Kredi kartı ödülleri, tüketiciye küçük ve görünür bir kazanç sunar: alışveriş yapıldığında harcamanın belirli bir bölümü nakit iade, puan veya mil olarak geri alınır. Fakat kredi kartı aynı zamanda yüksek faizli ve teminatsız bir borçlanma aracıdır. Bu iki işlev aynı üründe birleştiğinde, ödül kazanmak amacıyla kredi kartına yönelen kişi bakiyesini ay sonunda tamamen kapatamazsa kazandığı ödülden çok daha yüksek faiz ve ücret ödeyebilir.

John Duffy ve Yue Li, bu sorunu yalnızca kredi kartı ödülünü kaldırarak incelememiştir. Bunun yerine kredi kartındaki %2 nakit iade korunmuş, deney grubunda vadesiz hesapla yapılan harcamalara da aynı %2 ödül verilmiştir. Böylece kredi kartının ödüle dayalı üstünlüğü ortadan kaldırılmış, ancak katılımcıların toplam ödül kazanma imkânı azaltılmamıştır.

Deneye Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan, 25–34 yaşları arasında ve en az bir kredi kartına sahip 100 kişi katılmıştır. Her katılımcı, 25 yaşından 34 yaşına kadar olan on yıllık mali yaşamı temsil eden 120 aylık karar dizisini tamamlamıştır. Katılımcılar vadesiz hesap, tasarruf hesabı ve kredi kartını yönetmiş; her ay ne kadar tüketeceklerine, hangi ödeme aracını kullanacaklarına, hesaplar arasında ne kadar para aktaracaklarına ve kredi kartına ne kadar ödeme yapacaklarına karar vermiştir.

Katılımcılar iki farklı gelir yolundan birine rastgele atanmıştır. “İstihdamla başlayan” yolda kişi deneyin başında çalışmakta ve kredi kartı borcu kullanması rasyonel olarak gerekmemektedir. “İşsizlikle başlayan” yolda ise ilk dört ay gelir düşük kalmakta; temel tüketimi korumak için geçici kredi kartı borçlanması optimal hâle gelmektedir. Rasyonel çözümde bu geçici borcun kişi yeniden işe başladıktan sonra hızla kapatılması gerekir.

Sonuçlar iki gelir yolunun birbirinden ayrıldığını göstermiştir. İstihdamla başlayan yolda vadesiz hesaba nakit iade eklenmesi borç, faiz veya ödeme davranışında anlamlı değişiklik yaratmamıştır. Bu grupta katılımcıların zaten borçlanmaması ve kredi kartı bakiyesini tamamen ödemesi beklenmektedir.

İşsizlikle başlayan yolda ise aynı müdahale güçlü sonuçlar üretmiştir. Deney grubundaki katılımcıların kredi kartı faiz ve ücretleri, kontrol grubuna göre dönem başına yaklaşık 82 puan azalmıştır. Bu miktar işsizlik döneminde alınan 1.400 puanlık aylık gelirin yaklaşık %6’sına karşılık gelmektedir.

Aynı grupta devreden kredi kartı borcu yaklaşık 2.985 puan, ceza faizi yaklaşık 38 puan ve ücretler yaklaşık 1,4 puan azalmıştır. Katılımcıların aynı anda hem tasarruf hesabında para tutup hem de yüksek faizli kredi kartı borcu taşımasını ölçen “borçlu-tasarrufçu” göstergesi de belirgin biçimde düşmüştür.

Müdahale toplam tüketimi anlamlı biçimde azaltmamıştır. İnsanlar zorunlu olarak daha az tüketmek yerine ödeme aracını ve borç kapatma biçimini değiştirmiştir. İşsizlikle başlayan yolda tasarruf hesabı bakiyesi yaklaşık 9.031 puan artmış, kredi kartı ekstresini tamamen ödeme olasılığı 25 yüzde puanı yükselmiş, borçla geçirilen süre yaklaşık 30 dönem azalmış ve nihai net servetteki düşüş büyük ölçüde telafi edilmiştir.

En güçlü etki, gerçek yaşamda kredi kartı ekstresini genellikle tamamen ödediklerini söyleyen katılımcılarda görülmüştür. Bu kişiler normal koşullarda borç taşımamaktadır; fakat deneyin başındaki işsizlik onları geçici borçlanmaya zorlamıştır. Vadesiz hesaba da nakit iade verilmesi, bu grubun işe döndükten sonra yeni kredi kartı harcamalarını azaltmasına ve geçici borcu daha hızlı kapatmasına yardımcı olmuştur.

Gerçek yaşamda genellikle kredi kartı bakiyesi devreden kişilerde ise müdahalenin etkisi daha sınırlı kalmıştır. Bu sonuç, ödül düzenlemesinin herkesi aynı biçimde etkilemediğini; borç taşımayı geçici ve olağandışı gören kişilerin davranışını daha güçlü biçimde değiştirdiğini göstermektedir.

Kredi kartı ödülü neden borçlanmayı etkileyebilir?

Kredi kartı iki ayrı finansal hizmeti tek üründe birleştirir:

• Mal ve hizmetlerin ödenmesini sağlayan bir ödeme aracı,
• Ödenmeyen bakiyeyi sonraki aylara taşıyan bir borçlanma aracı.

Nakit iade ve puan gibi ödüller ödeme aracı seçimini etkiler. Tüketici aynı ürünü banka kartıyla da satın alabilecekken ödül kazanmak için kredi kartını tercih edebilir.

Bakiye her ay tamamen kapatılıyorsa ödül tüketici açısından kazanç sağlayabilir. Ancak kredi kartı bakiyesi devrediliyorsa %2’lik nakit iade, yıllık %17 veya ceza durumunda %30’a ulaşan faiz maliyetinin yanında oldukça küçüktür.

Çalışmanın tartıştığı önceki araştırmalar, ödüllü kartların harcamayı ve ödenmemiş bakiyeleri artırabildiğini göstermektedir. Yeni deneyin farkı, kredi kartı ödülünü kaldırmak yerine ödülü vadesiz hesaba da yaymasıdır.

Neden kredi kartı ödülü kaldırılmadı?

Araştırmacılar alternatif bir deneyde kredi kartı ödülünü tamamen kaldırabilirdi. Fakat bu tasarım iki önemli soruna yol açacaktı:

• Katılımcının rasyonel olarak en iyi kararını değiştirebilirdi.
• Kredi kartı ödülünün kaybı, davranışı “ödül avantajının eşitlenmesi” yerine kayıptan kaçınma üzerinden etkileyebilirdi.

Bu nedenle kontrol grubunda yalnızca kredi kartı harcamaları %2 nakit iade kazanmıştır. Müdahale grubunda ise hem kredi kartı hem de vadesiz hesap harcamaları %2 nakit iade kazanmıştır.

Müdahale, ödül kazanma imkânını azaltmamış; kredi kartının ödül bakımından ayrıcalıklı konumunu ortadan kaldırmıştır.

Deney neden gerçek yaşamı 120 aya yaydı?

Kredi kartı borcu yalnızca tek bir alışveriş veya tek bir ödeme kararından oluşmaz. Gelir değişimleri, tüketim gereksinimleri, tasarruf hedefleri, otomatik ödeme ayarları ve önceki dönemden taşınan borçlar zaman içinde birbirini etkiler.

Bu nedenle katılımcılar tek seferlik bir seçim yerine 120 dönem karar vermiştir. Her dönem bir ayı, bütün deney ise 25–34 yaş arasındaki on yıllık finansal yaşamı temsil etmiştir.

Bu aylık yorum modelleme aracıdır. Deneyde gerçek aylar beklenmemiş; 120 dönem art arda tamamlanmıştır. Bu nedenle kuramsal modelde dönemler arasında zaman indirgemesi kullanılmamıştır.

Katılımcılar hangi finansal hesapları yönetti?

Kredi kartının asgari ödemesi, ekstre bakiyesinin %1’i ile faiz ve ücretlerin toplamı olarak belirlenmiştir. Asgari ödeme toplam bakiyeyi aşamıyordu.

Geç ödeme ve yetersiz bakiyeden dönen ödeme için ayrı ayrı 40 puan ücret uygulanmıştır. Katılımcı iki ay art arda asgari ödemeyi karşılamazsa kredi kartının yıllık faiz oranı deneyin geri kalanında %30’a yükselmiştir.

Gelir düzeyleri nasıl belirlendi?

Çalışan katılımcı her ay 2.800 puan, işsiz katılımcı 1.400 puan gelir almıştır. Bu tutarlar, 2018 ve 2019 ABD Survey of Income and Program Participation verilerindeki 25–34 yaş grubunun vergi sonrası ve temel konut giderleri çıkarılmış gelirlerine göre kalibre edilmiştir.

İstihdam durumunun geçiş olasılıkları da aynı veri kaynağından oluşturulmuştur:

• Çalışan kişinin sonraki ay da çalışıyor olma olasılığı: %98,
• Çalışan kişinin işsiz kalma olasılığı: %2,
• İşsiz kişinin sonraki ay çalışmaya başlama olasılığı: %26,
• İşsiz kişinin işsiz kalma olasılığı: %74.

Deneyde gerçek gelir yolları önceden belirlenmiştir; katılımcıya her dönem geçerli istihdam durumu ile geçiş olasılıkları gösterilmiştir.

İki gelir yolu arasındaki fark

İşsizlikle başlayan yolda rasyonel çözüm, ilk dört ay tüketimi yumuşatmak amacıyla kredi kartı borcu kullanmaktır. Optimal borç dördüncü dönemin sonunda 3.345 puana ulaşmakta, işe geçildikten sonra azaltılmakta ve net servet 12. dönemde yeniden pozitif olmaktadır.

İstihdamla başlayan yolda ise başlangıçtan itibaren yeterli gelir bulunduğundan kredi kartı bakiyesinin devredilmesi rasyonel değildir.

17. sayfadaki ilk grafikler ne gösteriyor?

PDF’nin 17. sayfasındaki Şekil 1, iki gelir yolunun optimal gelir, tüketim ve net servet çizgilerini göstermektedir.

İstihdamla başlayan yolda net servet genel olarak yükselirken iki işsizlik dönemi sırasında geçici düşüşler görülmektedir. İşsizlikle başlayan yolda ise ilk aylarda net servet negatife düşmekte; istihdam başladıktan sonra toparlanmaktadır.

Aynı sayfadaki Şekil 2, kredi kartı faiz ve ücretlerinin deney boyunca nasıl geliştiğini göstermektedir:

• EF yolunda kontrol ve müdahale çizgileri birbirine yakın seyretmektedir.
• UF yolunda kontrol grubunun faiz ve ücretleri ilk işsizlik döneminden sonra yükselmektedir.
• Müdahale grubunda aynı maliyetler hızla düşmekte ve uzun süre düşük kalmaktadır.

Grafik, müdahalenin özellikle geçici borcun işe dönüş sonrasında nasıl yönetildiğini değiştirdiğini göstermektedir.

Temel tüketim ihtiyacı nasıl modellendi?

Her dönemdeki toplam tüketim, vadesiz hesap ve kredi kartıyla yapılan tüketimin toplamıdır:

\[ c_j=c^{chk}_j+c^{cc}_j \]

Katılımcının dönem kazancı aşağıdaki parçalı fayda fonksiyonuyla hesaplanmıştır:

\[ u(c_j)= \begin{cases} 0.4\left(1-e^{-\frac{c_j-2000}{800}}\right), & c_j\geq 2000 \\ 0.0005(c_j-2000), & c_j<2000 \end{cases} \]

• \(c_j\): Dönemin toplam tüketimi,
• 2.000 puan: Temel aylık tüketim eşiği,
• \(u(c_j)\): Tüketimin deney kazancına dönüştürülen değeri.

2.000 puanın altında tüketim negatif kazanç üretmiştir. Katılımcılara bu durum temel ihtiyaçların altında kalmanın yol açtığı “hoş olmayan fedakârlık” olarak açıklanmıştır.

2.000 puanın üzerindeki kazanç ise artmaya devam etmiş, fakat marjinal kazanç giderek azalmıştır. Böylece katılımcı hem bugünkü tüketimi sürdürmek hem de gelecek dönemler için tasarruf etmek zorunda kalmıştır.

Nihai net servet neden ayrıca ödüllendirildi?

120 dönemin sonunda net servet şu biçimde hesaplanmıştır:

\[ NW= b^{chk}_{120} + b^{sav}_{120} - b^{cc}_{120} \]

• \(b^{chk}_{120}\): Son vadesiz hesap bakiyesi,
• \(b^{sav}_{120}\): Son tasarruf hesabı bakiyesi,
• \(b^{cc}_{120}\): Kalan kredi kartı borcu.

Nihai servetten elde edilen deney kazancı:

\[ 9\times u\left(\frac{NW}{9}\right) \]

olarak hesaplanmıştır. Net servet dokuz aylık eşit tüketime bölünmüş ve aynı fayda fonksiyonuyla değerlendirilmiştir.

Bu düzenleme, katılımcının yalnızca 120 aylık tüketim kazancını yükseltmeye çalışmasını engellemiş; ev peşinatı, eğitim veya acil durum rezervi gibi uzun vadeli birikim hedeflerini temsil etmiştir.

Kuramsal karar problemi

Her deney dönemi iki karar aşamasından oluşmuştur. Birinci aşamada tüketim ve hesaplar arası aktarım; ikinci aşamada kredi kartı ödemeleri ve gelecek ayın doğrudan mevduat dağılımı seçilmiştir.

Birinci aşamadaki değer fonksiyonu:

\[ V_j(s_{j,1}) = \max_{c^{chk}_j,c^{cc}_j,t_{j,1}} \left\{ u(c^{chk}_j+c^{cc}_j)+W_j(s_{j,2}) \right\} \]

İkinci aşamadaki değer fonksiyonu:

\[ W_j(s_{j,2}) = \max E_j\left[V_{j+1}(s_{j+1,1})\right] \]

biçiminde kurulmuştur.

Burada katılımcı, bugünkü tüketim kazancı ile gelecekteki hesap bakiyeleri ve borç maliyetleri arasında denge kurmaktadır. Model sonlu ufuklu dinamik programlama yöntemiyle çözülmüş ve her gelir yolu için benzersiz rasyonel karar ölçütü elde edilmiştir.

Nakit iade hesap bakiyelerine nasıl yansıtıldı?

Vadesiz hesap ve kredi kartı bakiyelerinin ilk aşamadaki hareketleri sadeleştirilmiş biçimde şöyle gösterilebilir:

\[ b^{chk}_{j,1} = b^{chk}_{j-1,2} + \eta_j e_j - t_{j,1} - (1-\zeta^{chk})c^{chk}_j \]

\[ b^{cc}_{j,1} = (1+r^{cc})b^{cc}_{j-1,2} + (1-\zeta^{cc})c^{cc}_j \]

• \(\eta_j\): Gelirin vadesiz hesaba yatırılan oranı,
• \(e_j\): Dönem geliri,
• \(t_{j,1}\): Vadesiz hesap ile tasarruf hesabı arasındaki aktarım,
• \(\zeta^{chk}\): Vadesiz hesap harcamasının nakit iade oranı,
• \(\zeta^{cc}\): Kredi kartı harcamasının nakit iade oranı.

Nakit iade, satın alımın hesap bakiyesi üzerindeki net etkisini azaltan bir geri ödeme olarak modellenmiştir.

Asgari ödeme nasıl hesaplandı?

Kredi kartı asgari ödemesi şu ilişkiyle belirlenmiştir:

\[ m_j= \min \left\{ b^{cc}_{j,1}, 0.01b^{cc}_{j,1} + r^{cc}b^{cc}_{j-1,2} + f_{j-1} \right\} \]

Asgari ödeme:

• Ekstre bakiyesinin %1’ini,
• Hesaplanan faizi,
• Önceki dönemden gelen ücretleri

içermiştir. Toplam asgari ödeme mevcut kredi kartı borcundan daha yüksek olamamıştır.

Deneyin kullanıcı arayüzü ne kadar gerçekçiydi?

PDF’nin 33–36. sayfalarındaki ekran görüntüleri, deneyin basit bir anketten daha karmaşık bir banka arayüzü kullandığını göstermektedir.

Katılımcılar:

• Çalışma ve işsizlik durumunu gösteren karar ekranını,
• Gelirin vadesiz ve tasarruf hesabına dağılımını belirleyen doğrudan mevduat ekranını,
• Vadesiz hesap, tasarruf ve kredi kartı bakiyelerini gösteren banka ekranını,
• Hesaplar arası para transferi ekranını,
• Tek seferlik ve otomatik kredi kartı ödemelerini düzenleyen ödeme ekranını

kullanmıştır.

Otomatik ödeme seçenekleri asgari ödeme, tam ekstre bakiyesi veya sabit tutardan oluşmuştur. Katılımcı otomatik ödemeyi vadesiz veya tasarruf hesabından seçebilmiştir.

Deney, kullanıcı adı ve parola ile banka hesabına giriş yapılmasını, ekstrelerin ayrıca açılmasını ve belirli işlemlerin yalnızca ikinci ekrandan yapılmasını gerektirmiştir. Bu karmaşıklık, gerçek hayattaki unutma, atalet ve hesap yönetimi yükünü kısmen taklit etmek amacıyla korunmuştur.

Katılımcılar kimlerdi?

Katılım koşulları şunlardır:

• Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşamak,
• 25–34 yaş arasında olmak,
• İngilizceyi akıcı kullanmak,
• En az bir kredi kartına sahip olmak.

Katılımcılar Prolific üzerinden bulunmuş ve deney oTree yazılımıyla uygulanmıştır. Görev yaklaşık 90 dakika sürmüş, tamamlayan herkese en az 18 dolar ödeme garanti edilmiştir.

Katılımcıların görevi anladığı nasıl kontrol edildi?

Ana karar dizisinden önce 15 soruluk bir anlama testi uygulanmıştır. Katılımcıların aşağıdaki kuralları doğru anlaması beklenmiştir:

• 120 dönem bulunduğu,
• 2.000 puanlık tüketim eşiği,
• Asgari ödemenin kaçırılması durumundaki 40 puanlık ücret,
• Bakiyenin tamamen ödenmesi hâlinde faiz alınmaması,
• İki ardışık ihlalden sonra faizin %30’a yükselmesi,
• Yetersiz hesap bakiyesinden kaynaklanan ödeme iadesi ücreti,
• Vadesiz hesap harcamalarının müdahale grubunda %2 nakit iade kazanması,
• Tasarruf hesabının yıllık %2 faiz kazanması.

Yanlış cevap verenler doğrusunu bulana kadar tekrar deneyebilmiştir.

Ana sonuç değişkeni neden faiz ve ücretlerdi?

Çalışmanın önceden belirlenmiş birincil sonucu, kredi kartı faiz ve ücretlerinin toplamıdır. Bu ölçüt, borcun tüketiciye doğrudan maliyetini göstermektedir.

İkincil sonuçlar şunlardır:

• Devreden kredi kartı bakiyesi,
• Ceza faizi,
• Geç ve iade edilen ödeme ücretleri,
• Borçlu-tasarrufçu davranış indeksi.

Birincil sonuç anlamlı olduğunda bu ikincil ölçütlerin doğrulayıcı analizi yapılmıştır.

Borçlu-tasarrufçu davranış nedir?

Borçlu-tasarrufçu davranış, kişinin aynı anda:

• Vadesiz veya tasarruf hesabında likit varlık tutması,
• Yüksek faizli kredi kartı borcu taşıması

durumudur.

Çalışmanın deney ortamında bu davranışın öne sürülen bazı rasyonel nedenleri ortadan kaldırılmıştır:

• Kredi kartıyla ödenemeyen ani harcamalar bulunmamaktadır.
• Kredi limiti gelecekte düşmemektedir.
• Eşin harcamalarını kontrol etme amacı yoktur.
• Farklı satın alım türlerini farklı hesaplardan ödeme gereği bulunmamaktadır.

Bu nedenle katılımcının yeterli likit varlığı varken kredi kartı borcunu kapatmaması, bilinen optimal çözümden sapma olarak değerlendirilebilmiştir.

Anderson borçlu-tasarrufçu indeksi üç bileşeni birleştirmiştir:

1. Aynı anda likit varlık ve kredi kartı borcu taşıma,
2. Varlıkların borcu tamamen kapatmaya yeterli olması,
3. Bu birlikte tutmanın net faiz maliyeti.

Bileşenlerin endeksteki ağırlıkları sırasıyla 0,23, 0,41 ve 0,36’dır.

Ana regresyon modeli

Dönem düzeyindeki sonuçlar aşağıdaki modelle analiz edilmiştir:

\[ y_{isj} = \mathrm{Const.} + \beta_1(T_i\times EF_s) + \beta_2UF_s + \beta_3(T_i\times UF_s) + X_i\zeta + \gamma_j + \varepsilon_{isj} \]

• \(y_{isj}\): Katılımcının ilgili dönemdeki borç veya ödeme sonucu,
• \(T_i\): Vadesiz hesap ödülü verilen müdahale grubunda olma,
• \(EF_s\): İstihdamla başlayan gelir yolu,
• \(UF_s\): İşsizlikle başlayan gelir yolu,
• \(X_i\): Bilişsel yansıtma ve finansal okuryazarlık kontrolleri,
• \(\gamma_j\): Yaş veya dönem sabit etkileri.

\(\beta_3\) katsayısı, müdahalenin işsizlikle başlayan gelir yolundaki etkisini göstermektedir. Standart hatalar katılımcı düzeyinde kümelenmiştir.

İstihdamla başlayan yolda neden etki görülmedi?

EF yolunda rasyonel çözüm baştan itibaren kredi kartı ekstresinin tamamen ödenmesidir. Katılımcının borç maliyetini daha fazla azaltabileceği geniş bir alan bulunmamaktadır.

Bu grupta vadesiz hesaba nakit iade verilmesi:

• Faiz ve ücretlerde,
• Devreden borçta,
• Ceza faizinde,
• Borçlu-tasarrufçu davranışında

istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik yaratmamıştır.

Bu sonuç müdahalenin genel olarak etkisiz olduğunu değil, borçlanmanın gerekmediği ortamda ek iyileştirme alanının sınırlı olduğunu göstermektedir.

İşsizlikle başlayan yoldaki ana sonuçlar

Kontrol grubunda UF yoluna atanmak, devreden borcu ortalama 3.037 puan yükseltmiştir. Vadesiz hesap ödülü bu artışın neredeyse tamamını ortadan kaldırmıştır.

Kontrol grubundaki UF katılımcılarının ceza faizi teorik değerin dönem başına yaklaşık 34 puan üzerine çıkmış, müdahale bu artışı tamamen telafi edecek büyüklükte azalma üretmiştir.

Borçlu-tasarrufçu davranışının maliyeti

UF kontrol grubunda likit varlıklarla kredi kartı borcunu aynı anda taşımanın ortalama maliyeti dönem başına 57 puandır. Bu değer, işsizken alınan 1.400 puanlık gelirin yaklaşık %4’üdür.

Müdahale grubunda aynı maliyet yaklaşık 2 puana düşmüş ve istatistiksel olarak anlamlı olmaktan çıkmıştır.

Bu bulgu, faiz ve ücretlerdeki artışın önemli bölümünün kaynak yetersizliğinden değil, eldeki likit paranın kredi kartı borcunu azaltmak için kullanılmamasından kaynaklandığını göstermektedir.

Müdahale insanları daha az mı tükettirdi?

Toplam tüketimde anlamlı bir düşüş bulunmamıştır. UF yolunda toplam tüketim katsayısı −55,47 puandır ve istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Bu nedenle borç maliyetindeki iyileşme, katılımcıların temel tüketimi sert biçimde kısmalarından kaynaklanmamaktadır.

Müdahale daha çok şu davranış değişimlerini oluşturmuştur:

• Rutin harcamaların bir bölümünü kredi kartından vadesiz hesaba kaydırmak,
• Kredi kartına yeni borç ekleme hızını azaltmak,
• İşe dönüşten sonra mevcut borcu daha hızlı kapatmak,
• Asgari ödeme yerine tam ödeme davranışını artırmak.

Diğer finansal sonuçlar

UF kontrol grubuna atanmak nihai net serveti yaklaşık 21.060 puan azaltmıştır. Müdahalenin +21.638 puanlık katsayısı bu düşüşü ortalamada tamamen telafi edecek büyüklüktedir.

Katılımcılar kontrol grubunun EF yolunda ortalama 15 dönem borç taşımıştır. UF yolu buna yaklaşık 35 dönem eklemiş; vadesiz hesap ödülü ise borçla geçirilen süreyi yaklaşık 30 dönem azaltmıştır.

Ödül, kredi kartı kullanımını tamamen ortadan kaldırdı mı?

Hayır. Müdahale, kredi kartı kullanmama olasılığını veya her dönemde bakiyeyi eksiksiz ödeme olasılığını anlamlı biçimde değiştirmemiştir.

Ayrıca eşit ödül ortamında kredi kartı kullanmanın küçük bir işlemsel avantajı devam edebilir. Katılımcı tasarruf hesabındaki parasını faiz kazanırken tutup kredi kartı ekstresini daha sonra otomatik ödeyebilir. Vadesiz hesaptan harcama yapmak ise faiz kazandırmayan hesapta daha fazla bakiye bulundurmayı gerektirir.

Dolayısıyla deney, kredi kartının bütün kullanım gerekçelerini ortadan kaldırmamış; yalnızca ödüle dayalı ayrıcalığını kaldırmıştır.

Gerçek yaşamda bakiyeyi tamamen ödeyenler ve devredenler

Deney sonunda katılımcılara şu soru yöneltilmiştir:

“Kredi kartı bakiyenizi genellikle her ay tamamen öder misiniz?”

“Hayır” diyenler gerçek yaşam bakiyesi devredenler, “evet” diyenler ise gerçek yaşamda borcu devretmeyenler olarak sınıflandırılmıştır.

Örneklemin %27’si bakiyeyi genellikle devrettiğini bildirmiştir. Müdahalenin ana etkisi ise kalan %73’lük, normalde ekstresini tamamen ödeyen grupta yoğunlaşmıştır.

Normalde borç taşımayan katılımcılardaki sonuç

Bu katılımcılar EF yolunda zaten çoğu dönemde borç taşımamaktadır. Kontrol grubunda bakiyelerini dönemlerin %83’ünde tamamen ödemişlerdir. Bu nedenle müdahalenin EF yolunda azaltabileceği fazla borç bulunmamaktadır.

UF yolunda ise ilk işsizlik dönemi onları geçici olarak borçlandırmıştır. Müdahale, gelir düzeldikten sonra bu geçici borcun kalıcı hâle gelmesini önlemiştir.

42. sayfadaki heterojenlik grafiği

PDF’nin 42. sayfasındaki Şekil C1 iki katılımcı grubunu ayrı ayrı göstermektedir.

Normalde kredi kartı borcu taşımayanların kontrol grubunda faiz ve ücretler ilk işsizlikten sonra yaklaşık 150–180 puan düzeylerine kadar yükselmekte ve uzun süre yüksek kalmaktadır. Müdahale çizgisi ise ilk artıştan sonra hızla aşağı inmektedir.

Normalde kredi kartı bakiyesi devredenlerde kontrol ve müdahale arasındaki ayrım daha küçüktür. Bu görsel, ortalama etkinin esas olarak borcu olağan değil geçici bir durum olarak gören katılımcılardan geldiğini desteklemektedir.

İlk işe dönüş döneminde ne değişti?

Araştırmacılar UF yolunun ilk işsizlik döneminden sonraki 5–19. dönemlerini ayrıca incelemiştir. Bu dönem, kişinin yeniden istihdam edildiği ve geçici borcu kapatmasının beklendiği ilk çalışma dönemidir.

Gerçek yaşamda borç devretmeyenlerde müdahale:

• Kredi kartı harcamasını 254,46 puan azaltmış,
• Kredi kartı ödemesini 86,94 puan artırmış,
• Ödemeler ile yeni borçlanma arasındaki farkı 406,53 puan iyileştirmiştir.

Bu 406,53 puanlık iyileşmenin yaklaşık:

• %63’ü daha düşük yeni kredi kartı harcamasından,
• %21’i daha yüksek kredi kartı ödemesinden,
• Kalan bölümü daha düşük faiz ve ücretlerden

kaynaklanmıştır.

Bu ayrıştırma, müdahalenin yalnızca ödeme gününde daha fazla para yatırılmasını sağlamadığını; borç kapatılırken karta yeni harcama eklenmesini de azalttığını göstermektedir.

Normalde bakiyeyi devredenlerde neden aynı iyileşme görülmedi?

Gerçek yaşamda borç devreden katılımcılarda müdahale ilk çalışma döneminde kredi kartı harcamasını yaklaşık 925 puan azaltmıştır. Ancak toplam kredi kartı ödemesi de yaklaşık 946 puan düşmüştür.

Bu nedenle ödeme ile yeni borç arasındaki net fark yalnızca −16,69 puan olmuş ve anlamlı bir iyileşme göstermemiştir.

Başka bir ifadeyle bu grup kredi kartını daha az kullanmış, fakat aynı zamanda karta daha az ödeme yapmıştır. Sonuçta borç azaltma hızı belirgin biçimde değişmemiştir.

Olası davranışsal mekanizma

Yazarların sunduğu olası yorum şudur: Kredi kartı ödül kazanmanın özel yolu olmaktan çıktığında, kart günlük harcama aracıyla daha az; mevcut borç yükümlülüğüyle daha fazla ilişkilendirilebilir.

Normalde bakiye devretmeyen kişiler, kredi kartındaki borcu kendi alışılmış davranışlarından sapma olarak görebilir. Vadesiz hesap da aynı ödülü sunduğunda yeni alışverişleri kredi kartına ekleme gerekçesi zayıflar ve mevcut borcu kapatma hedefi daha belirgin hâle gelir.

Normalde borç taşıyan kişiler için ise devreden bakiye olağan finansal davranışın bir parçası olabilir. Bu nedenle ödeme aracındaki ödül eşitliği borca karşı aynı psikolojik ayrımı oluşturmayabilir.

Çalışma bu psikolojik mekanizmayı doğrudan ölçmemiştir. Katılımcıların davranış örüntüsünden geliştirilen açıklamadır.

43. sayfadaki ikincil sonuç grafikleri

PDF’nin 43. sayfasındaki Şekil C2 dört sonucu dönemler boyunca göstermektedir:

• Devreden kredi kartı bakiyesi,
• Ceza faizi,
• Kredi kartı ücretleri,
• Borçlu-tasarrufçu indeksi.

EF yolunda kontrol ve müdahale çizgileri büyük ölçüde örtüşmektedir. UF yolunda ise kontrol grubunun devreden borcu ve ceza faizi ilk işsizlikten sonra yüksek kalırken müdahale grubunun çizgileri belirgin biçimde aşağı inmektedir.

Borçlu-tasarrufçu indeksinde de UF kontrol grubu pozitif bölgede, müdahale grubu ise büyük ölçüde negatif bölgede yer almaktadır. Bu, müdahalenin yalnızca borç miktarını değil likit varlık ile yüksek faizli borcun birlikte tutulmasını da azalttığını göstermektedir.

Finansal okuryazarlığın rolü

Finansal okuryazarlık puanı daha yüksek olan katılımcıların:

• Daha düşük faiz ve ücret sapmasına,
• Daha düşük devreden borca,
• Daha düşük ceza faizine,
• Daha az borçlu-tasarrufçu davranışına

sahip olduğu görülmüştür.

Bununla birlikte nakit iade müdahalesinin UF yolundaki etkisi, bilişsel yansıtma ve finansal okuryazarlık kontrolleri modele eklendiğinde devam etmiştir.

Sonuçlar dikkat veya deney katılımı farkından kaynaklanmış olabilir mi?

Araştırmacılar doğrudan mevduat değişiklikleri, banka hesabı girişleri, hesaplar arası transferler, otomatik ödeme değişiklikleri, manuel ödemeler, toplam tıklamalar ve varsayılan tüketim değerinden sapmalar gibi dikkat ölçütlerini incelemiştir.

Katılımcılar deneyle aktif biçimde ilgilenmiş; banka hesabına çok sayıda giriş yapmış ve tüketim değerlerini sık sık değiştirmiştir.

Kontrol ve müdahale grupları arasında dikkat ölçütlerinin hiçbirinde %5 düzeyinde anlamlı fark bulunmamıştır. Bu nedenle borç sonuçlarının yalnızca bir grubun göreve daha fazla odaklanmasından kaynaklandığına ilişkin belirgin kanıt yoktur.

Çalışmanın söylediği

• Kredi kartının özel ödül avantajı, geçici borçlanmanın sonradan kalıcılaşmasına katkıda bulunabilir.
• Vadesiz hesap harcamalarına aynı nakit iadeyi vermek, işsizlikle başlayan gelir yolunda faiz ve ücretleri azaltmıştır.
• Aynı müdahale, borçlanmanın optimal olmadığı istihdamla başlayan yolda önemli etki oluşturmamıştır.
• UF yolunda devreden borç, ceza faizi, ücretler ve borçlu-tasarrufçu davranış azalmıştır.
• Toplam tüketim anlamlı biçimde düşmemiştir.
• Müdahale tasarruf bakiyesini, tam ödeme olasılığını ve nihai net serveti artırmıştır.
• Borçla geçirilen dönem sayısı yaklaşık 30 dönem azalmıştır.
• En güçlü etki, gerçek yaşamda kredi kartı bakiyesini genellikle tamamen ödeyen kişilerde görülmüştür.
• Bu kişiler işe döndükten sonra kredi kartına yeni harcama eklemeyi azaltmış ve geçici borcu daha hızlı kapatmıştır.
• Ödül tasarımı, borçlanma davranışını toplam ödülü azaltmadan değiştirebilir.

Çalışmanın söylemediği

• Banka kartına nakit iade verilmesinin bütün tüketicilerde kredi kartı borcunu azaltacağını kanıtlamamaktadır.
• Gerçek bankacılık müşterilerinin aynı büyüklükte davranış değişikliği göstereceğini doğrudan göstermemektedir.
• Kredi kartı ödüllerinin tamamen kaldırılması gerektiğini savunmamaktadır.
• Kredi kartı kullanımının kendisinin her durumda zararlı olduğunu söylememektedir.
• Vadesiz hesap ödülünün borcu hiç kullanmaması gereken kişilere büyük yarar sağlayacağını göstermemektedir.
• Normalde kredi kartı bakiyesi devreden kişilerde güçlü borç azaltma etkisi bulmamıştır.
• Nakit iadenin toplam tüketimi belirgin biçimde azalttığını göstermemektedir.
• Öğrenci kredisi, otomobil kredisi ve konut kredisi gibi birden fazla borcun bulunduğu ortamları incelememektedir.
• Kredi puanı, gerçek temerrüt, tahsilat veya banka hesabının kapatılması gibi sonuçları modellememektedir.
• Sonuçların bütün yaş gruplarına veya ABD dışındaki finansal sistemlere genellenebileceğini göstermemektedir.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Kontrollü ve rastgele atamalı deney tasarımı,
• Müdahale ile kontrol arasında yalnızca vadesiz hesap ödülünün farklı olması,
• Bilinen ve benzersiz rasyonel karar ölçütünün bulunması,
• 120 dönemlik uzun karar ufku,
• Tüketim, tasarruf, ödeme ve borcun aynı ortamda değerlendirilmesi,
• Gerçek bankacılık ekranlarına benzeyen ayrıntılı kullanıcı arayüzü,
• Faiz, ceza faizi, geç ödeme ve iade edilen ödeme ücretlerinin modellenmesi,
• Geçici gelir şoku ile normal gelir yolunun ayrı incelenmesi,
• Deney protokolünün önceden kaydedilmesi,
• Gerçek yaşam ödeme alışkanlıklarına göre heterojenlik analizi,
• Dikkat ve görev katılımı ölçütlerinin kontrol edilmesi,
• Birincil ve ikincil sonuçlar için önceden belirlenmiş doğrulama sırası.

Çalışmanın sınırlılıkları

• Örneklem yalnızca 100 kişiden oluşmaktadır.
• Katılımcılar Prolific üzerinden seçilen çevrim içi deney katılımcılarıdır.
• Yalnızca 25–34 yaş aralığı ve kredi kartı sahibi ABD sakinleri incelenmiştir.
• 120 ay gerçek zamanlı yaşanmamış, yaklaşık 90 dakikada ardışık kararlar olarak tamamlanmıştır.
• Puanların psikolojik ağırlığı gerçek dolar borcundan farklı olabilir.
• Gerçek hayattaki kredi puanı, tahsilat, sosyal baskı ve hukuki sonuçlar bulunmamaktadır.
• Gelir yolları katılımcı tarafından bilinmeyen fakat deney tarafından önceden oluşturulan sınırlı dizilerdir.
• Tüketim tek ve tamamen değiştirilebilir bir mal olarak modellenmiştir.
• Kredi kartıyla ödenemeyen acil giderler bulunmamaktadır.
• Öğrenci, otomobil, konut veya sağlık borcu gibi başka yükümlülükler yoktur.
• Vadesiz hesap ve kredi kartı ödülleri aynı oranda ve anında uygulanmıştır; gerçek ürünlerde üst sınır, kategori ve bekleme süresi bulunabilir.
• Kredi kartının sigorta, itiraz, sahtekârlık koruması ve kabul kolaylığı gibi ek özellikleri modellenmemiştir.
• Gerçek yaşamda bakiyeyi devretme durumu öz bildirime dayanmaktadır.
• Normalde borç taşımayan ve taşıyan gruplar deney öncesinde rastgele oluşturulmamıştır.
• Önerilen psikolojik mekanizma doğrudan ölçülmemiştir.
• PDF’de nihai dergi yayını veya hakemlik bilgisi bulunmamaktadır.

Gelecekte hangi araştırmalar yapılmalı?

• Nakit iadeli banka kartı ve vadesiz hesap ürünlerinin gerçek müşteri verileriyle incelenmesi,
• Birden fazla borç türünün aynı anda bulunduğu deneyler,
• Ödülün nakit, puan, mil veya ekstre indirimi olarak sunulmasının karşılaştırılması,
• Ödülün anlık veya gecikmeli verilmesinin etkisi,
• Farklı nakit iade oranları ve aylık ödül üst sınırları,
• Ödülün görsel olarak ne kadar belirgin gösterildiğinin incelenmesi,
• Otomatik tam ödeme ile banka kartı ödülünün birlikte denenmesi,
• Gelir şoklarının süresi ve tekrar sıklığının değiştirilmesi,
• Farklı yaş, gelir ve finansal okuryazarlık gruplarında tekrar çalışmalar,
• Gerçek yaşamda borç devreden kişiler için farklı müdahale tasarımları.

Kaynak ve Yöntem Notu

Çalışmanın tam özgün adı:Payment Rewards and Credit Card Debt: Experimental Evidence

Yazarlar ve sıraları: John Duffy ve Yue Li.

Eş birinci yazarlık: PDF’de eş katkı veya eş birinci yazarlık açıklaması bulunmamaktadır.

Kurumsal bağlantılar:

• John Duffy: Department of Economics, University of California, Irvine ve ISER, University of Osaka.
• Yue Li: Department of Economics, University at Albany, State University of New York.

Çalışma tarihi: 30 Haziran 2026.

Kaynak türü: Kontrollü, rastgele atamalı, teşvikli ve çevrim içi laboratuvar deneyi.

Yayın ve DOI durumu: Yüklenen PDF’de akademik dergi, cilt, sayı, DOI veya yayıma kabul bilgisi bulunmamaktadır.

Hakemlik durumu: PDF’de tamamlanmış bağımsız hakem değerlendirmesine ilişkin açıklama bulunmamaktadır.

Örneklem: Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan, 25–34 yaşlarında ve en az bir kredi kartına sahip 100 Prolific katılımcısı.

Deney platformu: oTree.

Ön kayıt: Deney protokolünün AsPredicted üzerinde önceden kaydedildiği belirtilmektedir.

Temel deney düzeni: İki ödül ortamı ve iki gelir yolu arasında denekler arası rastgele atama.

Kontrol ortamı: Kredi kartı harcamaları %2 nakit iade kazanmakta, vadesiz hesap harcamaları ödül kazanmamaktadır.

Müdahale ortamı: Kredi kartı ve vadesiz hesap harcamalarının her ikisi de %2 nakit iade kazanmaktadır.

Karar dönemi: Katılımcı başına 120 dönem; her dönem bir ayı ve bütün görev on yıllık finansal yaşamı temsil etmektedir.

Temel finansal parametreler: Çalışırken 2.800, işsizken 1.400 puan gelir; tasarruf hesabında yıllık %2 faiz; kredi kartında yıllık %17 standart ve %30 ceza faizi; 20.000 puan kredi limiti; 40 puan geç ödeme ve 40 puan dönen ödeme ücreti.

Birincil sonuç: Kredi kartı faiz ve ücretlerinin rasyonel ölçütten sapması.

İkincil sonuçlar: Devreden borç, ceza faizi, ücretler ve borçlu-tasarrufçu davranış indeksi.

Ek görevler: Bomb Risk Elicitation Task, dört bilişsel yansıtma sorusu, üç finansal okuryazarlık sorusu ve demografik anket.

Finansman: U.S. National Science Foundation SAGES Seed Grant.

Etik değerlendirme: Deney protokolünün UC Irvine ve University at Albany kurumsal etik kurullarından muaf statüsü aldığı belirtilmektedir.

Çıkar çatışması: PDF’de ayrı bir çıkar çatışması beyanı bulunmamaktadır.

Yapay zekâ kullanımı: PDF’de üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli yazım kullanımına ilişkin açıklama bulunmamaktadır.

Hazırlama yöntemi: Bu Türkçe makale, yüklenen 43 sayfalık PDF’nin tamamındaki özet, giriş, kuramsal çerçeve, deney parametreleri, gelir yolları, deney prosedürü, ana bulgular, heterojenlik analizi, sonuç, özyinelemeli model, katılımcı yönergeleri, anlama testi, banka ekranları, ek tablolar ve grafikler birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.

Görsel inceleme: PDF’nin 17. sayfasındaki optimal kararlar ile faiz-ücret grafikleri; 18–20. sayfalardaki ana regresyon tabloları; 28 ve 30. sayfalardaki tüketim ve nihai servet kazanç grafikleri; 33–36. sayfalardaki deney arayüzleri; 42. sayfadaki gerçek yaşam borç davranışına göre ayrıştırılmış grafik ve 43. sayfadaki ikincil sonuç panelleri ayrıca incelenmiştir.

Temel yorum sınırı: Çalışma, ödüllü vadesiz hesapların gerçek bankacılık piyasasında aynı büyüklükte borç azalması oluşturacağını doğrudan kanıtlamamaktadır. En güçlü bulgu, kontrollü deney ortamında, geçici ve erken gelir kaybı yaşayan ve normalde kredi kartı borcu taşımayan katılımcıların borç kapatma davranışındaki değişimdir.