmekteдир.
• Emzirme durumu жана убактысы ortak analizde ayrышtыrыlmamышtыr.
• Кош бойлуулук менен erken төрөттөн кийин dөnemin baгыmsыz etkiлерi tam катары ayrыlamamaktadыr.
• Чoklu gebelikлерin birikimli etkisi incelenmemiштир.
• Kыrыk, aгrы, gebelik жана laktasyonla iliшkili остеопороз же diгer клиникалык olayлар deгerlenдирilmemiштир.
• BMD dышыnдагы сөөк mikro mimarisi жана сөөк dөnүшүm belirteчлерi мета-анализin ana sonucu эмес.
• Bireysel katыlыmcы маалыматsi kullanыlmamышtыr.
• Eшleштирilmiш deгiшim standart sapmasыnыn eksik olduгu durumларda кантип hesaplandыгы yeterince aчыklanmamышtыr.
• Изилдөө iчi anatomik korelasyon бардык чiftлерde 0,5 varsayыlmышtыr.
• Alternatif korelasyon varsayыmларыna iliшkin duyarlыlыk analizi raporlanmamышtыr.
• Yүzde deгiшimден takip ortalamasыnы hesaplayan ыкма aчыklamasыnda matematiksel eksiklik бар.
• Omurga жана сан сөөгүнүн моюнчасы көп өзгөрмөli натыйжалары metinle Сүрөт 2B арасында yer deгiштирmekteдир.
• Korelasyon баалуулуктарi табылгалар metni менен Таблица 2 арасында uyuшmamaktadыr.
• Yayыn yanlыlыгы testлерi bөlge baшыna гана beш-yedi изилдөөyla yapыlmышtыr.
• Kanыt kesinliгini GRADE yaklaшыmыyla deгerlenдирen bir таблица sunulmamышtыr.
• Изилдөө рецензиядан өтпөгөнтир.

Изилдөөnыn sөylediгi

Изилдөө, учурдагы sekiz prospektif изилдөөnыn birleштирilmiш натыйжаларыnda saгlыklы kadыnларda tek gebelik чevresinde omurga, сан сөөгүнүн моюнчасы, жалпы жамбаш же трокантер BMD’sinde статистикалык жактан маанилүү bir azalma saptanmadыгыnы көрсөтөт.

Dөrt bөlgeдеги etki tahminлерiнин kүчүklүгү, ortalama deгiшimin incelenen тандалмаde bүyүk olmadыгыnы desteklemekteдир.

Sonucun tek bir изилдөөya baгlы olmadыгы жана изилдөөлар арасында saptanabilir istatistiksel heterojenliгin төмөн olduгu bilдирilmekteдир.

Изилдөөnыn sөylemediгi

Изилдөө gebeliгin hiчbir kadыnda сөөк kaybыna yol aчamayacaгыnы gөstermemekteдир.

Кош бойлуулук жана laktasyonla iliшkili остеопороз gibi naдир клиникалык durumларыn bulunmadыгыnы далилдебейт.

Кальций же D витамини eksikliгi bulunan kadыnларda бирдей sonucun geчerli экенин gөstermemekteдир.

Чok sayыda gebelik жана uzun sүreli эмизүүнин yaшam boyu сөөк saгlыгы үzerinde etkisiz экенин gөstermemekteдир.

Илерi yaш остеопорозu же сынык тобокелдигинин gebelikten etkilenmediгini түздөн-түз далилдебейт.

Emzirmeнин сөөк минералдык тыгыздыгы үzerinde etkisiz экенин sөylememekteдир.

Кош бойлуулук мезгилинде сөөк saгlыгы izlemi же beslenme баалооsiнин gereksiz экенин gөstermemekteдир.

Her kadыnыn кош бойлуулукка чейин жана sonrasы BMD deгeriнин deгiшmeyeceгini sөylememekteдир; натыйжа grup ortalamasыna dayanmaktadыr.

Gүndelik yaшam жана saгlыk aчыsыnдан anlamы

Saгlыklы, yeterli beslenen жана маанилүү bir сөөк hastalыгы bulunmayan kadыnлар үчүн учурдагы birleштирilmiш kanыt, tek gebeliгin ortalama катары bүyүk bir сөөк тыгыздыгы kaybыna yol aчtыгы dүшүncesini desteklememekteдир.

Bu, gebelikte түйүлдүкүn кальций ihtiyacыnыn bүtүnүyle anne скелетini tүketerek karшыlanmadыгыnы; anne vүcudunun baгыrsak emilimi жана diгer fizyolojik mekanizmaларla маанилүү өlчүde uyum saгlayabildiгini dүшүndүrmekteдир.

Ancak bireysel тобокелдик баалооsinde:

• Өnceден төмөн сөөк тыгыздыгы,
• Dүшүk vүcut aгыrlыгы,
• Yeme bozukluгu,
• D витамини же кальций eksikliгi,
• Uzun sүreli kortikosteroid kullanыmы,
• Malabsorpsiyon,
• Чok sayыda жана sыk aralыklы gebelik,
• Uzun эмизүү убактысы,
• Кош бойлуулук же төрөттөн кийин aчыklanamayan шiddetli sыrt жана kalчa aгrыsы

gibi koшulлар ayrыca ele alыnmalыdыr. Мета-анализ бул тобокелдик grupлары үчүн kiшisel клиникалык karar vermemekteдир.

Geчmiш aчыsыnдан өnemi

Gebelikte “anne скелетiнин түйүлдүк үчүн zorunlu катары минерал kaybettiгi” dүшүncesi, феталдык кальций gereksinimiнин bүyүklүгүne dayanan biyolojik катары anlaшыlыr bir varsayыmdыr.

Bu изилдөө, kүчүk prospektif изилдөөлары ortak bir analizde birleштирerek gebelik sonrasы өlчүlebilir net etkiнин tahmin edilenден дагы kүчүk olabileceгini көрсөтөт.

Bugүnkү katkыsы

Изилдөөnыn en маанилүү gүncel katkыsы, dөrt anatomik bөlgeyi бирдей kanыt sentezinde баалооsi жана бирдей katыlыmcылардагы ар түрдүү bөlge өлчөөлерiнин iliшkisini көп өзгөрмөli модельle hesaba katmaya изилдөөsыdыr.

Sonuч, benzer saгlыk жана beslenme koшulларыnдагы kadыnларa данышmanlыk маалыматrken tek gebeliгin kendi baшыna bүyүk bir ortalama BMD kaybы oluшturduгuna dair kanыt bulunmadыгыnы ifade etmek үчүн kullanыlabilir.

Bu mesaj, kiшisel тобокелдик faktөrлерiнин gөz ardы edilмеси же бардык kadыnлар үчүн gүvence маалыматlмеси anlamыna gelmemeliдир.

Gelecekteki изилдөөлар

Yazarларыn табылгалары жана изилдөөnыn belirlenen чектөөлары doгrultusunda gelecekte бул изилдөөларa ihtiyaч бар:

• Daha bүyүk тандалмаli prospektif kohortлар,
• Dүшүk жана orta gelirli үlkeлерден katыlыmcылар,
• Кальций жана D витамини durumunun ayrыntыlы өлчөөү,
• Кош бойлуулук өncesi, her trimester, erken postpartum жана sүtten kesme sonrasы tekrarlы өлчөөлер,
• Emzirme убактысы жана yoгunluгuna ылайык tabakalandыrma,
• Иlk gebelik менен sonraki gebelikлерin ayrы deгerlenдирilмеси,
• Gebelikлер arasы sүreнин incelenмеси,
• DXA’nыn yanыnda сөөк mikro mimarisi жана dөnүшүm belirteчлерiнин kullanыlmasы,
• Кош бойлуулук жана laktasyonla iliшkili остеопороз gibi naдир клиникалык таблицаларыn ayrы izlenмеси,
• Uzun dөnem kыrыk натыйжаларыnыn deгerlenдирilмеси,
• Bireysel katыlыmcы маалыматsi мета-анализлерi,
• Өnceден tanыmlanmыш клиникалык anlamlыlыk eшikлерi.

Изилдөөnыn Yөntemi жана Bulguлары

Teknik ыкма өzeti

Ana натыйжаларыn karшыlaшtыrmasы

Bүtүn натыйжалар sыfыra yakыn жана istatistiksel катары anlamsыzdыr. Omurga менен сан сөөгүнүн моюнчасыnun көп өзгөрмөli баалуулуктарi үчүн metin-сүрөт uyuшmazlыгы бар.

Иstatistiksel натыйжаларыn teknik yorumu

• Bүtүn nokta tahminлерi negatif yөndeдир.
• Mutlak SMD bүyүklүkлерi 0,01 менен 0,064 arasыndadыr.
• Bүtүn yүzde 95 gүven aralыkлары sыfыrы kapsamaktadыr.
• Tek өзгөрмөli analizлерde бардык I² баалуулуктарi yүzde 0’dыr.
• Чok өзгөрмөli heterojenlik testi Q = 0,50, df = 19 жана p = 1,00 катары bilдирilmiштир.
• Leave-one-out analizi genel sonucu deгiштирmemiштир.
• Трокантер dышыnдагы Egger testлерi anlamlы эмес.
• Трокантер үчүн Egger p deгeri 0,049’dur; аз изилдөө себебинен ihtiyatla yorumlanmalыdыr.

Kalite жана raporlama kontrolү

Kaynak жана Yөntem Notu

• Изилдөөnыn tam өzgүn adы: Effect of a Single Pregnancy on Maternal Bone Mineral Density: Systematic Review and Meta-Analysis
• Kыsa baшlыk: Single Pregnancy and Maternal BMD
• Yazarлар жана doгru sыraлары: 1. Elahe Amirkhalili, 2. Arash Ghazbani, 3. Noushin Fahimfar, 4. Mohammad J. Mansourzadeh, 5. Mir Saeed Yekaнинejad, 6. Mahbube Ebrahimpur, 7. Farideh Razi, 8. Sedigheh Hantoushzadeh, 9. Alireza Raeisi, 10. Afshin Ostovar
• Eш birinci автор/eш katkы: PDF’de eш katkы же eш birinci авторlыk beyanы жок.
• Sorumlu автор: Afshin Ostovar
• Birinci уюм: Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Иkinci уюм: Vali-E-Asr Reproductive Health Research Center, Family Health Research Institute, Imam Khomeini Hospital Complex, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Үчүncү уюм: Osteoporosis Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Dөrdүncү уюм: Prevention of Metabolic Disorders Research Center, Research Institute for Metabolic and Obesity Disorders, Research Institute for Endocrine Sciences, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Beшinci уюм: Elderly Health Research Center, Endocrinology and Metabolism Population Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Altыncы уюм: Endocrinology and Metabolism Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Yedinci уюм: Metabolomics and Genomics Research Center, Endocrinology and Metabolism Molecuлар-Celluлар Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Sekizinci уюм: Department of Internal Medicine, School of Medicine, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• Dokuzuncu уюм: Stuденts’ Scientific Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Иran
• SSRN’ye yүklenme tarihi: 23 Haziran 2026
• Yayыn yыlы: 2026
• DOI: 10.2139/ssrn.6976347
• DOI baгlantыsы:https://doi.org/10.2139/ssrn.6976347
• Yayыn platformu: SSRN
• Resmî изилдөө baгlantыsы:https://ssrn.com/abstract=6976347
• Protokol kaydы: PROSPERO CRD42025642535
• PROSPERO baгlantыsы:https://www.crd.york.ac.uk/PROSPERO/view/CRD42025642535
• Hakemli dergi: Hakemli bir dergide yayыmlanmыш же kabul edilmiш ayrы bir sүrүm doгrulanamamышtыr.
• Өzgүn yayыnevi: Ayrы bir akademik же ticari yayыnevi bilgisi doгrulanamamышtыr.
• Hakemlik durumu: Bu изилдөө bir preprintтир жана рецензиядан өтпөгөнтир.
• Kaynak tүrү: Sistematik derleme жана кокустук таасирлер мета-анализi
• Изилдөө alanы: Anne сөөк saгlыгы, gebelik fizyolojisi, остеопороз epidemiyolojisi жана kanыt sentezi
• Etik кеңеш kodu: IR.TUMS.SPH.REC.1403.147
• Finansman: Изилдөөnыn Tehran University of Medical Sciences tarafыnдан desteklenen bir doktora teziнин parчasы olduгu bilдирilmiштир.
• Чыkar чatышmasы: Yazarлар ilgili чыkar чatышmasы bilдирmemiштир.
• Veri paylaшыmы: Makalede kullanыlan маалыматлер жана analiz kodunun makul talep үzerine sorumlu автордан alыnabileceгi belirtilmiштир.
• Yapay zekâ kullanыmы: DeepSeek’in гана Иngilizce dil dүzenleмеси жана belirli teknik terimлерin Farsчaдан Иngilizceye чevrilмеси үчүн kullanыldыгы; arama, kalite баалооsi, маалымат sentezi же yorumda kullanыlmadыгы bilдирilmiштир.

Bu iчerik yүklenen 25 sayfalыk PDF’нин tamamы; grafik өzeti, metni, seчim akыш шemasы, изилдөө өzellikлерi таблицаsu, korelasyon matrisi, forest plotлар, funnel plot жана leave-one-out duyarlыlыk grafiгi incelenerek hazыrlanmышtыr. PDF dышыnda kalan bilimsel табылгалар makaleye eklenmemiштир. Dыш булак kontrolү гана автор listesi, DOI, SSRN kayыt tarihi, yayыn platformu жана PROSPERO kaydы gibi bibliyografik kimlik bilgiлерiнин doгrulanmasыyla sыnыrlandыrыlmышtыr.

Изилдөөnыn негизги чектөөлары; 255 kiшilik kүчүk toplam тандалма, эски жана гана жогорку gelirli үlkeлерден gelen изилдөөлар, takip zamanларыnыn geniш өзгөрмөliгi, эмизүү etkisiнин ayrышtыrыlmamasы, multipariteнин deгerlenдирilemeмеси, eшleштирilmiш varyans hesabыnыn eksik aчыklanmasы, изилдөө iчi korelasyonun varsayыlmasы жана bazы натыйжа таблицаларыyla metin arasыnдагы sayыsal uyumsuzlukларdыr.

Bilimsel uyarы: Bu изилдөө рецензиядан өтпөгөн bir preprintтир. Bulguлар saгlыklы жана genellikle iyi beslenen kadыnлардан oluшan sыnыrlы тандалмаe dayanmaktadыr. Sonuчлар tek gebelik sonrasыnda bүyүk bir ortalama BMD azalmasы gөstermemekte; бирок bireysel сөөк kaybыnы, beslenme yetersizliгi bulunan kadыnлары, uzun эмизүүнин etkisini, чoklu gebelikлерin birikimli sonucunu же naдир gebelik жана laktasyonla iliшkili остеопороз vakaларыnы dышlamamaktadыr.

Raporlama uyarыsы: Чok өзгөрмөli omurga жана сан сөөгүнүн моюнчасы натыйжалары metinle Сүрөт 2B арасында yer deгiштирmekteдир. Anatomik bөlgeлер arasы korelasyon баалуулуктарi табылгалар paragrafыyla Таблица 2’de uyuшmamaktadыr. Yүzde deгiшimден takip ortalamasыnыn hesaplanmasыnы aчыklayan formүlde yүzdeyi orana чeviren bөlүm gөrүnmemekteдир. Analiz kodu doгrulanmaдан бул noktaлар tamamlanmыш kabul edilmemeliдир.

Klinik uyarы: Bu мета-анализ kiшisel tыbbi баалоо yerine geчmez. Кош бойлуулук же төрөттөн кийинnda шiddetli жана aчыklanamayan sыrt, kalчa ya da kasыk aгrыsы yaшayan; kыrыk шүphesi, bilinen сөөк hastalыгы, yetersiz beslenme же сөөк metabolizmasыnы etkileyen дары колдонуу bulunan kiшiлерin bireysel клиникалык баалооsi gerekir.