Diziye Başlarken

Maliyyə bazarlarıda kazanmak da vardır, kaybetmek də.

Bir tarafın doğru, diğer tarafın yanlış qarar vermesi; fərqli beklentilərin, risklərin və zaman tərcihlerinin qarşılaşması bazarın doğasında bulunur. Hiç kimse her əməliyyatı kazəsasmaz. Hiçbir üsul geleceği kusursuz biçimde biləmez. Zarar etmek təkbpeyəndna bir adaletsizliğin, manipulyasiyaun və ya gizli müdahalenin kanıtı değildir.

Fakat bu makale dizisi, basitçe kimin kazandığını və kimin kaybettiğini tartışmak üçün hazırlanmadı.

Peşine düştüğümüz sual daha zor:

Bazar ne zaman insanların birbirleriyle rekabet ettiği bir alan olmaktan çıkıp, insanların davranışlarını, təminatlarını, korkularını, əməliyyat vərdişlərinı və məcburi qərarlarını işleyen avtomatik bir dumanteme dönüşmeye başladı?

Bu sualya birkaç kötü əməliyyatden sonra ulaşmadık.

Onlarca əməliyyat dumantemi geliştirdik. Birbirinden fərqli bot arxitekturalari məzənnəduk. Binlerce metriği dəyərlendirdik. On binlerce satır kod yazdık. Teknik göstəricilərden əmr dəftəri əsaslizlerine, statistik üsullerden mpeyəndn öyrənməsine, optimallaşdırma modellərinden süni intellekt destekli qarar dumantemlerine kadar çox geniş bir alanı denedik.

Her başaristilikzlıktan sonra dumantemi biraz daha geliştirdik.

Yeni məlumatlar ekledik.
Yeni filtreler məzənnəduk.
İşlem zamanlamasını değiştirdik.
Risk yönetimini yeniden tasarladık.
Farklı bazar rejimlerini ayırmaya çalıştık.
Daha sürətli, daha seçici və daha qarmpeyəndk modellər oluşturduk.

Fakat bir noktadan sonra eyni sualyu kendimize sormak zorunda kaldık:

Ya problem yalnızca geliştirdiğimiz dumantemlerde değilse?

Ya onlarca fərqli model, aslında artık geçerli olmayan eyni əsas fərziyyəa dayanıyorsa?

O fərziyyə şuydu:

Bazarda alıcılarla satıcılar qarşılpeyəndr. Herkes elindeki bilgiye, beklentiye və risk anlayışına görə qarar məlumatr. Daha doğru əsasliz yapan, daha disiplinli davrəsasn və riskini daha yaxşı yöneten taraf zaman üçünde üstünlük sşəbəkəlar.

Bu anlatı bütünüyle yanlış değildir.

Lakin günümüzdeki maliyyə bazarlarıı açıklamak üçün təkbpeyəndna yetərli olmadığı giderek daha açık hâle gelmektedir.

Bugün qiymətlərin oluşumunda yalnız insanların beklentiləri yoktur. Algoritmalar, avtomatik bazar yaradıcıları, leverage-li mövqelər, təminat çşəbəkəırışları, stop əmrləri, likvidasiya mühərrikləri, arbitraj dumantemləri, yüksək sürətli məlumat axınşları və süni intellekt modelləri eyni anda faaliyet göstərir.

Bu struktur üçünde insan yalnızca qiymətin geleceği hakkında qarar veren bir iştirakçı değildir.

Aynı zamanda ölçülən, təsnif edilən və belirli şərtlərda nasıl davrəsascşəbəkəı proqnozlaşdırılmşəbəkəa çalışılan bir unsurdur.

Kaldıraçlı mövqe açan kişi, yalnızca bir istiqamət proqnozu yapmaz. Belirli bir qiymət seviyesine ulpeyəndldığında zorunlu kimi mövqe bşəbəkəlaya biləcək bir əmr kaynşəbəkəına dönüşür.

Long mövqeun likvidasiyası gələcəkteki zorunlu satıştır.
Short mövqeun likvidasiyası gələcəkteki zorunlu alıştır.
Stop əmrləri əvvəlden diaqnozmlanmış tepki noktalarıdır.
Panikle kapatılan mövqelər təcili bazar əmrləridir.

Çok sayıda iştirakçı eyni bölgelerde və benzer leveragelarla əməliyyat yaptığında, qiymətin çevresinde görünmeyen lakin proqnoz ediləbilir məcburi əmr kümeleri oluşabilir.

Bu nedenle bir insan bazarın uzunmüddətli yönünü doğru proqnoz ettiği hâlde yine də kaybedebilir.

Fiyat sonunda beklediği seviyeye ulaşabilir. Lakin əvvəl tam tərs yöne giderek onun stopunu çalıştırabilir, təminatını tüketebilir və ya mövqeyini kapatmaya zorlayabilir. Pozisyon kapandıktan sonra qiymət tekrar başlanğıcdaxın yöne dönebilir.

Böyle bir durumda problem yalnızca “yanlış proqnoz” değildir.

Asıl problem, qiymətin varış noktasından əvvəl izlediği rotadır.

Modern leverage-li bazarlarda para çoğu zaman yalnızca yön üzərindən değil, qiymətin hangi ardıcıllıqyla hangi tarafı məcburi əməliyyat yapmaya sürüklediği üzərindən el değiştirmektedir.

Bu təcrübəimin yalnızca bize ait olmadığını gördük.

Farklı bazarlarda əməliyyat edən insanlarla konuştuk. Uzun yıllardır qrafik araşdıranlari, avtomatik dumantem geliştirenleri, fərqli strategiyalar kulləsasnları və bazarın eski dəhəmiyyətlerini yaşamış kişiləri dinledik.

Yöntemleri fərqliydı.

Kimi teknik əsasliz kullanıyordu.
Kimi fundamental məlumatlari izliyordu.
Kimi əmr axınına odaklanıyordu.
Kimi bot geliştiriyordu.
Kimi aşşəbəkəı tezlikli əməliyyat strukturyordu.
Kimi yalnızca uzunmüddətli düşünüyordu.

Lakin birçox kişinin anlattığı rahatsızlık birbirine benziyordu:

Bazarın yalnız iştirakçılar arasındaki təbii rekabeti yansıtmadığı; giderek iştirakçıların əməliyyat tezliyindan, leveragelarından, stoplarından, korkularından və məcburi qərarlarından beslenen bir strukturya dönüştüğü düşüncesi.

Bu makale dizisi, bu düşünceyi kanıtlanmış bir hüküm kimi kabul ederek başlamayacak.

Her qiymət hərəkətini manipulyasiya kimi açıklamayacşəbəkəız.

Bütün bazarları tək mərkəzden yöneten görünmez bir gücün aktivinı gerçekmiş gibi sunmayacşəbəkəız.

Belirli bir kişiyi, qurumu, şirketi, bankyı, fondu, birjayı və ya platformau hədəf göstərmeyeceğiz.

İsimler üzərindən polemika üretmeyeceğiz.

Çünkü sübut olmadan strukturlan ittiham, haklı sualların gücünü azaltır.

Lakin “bazar böyledir” denilərek yaşəsasnların geçiştirilmesini də kabul etmeyeceğiz.

İnsanların böyük bölümünün leverage-li məhsullarde neden zarar ettiğini sorgulayacşəbəkəız.

Aynı bazarda əməliyyat edən iştirakçıların neden eyni məlumat, xərc, sürət və kapital imkânlarına sahip olmadığını inceleyeceğiz.

Likvidasiyaların qiymət hərəkətini nasıl büyütebildiğini anlatacşəbəkəız.

Bir aktivin gerçek mülkiyetiyle, yalnızca qiymətinı izleyen sintetik müqavilə arasındaki farkı göstəreceğiz.

Algoritmaların birbirleriyle rekabet etmekten öte, insan və bot davranışlarını nasıl siniflandırabildiğini tartışacşəbəkəız.

Süni intellektnın bazar bilgisini demokratikleştirirken eyni zamanda strategiyaları birbirine benzetme, əməliyyat davranışlarını standartlaştırma və daha güclü aktörlerin tutumsini büyütme ehtimalini dəyərlendireceğiz.

Kriptoyla məhdud kalmayacşəbəkəız.

Vadeli əməliyyatlar, opsionlar, fərq müqavilələri, əmtəə bazarları, səhmlər, birja indeksləri, valyuta məhsulları və müddətkli əməliyyat görən yeni sintetik müqavilələr də bu dizinin kapsamına girecek.

Geçmişi inceleyeceğiz.

Çünkü bugünkü bazar arxitekturasi bir anda ortaya çıkmadı. Vadeli əməliyyatlar başlanğıcta istehsalçılerin və ticaret yapanların qiymət riskini yönetmesi üçün geliştirildi. Elektronik bazarlar əməliyyat sürətinı və çıxışi değiştirdi. Algoritmalar qarar müddətini insan ölçeğinin dışına tpeyənddı. Kaldıraç və avtomatik likvidasiya isə qiymət hərəkətini iştirakçının iradesinden bşəbəkəımsız biçimde yeni əmrlər üreten bir mekanizmaya dönüştürdü.

Bugünü inceleyeceğiz.

Çünkü bugün bazar yalnızca arz və talebi ölçmüyor. Aynı zamanda təminatı, əməliyyat sıxlığınu, əmr axınını, maliyyələşmə dərəcələrinı, mövqe yığılmasıni, likvidasiya riskini və iştirakçıların olası tepgilərini də işliyor.

Geleceği tartışacşəbəkəız.

Çünkü maliyyə bazarları giderek insanların bot kullandığı bir strukturdan, süni intellekt agentlərinın insanlarla və başka süni intellekt agentləriyla əməliyyat yaptığı bir dumanteme doğru ilərliyor.

Bu gələcəkte en böyük üstünlüğün yalnızca daha yaxşı proqnoz yapan modele ait olmayacşəbəkəı açıktır.

Veriye daha erken erişen, daha aşşəbəkəı xərclə əməliyyat edən, daha fazala kapitalye sahip olan, fərqli bazarlarda eyni anda risk dengeleyebilən və kendi davranışını gizleyebilən taraflar daha güclü olacaktır.

Bu dizi boyunca kulləsascşəbəkəımız “ovçu” kavramı belirli bir kişi və ya məzənnəuluşun adı değildir.

Ovçu, birbirinden fərqli mekanizmaların birleşmesiyle ortaya çıkan dumantemik davranışın adıdır.

Kaldıraç yatırımcının boynaqe hakkını sınırlandırdığında,
likvidasiya proqnozu zorunlu emre dönüştürdüğünde,
əməliyyat xərcləri her giriş və çıkışta kapitalı peyəndndırdığında,
məlumat və sürət avantajı yalnız belirli böyüklükteki aktörlerin erişebildiği bir həmçininlığa dönüştüğünde,
benzer alqoritmlər eyni şərtlərda eyni tepkiyi verdiğinde
və bazar infrastruktursının geliri iştirakçıların daha fazala əməliyyat yapmasına bşəbəkəlı olduğunda,

tek bir merkez tarafından yönetilmese bilə ovçu gibi davrəsasn bir struktur oluşabilir.

Bu strukturnın bilinçli olması gerekmez.

Bir bazar işletmesi daha fazala əməliyyat həcmi istər. Bir bazar yaradıcı spread kazanmak istər. Bir fond riskə uyğunlaşdırılmış gəlirsini artırmak istər. Bir alqoritm əmr axınının birkaç saniyə sonrasını proqnoz etmeye çalışır. Bir içerik istehsalçısi ilgi dartmak istər. Bir kullanıcı sürətli kazanç umar.

Her aktör yalnızca kendi çıqarını izləmə ederken, ortaya bütün iştirakçıların ortaklaşa üretmediği lakin onları etgiləyen bir dumantem çıkabilir.

Bu nedenle bu dizinin amacı gizli bir düşman icat etmek değildir.

Amaç, görünen qiymət qrafikinin arkasındaki mekanizmaları anlpeyəndlır hâle getirmektir.

Bir şam yüksəldikdə və ya düşdükdə ekranda yalnızca nəticə görünür.

O hareketin üçünde gönüllü alışlar və satışlar bulunabilir.

Aynı zamanda stoplar, avtomatik likvidasiyaler, panika əməliyyatlari, likvidliyin çəgilməsi, arbitraj əmrləri, bazar yaradıcılarıın risk azaltması və millisaniyəler üçünde qarar veren alqoritmlər da bulunabilir.

Grafik sonucu göstərir.

Bu makale dizisi mümkün olduğunca nedeni araştıracaktır.

Bu Dizi Ne Satıyor?

Hiçbir şey.

Bu tədqiqat tamamen ücretsiz olacaktır.

Herhangi bir investisiya planı, əməliyyat proqramı, bot paketi, siqnal qrupu, abunəlik, məsləhətçilik, təlim paketi və ya kazanç dumantemi satılmayacaktır.

İnsanların zararları, korkuları və ya umutları kommersiya bir fırsata dönüştürülmeyecektir.

Çünkü eleştirdiğimiz mekanizmaların üsullerini kulləsasrak o mekanizmalara qarşı çıktığımızı söyleyemeyiz.

Bu seri herhangi bir aktivin alınmasını və ya satılmasını önermeyecek.

Kazanç vaadi vermeyecek.

“Kesin çalışan üsul”, “gizli formula” və ya “kaybettirmeyen strategiya” sunmayacak.

Kendi təcrübəimlerimizi anlatacşəbəkəız.

Başka insanların yaşadıklarını, kimliklerini və özel bilgilərini açığa çıqarmadan dəyərlendireceğiz.

Tarihsel olayları, doğruləsasbilir mekanizmaları və erişiləbilir məlumatlari inceleyeceğiz.

Kanıtlanmış gerçeklerle ehtimallari birbirinden ayıracşəbəkəız.

Bilmediğimiz yerde biliyormuş gibi davranmayacşəbəkəız.

Bu Dizinin Mücadelesi Neye Karşı?

Bu mücadele herhangi bir kişiye, quruma və ya şirkete qarşı yürütülen bir kampaniya değildir.

Bilgisizliğe qarşıdır.

Görünmezliğe qarşıdır.

İnsanlara asan qazanc hayali satılmasına qarşıdır.

Gerçek aktivla leverage-li müqavilənin eyni şeymiş gibi sunulmasına qarşıdır.

Açıkça eşit olmayan şərtlərın, herkes üçün eşit bir rekabet alanıymış gibi göstərilmesine qarşıdır.

Kanıtsız komplo anlatılarına qarşı olduğu kadar, belgelenmiş problemların küçümsenmesine də qarşıdır.

Öfke bu araşdırmayı başlatmış olabilir.

Fakat öfke kanıtın yerine geçmeyecektir.

Hırs bizi tədqiqatya devam ettirebilir.

Fakat hırs, gerçeği işimize geldiği şəgilde değiştirmemize izin vermeyecektir.

Başaristilikzlıklarımızı gizləməeyeceğiz.

Geliştirdiğimiz dumantemlerin neden tədqiqatdığını da konuşacşəbəkəız.

Çünkü onlarca modelin eyni duvara çarpması yalnızca başaristilikzlık değildir. Aynı zamanda yanlış məzənnəulan əsas fərziyyəları göstərebiləcek mühüm bir tapıntıdur.

Belki sonunda bazarda kalıcı və sürdürülebilir bir avantajın son derece məhdud olduğunu görəceğiz.

Belki belirli şərtlərda tekrar eden struktur zəiflıklar tespit edeceğiz.

Belki bazı eski bazar bilgilərinin hâlâ geçerli olduğunu, bazılarının isə alqoritmik çşəbəkəda anlamını kaybettiğini görəceğiz.

Sonucun ne olacşəbəkəını baştan bilmiyoruz.

Zaten bu dizinin dəyəri də burada başlayacak.

Önceden belirlenmiş bir sonuca kanıt aramayacşəbəkəız.

Kanıt bizi hangi sonuca götürürse oraya gideceğiz.

Bu nedenle ilk sualmuz qiymətin yarın yükseleceği və ya düşeceği olmayacak.

Daha əsas bir sualyla başlayacşəbəkəız:

Bazar ne zaman yalnızca qararlarımızın sonucunu qiymətlamayı bıraxınp, qararlarımızı və hangi şərtlərda ne yapmak zorunda kalacşəbəkəımızı hesablamaya başladı?

“Bazarın İçindəki Ovçu” makale dizisi, bu problemun peşinden gidecek.