Pilotsuz nəqliyyat vasitələri donanmaları tapşırıq zamanı telemetriya, marşrut, xəritə, qavrama xülasəsi, əmr və hadisə jurnalı kimi çoxlu sayda məlumat istehsal edir. Bu qeydlərin hamısının birbaşa blockchain reyestrinə yazılması güclü audit izi yaradır; lakin zəncirin sürətlə böyüməsinə, qovşaqların daha çox məlumatı sinxronlaşdırmasına və yüngül nəqliyyat vasitəsi kompüterlərinin yüklənməsinə səbəb olur. Xam məlumatların tamamilə zəncirdən kənarda saxlanılması isə məlumatın kim tərəfindən, hansı tapşırıq üçün və hansı şəraitdə yaradıldığının yoxlanmasını çətinləşdirə bilər.

Bu tədqiqat TAVOS adlanan tapşırıqdan xəbərdar zəncirdaxili/zəncirdənkənar saxlama üsulu təklif edir. Xam və ya şifrələnmiş əməliyyat məlumatları IPFS üzərində saxlanarkən Hyperledger Fabric reyestrinə yalnız kiçik, lakin semantik baxımdan zəngin indeks yazılır. Bu indeks qeyd, tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi və məlumat növü identifikatorları ilə yanaşı zaman nişanı, IPFS məzmun ünvanı, SHA-256 heşi, məlumat ölçüsü, toplu qeyd identifikatoru, imza və giriş siyasəti kimi sahələri bir-biri ilə əlaqələndirir.

Docker mühitində qurulan prototipdə ümumi həcmi 55.869.440 bayt olan 1.000 sintetik əməliyyat qeydi yaradılmışdır. TAVOS-un zəncir tərəfindəki indeks ölçüsü 0,7504 MB olaraq ölçülmüşdür. Eyni xam məlumatların tamamilə zəncirdə saxlanılması 53,2812 MB, real Fabric müqayisəsində istifadə olunan RollStore təqdimatı isə 1,1357 MB tələb etmişdir. Beləliklə TAVOS zəncir və ya indeks tərəfindəki sahəni tam zəncirdaxili saxlamaya nisbətən yüzdə 98,59, RollStore-a nisbətən isə yüzdə 33,93 azaltmışdır.

Əlli qeydin bir Fabric əməliyyatı ilə yazıldığı sınaqlarda TAVOS-un orta toplu əməliyyat müddəti 2.443,10 millisaniyə olmuşdur. Lokal keş və IPFS obyektinin hazır olduğu sorğularda median sorğu-yoxlama müddəti 756,30 millisaniyə, soyuq IPFS geri oxumalarında isə 6.360,30 millisaniyəyə yüksəlmişdir. Lokal SHA-256 hesablaması 0,3 millisaniyədən aşağı qalmış; gecikmənin əsasən Fabric sorğularından və bəzən IPFS geri oxumasından qaynaqlandığı görülmüşdür.

Toplu əməliyyat ölçüsü 10 qeyddən 200 qeydə artırıldıqda ölçülən ötürmə qabiliyyəti saniyədə 4,18 qeyddən 83,73 qeydə yüksəlmiş, qeyd başına orta yazma gecikməsi 239,63 millisaniyədən 11,95 millisaniyəyə enmişdir. Araşdırılan heş uyğunsuzluğu sınaqlarında TAVOS və RollStore dəyişdirilmiş bütün nümunələri rədd etmişdir. Lakin bu nəticələr lokal Docker şəbəkəsinə, sintetik məlumatlara və məhdud müdaxilə ssenarilərinə əsaslanır; real nəqliyyat vasitəsi donanmasında işləmə, geniş ərazi şəbəkəsi dayanıqlığı və ya əhatəli kibertəhlükəsizlik yoxlaması aparılmamışdır.

Tədqiqatın həll etməyə çalışdığı problem nədir?

Birgə tapşırıq yerinə yetirən pilotsuz nəqliyyat vasitələri vahid tipdə və sabit ölçüdə məlumat yaratmır. Vəziyyət telemetriyası və idarəetmə əmrləri kiçik, lakin çox tez-tez yaranarkən marşrut faylları, lokal xəritələr və qavrama məlumatları daha böyük ola bilər. Tapşırıq jurnalları isə hadisələrin sonradan yenidən canlandırılması, xətaların araşdırılması və məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Bu məlumatların etibarlı şəkildə saxlanması üçün üç tələb eyni vaxtda ödənməlidir:

• Bir qeydin hansı nəqliyyat vasitəsi, tapşırıq, məlumat növü və zaman aralığı ilə əlaqəli olduğunun müəyyən edilə bilməsi.
• Zəncirdən kənardan gətirilən məlumatın əvvəl təsdiqlənmiş məzmunla tam eyni olduğunun yoxlanıla bilməsi.
• Yüngül nəqliyyat vasitəsi və kənar qovşaqların bütün blockchain reyestrini və bütün xam məlumatları yükləmək məcburiyyətində qalmaması.

Tam zəncirdaxili saxlama ilk iki tələb üçün güclü əsas yarada bilər; lakin böyük xam məlumatların hər blockchain iştirakçısında çoxaldılması miqyaslana bilməni məhdudlaşdırır. Yalnız IPFS üzərində saxlama məlumat yükünü azaldır, lakin məzmun ünvanını tapşırıq konteksti, nəqliyyat vasitəsinin kimliyi, giriş siyasəti və əməliyyat tarixçəsi ilə əlaqələndirən etibarlı indeks qurulmadıqda tətbiqlər əlavə məlumat bazalarına ehtiyac duyur.

TAVOS bu iki ifrat yanaşma arasında tapşırıq yönümlü tarazlıq qurmağı hədəfləyir. Xam məlumat zəncirdən kənarda saxlanarkən tapşırıq və yoxlama üçün zəruri məlumatlar blockchain üzərində saxlanılır.

TAVOS nə deməkdir?

TAVOS ingiliscə “Task-Aware Verifiable On/Off-Chain Storage” yanaşmasını ifadə edir. Azərbaycan dilində bu ad tapşırıqdan xəbərdar və yoxlanıla bilən zəncirdaxili/zəncirdənkənar saxlama kimi izah edilə bilər.

Metodun fərqləndirici cəhəti yalnız xam məlumatı IPFS-yə ötürməsi deyil. Oxşar bir çox hibrid sistem də məzmun ünvanını və heş dəyərini blockchain üzərində saxlayır. TAVOS bu kriptoqrafik işarələrə əməliyyat kontekstini əlavə edir. Beləliklə indeks yalnız “bu fayl əvvəllər qeydə alınıb” məlumatını deyil, “bu məlumat bu nəqliyyat vasitəsi tərəfindən, bu tapşırıqda, bu vaxtda və bu giriş şərtləri ilə yaradılıb” məlumatını da daşıyır.

Sistem hansı təbəqələrdən ibarətdir?

Şəkil 1-də göstərilən arxitektura dörd əsas təbəqədən ibarətdir:

Bu ayrım xam məlumat idarəetməsinin, etibarlı metadata idarəetməsinin və tətbiq sorğularının bir-birindən müstəqil inkişaf etdirilməsinə imkan verir. Aralarındakı əlaqə CID və DataHash sahələri ilə qorunur.

Bir qeyd yazılarkən hansı addımlar tətbiq olunur?

1. Nəqliyyat vasitəsi və ya kənar qovşaq qeyd identifikatorunu, tapşırıq identifikatorunu, məlumat növünü, nəqliyyat vasitəsinin identifikatorunu, zaman nişanını və məlumat məzmununu seriallaşdırır.
2. Həssas məlumat olduqda məzmun IPFS-yə göndərilməzdən əvvəl şifrələnə bilər.
3. Seriallaşdırılmış məzmunun SHA-256 heşi hesablanır.
4. Xam və ya şifrələnmiş məzmun IPFS-yə yazılır və məzmun ünvanı olan CID alınır.
5. CID, heş və tapşırıqla bağlı metadata vahid indeks qeydində birləşdirilir.
6. Yaradan qovşaq indeks qeydini imzalayır.
7. İndeks Fabric chaincode-a göndərilir; iştirakçılar əməliyyatı təsdiqləyir və sıralama xidməti əməliyyatı reyestrə əlavə edir.

Xam əməliyyat məlumatı Fabric üzərində saxlanmır. Fabric yalnız yoxlama və tapşırıq sorğuları üçün lazım olan xülasəni saxlayır.

Zəncir indeksində hansı sahələr var?

Bu sahələr TAVOS-un IPFS-BC kimi daha kiçik ümumi CID–heş indeksindən niyə böyük olduğunu izah edir. TAVOS sırf sahənin minimumlaşdırılması əvəzinə tapşırıq sorğusu, mənşənin izlənməsi və girişə nəzarət üçün əlavə metadata saxlayır.

Yüngül müştəri bütün reyestri yükləmədən necə işləyir?

Şəkil 2-dəki iş axını iki mərhələlidir. Birinci mərhələdə yüngül müştəri yalnız öz tapşırıq sahəsi ilə əlaqəli blok xülasələrini, əməliyyatın etibarlılıq vəziyyətlərini və indeks qeydlərini lokal keşinə alır. Xam məlumatlar və blockchain reyestrinin hamısı yüklənmir.

İkinci mərhələdə müştəri TaskID, DataType, VehicleID və ya zaman intervalı üzrə lokal indeksi sorğulayır. Qeyd keşdə yoxdursa Fabric-ə müraciət edilərək indeks yenilənir. Giriş siyasəti uyğundursa CID istifadə olunaraq IPFS obyekti gətirilir. Müştəri məzmunun SHA-256 heşini yenidən hesablayır və Fabric-dəki DataHash ilə müqayisə edir.

• Heş dəyərləri üst-üstə düşərsə məzmun tətbiqə verilir.
• Heş dəyərləri fərqlidirsə qeyd rədd edilir və hadisə audit üçün işarələnə bilər.
• Giriş siyasəti istifadəçiyə icazə vermirsə IPFS məzmunundan istifadə edilmir.

Bu struktur tapşırığın təkrar oynadılması, vəziyyət sorğusu, anomaliyanın araşdırılması və qeydlərin auditi kimi müxtəlif tətbiqlərə ortaq etibarlı giriş nöqtəsi təqdim etməyi hədəfləyir.

Saxlama xərci necə modelləşdirilib?

Tam zəncirdaxili saxlamada N qeydin zəncir xərci xam məlumatların ümumi həcmidir:

\[ S_{\mathrm{full}}(N)=\sum_{i=1}^{N}|\mathrm{Raw}_i| \]

Hibrid m metodu üçün zəncir tərəfindəki xərc qeyd indeksləri ilə varsa toplu yoxlama və ya sübut metadata sahələrinin cəmidir:

\[ S_m(N)=\sum_{i=1}^{N}|I_i^m|+\sum_{b=1}^{B}A_b^m \]

Xam məlumatın tam zəncirdaxili saxlanmasına nisbətən zəncir sahəsinin azalma nisbəti belədir:

\[ \eta_m=1-\frac{S_m(N)}{S_{\mathrm{full}}(N)} \]

Bu nisbət yalnız blockchain və ya indeks tərəfindəki məlumatı müqayisə edir. Xam məzmun IPFS üzərində qalmağa davam etdiyinə görə η_m bütün saxlama infrastrukturunun fiziki disk istifadəsindəki azalma kimi şərh edilməməlidir.

Yüngül sinxronlaşdırma xərci necə ifadə olunub?

K yüngül müştərinin sinxronlaşdırma trafiki hər müştərinin tapşırıq sahəsində saxladığı məlumat nisbətindən asılıdır:

\[ C_m(K)=\sum_{k=1}^{K}\rho_{m,k}\left[S_m(N)+V_m+P_m\right],\quad 0<\rho_{m,k}\leq1 \]

Burada ρ_m,k müvafiq müştərinin sinxronlaşdırdığı tapşırıq sahəsinin nisbətini, V_m əməliyyatın etibarlılıq məlumatlarını və P_m varsa yoxlama sübutlarını göstərir. TAVOS-un məqsədi ρ dəyərini azaltmaq, yəni hər müştəriyə bütün indeksləri göndərmək əvəzinə yalnız müvafiq tapşırıq qeydlərini sinxronlaşdırmaqdır.

Sorğu və yoxlama gecikməsi hansı komponentlərdən ibarətdir?

Bir qeydin ümumi sorğu gecikməsi aşağıdakı komponentlərlə modelləşdirilib:

\[ T_i=T_{\mathrm{lookup}}+T_{\mathrm{policy}}+T_{\mathrm{fetch}}(\mathrm{CID}_i)+T_{\mathrm{hash}}(|\mathrm{Raw}_i|) \]

• T_lookup: Fabric və ya lokal indeks sorğusunun müddəti.
• T_policy: Giriş siyasətinin yoxlanması.
• T_fetch: IPFS məzmununun gətirilməsi.
• T_hash: Lokal SHA-256 heşinin hesablanması.

Sınaqlar lokal heş hesablamasının ümumi gecikmədə çox kiçik paya sahib olduğunu; Fabric çağırışlarının və soyuq IPFS girişinin daha müəyyənedici olduğunu göstərmişdir.

Bütövlük qərarı necə verilir?

Məzmun yalnız giriş siyasəti icazə verdikdə və hesablanan heş zəncirdəki dəyərlə üst-üstə düşdükdə qəbul edilir:

\[ \mathrm{Verify}_i(u)= \begin{cases} 1, & \mathrm{AccessPolicy}_i(u)=\mathrm{true}\ \land\ H(\mathrm{Raw}_i)=\mathrm{DataHash}_i \\ 0, & \mathrm{diğer\ durumlarda} \end{cases} \]

Tədqiqat SHA-256-nı ideal toqquşmaya davamlı heş funksiyası kimi qəbul edir və dəyişdirilmiş məzmunun eyni qeydə alınmış heşi yaratma ehtimalını təxminən 2⁻²⁵⁶ yuxarı həddi ilə ifadə edir. Bu nəzəri dəyər proqram xətası, açarın oğurlanması, səlahiyyətli istifadəçinin sui-istifadəsi, IPFS əlçatmazlığı və ya Fabric qovşaqlarının ələ keçirilməsi kimi digər hücum növlərini əhatə etmir.

Hansı üsullarla müqayisə aparılıb?

Bu məhdudiyyətə görə bütün metodların gecikmə dəyərləri birbaşa müqayisə edilməmişdir. Real Fabric gecikmə ölçmələri yalnız TAVOS və tədqiqatda yaradılan RollStore təqdimatı üçün təqdim edilmişdir.

Sınaq platforması necə qurulub?

Hyperledger Fabric iştirakçıları, sıralama xidməti, sertifikat mərkəzləri, chaincode və IPFS qovşağı Docker konteynerləri ilə lokal mühitdə işlədilmişdir. Konsol görüntülərində iki təşkilat iştirakçısının, bir sıralama qovşağının, təşkilat və sıralama sertifikat mərkəzlərinin, chaincode konteynerinin və tək IPFS qovşağının aktiv olduğu görünür.

Ümumi 1.000 sintetik əməliyyat qeydi yaradılmışdır. Məlumat dəsti aşağıdakı sinifləri əhatə edir:

• Vəziyyət telemetriyası
• Marşrut və trayektoriya qeydləri
• Tapşırıq jurnalları
• Tor xəritələri
• Qavrama xülasələri
• İdarəetmə əmrləri

Ümumi xam məlumat ölçüsü 55.869.440 bayt, ikilik meqabayt ifadəsi ilə təxminən 53,2812 MB-dir. Hər qeyd IPFS-yə yazılmış, CID alınmış və müvafiq indeks Fabric chaincode-a göndərilmişdir.

Zəncir sahəsi müqayisəsi nə göstərib?

TAVOS tam zəncirdaxili yanaşma ilə müqayisədə zəncir sahəsini yüzdə 98,59 azaltmışdır:

\[ 1-\frac{0{,}7504}{53{,}2812}\approx0{,}9859 \]

RollStore ilə müqayisədə azalma yüzdə 33,93-dür:

\[ 1-\frac{0{,}7504}{1{,}1357}\approx0{,}3393 \]

Bunun əvəzində IPFS-BC, DAA-HSO və xüsusilə TimeChain daha kiçik indekslər yaradıb. TAVOS-un üstünlüyü mütləq ən kiçik metadata həcmi deyil. Əlavə sahə tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi, məlumat növü, toplu qeyd, imza və giriş siyasəti məlumatlarını birbaşa indeks daxilində qorumaq üçün istifadə olunur.

Fabric toplu yazma gecikməsi hansı səviyyədədir?

Əlli qeyddən ibarət toplu əməliyyatlarda orta chaincode çağırış müddətləri belədir:

Təxminən 25 millisaniyəlik orta fərq kiçikdir və tədqiqat bu fərq üçün statistik əhəmiyyət testi təqdim etməyib. İki metod eyni lokal Fabric şəbəkəsindən və oxşar chaincode yolundan istifadə etdiyinə görə nəticələrin əsas mesajı TAVOS-un əlavə tapşırıq sahələrini nəzərəçarpacaq əməliyyat gecikməsi artımı olmadan daşıya bilməsidir; qəti performans üstünlüyü nümayiş etdirilməyib.

Sorğu, IPFS geri oxuma və heş xərcləri nə qədərdir?

Keş isabetli nümunələrdə Fabric indeks oxuması və VerifyIndex çağırışı təxminən 370 millisaniyəlik iki böyük sabit xərc yaradıb. IPFS obyekti lokal və ya keşdə hazır olduqda geri oxuma təxminən 4 millisaniyə çəkib. SHA-256 hesablaması ən böyük məlumat fraqmentlərində belə 0,3 millisaniyədən aşağı qalıb.

Bu nəticə kriptoqrafik heş hesablamasının əsas darboğaz olmadığını göstərir. Paylanmış qurulumda Fabric təsdiq yolu, şəbəkə gecikməsi, sıralama xidməti və IPFS obyektinin hansı qovşaqda yerləşməsi daha müəyyənedici olacaq.

Toplu əməliyyat ölçüsü performansı necə dəyişdirib?

Toplu əməliyyat müddəti təxminən 2,36–2,39 saniyə aralığında qalarkən əməliyyat daxilində qeyd sayının artması sabit Fabric xərcinin daha çox qeyd arasında bölünməsinə imkan verib. Nəticədə qeyd başına hesablanan gecikmə azalıb və ümumi ötürmə qabiliyyəti yüksəlib.

Böyük toplu əməliyyatların əvəzində bir xərc var. Bir qeydin zəncirdə təsdiqlənməsi üçün qrupun dolmasının gözlənməsi lazım gələ bilər. Təhlükəsizlik baxımından təcili hadisənin 200 qeyddən ibarət qrupun tamamlanmasını gözləməsi uyğun olmaya bilər. Real sistemdə toplu qeyd sayı tapşırığın təcililiyinə, icazə verilən təsdiq müddətinə və şəbəkə yükünə görə dinamik seçilməlidir.

Müdaxilə sınağı nəyi təsdiqləyib?

Uğurlu ssenaridə IPFS-dən geri gətirilən məzmunun lokal heş dəyəri Fabric indeksindəki DataHash ilə uyğunlaşıb və yoxlama nəticəsi PASS olub. Uğursuz ssenaridə RecordID və CID eyni saxlanılarkən yoxlamada istifadə olunan heş dəyəri dəyişdirilib; Fabric VerifyIndex nəticəsi false, lokal nəticə isə VALIDATION=FAIL kimi qeydə alınıb.

Tədqiqat həmçinin nümunələnmiş tək bayt dəyişiklik sınaqlarının hamısının TAVOS və RollStore tərəfindən rədd edildiyini və yüzdə 100 aşkarlama nisbəti əldə edildiyini bildirir.

Bu nəticə aşağıdakı məhdud iddianı dəstəkləyir: İndeksdəki etibarlı SHA-256 heşi dəyişməz qaldığı müddətdə fərqli heş yaradan dəyişdirilmiş məzmun qəbul edilmir. Aşağıdakı daha geniş təhlükəsizlik nəticələrini təkbaşına sübut etmir:

• Zərərli Fabric administratorunun və ya kifayət sayda iştirakçının sistemə müdaxiləsinin qarşısının alınması.
• Şəxsi açarın oğurlanmasının və ya saxta səlahiyyətli imzanın aşkarlanması.
• IPFS obyektinin silinməsi və ya əlçatmaz olması qarşısında mövcudluq.
• Xidmətdən imtina, trafik analizi və ya metadata sızmasının qarşısının alınması.
• Giriş siyasətlərinin aşılması, açarın ləğvi və ya dinamik rol dəyişikliklərinin təhlükəsizliyi.
• Qavrama və idarəetmə məlumatının mənbədə artıq yanlış yaradıldığının aşkarlanması.

Miqyaslana bilmə qrafikləri real ikinci sınaqdırmı?

Şəkil 12 və Şəkil 13 daha böyük Fabric şəbəkəsi və ya 20.000 real qeydlə aparılmış yeni sınaq deyil. Tədqiqatçılar ölçülən 1.000 qeydin ölçü paylanmasından təbəqəli təkrar nümunələmə apararaq 20.000 qeydə qədər mümkün saxlama artımını qiymətləndiriblər. Xəta çubuqları təkrarlanan nümunələmələrdəki yüzdə 10–90 intervalını göstərir.

Yüngül müştəri qrafiki də müxtəlif tapşırıq sahəsi keş nisbətləri altında hesablanan təxmini rabitə miqdarını təqdim edir. TimeChain ən az məlumat ötürülməsini yaradır, lakin qeyd səviyyəsində tapşırıq sorğusunu daha kobud zaman lövbərlərinə çevirir. TAVOS daha çox metadata daşıyır, bunun qarşılığında qeyd, tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi və siyasət səviyyəsində sorğuları qoruyur.

Tədqiqatın əsas dizayn tarazlığı nədir?

Nəticələr tək bir ən yaxşı saxlama üsulunun olduğunu göstərmir. Hər yanaşma fərqli kompromis təqdim edir:

• Tam zəncirdaxili saxlama: Birbaşa audit güclüdür, lakin məlumatın çoxaldılması xərci çox yüksəkdir.
• Minimal CID–heş indeksi: Zəncir sahəsi kiçikdir, lakin tapşırıq konteksti xarici sistemlərdə saxlanmalıdır.
• Zamansal toplu lövbər: Metadata çox kiçikdir, lakin tək qeydi birbaşa tapmaq daha çətin ola bilər.
• Yerləşdirmə optimallaşdırması: Xərc və mövcudluğu tarazlaşdıra bilər, lakin təkbaşına tapşırıq semantikasını müəyyən etmir.
• TAVOS: Minimal üsullardan daha böyük indeks istifadə edir, lakin tapşırıq sorğusu, nəqliyyat vasitəsinin identifikatoru, qeydin mənşəyi və giriş siyasətini vahid etibarlı indeksdə birləşdirir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr hansılardır?

• Xam əməliyyat məlumatının IPFS-yə, tapşırıq və yoxlama indeksinin Fabric-ə yazıldığı işlək lokal prototip qurula bilib.
• 1.000 qeyddən ibarət yükdə TAVOS-un zəncir və ya indeks sahəsi tam zəncirdaxili saxlamadan yüzdə 98,59 daha kiçikdir.
• TAVOS-un tapşırıqdan xəbərdar indeksi tədqiqatdakı RollStore təqdimatından yüzdə 33,93 daha az sahə istifadə edib.
• Əlavə tapşırıq metadata sahələri 50 qeyddən ibarət əməliyyatlarda RollStore təqdimatına nisbətən nəzərəçarpacaq orta yazma gecikməsi cəzası yaratmayıb.
• Fabric-in sabit əməliyyat xərci daha böyük qeyd qrupları ilə qeyd başına bölüşdürülə bilib.
• Lokal heş hesablama xərci ümumi sorğu müddətinin çox kiçik hissəsini təşkil edib.
• Soyuq IPFS geri oxuması keş isabetli girişlə müqayisədə gecikməni bir neçə saniyə artırıb.
• Nümunələnmiş heş uyğunsuzluqları qəbul edilməyib.
• Tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi və giriş metadata sahələrinin indeks üzərində saxlanması tətbiqlərin xarici uyğunlaşdırma cədvəllərinə ehtiyacını azalda bilər.

Tədqiqatın sübut etmədiyi nəticələr hansılardır?

• TAVOS-un bütün blockchain–IPFS saxlama üsullarından daha az sahə istifadə etdiyi göstərilməyib; üç mexanizm daha kiçik indeks yaradıb.
• Yüzdə 98,59 dəyəri ümumi disk, ümumi şəbəkə və ya ümumi enerji qənaəti deyil.
• Bütün müqayisə sistemləri tam və orijinal platformaları ilə qurulmayıb.
• Real pilotsuz nəqliyyat vasitəsi donanmasında, hərəkətli simsiz şəbəkədə və ya sahə tapşırığında uğur göstərilməyib.
• 83,73 qeyd/s dəyəri bütün yüksək tezlikli nəqliyyat vasitəsi məlumatlarını qarşılaya biləcək universal ötürmə qabiliyyəti deyil.
• Təxminən 2,4 saniyəlik toplu əməliyyat təsdiqinin sərt real vaxt idarəetməsi üçün yetərli olduğu göstərilməyib.
• Yüzdə 100 müdaxilə aşkarlanması ümumi kibertəhlükəsizlik dəqiqliyi deyil.
• İmza yaratma, sertifikat ləğvi, dinamik giriş siyasəti və şifrələmə açarlarının idarəsi eksperimental olaraq müqayisə edilməyib.
• IPFS replikasiya siyasəti, pinləmə itkisi və ya qovşaq nasazlığı altında məlumatın mövcudluğu ölçülməyib.
• Çoxsaylı server, çoxsaylı region, şəbəkə bölünməsi və ya zərərli blockchain iştirakçıları qiymətləndirilməyib.
• Enerji istehlakı, əməliyyat başına xərc və nəqliyyat vasitəsində CPU/yaddaş istifadəsi hesabatlandırılmayıb.

Türkiyə baxımından nə ifadə edir?

Türkiyədə pilotsuz nəqliyyat vasitələrinin yalnız ani idarə olunması deyil, tapşırıq zamanı yaradılan məlumatların sonradan yoxlanması da əhəmiyyət daşıyır. Fəlakət bölgəsində çalışan pilotsuz uçuş aparatları, kənd təsərrüfatı robotları, mədən nəqliyyat vasitələri, liman və zavoddaxili avtonom daşıyıcılar və ya çoxnəqliyyatvasitəli xəritələmə sistemləri eyni tapşırıqla bağlı müxtəlif məlumat parçaları yarada bilər.

TAVOS yanaşması bu qeydlərin hamısını böyük blockchain reyestrinə köçürmədən ortaq audit izi yaratmaq üçün istifadə oluna bilər. Məsələn, tapşırıq jurnalı, marşrut qeydi və qavrama çıxışı IPFS və ya qurumun icazəli paylanmış saxlamasında saxlanarkən qeyd identifikatoru, heş, tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi və giriş siyasəti icazəli blockchain üzərində saxlanıla bilər.

Lokal tətbiq üçün aşağıdakı işlərin ayrıca aparılması lazımdır:

• Real nəqliyyat vasitəsi telemetriyası, görüntü və ya LiDAR yükləri ilə uzunmüddətli sınaq.
• Mobil şəbəkə, xüsusi 5G, peyk və ya fasiləli bağlantı şəraitində paket itkisi sınağı.
• Bir neçə fiziki Fabric iştirakçısının fərqli mərkəzlərdə işlədilməsi.
• Tapşırığın təcililiyinə görə uyğunlaşan toplu qeyd siyasəti.
• Qurumdaxili məlumat təsnifatı ilə uyğun şifrələmə, səlahiyyətləndirmə və açarın ləğvi.
• IPFS pinləmə, ehtiyat nüsxə, məlumatın həyat dövrü və silmə öhdəliklərinin müəyyən edilməsi.
• Nəqliyyat vasitəsində enerji, prosessor, yaddaş və rabitə xərclərinin ölçülməsi.
• Saxta məlumat yaratma, ələ keçirilmiş nəqliyyat vasitəsi açarı və zərərli səlahiyyətli qovşaq ssenarilərinin sınanması.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynının xülasəsi

Real ölçmə ilə hesablanan nəticələrin ayrılması

Əsas kəmiyyət nəticələri

1. TAVOS zəncir indeksi 0,7504 MB olaraq ölçülüb.
2. Tam zəncirdaxili saxlama 53,2812 MB tələb edib.
3. RollStore təqdimatı 1,1357 MB indeks yaradıb.
4. TAVOS tam zəncirdaxili yanaşmaya nisbətən zəncir sahəsini yüzdə 98,59 azaldıb.
5. TAVOS RollStore təqdimatına nisbətən yüzdə 33,93 daha kiçik indeks yaradıb.
6. IPFS-BC, TimeChain və DAA-HSO daha kiçik metadata sahəsinə malik olub, lakin daha az tapşırıq semantikası saxlayıb.
7. TAVOS-un 50 qeyddən ibarət orta Fabric yazma müddəti 2.443,10 ms olub.
8. RollStore-un uyğun orta göstəricisi 2.468,24 ms olub.
9. TAVOS keş isabetli sorğularda 756,30 ms median gecikmə göstərib.
10. TAVOS soyuq IPFS girişində 6.360,30 ms median gecikməyə yüksəlib.
11. Lokal SHA-256 hesablaması 0,3 ms-dən aşağı qalıb.
12. Toplu qeyd sayı 10-dan 200-ə artırıldıqda ötürmə qabiliyyəti 4,18-dən 83,73 qeyd/s-yə yüksəlib.
13. Eyni dəyişiklikdə qeyd başına gecikmə 239,63-dən 11,95 ms-yə düşüb.
14. Araşdırılan tək bayt dəyişiklik və ya heş uyğunsuzluğu nümunələrinin hamısı rədd edilib.

Şəkillərin təqdim etdiyi məlumatlar

• Şəkil 1: Nəqliyyat vasitəsi, kənar qovşaq, tapşırıq idarəetməsi, IPFS, Fabric və yüngül müştəri təbəqələri arasındakı məlumat axınını göstərir.
• Şəkil 2: Lokal indeks keşi, Fabric sorğusu, IPFS geri oxuma və heş müqayisəsindən ibarət iki mərhələli yüngül müştəri axınını göstərir.
• Şəkil 3: Fabric iştirakçıları, sıralama xidməti, sertifikat mərkəzləri, chaincode və IPFS konteynerlərinin işlədiyini göstərən Docker konsolunu təqdim edir.
• Şəkil 4: Chaincode yerləşdirilməsi, 1.000 qeyddən ibarət toplu əməliyyat və sınaq xülasələrinin konsol çıxışını göstərir.
• Şəkil 5: Altı metodun loqarifmik miqyasda zəncir və ya indeks sahəsini müqayisə edir.
• Şəkil 6: TAVOS və RollStore-un 50 qeyddən ibarət real Fabric əməliyyat gecikmələrini paylanma və kənar dəyərlərlə göstərir.
• Şəkil 7: Keş isabetli və soyuq IPFS sorğularını ayırır; Fabric, IPFS və heş xərclərini komponentlərə bölür.
• Şəkil 8: Toplu qeyd sayı artdıqca ötürmə qabiliyyətinin yüksəldiyini və qeyd başına gecikmənin azaldığını göstərir.
• Şəkil 9: Uğurlu indeks yazılması, VerifyIndex və IPFS geri oxuma çıxışını təqdim edir.
• Şəkil 10: Səhv heş göndərildikdə chaincode-un qeydi rədd etdiyini göstərir.
• Şəkil 11: Nümunələnmiş müdaxilə sınaqlarında iki metodun yüzdə 100 rədd nisbətini və təxmini yoxlama xərclərini müqayisə edir.
• Şəkil 12: Ölçülən qeyd paylanmasından təkrar nümunələnən 20.000 qeydə qədər zəncir sahəsi proyeksiyasını göstərir.
• Şəkil 13: Tapşırıq sahəsi keş nisbətləri fərqli yüngül müştərilərin təxmini sinxronlaşdırma trafikini göstərir.

Metodoloji güclü tərəflər

• Təklif olunan sistem yalnız psevdokod səviyyəsində qalmayıb, Fabric və IPFS üzərində işlədilib.
• Xam məlumat ölçüsü və qeyd sayı açıq şəkildə hesabatlandırılıb.
• Real ölçmə ilə mexanizm səviyyəsində yenidən yaratma arasındakı sərhəd açıq göstərilib.
• Normal keş girişləri ilə soyuq IPFS girişləri ayrıca hesabatlandırılıb.
• Gecikmə tək ümumi rəqəm kimi deyil, Fabric, IPFS və heş komponentlərinə ayrılıb.
• Kənar Fabric əməliyyat müddətləri qrafiklərdən çıxarılmayıb.
• Toplu əməliyyat ölçüsü üçün həssaslıq analizi aparılıb.
• Sahənin minimumlaşdırılması ilə tapşırıq semantikası arasındakı kompromis açıq müzakirə olunub.
• Müdaxilə nəticəsi konsol sübutları ilə göstərilib.
• Miqyaslana bilmə proyeksiyalarının ikinci real qurulum olmadığı açıq şəkildə qeyd edilib.

Metodoloji məhdudiyyətlər

• Məlumat yükü real nəqliyyat vasitələrindən deyil, əməliyyat növlərinə uyğun sintetik yaradılıb.
• Real platforma sınağı yalnız 1.000 qeydlə aparılıb.
• Fabric və IPFS eyni lokal Docker mühitində işlədilib.
• CPU modeli, disk növü, Docker versiyası, Fabric versiyası, IPFS versiyası və ətraflı şəbəkə quruluşu yetərincə hesabatlandırılmayıb.
• Çoxsaylı fiziki IPFS qovşağı və ya uzaq IPFS iştirakçısından giriş sınanmayıb.
• Real mobil şəbəkə gecikməsi, paket itkisi və bağlantı kəsilməsi yoxdur.
• Bir neçə eyni vaxtlı nəqliyyat vasitəsi və ya sorğu müştərisi ilə yük sınağı aparılmayıb.
• IPFS-BC, TimeChain və DAA-HSO orijinal platformaları ilə tam yenidən qurulmayıb.
• RollStore müqayisəsinin orijinal sistemin bütün protokol və sübut davranışlarını ehtiva edən tam reproduksiya olduğu göstərilməyib.
• Yazma və sorğu fərqləri üçün statistik əhəmiyyət və ya etibar intervalı analizi təqdim edilməyib.
• Yüzdə 100 müdaxilə nəticəsi məhdud və deterministik heş uyğunsuzluğu sınağına əsaslanır.
• İmzanın yoxlanmasının hesablama xərci ayrıca hesabatlandırılmayıb.
• Giriş siyasətinin pozulması, rol dəyişikliyi və səlahiyyətin ləğvi sınaqları yoxdur.
• Şifrələmə alqoritmi və açar idarəetmə üsulu tətbiq edilmiş sınaqla izah edilməyib.
• IPFS mövcudluğu, pinləmə və məlumat replikasiyasının nasazlıqları araşdırılmayıb.
• Blockchain qovşağının ələ keçirilməsi, sövdələşmə və ya zərərli administrator təhlükəsi modelləşdirilməyib.
• Enerji istehlakı və nəqliyyat vasitəsində resurs istifadəsi ölçülməyib.
• Sınaq kodu, xam CSV faylları və ya təkrar istehsal oluna bilən açıq depo bağlantısı verilməyib.

Mənbə və Metod Qeydi

Tədqiqatın tam orijinal adı: Task-Aware Verifiable On/Off-Chain Information Integration for High-Frequency Operational Data in Collaborative Unmanned Vehicle Networks

Müəlliflər: Rui Zhang; Guangtian Xu; Shuxin Hu; Shilei Li; Meijie Jin; Miaoxin Ge; Qingquan Liu.

Müəllif sırası: Yuxarıdakı siyahı tədqiqatın orijinal müəllif sırasını qoruyur.

Birgə birinci müəllif: Birgə birinci müəlliflik və ya bərabər töhfə bəyanı yoxdur.

Məsul müəllif: Qingquan Liu.

Məsul müəllifin e-poçt ünvanı: lqqneu@163.com

Tədqiqatda göstərilən qurum: Shenyang University of Technology, Shenyang 110159, China.

SSRN metadata qeydindəki qurum: Shenyang Ligong University. Bu məlumat tədqiqatın ilk səhifəsindəki qurumla uyğun gəlmir. İki qurum fərqli təşkilatlardır və əlçatan rəsmi qeydlərdən düzgün qurum qəti şəkildə müəyyən edilə bilməyib.

DOI:10.2139/ssrn.6986768

Nəşr platforması: SSRN.

Nəşr ili: 2026.

Jurnal: Hakemli jurnal və ya yekun jurnal nəşri təsdiqlənməyib.

Orijinal nəşriyyat: Yekun jurnal nəşriyyatı göstərilməyib. Tədqiqat SSRN üzərində preprint kimi paylaşılıb.

Mənbə növü: Hyperledger Fabric və IPFS üzərində işləyən prototip, eksperimental proqram ölçmələri və mexanizm səviyyəsində müqayisələri əhatə edən preprint tədqiqat məqaləsi.

Hakemlik vəziyyəti: Tədqiqat hakem qiymətləndirməsindən keçməyib. Səhifələrdə “This preprint research paper has not been peer reviewed” xəbərdarlığı var.

Rəsmi mənbə bağlantısı:https://ssrn.com/abstract=6986768

Müəllif töhfələri: Təşəkkür və töhfə açıqlamasına görə Rui Zhang məqaləni yazıb və eksperimental simulyasiyanı aparıb. Guangtian Xu və Shuxin Hu ədəbiyyat icmalına; Shilei Li və Meijie Jin format yoxlaması və düzəlişlərə; Miaoxin Ge təqdimetmə prosesinə töhfə verib. Qingquan Liu tədqiqatın istiqamətini və əsas quruluşunu müəyyən edib. Rəsmi CRediT töhfə cədvəli verilməyib.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqatda maliyyələşdirən qurum və ya layihə nömrəsi göstərilməyib.

Maraqlar toqquşması: Açıq maraqlar toqquşması bəyanı yoxdur.

Məlumat və kod əlçatanlığı: Konsol və CSV çıxışlarından istifadə edildiyi bildirilib; lakin sınaq kodu, xam qeydlər və ya təkrar istehsal oluna bilən açıq məlumat deposu bağlantısı təqdim edilməyib.

Bu Azərbaycan dilində elmi izah tədqiqatın mətni, formulları, cədvəlləri, arxitektura sxemləri, performans qrafikləri və konsol görüntüləri araşdırılaraq hazırlanıb. Elmi məzmun yalnız tədqiqatda təqdim olunan sistem dizaynına, ölçmələrə və müəlliflərin izah etdiyi müqayisə məhdudiyyətlərinə əsaslanır. Xarici mənbələr yalnız orijinal başlığın, müəllif siyahısının, DOI-nin, SSRN qeydinin və biblioqrafik kimliyin yoxlanması məqsədilə istifadə edilib.

Tədqiqatın ən mühüm töhfəsi blockchain–IPFS hibrid saxlamasını ümumi fayl arxivləşdirməsindən kənara çıxararaq tapşırıq, nəqliyyat vasitəsi, məlumat növü və giriş siyasəti ilə əlaqələndirməsidir. Ən mühüm məhdudiyyəti isə real platforma nəticələrinin lokal Docker mühiti və sintetik 1.000 qeydlə məhdud olması; digər metodların əhəmiyyətli hissəsinin tam qurulum əvəzinə mexanizm səviyyəsində müqayisə edilməsidir.

Yüzdə 98,59 saxlama azalması zəncir və ya indeks tərəfinə aiddir. IPFS-dəki xam məlumat və mümkün surətlər nəzərə alınmadan sistemin ümumi fiziki saxlamasının eyni nisbətdə azaldığı iddia edilməməlidir. Eyni şəkildə yüzdə 100 müdaxilə aşkarlanması araşdırılan heş uyğunsuzluğu nümunələrinin hamısının rədd edildiyini ifadə edir; ümumi hücum aşkarlama uğuru və ya uçdan-uca sistem təhlükəsizliyi kimi şərh edilməməlidir.