Bu tədqiqat, univərsitet tələbələrinin bir sinifı isti, nötr və ya sərin kimi qiymətləndirməsinin yalnız ölçülen temperatur və rütubətle açıklanıp açıklanamayacağını araştırmıştır. Fransa’daki SophiaTech Kampüsü’nde gerçekleştirilən saha tədqiqatsında 191 geçerli sorğu cavabı; sinif içi temperatur, orta radiasiya temperaturu, nisbi rütubət və hava sürəti ölçmələriyle birleştirilmiştir. Öğrencilər üç fərqli istilik bağlam farkındalığı ssenarisuna ayrılmış; emosional vəziyyət, ısıya özgü öz-yetərlilik, qavranılan nəzarət və istilik keçmiş de qiymətləndirilmişdir. Öğrencilərin öznel istilik duyğunluq oylarına görə genel kabul ediləbilirlik nisbəti %85 iken, Predicted Mean Vote (PMV) modelinin kabul ediləbilir kimi siniflandırdığı ölçmələrin nisbəti %68’de kalmıştır. İç hava istilığı, orta radiasiya temperaturu və kişinin alışılmış isti-soyuq hassasiyetini temsil eden istilik keçmiş, algıyla en belirgin əlaqəleri göstərmişdir. Bununla birlikte tədqiqat tek kampüste, yalnız kış dörütubətinde gerçekleştirilmiş; gruplar təsadüfi oluşturulmamış və struktur bərabərlik modelinin uyğunluq değerleri oldukça zayıf kalmıştır.

Öğrencilərin gerçek zamanlı sinif ölçmələrini görəbildiği en yüksək fərqindəlik ssenarisunda, ölçülen ortam genel kimi kabul ediləbilir sınırlar üçünde olmasına rağmen daha az nötr cavab və daha çox istilik ayar talebi bildirilmişdir. Bu grupta istilik tercih bakımından “değişiklik istememe” nisbəti %52 iken diğer iki ssenarida %88’dir. Ancak ssenarilar arasındaki temperatur, radiasiya istilığı, rütubət və giysi yalıtımı fərqlilıkları nedeniyle bu nəticə yalnız farkındalığın doğrudan və səbəbiyyət etkisi kimi şərh oluna bilməz.

Duygu durumu, öz-yetərlilik və qavranılan nəzarət bazı dağılım örüntüleri göstermiş olsa da bunların istilik duyğunluqla doğrudan əlaqəleri statistik kimi əhəmiyyətli bulunmamıştır. Psikolojik dəyişənlər arasında əhəmiyyətli əlaqə gösteren əsas yapı istilik keçmiştir. Buradaki istilik keçmiş, belirli bir iklimde uzun süre yaşamaktan çok, kişinin başkalarına görə daha kolay üşüme və ya ısınma eğilimini ifade etmektedir.

Tədqiqatnın əsas sorusu nedir?

Isıl konfor modelleri; hava istilığı, yüzeylerden yayılan radiasiya, rütubət, hava hareketi, kişinin giysiləri və metabolik etkinliği gibi ölçülebilir dəyişənlərden hareketle bir ortamın ne kadar konforlu olacağını proqnoz eder. Buna qarşın gerçek bina tədqiqatlarında, modelin proqnozi ilə kullanıcıların bildirdiği duyğunluq her zaman örtüşmemektedir.

Tədqiqatçılar bu uyğunluqsuzluğun kalan bölümünde üç ana etken grubunun rolünü birlikte incelemiştir:

• Fiziksel çevre: İç hava istilığı, orta radiasiya temperaturu, iç və dış nisbi rütubət, hava sürəti, dış temperatur və giysi yalıtımı.
• Isıl bağlam farkındalığı: Öğrencinin istilik komfortu hakkında bilgiləndirilmesi, ortamın sensörlerle izlendiğini bilmesi və gerçek zamanlı ölçmə değerlerini görəbilmesi.
• Psikolojik yapılar: Duygu, ısıya özgü öz-yetərlilik, qavranılan nəzarət və istilik keçmiş.

Tədqiqatın üç tədqiqat sorusu; fərqindəlik düzeyinin istilik algıyı değiştirip değiştirmediği, dört psixoloji yapının ayrı etkiləri və fiziki-psixoloji etkenlerin birlikte oluşturduğu örüntü üzerinedir.

Tədqiqat nerede və hangi koşullarda yürütüldü?

Saha tədqiqatsı, Fransa’nın Sophia Antipolis bölgesindeki SophiaTech Kampüsü’nde 3-12 Mart 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Bölge, Köppen siniflandırmasına görə isti yazları və görəce ılıman kışları olan Akdeniz iklimine sahiptir. Kampüsteki dört bina seçilmiş; yedi sinif və üç amfi olmak üzere toplam on mekânda ölçmə yapılmıştır.

Şekil 1’de kampüs yerleşimi ilə tipik bir sinifın iç görünümü sunulmaktadır. Binaların cepheleri eyni deyil: bazı yapılarda geniş cam yüzeyler bulunurken bazı yapılarda beton və yalıtımlı opak duvarlar daha baskındır. Cam yüzeyler üçün tipik ısı geçirgenlik katsayısı 1,6 W/m²·°C; dış beton duvarlar üçün 0,321 W/m²·°C; toprak altındaki duvarlar üçün 0,250 W/m²·°C və çatı üçün 0,305 W/m²·°C kimi bildirilmişdir.

Kampüsün əsas ısıtma sistemi, toplam 378 kW kapasite sağlayan hava-su və su-su ısı pompalarından oluşmaktadır. Yoğun kış talebinde, ihtiyaç 400 kW’ı aştığında 105°C’de çalışan və məlumatmi %85-87 kimi bildirilən bir biyokütle kazanı ilavə kapasite sağlamaktadır. Tədqiqat bu sistemlerin enerji perfmeşəsını doğrudan sınamamış; yalnız incelenen ortamın ısıtma bağlamını açıklamıştır.

Fiziksel ölçmələr nasıl yapıldı?

Dört odada sabit temperatur və nisbi rütubət sensörleri bulunmasına rağmen tədqiqatnın kapsadığı on odanın hamısında sabit sensör yoxdur. Bu nedenle her sorğu oturumunda taşınabilir ölçmə cihazlarıyla noktasal kontrol yapılmıştır. Ölçümler ISO 7726 yaklaşımına görə Extech HT30, Testo 405i və R6200 cihazları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Küre istilığı, ISO 7726 standardına görə orta radiasiya temperaturunı hesaplamak üçün istifadə edilmişdir. Ortalama radiasiya istilığı, kişinin yalnız havayla değil; duvar, pəncərə, tavan və diğer yüzeylerden aldığı ya da bu yüzeylere vərdiği radiasiya yoluyla gerçekleşen ısı alışməlumatşini temsil eder. Tədqiqat hesaplamada istifadə olunan denklemi açık biçimde yeniden vərmediğinden denklem dışarıdan eklenmemiştir.

Katılımcılar və fərqindəlik ssenariları nasıl oluşturuldu?

Toplam 18 sorğu oturumundan 191 geçerli cavab elde edilmişdir. Katılımcılar 20-23 yaş intervalındaki üç tələbə grubundan oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü üçün əvvəlden bir güç və ya örneklem hesabı yapılmamış; sayı, oturumlara katılabilən və gönüllü olan tələbələr tarafından belirlenmiştir. Öğrencilərin ortamla istilik dengeye yaklaşabilmesi üçün sorğuler, katılımcılar sinifta en az 60 dakika kaldıktan sonra uygulanmıştır.

Katılımcıların %54,5’i erkek, %13,1’i kadın kimi kaydedilmiş; %32,5’i cinsiyet bilgisini açıklamamıştır. Gruplar təsadüfi atanmamış, əvvəlden var olan tələbə grupları fərqli ssenarilara alınmıştır. Bu nedenle ssenarilar arasında görülen farklar, yalnız sunulan bilgi miktarına bağlanamaz.

Isıl algı və psixoloji yapılar nasıl ölçüldü?

Isıl qiymətləndirmə dört ayrı yedi basamaklı ölçekle yapılmıştır:

• Isıl duyğunluq oyu (TSV): -3 soyuq, 0 nötr, +3 isti.
• Nem duyğunluq oyu (HSV): -3 çok kuru, 0 nötr, +3 çok rütubətli.
• Isıl tercih oyu (TPV): Daha isti ortam isteğinden daha sərin ortam isteğine uzanan yedi seçenek.
• Nem tercihi oyu (HPV): Daha rütubətli ortam isteğinden daha kuru ortam isteğine uzanan yedi seçenek.

Tədqiqatçılar kabul ediləbilir bölgeyi aşağıdaki genişletilmiş aralıkla tanımlamıştır:

[ -1 ≤ oy ≤ +1 ]

Bu aralık, “biraz sərin”, “nötr” və “biraz isti” duyğunluqlarını kabul ediləbilir saymaktadır. Dolayısıyla tədqiqatdaki “konfor nisbəti”, yalnız tamamen nötr cavabların yüzdesi deyil.

Psikolojik qiymətləndirmə dört yapı üzərindən yapılmıştır:

• Duygu: Olumluluk-olumsuzluk və yüksək-aşağı uyarılmışlık eksenlerine dayanan emosiyalanım çemberi.
• Isıya özgü öz-yetərlilik: Kişinin beklenmedik temperatur değişimleriyle başa çıkabiləceğine və kendi konforunu yönetebiləceğine əlaqən inancı.
• Algılanan kontrol: Sıcaklık, havalandırma, güneş gölgelemesi, termostat, pəncərə və kapılar üzerinde hissedilən kontrol.
• Isıl keçmiş: Kişinin başkalarına görə daha kolay üşümesi, daha isti giysiye ihtiyaç duyması və ya isti-soyuq iklimleri tercih etmesi gibi alışılmış hassasiyetleri.

Duygu ölçeği başlangıçta sekiz emosiyasal bölge və 24 madde üçün tasarlanmıştır. Ancak aşağı uyarılmışlık-olumlu bölgesine ait üç madde sorğu tasarımındaki bir ihmal nedeniyle eklenmemiş, analizler 21 emosiya maddesiyle yürütülmüştür.

Öz yeterlik ölçeğinin cavab sayısı konusunda tədqiqat üçünde raporlama tutarsızlığı vardır. Tablo 2, öz yeterliği dört seçenekli gösterirken metod metni eyni ölçeği beş seçenekli kimi tanımlamaktadır. Bu nedenle ölçeğin uygulamadaki kesin cavab intervalı metinden tek əhəmiyyətli biçimde belirlerütubətemektedir.

Sınıflardaki gerçek fiziki koşullar nasıldı?

Ölçüm günlerinde xarici hava istilığı 5-15°C arasında değişmiş və ortalama 10,5 ± 3,2°C olmuştur. Sabit sensör olan dört odada iç temperatur çoğunlukla 18-24°C arasında kalmıştır. A231 odası 20-21,8°C ilə en kararlı profilə sahipken A241, istifadə olunan saatlerde yaklaşık 19-24°C ilə en geniş değişimi göstərmişdir. C104 odası genel kimi diğerlerinden daha sərin kalmıştır.

Şekil 3’te sabit sensörlü odaların gün üçündeki temperatur və rütubət eğriləri gösterilmektedir. İç temperatur çoğunlukla 08.00-10.00 arasında ısıtmanın devreye girmesiyle yükselmiş, kullanım saatlerinde görəce sabitlenmiş və 17.00 sonrasında düşmüştür. İç nisbi rütubət, temperatur yükseldiğinde genellikle azalmış; kullanım saatlerindeki dalgalanmalar hem temperatur değişimiyle hem de içerideki kişilərden mənbəlanan rütubətle əlaqəlendirilmiştir.

Kruskal-Wallis analizinde daxili hava istilığı, orta radiasiya temperaturu, iç rütubət, dış rütubət və giysi yalıtımı ssenarilar arasında əhəmiyyətli biçimde fərqli tapılmışdır. İç temperatur ilə radiasiya istilığı bütün ssenari çiftlerinde fərqlidır. Bu durum, fərqindəlik ssenarisunun ekoloji koşullardan tamamen ayrıştırılamadığını göstərir.

Standartlara görə siniflar konforlu muydu?

Şekil 6’daki psikrometrik grafiklerde A230, A231 və A241 odalarının ölçmələri ASHRAE 55 konfor bölgesinde kalmıştır. C104’te bölge dışında kalan noktalar, çoğunlukla sinif kullanılmadan əvvəl istilığın yaklaşık 18-19°C olduğu saatlere aittir.

Şekil 7’deki Givoni grafiğinde sorğu anındaki ölçmələr konfor bölgesinde toplanmıştır. Humidex qiymətləndirməsinde de ölçmələr 30’un altında, “rahatsızlık yok” sinifında kalmıştır. Başka bir ifadeyle temperatur və rütubəti əsas alan biyoklimatik grafikler, incelenen sinifları büyük ölçüde konforlu göstərir.

Buna qarşılık PMV modelinde ölçmələrin yalnız %68’i -1 ilə +1 arasındaki kabul ediləbilir bölgede kalmıştır. Senaryolara görə bu oran #S1’de %71, #S2’de %76 və #S3’te %52’dir. PMV değerleri ağırlıklı kimi “biraz sərin” çevresinde toplanmıştır.

PMV, tədqiqatda aşağıdaki dəyişənlərin bir fonksiyonu kimi hesaplanmıştır:

\[ PMV = f(T_{in}, T_r, RH_{in}, V_a, I_{cl}, M) \]

Bu gösterim, tədqiqatda istifadə olunan girdiləri özetleyen işlevsel bir ifadedir; Fanger modelinin tam matematiksel denklemi deyil. T_in daxili hava istilığını, T_r orta radiasiya temperaturunı, RH_in iç nisbi rütubəti, V_a hava sürətinı, I_cl giysi yalıtımını və M metabolik etkinliği göstərir. Oturur durumdaki tələbələr üçün M değeri 1,2 met kabul edilmişdir.

Öğrencilər ortamı nasıl değerlendirdi?

Şekil 4’teki öznel cavab dağılımları, tələbələrin çoğunluğunun temperatur və rütubəti kabul ediləbilir aralıkta değerlendirdiğini göstərir.

En yüksək bilgi düzeyine sahip #S3 grubunda hem istilik duyğunluq hem de “ortam değişmesin” tercihi daha aşağıtür. Özellikle istilik tercih nisbətinın %88’den %52’ye düşmesi, gerçek zamanlı temperatur və rütubət bilgisini görən tələbələrin ortamı daha eleştirel değerlendirmiş olabiləceğini düşündürmektedir. Ancak bu grup eyni zamanda fərqli fiziki koşullara maruz kaldığı üçün nəticə farkındalığın kesin etkisini sübut etmir.

Isıl duyğunluq ilə istenen temperatur eyni şey mi?

Şekil 5, tələbələrin bildirdiği mevcut istilik duyğunluq ilə istedikleri değişiklik arasındaki əlaqəyi göstərir. İki ölçeğin tam uyğunluq nisbəti #S1’de %52, #S2’de %66, #S3’te %44 və tüm örneklemde %54’tür. Uyuşmazlıkların çoğu bir ölçek basamağıyla sınırlıdır; yine de bir kişinin kendisini “nötr” hissetmesi, mutlaka ortamın değişmesini istemediği anlamına gelmemektedir.

Bu nəticə, yalnız TSV kullanılarak yapılan bir konfor qiymətləndirməsinin davranışsal ayarlama isteğini eksik yansıtabiləceğini göstərir. Bir tələbə ortamı “biraz sərin” kimi değerlendirip herhangi bir değişiklik istemeyebilir və ya kendisini nötr hissettiği hâlde biraz daha isti bir ortam tercih edə bilər.

Duygu durumu istilik algıyı değiştirdi mi?

Şekil 2’de istifadə olunan emosiyalanım çemberi, emosiyaları olumlu-olumsuz və yüksək-aşağı uyarılmışlık eksenlerinde siniflandırmaktadır. Şekil 9’da tələbələrin çoğunlukla hafif və ya orta düzeyde emosiyalar bildirdiği görülmektedir. En yüksək ortalamalar aşağı uyarılmışlık və olumlu emosiya bölgelerinde; en aşağı ortalamalar ise yüksək uyarılmışlık, olumsuz emosiya bölgelerinde elde edilmişdir.

Şekil 10’da emosiya cavablarıyla istilik duyğunluq kategoriləri eyni düzlemde gösterilmiştir. Renkli kümeler arasında düzenli və güclü bir ayrışma görülmemiş; Mann-Whitney U analizinde emosiya bölgeleriyle TSV arasındaki genel əlaqə əhəmiyyətli bulunmamıştır (p > 0,05). Tədqiqat, tələbələrin eyni sinifta fərqli emosiya durumlarında olabiləceğini göstermekte; lakin bu məlumat emosional vəziyyətnun temperatur algısını değiştirdiğini sübut etmir.

Öz yeterlik və qavranılan nəzarət ne gösterdi?

Şekil 11’de öz yeterliği aşağı tələbələr bazı ssenarilarda ortamı biraz daha sərin qiymətləndirmə eğilimi göstərmişdir. Örneğin #S1’de sərin kategorilərin toplamı aşağı öz-yetərlilik grubunda %51, yüksək öz-yetərlilik grubunda %39’dur. Bununla birlikte iki grup arasındaki fark əhəmiyyətli deyil (Mann-Whitney U, W = 4298, p > 0,05).

Tədqiqat metninde bu nəticə üçün “not statistically insignificant” ifadesi istifadə edilmişdir. Ancak bildirilən p dəyəri 0,05’in üzerinde olduğundan teknik kimi doğru yorum, aşağı və yüksək öz-yetərlilik grupları arasında saptanabilir bir fark bulunmadığıdır.

Şekil 12’de qavranılan nəzarətü aşağı olan tələbələr #S1 və #S3’te daha çox soyuq-sərin cavab vərmiştir. Buna qarşın #S2’de ters yönlü bir örüntü oluşmuştur. Toplam analizde aşağı və yüksək qavranılan nəzarət grupları arasındaki fark əhəmiyyətli deyil (W = 4625, p > 0,05).

Öğrencilərin termostat və sinif sistemi üzerinde gerçek bir yetkiye sahip olmaması, qavranılan nəzarətün etkisini zayıflatmış ola bilər. Tədqiqat, gerçek kontrol sağlandığında eyni nəticələrın oluşacağını test etmemiştir.

Isıl keçmiş neden daha mühüm görünmektedir?

Şekil 13’te yüksək istilik keçmiş puanına sahip tələbələr bütün ssenarilarda daha çox sərin və ya soyuq duyğunluq bildirmiştir. Fark özellikle #S3’te belirgindir: sərin kategorilərin toplamı aşağı istilik keçmiş grubunda %43, yüksək istilik keçmiş grubunda %59’dur. İki grup arasındaki fark əhəmiyyətlidır (W = 5573, p < 0,05).

Bu ölçekte yüksək puan; başkalarından əvvəl üşüme, daha isti giysi kullanma və soyuq mevsimde daha çox ısınma ihtiyacı duyma gibi eğilimleri içermektedir. Dolayısıyla bulgu, eyni fiziki sinifta olan kişilərin alışılmış isti-soyuq hassasiyetleri nedeniyle fərqli algılar bildirebildiğini göstərir.

Tədqiqat, bu yapıyı uzun yıllar belirli bir iklimde bulunma anlamındaki iklimsel keçmişle eşitlememektedir. Ölçülen yapı daha çok bireyin alışılmış və öznel istilik hassasiyetidir.

Faktör analizleri psixoloji ölçekleri destekledi mi?

Keşfedici faktör analizinde Kaiser-Meyer-Olkin değerleri emosiya üçün 0,85; öz-yetərlilik üçün 0,80; qavranılan nəzarət üçün 0,72 və istilik keçmiş üçün 0,78’dir. Bartlett küresellik testleri bütün yapılarda p < 0,001 düzeyinde əhəmiyyətlidır. Bu nəticələr, maddeler arasında faktör analizi yapılabiləcek düzeyde əlaqə bulunduğunu göstərir.

Bununla birlikte ortak varyans değerleri aşağıtür. Ortalama ortak varyans emosiya üçün 0,2; öz-yetərlilik və istilik keçmiş üçün 0,3; qavranılan nəzarət üçün 0,4’tür. Faktörlerin tek tek açıkladığı varyans %12 ilə %36 arasında kalmıştır. Bu oranlar yapıların tek boyutlu və güclü ölçekler kimi yorumlanmasını sınırlamaktadır.

Cronbach alfa değerlerinin çoğu 0,6-0,9 intervalındadır. Ancak istilik keçmişin ikinci faktöründe alfa değeri -0,1’dir. Negatif alfa, o faktördeki maddelerin eyni yapıyı tutarlı biçimde ölçmediğini və ya ters kodlama və madde yönleriyle ilgili bir sorun bulunabiləceğini düşündürür. Tədqiqat bu faktörü tamamen dışlamamış, fakat ihtiyatlı yorum yapılması gerektiğini belirtmiştir.

Yapısal bərabərlik modeli ne gösterdi?

Şekil 14’te ekoloji koşullar, psixoloji yapılar və TSV arasındaki doğrudan və dolaylı yollar gösterilmektedir. Yeşil çizgilər pozitif, kırmızı çizgilər negatif əlaqəleri; çizgi kalınlığı ise əlaqənin büyüklüğünü temsil etmektedir.

Çevresel koşullar yapısını en güclü biçimde daxili hava istilığı (β = 0,90, p < 0,001) və orta radiasiya temperaturu (β = 0,77, p < 0,001) açıklamıştır. Hava hızının katkısı daha küçük və negatiftir (β = -0,22, p < 0,01). Çevresel koşullardan TSV’ye giden yol pozitif və əhəmiyyətlidır (β = 0,35, p < 0,001). TSV ölçeğinde daha yüksək değer daha isti duyğunluq anlamına geldiğinden, temperatur göstergelerindeki artışın daha isti algıyla əlaqəli olduğu görülmektedir.

Psikolojik yapılardan yalnız istilik keçmiş, TSV ilə əhəmiyyətli doğrudan əlaqə göstərmişdir (β = -0,34, p < 0,001). Negatif katsayı, yüksək soyuq hassasiyeti puanlarının TSV ölçeğinde daha aşağı, yani daha sərin duyğunluqlarla əlaqəli olduğunu göstərir. Duygu (β = -0,05), öz-yetərlilik (β = 0,12) və qavranılan nəzarətün (β = -0,04) doğrudan yolları əhəmiyyətli deyil.

Bağlamsal fərqindəlik ilə qavranılan nəzarət arasında küçük və negatif bir əlaqə tapılmışdır (β = -0,19, p < 0,01). Tədqiqatçılar, ortam məlumatsini görmenin fakat ortamı değiştirme yetkisine sahip olmamanın tələbələrin kontrol algısını azaltabiləceğini öne sürmektedir. Bu yorum olası bir açıklamadır; mekanizma doğrudan deneysel kimi sınanmamıştır.

Modelin en mühüm sınırlılığı uyğunluq değerleridir:

• χ² = 880,164 və p < 0,001
• RMSEA = 0,273
• SRMR = 0,168
• CFI = 0,185
• TLI = -0,012

Bu değerler, önerilən modelin gözlenen əlaqəleri yeterli biçimde açıklamadığını göstərir. Bu nedenle yol katsayıları doğrulanmış bir kuramsal modelin kesin nəticələrı kimi değil, sonraki tədqiqatlara yön vərebiləcek keşifsel örüntüler kimi değerlendirilmelidir.

Ek korelasyon və regresyon analizleri ne söylüyor?

Spearman korelasyonunda orta radiasiya temperaturu ilə TSV arasında ρ = 0,35; daxili hava istilığı ilə TSV arasında ρ = 0,31 tapılmışdır. Her iki əlaqə de p < 0,001 düzeyinde əhəmiyyətlidır. İç rütubət, dış temperatur, dış rütubət, hava sürəti və giysi yalıtımı ilə TSV arasındaki tek dəyişənli sıralı əlaqəler əhəmiyyətli deyil.

Sıralı regresyonda orta radiasiya temperaturu əhəmiyyətli kalmıştır: β = 0,6, p = 0,009 və odds nisbəti 1,7’dir. Olasılık nisbəti tədqiqatda şu əlaqəyle məlumatlmiştir:

\[ OR = e^{\beta} \]

Burada OR odds nisbətinı, β regresyon katsayısını və e doğal logaritmanın tabanını ifade eder. Modelin kodlama və diğer dəyişənləri sabit tutma koşullarında, orta radiasiya temperaturundaki bir birim artışın daha isti TSV kategorisinde bulunma odds nisbətinı yaklaşık 1,7 katına çıkardığı bildirilmişdir. Bu değer mutlak olasılığın %70 arttığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Aynı regresyonda daxili hava istilığı (p = 0,478), #S2 ilə #S1 qarşılaştırması (p = 0,331) və #S3 ilə #S1 qarşılaştırması (p = 0,374) əhəmiyyətli deyil. Böylece ssenari farkındalığının TSV üzerinde bağımsız və statistik kimi doğrulanmış bir etkisi gösteriləmemiştir.

PMV ilə gerçek duyğunluq arasındaki fark neden oluşmuş ola bilər?

Öğrencilərin öznel TSV cavablarında kabul ediləbilirlik %85 iken PMV hesaplarında %68’dir. Tədqiqatçılar bu farkı kısmen giysi yalıtımı hesabıyla əlaqəlendirmektedir. Biyoklimatik grafiklerde kış giysisi üçün 1,0 clo varsayılmış; katılımcıların bildirdiği giysilərden hesaplanan PMV girdisi ise ortalama 0,5 ± 0,2 clo olmuştur. Daha aşağı giysi yalıtımı, PMV’nin daha sərin nəticə üretmesine yol açabilir.

Giysi listelerinden hesaplanan yalıtım değerleri gerçek kumaş, giysi kalıbı, beden duruşu və katmanların birbirleriyle etkiləşimini tam kimi temsil etmeyebilir. Ayrıca sandalye yalıtımı PMV hesabına katılmamıştır. Tədqiqat bu açıklamaları olası nedenler kimi sunmakta, ölçülen farkın hamısını kanıtlanmış biçimde bunlara bağlamamaktadır.

Tədqiqatın uygulama açısından anlamı nedir?

Bulgular, benzer ılıman kış koşullarında daxili hava istilığı ilə orta radiasiya temperaturunın istilik algı üçün əsas ekoloji göstergeler olduğunu düşündürmektedir. Bu nedenle yalnız havanın istilığını ölçmek yerine pəncərə, duvar və diğer yüzeylerin oluşturduğu radiasiya koşullarının da izlenmesi gerekebilir.

Isıl keçmişin əhəmiyyətli olması, kişiselleştirilmiş konfor modellerinde kullanıcının keçmiş duyğunluq geri bildirimlerinin değerlendiriləbiləceğini göstərir. Tədqiqatçılar, HVAC kontrol modellerinin kullanıcının əvvəlki temperatur qiymətləndirməlerinden öğrenebiləceği bir yaklaşım önermektedir. Ancak tədqiqatda böyle bir algoritma uygulanmamış, enerji tasarrufu ölçülmemiş və kişiselleştirilmiş HVAC sisteminin başarısı test edilmemiştir.

Gerçek zamanlı çevre bilgisinin gösterilmesi, tələbələrin genel TSV düzeyini əhəmiyyətli biçimde değiştirmemiştir. Buna qarşın daha az nötr tercih və daha çox ayarlama talebiyle birlikte görülmüştür. Ortam məlumatsi kullanıcıya sunulacaksa, yalnız bilgi vərmenin değil, kullanıcıya ne ölçüde gerçek kontrol sağlandığının da değerlendirilmesi lazımdır.

Tədqiqatın desteklediği nəticələr

• İç hava istilığı və orta radiasiya temperaturu, tələbələrin istilik duyğunluquyla pozitif əlaqəlidir.
• Öznel istilik duyğunluq, PMV modelinin öngördüğünden daha konforlu nəticə vərmiştir.
• Kişinin alışılmış isti-soyuq hassasiyetini temsil eden istilik keçmiş, istilik algıyla əhəmiyyətli əlaqə göstərmişdir.
• En yüksək bilgi düzeyindeki grupta daha az nötr cavab və daha çox ortam değişikliği isteği gözlenmiştir.
• Isıl duyğunluq ilə istilik tercih tamamen eyni yapılar deyil; iki ölçeğin genel tam uyğunluqu %54’tür.

Tədqiqatın kanıtlamadığı nəticələr

• Gerçek zamanlı temperatur bilgisinin tələbələri kesin kimi daha rahatsız ettiği kanıtlanmamıştır.
• Farkındalığın istilik duyğunluq üzerinde səbəbiyyət bir etkisi gösterilmemiştir.
• Duygu durumu, öz-yetərlilik və ya qavranılan nəzarətün istilik algıyı değiştirdiği doğrulanmamıştır.
• Psikolojik məlumatlarin HVAC sistemine eklenmesinin enerji tasarrufu sağlayacağı test edilmemiştir.
• Bulgular fərqli yaş gruplarına, iklimlere, yaz dörütubətine, konutlara və ya ofislere doğrudan genellerütubətez.
• Tədqiqat öğrenme başarısını, sağlık sonucunu və ya bilişsel perfmeşəsı ölçmemiştir.
• Önerilən struktur bərabərlik modeli, zayıf uyğunluq değerleri nedeniyle doğrulanmış bir öngörü modeli deyil.

Başlıca məhdudiyyətlər nelerdir?

• Tədqiqat hakem qiymətləndirməsinden geçmemiş bir preprinttir.
• Önceden örneklem büyüklüğü və ya statistik güç hesabı yapılmamıştır.
• Katılımcılar tek ünivərsite kampüsünden və dar bir yaş intervalından seçilmiştir.
• Tədqiqat yalnız Akdeniz iklimindeki kış koşullarını kapsamaktadır.
• Senaryo grupları təsadüfi oluşturulmamıştır.
• Senaryolar arasında bazı fiziki çevre dəyişənləri əhəmiyyətli biçimde fərqlidır.
• On odanın yalnız dördünde sürekli sabit sensör tapılmışdır.
• Düşük-yüksək psixoloji grup ayrımlarında medyan bölme kullanılması sürekli məlumatde bilgi kaybına neden ola bilər.
• Duygu ölçeğinin üç maddesi sorğu tasarımındaki ihmal nedeniyle uygulanmamıştır.
• Öz yeterlik cavab ölçeği dört və beş seçenekli kimi çelişkili biçimde raporlanmıştır.
• Bazı faktörlerin ortak varyansı və açıkladığı toplam varyans aşağıtür.
• Isıl keçmişin ikinci faktöründe Cronbach alfa -0,1’dir.
• CFA və SEM uyğunluq değerleri kabul ediləbilir sınırların belirgin biçimde dışındadır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Teknik metod özeti

Ana sayısal nəticələr

Genel bulgu, ünivərsite siniflarındaki istilik algının fiziki temperatur göstergeleriyle güclü biçimde əlaqəli olduğunu, lakin kişilərin alışılmış istilik hassasiyetinin de göz ardı ediləmeyeceğini göstərir. Buna qarşılık emosiya, öz-yetərlilik və qavranılan nəzarət üçün gözlenen grup örüntüleri doğrudan statistik kanıta dönüşmemiştir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tədqiqatın tam özgün adı: Rethinking thermal comfort: the hidden role of psychological constructs in higher education buildings on thermal perception

Yazarlar və sıraları: Keovathana RUN; Erwin FRANQUET

Eş birinci yazar/eş katkı: Tədqiqatda eş birinci yazarlık və ya eş katkı beyanı yer almır.

Sorumlu yazar: Keovathana Run

Kurumsal bağlantı: Polytech’Lab, Univərsité Côte d’Azur, France

DOI: PDF metninde DOI yazılı deyil. SSRN kaydında 10.2139/ssrn.6868300 kimi listelenmektedir. Bu, hakemli bir dergi makalesinin DOI’si değil, SSRN preprint kaydının DOI’sidir.

Dergi: Hakemli bir dergi yayını bu sürüm üzərindən doğrulanmamıştır.

Yayın platformu: SSRN

Platform sağlayıcısı: Elsevier

Özgün dergi yayınevi: Tədqiqatın hakemli bir dergiye ait özgün yayınevi yoxdur və ya bu sürüm üzərindən doğrulanamamıştır.

Yayın yılı: 2026 tarihli preprint sürümü. Saha məlumatlari 3-12 Mart 2025 tarihlerinde toplanmıştır.

Kaynak türü: Preprint; ünivərsite binalarında gerçekleştirilən kəsikli saha tədqiqatsı, sorğu tədqiqatsı və keşifsel struktur bərabərlik modellemesi.

Hakemlik durumu: Bu tədqiqat bir preprinttir və hakem qiymətləndirməsinden geçmemiştir. Sonuçları, ölçek raporlamasındaki tutarsızlıklar və zayıf SEM uyğunluqu dâhil olmak üzere belirtilən məhdudiyyətlər dikkate alınarak okunmalıdır.

Resmî tədqiqat bağlantısı:SSRN resmî kayıt sayfası

Tədqiqat məlumatsi: Tədqiqatda istifadə olunan tədqiqat məlumatlarinin Mendeley Data üzerinde paylaşıldığı belirtilmektedir.

Finansman: Tədqiqat, Avrupa Birliği Horizon Europe Innovativə Actions programı kapsamında 101123412 numaralı hibe sözleşmesiyle desteklenen INBUILT projesinin bir parçasıdır.

Bu Türkçe anlatım, yüklenen tədqiqatın ana metni, metod bölümü, bütün nəticələrı, grafik və tabloları, struktur bərabərlik modeli, ek analizleri və tədqiqatçıların belirttiği məhdudiyyətlər incelenerek hazırlanmıştır. Tədqiqatda bulunmayan yeni bilimsel nəticə, klinik iddia, saha başarısı və ya enerji tasarrufu miktarı eklenmemiştir.

Tədqiqatın başlıca məhdudiyyətlərı; tek kampüs və tek mevsimle sınırlı örneklem, təsadüfi olmayan gruplar, əvvəlden örneklem hesabı yapılmaması, ssenarilar arasındaki fiziki ortam fərqlilıkları, öz-yetərlilik ölçeğinin cavab sayısındaki raporlama çelişkisi, emosiya maddelerinin eksik uygulanması, bazı psikometrik faktörlerin aşağı güvənilirliği və struktur bərabərlik modelinin zayıf uyğunluqudur. Bu nedenle nəticələr, kişiselleştirilmiş bina kontrol sistemlerinin kesin başarısı kimi değil, daha güclü deneysel tədqiqatlarda sınanması gereken keşifsel kanıtlar kimi değerlendirilmelidir.