Çok yöntemli adli banknot incelemesi, bir banknotun gerçekliğini baskı yapısı, optik güvenlik tepkileri, yüzey mikroyapısı ve malzeme bileşimini birlikte karşılaştırarak değerlendiren bir belge inceleme yaklaşımıdır. Vasile Drobotă ve çalışma arkadaşları, farklı banknot kategorilerini gösteren bir örnek koleksiyonu üzerinden bu yaklaşımı açıklamış; ayrıntılı laboratuvar incelemesini bir şüpheli 500 EUR banknot ile bir gerçek 500 EUR referans banknotun karşılık gelen bölgelerinde yürütmüştür. Optik mikroskopi, taramalı elektron mikroskopisi ve enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisi (SEM-EDX) ile zayıflatılmış toplam yansıma Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (ATR-FTIR), dış görünüşü oldukça benzer iki banknot arasında baskı, güvenlik öğesi ve malzeme farklılıkları ortaya koymuştur. Bulgular incelenen şüpheli banknotun gerçek olmadığını desteklemektedir; tek bir ayrıntılı karşılaştırma çifti, bütün avro banknotları için evrensel kimyasal belirteç veya sayısal bir tespit başarısı sağlamaz.

Çalışmanın katkısı yeni bir analiz cihazı ya da otomatik sınıflandırma algoritması değildir. Araştırma, bütünüyle taklit edilmiş banknotları, sonradan değiştirilmiş gerçek banknotları ve yanıltıcı kullanıldığında adli önem kazanan hatıra, kurgu ve film aksesuarı örneklerini aynı inceleme çerçevesinde ele almaktadır. Temel yaklaşım, önce görünür ve optik özellikleri belgelemek, gerektiğinde hedefli malzeme analizine geçmek ve bütün gözlemleri izlenebilir bir uzman değerlendirmesinde birleştirmektir.

Görünüşün doğru olması neden yeterli değildir?

Bir banknotun rengi, boyutu ve üzerindeki mimari çizim ilk bakışta tanıdık görünebilir. Ancak aynı görüntü, farklı baskı teknikleri ve farklı malzemeler kullanılarak elde edilmiş olabilir. Adli incelemede sorulan soru yalnızca “Bu banknot gerçeğine benziyor mu?” değildir. Araştırmacı, benzer görünen öğenin referans banknottaki üretim yapısını, ışığa verdiği tepkiyi ve malzeme özelliklerini de taşıyıp taşımadığını değerlendirir. Makroskobik inceleme çıplak gözle veya düşük büyütmeyle görülebilen genel yapıyı; mikromorfoloji ise baskı çizgileri, parçacıklar ve yüzey dokusu gibi küçük ölçekli biçim özelliklerini ele alır.

Kaynak, görsel ve dokunsal kontrolün hızlı olduğunu, fakat inceleyicinin deneyiminden etkilenebildiğini belirtir. Optik görüntüler aydınlatma açısına, yüzey aşınmasına, kirlenmeye ve görüntü alma koşullarına duyarlıdır. Spektroskopik ölçümlerde farklı bileşenlerin sinyalleri üst üste binebilir. SEM-EDX ise banknotun tamamını temsil eden tek bir bileşim vermek yerine çok küçük seçilmiş bölgeleri analiz eder. Dolayısıyla yöntemlerin birbirini tamamlaması, bir yöntemin her koşulda kesin sonuç vermesinden daha anlamlıdır. Otomatik doğrulama cihazları da kaynakta yararlı tarama araçları olarak ele alınır; bunların performansı, ölçtükleri güvenlik özellikleri ve sınandıkları sahte örnekler ile sınırlıdır.

Çalışmanın girişinde aktarılan dolaşım verileri araştırmanın gerekçesini açıklar. Bu veriler aşağıdaki tabloda kaynakta verildikleri tarih ve kapsamla sunulmuştur; araştırmacıların bu banknot koleksiyonundan hesapladığı sonuçlar değildir.

Bu oranlar farklı dönemlere ve para sistemlerine aittir. Örnek koleksiyonundaki banknot sayılarıyla birleştirilerek yeni bir yaygınlık, risk veya yakalama oranı hesaplanamaz.

Tamamen sahte banknot ile değiştirilmiş gerçek banknot arasındaki fark nedir?

Tamamen sahte banknot, gerçek banknot tasarımının yetkisiz olarak yeniden üretilmesiyle oluşturulan bir taklittir; değiştirilmiş gerçek banknot ise başlangıçta gerçek olan bir banknotun kupür yazısı gibi özelliklerine sonradan müdahale edilmiş belgedir. Ayrım, incelemenin odağını değiştirir: ilk kategoride taşıyıcı, baskı ve güvenlik öğelerinin bütünü sorgulanırken, ikinci kategoride gerçek malzeme üzerindeki değişiklik ve içerik uyumsuzluğu araştırılır. Hatıra veya film aksesuarı niteliğindeki örneklerin yanıltıcı kullanımı ise çalışmanın daha geniş operasyonel sınıflandırmasında ayrıca değerlendirilir.

Şekil 1'deki tarihî örneğin dalgalı sol kenarı ve savaş sonrası kırsal yaşamı betimleyen grafikleri, güneş tutulması banknotunun olaya özgü tasarımı ve koleksiyon baskıları, sıra dışı tasarımın neden ihraç bağlamıyla okunması gerektiğini gösterir. Yazarlar, nümismatik ilgiyi antik dönem taklitleri, hatalı basımlar ve anma baskılarıyla da ilişkilendirir. Nanni'nin Ea-Nāṣir'e bakır külçeler hakkında yazdığı, yaklaşık MÖ 1750'ye tarihlenen şikâyet mektubu bu tarihsel anlatının bir parçasıdır; modern banknot doğrulama yöntemine ilişkin deneysel kanıt değildir.

Şekil 2'deki 200 EUR film aksesuarı örneği, gerçek referansla yan yana bakıldığında genel renk ve yerleşim benzerliğinin ne kadar güçlü olabildiğini gösterir. Şekil 3 ve 4, ödeme aracı olmadığını belirten yazıların küçük, tasarımla bütünleşmiş veya farklı alfabelerle yazılmış olabileceğini belgeler. “Prop-copy”, “For motion picture use only” ve benzeri uyarılar bu nedenle ayrıntılı incelemede anlam taşır. Çalışma, bu ürünlerin yanıltıcı işlemlerde kullanımını adli sınıflandırma açısından tartışmaktadır; burada aktarılan yaklaşım, bütün ülkeler için tek bir hukuki hüküm olarak yorumlanmamalıdır.

Polimer taşıyıcı da tek başına gerçeklik güvencesi değildir. Kaynak, Romanya'da polimer banknot kullanımına geçişi 1999–2000 dönemiyle, tüm banknotların bu taşıyıcıya geçmesini ise 2005 yılıyla ilişkilendirir. İncelenen 100 RON taklidinde genel grafik, şeffaf pencere ve dokunma hissi oldukça inandırıcı bulunmuştur. Buna karşılık büyütmeli inceleme, beklenen ofset yapısı yerine renkli mürekkep püskürtmeye özgü noktaları ortaya koymuştur. Şekil 8'in a, b, g ve h panelleri, saydam film üzerindeki opak beyaz tabakada bu noktaları; diğer paneller ise değer desenini, pencere içindeki tiyatro maskelerini ve BNR monogramını taklit eden güvenlik öğelerinin farklılıklarını gösterir. Buradaki sonuç belirli bir sahte örneğin incelemesidir; polimer banknotların tümü için hata oranı hesaplanmamıştır.

İnceleme, cihaz ölçümünden önce başlar

Kaynakta iş akışı, yalnız mikroskop altında bakılan süreyle sınırlı değildir. Delilin teslim alınması, izlenebilirliğinin sağlanması, paketlenmesi, mühürlenmesi, uygun koşullarda korunması, bulaşma ve bozulmanın önlenmesi, raporlanması ve ilgili makama geri verilmesi aynı sürecin parçalarıdır. Fotoğrafın hangi banknota ve hangi bölgeye ait olduğu bilinmiyorsa, yüksek çözünürlük tek başına güvenilir karşılaştırma sağlamaz.

Yazarlar akreditasyonu, tanımlı süreçlere ve kalite koşullarına uyumun kurumsal güvencesi olarak ele alır; akreditasyonun her uzman yorumunu tartışılmaz hâle getirdiğini ileri sürmez. Az örnek gelen alt inceleme alanları, iz incelemeleri, kopya imzalar ve fotokopi belgeler hakkında verdikleri örnekler, yöntem kapsamının ve yorum sınırlarının neden açık tutulması gerektiğini anlatır. Bu bölümdeki kurumsal değerlendirmeler, araştırmada deneyle ölçülmüş akreditasyon performansı değildir.

Banknot incelemesinde gerçek bir referans örnek ne zaman gereklidir?

Gerçek referans örnek, özellikle baskı tekniğini ve güvenlik etkilerini yüksek benzerlikle taklit eden banknotlarda karşılaştırmanın temelidir. Aynı ihraç serisine ait uygun bir referansın aynı koşullarda incelenmesi, küçük renk, geometri, baskı ve malzeme farklarını görünür kılar. Kaynak, açık aksesuar uyarısı taşıyan, belirgin biçimde değiştirilmiş veya resmî olarak bulunmayan kurgu tasarımlar için fiziksel referansın her durumda zorunlu olmayabileceğini tartışır; bu istisna, yüksek nitelikli taklitlerin referanssız güvenle ayırt edilebildiği anlamına gelmez.

Karşılaştırmanın öğretici mantığı, önce aynı şeylerin karşılaştırıldığından emin olmaktır. Şüpheli banknotun metalik mürekkepli değer işareti, referansın baskısız kâğıdıyla eşleştirilmez. Işık açısı veya büyütme değiştirilirse, yalnız görüntü alma koşulundan kaynaklanan farklılıklar gerçek bir malzeme farkı gibi algılanabilir. Bu nedenle araştırma, karşılık gelen bölgelerde sabit koşulları ve tekrarlı gözlemleri özellikle belirtir.

Optik güvenlik: OVI, OVD ve filigran farklı yapılardır

Optik değişken mürekkep (optically variable ink, OVI), gözlem veya aydınlatma açısıyla görünür renk tepkisi değişen pigmentler içeren bir güvenlik mürekkebidir. Araştırmanın 500 EUR örneğinde OVI, arka yüzün sağ altındaki değer sayısında incelenmiştir. Optik değişken öğe (optically variable device, OVD) ise çalışmada, metalize taşıyıcı folyo üzerinde grafik ve yazı içeren, açıya bağlı yansıma ve kırınım özellikleri gösteren güvenlik unsurunu ifade eder. OVI bir mürekkep katmanı, incelenen OVD ise ayrı bir taşıyıcı yapıya sahip güvenlik öğesidir; iki kısaltma birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Filigran, bu kâğıt banknot karşılaştırmasında, kâğıdın içindeki yerel kalınlık ve yoğunluk değişimleriyle geçen ışıkta görülen desendir. Yüzeye basılmış bir desen, geçen ışıkta benzer bir görüntü oluşturabilse de aynı iç yapıyı taşımaz. Bu ayrım, yalnız desenin şekline değil, desenin kâğıdın içinde mi yoksa yüzeyinde mi oluştuğuna bakmayı gerektirir.

Element analizi ile moleküler analiz neden birlikte kullanılır?

Taramalı elektron mikroskopisi (scanning electron microscopy, SEM), yüzeyin küçük ölçekli yapısını görüntüler. SEM'e eşlenen enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisi (energy-dispersive X-ray spectroscopy, EDX), seçilmiş bölgede hangi elementlerin raporlanabildiğine ve bunların göreli kütle yüzdelerine ilişkin bilgi sağlar. EDX'de bir elementin bulunması, o elementin hangi kimyasal bileşik içinde yer aldığını tek başına belirlemez. Örneğin bir baryum sinyalinden, ek kanıt olmadan kaplamanın bütün kimyasal formülünü çıkarmak mümkün değildir.

Zayıflatılmış toplam yansıma Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (attenuated total reflectance Fourier-transform infrared spectroscopy, ATR-FTIR), moleküllerin kızılötesi ışıkla ilişkili titreşim özelliklerini inceleyen bir spektroskopi yöntemidir. Kaynakta numune elmas ATR kristaliyle doğrudan temas ettirilir. Elde edilen spektrumun yatay ekseni dalga sayısını, dikey ekseni soğurmayı gösterir. Dalga sayısı birimi cm⁻¹'dir; bu büyüklük UV incelemesindeki nm cinsinden dalga boyuyla karıştırılmamalıdır. Spektrumdaki bir bandın konumu, malzemenin moleküler grupları hakkında; bantların birlikte oluşturduğu örüntü ise örnekler arasındaki kimyasal benzerlik ve farklılık hakkında bilgi verir.

SEM, EDX ve ATR-FTIR aynı soruya aynı tür cevap vermez. SEM, “Yüzey nasıl örgütlenmiş?”; EDX, “Seçilen bölgede hangi elementler raporlanıyor?”; ATR-FTIR ise “Hangi moleküler titreşim özellikleri görülüyor?” sorularına katkıda bulunur. Çalışmanın yorum gücü, bu farklı gözlem türlerinin baskı ve optik bulgularla birlikte ele alınmasındadır. Spektrum şiddetinden doğrudan mürekkep kalınlığı, polimer miktarı veya sahtecilik olasılığı hesaplayan bir denklem kaynakta verilmemiştir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Örneklem tasarımı ve sayıların yorum sınırı

Kaynak Bölüm 2.1 toplam 11 banknot bildirir. Aynı bölümde 2 gerçek referans ve 5 gerçek olmayan/şüpheli banknot sayılır; ayrıca 4 örneğin özel veya referans koleksiyonlarından, 7 örneğin adli dosyalardan geldiği belirtilir. Dört koleksiyon örneğinin yalnız koleksiyon niteliğinde olduğu ayrıca yazılmıştır. Ancak 2 gerçek ve 5 şüpheli şeklindeki kategori sayımı toplam 11 örneği tek başına açıklamaz. Dört koleksiyon örneğinin diğer kategorilerle nasıl eşlendiğini gösteren açık bir örnek listesi bulunmadığından, bu metinde yeni bir kategori dağılımı kurulmamıştır.

Seçim amaçlıdır: EUR, USD ve RON örnekleri, adli incelemede karşılaşılabilecek farklı türleri göstermek için bir araya getirilmiştir. Rastgele veya temsili örnekleme yapılmamıştır. Ayrıntılı cihaz karşılaştırması ise bir şüpheli 500 EUR banknot ile bir gerçek 500 EUR referans üzerinde gerçekleştirilmiştir. Aynı banknotun birkaç noktasını ölçmek, farklı banknotlardan oluşan örneklem sayısını artırmaz. Adli dosyalara ait seri numaraları ve tanıtıcı bilgiler anonimleştirilmiştir.

Cihazlar, ölçüm koşulları ve tekrarlar

Bu parametreler yöntemlerin izlenmesini sağlar, fakat tam bağımsız yeniden üretim için yeterli değildir. Kaynak, EDX tablosundaki değerlerin üç ölçümün ortalaması mı yoksa temsilî bir sonuç mu olduğunu açıkça tanımlamaz; standart sapma, güven aralığı ve elemente özgü saptama sınırı da vermez. ATR temas basıncı, ayrıntılı spektrum normalizasyonu ve taban çizgisi düzeltmesi raporlanmamıştır. Bu eksikler, özellikle mutlak spektrum şiddetlerinin ve küçük bileşim farklarının yorumunu sınırlar.

500 EUR banknotun genel görünüşü ve baskı mikroyapısı

Kaynak Şekil 9 ve 10, şüpheli ve gerçek 500 EUR banknotun genel yerleşimini karşılaştırır. Ön yüzde değer, Yunanca ve Latin harfli para birimi yazıları, Avrupa Birliği bayrağı, Avrupa Merkez Bankası kısaltmaları, yıl ve imza alanı; mimari kompozisyonda pencere ve geçitler bulunur. Arka yüzde köprü, Avrupa haritası, yıldızlar ve seri numaraları yer alır. Mor ağırlıklı renk düzeni, ince geometrik zemin ve guilloche olarak adlandırılan girift çizgi desenleri genel benzerliğe katkı verir. Bu görünüş, tek başına gerçeklik kararı oluşturmaz.

Mikroskobik karşılaştırmada her iki banknotun zemin, grafik ve yazılarında kaynak tarafından Pantone ofset olarak adlandırılan baskı yapısı raporlanır. Mürekkep izleri büyük ölçüde homojen, çizgiler sürekli ve kenarlar belirgindir. Ancak renk geçişleri, bazı grafik öğelerinin kontrastı ve küçük biçim oranları tam örtüşmez. Aynı baskı türünün kullanılmış görünmesi, bütün üretim ve malzeme özelliklerinin aynı olduğunu göstermemektedir.

Şekil 11'in yorumunda dikkat edilmesi gereken nokta: Ana metin, yıldız biçimli alanın içindeki ince dalgalı zemin çizgilerinin süreksizliğini hem şüpheli hem referans banknotta tarif eder. Bu nedenle çizgi süreksizliği burada yalnız sahte banknota özgü bir belirteç olarak sunulmamıştır. Ayırıcı değerlendirme, birlikte raporlanan ton, kontrast ve mikromorfolojik oran farklılıklarına dayanır.

OVI değer sayısı, seri numaraları ve metalize OVD

Şekil 12 ve 13, arka yüzdeki OVI değer sayısının beyaz ışık altında farklı açılardan makroskobik ve mikroskobik görünüşünü verir. Her iki örnekte serigrafiyle basılmış, metalik pigment içeren bir mürekkep yapısı raporlanır. Yazarlar gözlenen renk değişimini mor ile kahverengi arasında tanımlar. Şüpheli banknotta benzer bir değişim görülmesi yeterli değildir: ton ve renk kontrastı referansla tam eşleşmez. Şekil 14'te 10× büyütmeli eğik ışık görüntüleri, metalik etki veren parçacıkların paketlenme ve dağılım yoğunluklarının da farklı olduğunu gösterir. Kaynak parçacık yoğunluğuna ait sayısal ölçüm vermez.

Seri numarası incelemesi daha farklı bir üretim ayrımını ortaya koyar. Gerçek referansta arka yüzün üstteki siyah ve alttaki mor seri numaraları yüksek güvenlikli tipo baskıyla oluşturulmuştur. Şüpheli banknotun üst seri numarasında tek renkli lazer tonerine dayalı elektrofotografik yapı, alt seri numarasında ise mor mürekkep püskürtme yapısı saptanmıştır. Şekil 15'te a ve c panelleri bu iki şüpheli baskıyı, b ve d panelleri referansın tipo izlerini gösterir. Böylece araştırma, yalnız okunabilir numarayı değil, karakter çizgisini oluşturan malzeme ve baskı izini karşılaştırmaktadır.

Metalize OVD'de ise genel parlama ve açıyla değişen görüntü şüpheli örnekte de vardır. Şekil 16, iki banknotu 60°, 52.5° ve 30° ışık geliş koşullarında ve odaklanmış geçen ışık altında karşılaştırır. Şüpheli örnek a–d, referans e–h panellerindedir. Mikro yazıların çizgi genişliği, grafik oranları ve geometrik düzeni eşdeğer değildir; kırınıma bağlı optik davranış da tam örtüşmez. Pozitif ve negatif mikro yazılar ile mikrodeliklerin oluşturduğu desenlerin bulunması, bu öğelerin referansla aynı nitelikte üretildiğini tek başına kanıtlamaz.

UV, filigran ve güvenlik ipliği bulguları

Şekil 17, iki banknotun arka yüzünü 254 nm UV altında gösterir. Her iki kâğıt zemin genel olarak güçlü floresans göstermeyen bir görünüm sergiler; gerçek referansın zemini daha koyudur. UV'ye duyarlı baskılarda ve güvenlik liflerinde renk tonu ve yayım farkları görülür. Özellikle şüpheli örneğin filigranı taklit eden yüzey deseni UV altında görünür floresans verir. Referanstaki gerçek filigranın farklı tepkisiyle birlikte ele alındığında bu gözlem, yüzeyde oluşturulmuş taklidin ayırt edilmesine katkıda bulunur.

Şekil 18'in geçen ışık görüntüleri aynı ayrımı yapısal olarak tamamlar. Şüpheli banknotta kâğıt zeminine yakın tonda opak bir yüzey baskısının oluşturduğu negatif görüntü vardır; gerçek referansta desen, kâğıdın kendi içindeki kalınlık ve yoğunluk değişiminden doğar. Güvenlik ipliğinin konumu ve genişliği de referanstan farklıdır. Bu farklar belirlendikten sonra ipliğe ek tahribatlı inceleme uygulanmamış; delilin bütünlüğünün korunması ve adli makama geri verilmesi gözetilmiştir. Bu tercih, analiz kapsamının delili koruma gereğiyle birlikte belirlendiğini gösterir.

Yazarlar kâğıt taşıyıcının lif ağı, boyutlandırma ve yüzey koruma katkıları, optik beyazlatıcılar ve iç güvenlik öğeleri üzerinde de durur. Güvenlik kâğıdı ile sıradan ticari kâğıdın farklı üretim amaçları, dokunsal ve optik farklar doğurabilir. Bununla birlikte bu genel malzeme anlatımı, incelenen her bölgenin tam lif veya bağlayıcı formülünün ölçüldüğü anlamına gelmez. Özellikle taşıyıcının his ve görünüş bakımından benzer olduğu vakalarda hedefli malzeme karşılaştırması önem kazanır.

SEM-EDX ve ATR-FTIR için hangi bölgeler eşleştirildi?

Kaynak, şüpheli banknot bölgelerini L, gerçek referans bölgelerini S son ekiyle kodlar. P1–P4 ise dört ayrı inceleme konumunu temsil eder. Bu kodlar farklı banknot sayıları değildir; aynı karşılaştırma çiftinin üzerindeki farklı bölgeleri gösterir.

Şekil 19, OVI izleri ile komşu kâğıdın SEM görüntülerini; Şekil 20 ise OVD yüzeyini 100× ve 500× büyütmede karşılaştırır. Yazarlar gerçek örnekte daha düzenli ve homojen, şüpheli örnekte daha düzensiz ve heterojen bir mikroyapı tarif eder. Özellikle OVD görüntülerindeki yapısal süreksizlikler karşılaştırmanın bir parçasıdır. Bu ifadeler görüntülere dayalı nitel değerlendirmelerdir; pürüzlülük, gözeneklilik veya parçacık dağılımı için sayısal bir indeks, hata çubuğu ya da istatistiksel test sunulmamıştır.

Element bileşimi: kaynak tablosunun eksiksiz aktarımı

Aşağıdaki iki tablo, kaynak Tablo 2'nin bütün element sütunlarını ve sekiz bölgenin tamamını okunabilirlik için iki parçaya ayırır. Değerler kütle yüzdesidir (wt.%); atom yüzdesi veya banknotun toplam kütlesindeki pay olarak yorumlanmamalıdır. Ondalık gösterim kaynakla aynı tutulmuştur. “-” işareti kaynaktaki gösterimi korur: ilgili hücrede sayısal bir değer verilmemiştir. Saptama sınırları açıklanmadığından bu işaret kesin fiziksel yokluk veya hesaplamada kullanılacak sıfır olarak dönüştürülmemiştir.

Element sembolleri sırasıyla karbon (C), silisyum (Si), alüminyum (Al), magnezyum (Mg), sodyum (Na), potasyum (K), kalsiyum (Ca), demir (Fe), klor (Cl), krom (Cr), kükürt (S), baryum (Ba) ve oksijeni (O) belirtir. Tablolardaki “S” element sütunu kükürttür; örnek kodunun sonundaki “S” ise gerçek referans örneğini gösterir. İki kullanımın anlamı farklıdır.

OVI ve komşu kâğıt bölgeleri: P1L ve P2L'de Si değerleri 13.01 ve 14.27 wt.% iken P1S ve P2S'de 4.91 ve 5.41 wt.% olarak raporlanmıştır. Mg ve Fe, bu iki gerçek referans bölgesinde sayısal olarak raporlanır: Mg 4.95 ve 6.31 wt.%, Fe 0.67 ve 1.09 wt.%. Karşılık gelen şüpheli hücreler “-” ile gösterilir. P1L ve P2L'de Cr 5.11 ve 5.28 wt.% iken karşılık gelen referans hücrelerinde değer verilmez. Bu örüntü, analiz edilen bölgelerin malzeme bakımından eşdeğer olmadığını destekler.

OVD ve komşu kâğıt bölgeleri: P3S ve P4S'de Ba sırasıyla 7.09 ve 4.59 wt.% olarak raporlanırken şüpheli bölgelerde Ba hücreleri “-” işaretlidir. Kaynak bu bulguyu, güvenlik malzemelerindeki baryum içeren yüzey uygulamalarıyla ilişkilendirir. Ancak EDX element bilgisi sağladığı için, bu ilişkilendirme tek başına belirli bir bileşiğin kesin tanımlanması veya tüm gerçek banknotlarda aynı baryum düzeyinin bulunacağı anlamına gelmez.

Karbon için genelleme sınırı: Kaynak metni şüpheli bölgelerde karbonun genel olarak daha düşük olduğunu söyler. Tablo P1, P2 ve P3 çiftlerinde bu yönü gösterir; fakat P4L değeri 14.83 wt.% ve P4S değeri 14.42 wt.%'tir. Dolayısıyla “bütün şüpheli bölgelerde karbon daha düşüktür” ifadesi tabloyla uyumlu değildir. P4 farkının istatistiksel veya analitik anlamlılığına ilişkin belirsizlik verilmediğinden, bu küçük farktan ayrıca bir malzeme mekanizması çıkarılmamıştır. Kaynakta kullanılan yaklaşık 7–14 wt.% karbon aralığı da P4L'nin 14.83 wt.% değerini tam kapsamaz.

Klor için genelleme sınırı: Kaynağın tartışmasında Ca, Cl ve Cr birlikte değerlendirilirken gerçek örnekte yokluk veya iz düzeyleri yönünde geniş bir ifade yer alır. Oysa Cl, P1S, P2S ve P3S'de sırasıyla 4.29, 4.09 ve 6.95 wt.% olarak verilmiştir. P3S'nin Cl değeri, P3L'nin 1.17 wt.% değerinden de yüksektir. Bu nedenle klor varlığı bu metinde tek başına sahtelik göstergesi yapılmamıştır. Her element, ait olduğu bölge ve karşılaştırma çiftiyle birlikte okunmalıdır.

SEM-EDX'te bir elementin bulunması banknotun gerçekliğini tek başına kanıtlar mı?

Hayır. Bu çalışmadaki SEM-EDX ölçümleri, yalnız bir şüpheli 500 EUR banknot ile bir gerçek referansın seçilmiş bölgelerinin element bileşimlerini karşılaştırır. Mg, Fe veya Ba gibi elementlere ilişkin farklar o bölgeler için tamamlayıcı kanıttır; bütün gerçek veya sahte banknotlara uygulanabilecek evrensel bir kimyasal kural değildir. Gerçeklik değerlendirmesi, element verisinin baskı tekniği, mikroyapı, optik güvenlik tepkisi ve moleküler bulgularla birlikte yorumlanmasına dayanır.

Kaynak, düşük karbonu daha farklı bir formülasyon veya daha ince mürekkep tabakasıyla; yüksek silisyumu alternatif inorganik pigmentlerle ilişkilendirir. Bunlar ölçülen kütle yüzdelerinden hareketle yapılmış yazar yorumlarıdır. Mürekkep kalınlığı doğrudan ölçülmediğinden, belirli bir bağlayıcı veya silikat türü bağımsız olarak kesinleştirilmediğinden ve katmanlar arasındaki ölçüm katkıları tam ayrıştırılmadığından, olası açıklamalar yeni ve kanıtlanmış malzeme sonuçları gibi sunulamaz.

ATR-FTIR: spektrumların söylediği ve söylemediği

Kaynak Şekil 21–23'ün yatay ekseninde dalga sayısı, dikey ekseninde absorbance, a.u. olarak gösterilen soğurma sinyali yer alır. “a.u.” keyfî birimi belirtir. Yatay eksen yaklaşık 4000 cm⁻¹'den düşük dalga sayılarına doğru azalır; ölçüm aralığı yöntem bölümünde 500–4000 cm⁻¹ olarak verilmiştir. Spektrum eğrileri ham sayısal veri dizisi olarak paylaşılmadığından, bu makalede yeni ara noktalar, kesin tepe şiddetleri veya yeniden oluşturulmuş ölçüm eğrileri üretilmemiştir.

Şekil 21'de P1L siyah, P1S kırmızı çizgiyle gösterilir. OVI bölgesinin gerçek referansında çeşitli bantların daha belirgin olduğu görülür. Ana metin yaklaşık 1725 cm⁻¹'de ester karbonil bandı, yaklaşık 1448 cm⁻¹'de C–H ile ilişkilendirilen bant ve 800–900 cm⁻¹ bölgesindeki titreşimleri tartışır. Şekil üzerinde ayrıca 3276, 2918, 1073 ve 807 cm⁻¹ etiketleri bulunur. Bunlar şeklin verdiği tepe konumu etiketleridir; her birinin bağımsız moleküler ataması ana metinde açıklanmamıştır. Özellikle 1448 cm⁻¹ bandı kaynakta “C–H stretching” olarak adlandırılmıştır; bu atama burada bağımsız olarak doğrulanmış yeni bir sonuç sayılmamaktadır.

Şekil 22'de OVI'ye komşu kâğıt bölgeleri P2L mavi, P2S kırmızı çizgiyle karşılaştırılır. Ana metin, yaklaşık 3266 cm⁻¹'de O–H, 2918 cm⁻¹'de C–H ve polisakkarit ağıyla ilişkili yaklaşık 1316 ve 1056 cm⁻¹ bantlarını tanımlar. Her iki örnek selüloz taşıyıcıyla uyumlu bantlar gösterirken, bazı sinyaller gerçek referansta daha yüksektir. Şekilde 1644 cm⁻¹ etiketi de vardır; kaynak ana metni bu etiket için ayrı bir atama yapmaz.

Şekil 23, OVD ve komşu kâğıdın dört spektrumunu birlikte sunar: P3L siyah, P4L kırmızı, P3S mavi, P4S mor çizgidir. Grafik üzerinde 3250, 1728, 1644, 1137 ve 838 cm⁻¹ etiketleri yer alır. Bazı dalga sayılarında gerçek referans eğrileri belirgin tepelere sahipken aynı örüntü şüpheli örneklerde aynı biçimde görülmez. Bununla birlikte ana metin bütün etiketleri ayrı ayrı kimyasal gruplara bağlamaz. Bu nedenle tek tek tepelere kaynakta bulunmayan kesin kimyasal kimlikler verilmemiştir.

Yazarlar şüpheli örneğin daha zayıf bazı bantlarını farklı mürekkep formülasyonu, daha ince tabaka, daha az kompakt selüloz yapısı veya farklı yüzey işlemiyle ilişkilendirir. Ancak kaynak, bölümün sonunda yorum ağırlığını özellikle tekrarlanabilir spektral özellik ve bant konumu farklarına verir; mutlak şiddet farklarını destekleyici gözlem olarak sınırlar. Bu ayrım korunmalıdır. Sunulan veriler belirli bir tabaka kalınlığını, selüloz yoğunluğunu veya bağlayıcı derişimini doğrudan ölçmüş değildir.

Farklı kanıt türleri nasıl ortak sonuca bağlandı?

Kaynağın vardığı sonuç, incelenen banknotun genel görünüş bakımından yüksek nitelikli bir taklit olduğu, buna karşın gerçek referansın üretim ve malzeme özelliklerini karşılamadığıdır. Sonuç, tek bir elementin veya tek bir parlama görüntüsünün belirleyiciliğine indirgenmez. Buradaki “kanıtları birlikte değerlendirme” ifadesi de ölçümlerin istatistiksel olarak bağımsız olduğunun gösterildiği anlamına gelmez: çalışma, kanıtlar arasında olasılıksal bir birleştirme modeli veya sayısal karar eşiği kurmamıştır.

Banknot üzerindeki biyolojik izler: ayrı bir araştırma hattı

Kaynak Bölüm 3.4, banknotun gerçekliğini incelemekten farklı olarak banknota kimin temas ettiğini araştırmaya katkı sağlayabilecek gizli iz ve DNA çalışmalarını tartışır. Bu bölümde anlatılanlar, 500 EUR vaka incelemesinde gerçekleştirilmiş bir DNA deneyinin sonuçları değildir. Yazarlar konunun ayrı bir gelecek çalışmada ele alınacağını belirtir.

Kaynak, gözeneksiz polimer yüzey için 40–80 µL sıvıyla nemlendirilmiş pamuklu çubuk, yaklaşık 60° temas açısı ve döndürme hareketini; gözenekli kâğıt yüzey için ise önce nemli sonra kuru çubuk kullanılan çift sürüntü yaklaşımını tartışır. Filtreli emiş yöntemleri ve yapışkan katmanlar arasında tutulabilen biyolojik materyalin Chelex ekstraksiyonuyla incelenmesi de önceki çalışmalar bağlamında anılır. Sıvının bileşimi, karşılaştırmalı geri kazanım verileri ve ayrıntılı doğrulama parametreleri bu makalede verilmez. Dolayısıyla bu aktarım, bu çalışma tarafından doğrulanmış eksiksiz bir biyolojik örnekleme protokolü veya belirli bir DNA başarı oranı değildir.

Bir DNA bulgusunun temas veya olası kaynak ilişkisine katkıda bulunması ile banknotun baskı ve malzeme bakımından gerçekliği ayrı sorulardır. Bu çalışma, incelenen banknotun üreticisini DNA üzerinden belirlediğini göstermemektedir.

Önceki çalışmalarla karşılaştırmanın kapsamı

Kaynak Bölüm 3.5, bu araştırmayı otomatik sınıflandırma çalışmalarıyla aynı kategoriye yerleştirmez. Yazarların aktardığı örneklerde Oliveira ve çalışma arkadaşları taşınabilir yakın kızılötesi spektroskopi ve kemometriyle 300 gerçek ve 227 sahte Brezilya banknotunu; Guo ve çalışma arkadaşları X-ışını floresansı ve çok değişkenli analizle 13 adli dosyadan gelen 21 sahte banknot kâğıdı örneğini incelemiştir. Bu sayılar, yüklenen makalenin önceki literatürü anlatırken verdiği sayılardır; mevcut araştırmanın örneklemine eklenmemiştir ve burada ilgili çalışmaların tam metinleri üzerinden yeni bir performans karşılaştırması yapılmamıştır.

Kaynak ayrıca sınırlı örnek sayısıyla ATR-FTIR ayrımı, akıllı telefonla eşlenmiş taşınabilir mikroskopi, spektral alan optik koherens tomografisi, hiperspektral görüntüleme, bulanık grafik analizi ve grafik tabanlı kemometriyi anmaktadır. Bu yöntemlerin mevcut çalışmada uygulanmış olduğu söylenemez. Karşılaştırmanın anlamı, farklı analiz alanlarının yararını göstermek ve geniş örneklemle doğrulanmış bir sınıflandırıcı geliştirmek ile tek vakada kanıtları bütünleştirmek arasındaki farkı korumaktır.

Çalışmanın güçlü yönleri ve desteklediği sonuçlar

• Görünüşü gerçek referansa çok benzeyen bir banknotta, baskı, optik özellik, mikroyapı ve bileşim bulgularının nasıl ilişkilendirilebildiğini ayrıntılı olarak gösterir.
• Karşılık gelen bölgeleri eşleştirir; optik karşılaştırmalarda aydınlatma, pozlama ve büyütmenin kontrolünü; EDX'de tekrarlı yerel ölçümleri bildirir.
• Tam taklit, değiştirilmiş gerçek banknot, hatıra ve aksesuar örnekleri arasında ayrım kurarak inceleme sorusunun örnek türüne göre değiştiğini açıklar.
• İncelenen şüpheli 500 EUR banknotun, gerçek referansla baskı, güvenlik yapısı ve yerel malzeme bileşimi bakımından eşdeğer olmadığını destekler.
• Delilin korunması, bulguların izlenebilirliği ve kurum protokollerinin rolünü cihaz ölçümleriyle aynı çerçevede ele alır.

Çalışmanın desteklemediği genellemeler ve açık sınırlılıklar

• Örneklem amaçlı ve küçüktür; ayrıntılı kimyasal karşılaştırma tek şüpheli–referans çiftine dayanır. Dolaşımdaki sahtelerin sıklığı veya farklı üretim gruplarının dağılımı bu örneklemden hesaplanamaz.
• Doğruluk, duyarlılık, özgüllük, yanlış pozitif oranı, güven aralığı, p değeri, ROC eğrisi veya sınıflandırma eşiği verilmemiştir. Metindeki belirgin farklılıklar, otomatik olarak istatistiksel anlamlılık iddiasına dönüştürülemez.
• Üç yerel EDX ölçümü, üç bağımsız banknot değildir. Tablo değerlerinin birleştirilme biçimi ve ölçüm belirsizlikleri açık değildir.
• Element profilleri yereldir. Tek bir elementin varlığı veya raporlanmaması, bütün gerçek veya sahte avro banknotları için evrensel bir kural oluşturmaz.
• Spektrumların ham sayısal dizileri ve ayrıntılı ön işleme koşulları sunulmamıştır. Mutlak bant şiddeti, kaynakta da destekleyici gözlem olarak sınırlandırılmıştır.
• Örneklerin adli dosyalardan gelmesi, yöntemin farklı laboratuvarlarda kör değerlendirmeyle veya temsilî saha örnekleminde doğrulandığı anlamına gelmez. Laboratuvarlar arası tekrarlanabilirlik ve uzmanlar arası karar uyumu raporlanmamıştır.
• Güvenlik ipliğine ek tahribatlı test yapılmamıştır. DNA bölümü ve anılan otomatik yöntemler, bu vaka üzerinde tamamlanmış deneyler değildir.
• Örneklem sayımı, bazı metin–tablo genellemeleri, büyütme aralıkları ve kaynakça eşleştirmeleri bakımından aşağıda belirtilen belirsizlikler vardır.

Bu yaklaşımın başka para birimlerine veya farklı uygulama ortamlarına taşınması, ilgili ihraç serilerinin gerçek referansları, karşılaştırılabilir cihaz koşulları, daha geniş gerçek ve sahte örnek grupları ve açık performans değerlendirmeleri gerektirir. Mevcut çalışma bu kapsamda bir doğrulama sunmamaktadır. Çalışmanın sağladığı değer, incelenen vakanın kanıtlarını öğretilebilir bir sıraya koyması ve tek özellikten genelleme yapmanın sınırını göstermesidir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Tam özgün başlık:Forensic Examination of Counterfeit Banknotes: Classification Principles and Analytical Procedures.

Yazarlar, özgün sıra: Vasile Drobotă; Ion Sandu; Luiza Mădălina Grădinaru; Ioan Cristinel Negru; Daniel Potolincă; Bogdan Hațegan; Lucian Lipan-Grosu; Andrei Victor Sandu. Kaynakta eş birinci yazarlık veya eş katkı bildirimi bulunmamaktadır. Sorumlu yazarlar Ion Sandu ve Andrei Victor Sandu'dur.

Yayın:Applied Sciences, 2026, cilt 16, sayı 17, makale 8768; yayınevi MDPI, Basel, İsviçre. DOI: 10.3390/app16178768. Resmî yayın sayfası. PDF'de makale türü “Article”; gönderim 27 Temmuz 2026, revizyon 29 Ağustos 2026, kabul 31 Ağustos 2026 ve yayın 3 Eylül 2026 olarak belirtilmiştir. Akademik editör Andrea Atrei'dir. Kaynak hakemli dergi makalesi olarak yayımlanmış sürümdür; bir preprint değildir.

Doğrulama kapsamı: DOI, dergi cildi, sayı, makale numarası ve 3 Eylül 2026 yayın tarihi MDPI'nin erişilebilen resmî arama kayıtlarıyla eşleştirilmiştir. Resmî makale sayfasının tam içeriği erişim sınırlaması nedeniyle açılamadığından yazarlar, ayrıntılı kurumlar, kabul geçmişi ve beyanlar yüklenen PDF esas alınarak aktarılmıştır. Bilimsel anlatı için dış webden yeni deney veya sonuç eklenmemiştir.

Lisans ve görsel kaynak: PDF, © 2026 yazarlara ait ve Creative Commons Attribution (CC BY) lisansıyla açık erişimli olarak belirtilmiştir. Yazarlar bütün fotoğrafları kendilerinin çektiğini bildirir. Bu Verianla metnindeki açıklayıcı şemalar kaynak ilişkilerinden yeniden düzenlenmiş, sayısal tablolar kaynak Tablo 2'den aktarılmıştır. Özgün banknot fotoğrafları, SEM görüntüleri veya FTIR eğrileri yeni ölçümler gibi yeniden üretilmemiştir.

Finansman: Çalışma dış finansman almamıştır. Etik kurul ve bilgilendirilmiş onam: Kaynakta uygulanabilir olmadığı belirtilmiştir. Veri erişilebilirliği: Özgün katkıların makalede bulunduğu, ek soruların sorumlu yazarlara yöneltilebileceği bildirilir; ayrı bir ham veri deposu bağlantısı verilmez. Adli dosyalardan gelen örneklerin raporlarıyla birlikte yetkili makamlara iade edildiği açıklanmıştır.

Çıkar çatışması beyanı: Kaynak, yazarların emniyet, sınır polisi ve Romanian Inventors’ Forum bağlantılarını açıklar; diğer yazarlar potansiyel çıkar çatışması oluşturabilecek ticari veya finansal ilişki bulunmadığını bildirir. Beyanda “Vasile Drobotă and Vasile Drobotă” biçiminde aynı ad iki kez yazılmıştır. Bu tekrar sessizce başka bir yazar adıyla değiştirilmemiş; kurum–yazar eşleşmeleri makalenin ilk sayfasındaki afiliyasyonlardan aktarılmıştır.

Kaynak içi tutarlılık ve aktarım kararları

Örneklem sayımındaki 11 toplam ile 2 gerçek ve 5 şüpheli kategorilerinin tam eşleşmemesi; yöntem metnindeki 200×–1000× SEM aralığına karşı Şekil 20'de 100× görüntü bulunması; Regula cihazının UV kapsamının iki yerde farklı ayrıntıyla verilmesi; Şekil 11'deki çizgi süreksizliğinin ana metinde her iki banknot için de açıklanması; karbon ve klor hakkındaki geniş ifadelerin Tablo 2'yle tam örtüşmemesi makalenin ilgili yerlerinde görünür tutulmuştur. Şekil 5 için özgün metin ve açıklamadaki 10 USD ifadesi aktarılmış; kaynakta bulunmayan bir düzeltme yapılmamıştır.

Kaynakta bazı metin içi referans numaraları da kaynakça başlıklarıyla uyumsuz görünmektedir. Örneğin baskı tartışmasındaki [33], kaynakçada DNA parmak izi çalışmasına; DNA tartışmasındaki [39] ise kızılötesi spektroskopi bölümüne karşılık gelir. Bu nedenle Verianla anlatısında bu numaralar doğrulanmış bağımsız dayanaklar gibi çoğaltılmamış; yüklenen makalenin kendi bölüm, şekil ve tablo konumları kullanılmıştır. Kaynakta ayrı numaralı bir matematiksel model veya merkezi denklem bulunmadığından yeni formül eklenmemiştir.