Bu araşdırma xərçəng xəstələrinin qeydə alınmış ölüm səbəblərinin əvvəlki xərçəng diaqnozları ilə nə dərəcədə uyğunlaşdığını və uyğunsuzluqların təsadüfi, yoxsa müəyyən anatomik istiqamətlərdə cəmləşdiyini araşdırır. Braziliyanın Ceará ştatında 2014–2019-cu illər arasında ölüm qeydləri ilə əhali əsaslı xərçəng registrləri əlaqələndirilərək 11.226 histoloji olaraq təsdiqlənmiş xərçəng ölümü təhlil edildi. Bunların 2.502-də, təxminən %22-də, qeydə alınmış Ölüm Səbəbi (Cause of Death, CoD) xəstənin diaqnoz tarixçəsindəki heç bir xərçəng diaqnozu ilə uyğun gəlmədi. Tədqiqatçılar Son Diaqnoz (Last Diagnosis, LD) ilə CoD arasındakı bu uyğunsuzluqları istiqamətli və çəkili Uyğunsuzluq Şəbəkəsi (Inconsistency Network, IN) kimi modelləşdirdilər. Ən nəzərəçarpan nümunələr arasında Cervix→Uterus, Stomach→Esophagus və Breast→Lung əlaqələri yer aldı. Qadınlarda son döş xərçəngi diaqnozundan ağciyər xərçəngi ölüm səbəbinə gedən axın, düzəldilmiş hesablamada döş xərçəngi ölüm sürətinin artması və ağciyər xərçəngi ölüm sürətinin azalması istiqamətində təsir göstərdi. Bununla belə, iş müşahidə xarakterlidir; ayrı-ayrı xəstələrdə ölüm səbəbinin səhv yazıldığını və ya metastazın həqiqi ölüm mexanizmi olduğunu birbaşa təsdiqləyən fərdi autopsiya uyğunlaşdırması aparılmamışdır.

Araşdırmanın mühüm tərəfi ölüm şəhadətnaməsindəki uyğunsuzluğu yalnız ümumi səhv faizi kimi görmək əvəzinə hansı xərçəng nahiyəsindən hansı nahiyəyə doğru sürüşdüyünü araşdırmasıdır. Şəbəkə modelində istiqamətli bir kənar, xəstənin son primer malignite diaqnozunun bir anatomik nahiyədə olmasına baxmayaraq ölüm səbəbinin başqa bir xərçəng nahiyəsi kimi qeydə alındığı halları təmsil edir. Ən çox rast gəlinən 25 LD→CoD cütü arasında Cervix→Uterus 115, Stomach→Esophagus 99, Colorectum→Gastrointestinal Tract 87 və Breast→Lung 52 uyğunsuz ölümlə önə çıxmışdır. Breast→Lung hallarının 50-si qadınlarda olmuşdur.

İş həmçinin 1.922 haldan ibarət, ədəbiyyatdan toplanmış müstəqil autopsiya məlumat dəstindəki metastaz ehtimallarını şəbəkədəki uyğunsuzluq ehtimalları ilə müqayisə edir. Breast→Lung cütü həm yüksək uyğunsuzluq ehtimalı, həm də yüksək metastaz ehtimalı göstərmiş, Wilson etibar intervalları isə nisbətən dar olmuşdur. Bu uyğunluq bəzi ağciyər xərçəngi ölüm qeydlərinin metastatik döş xərçəngi ilə əlaqəli ola biləcəyi hipotezini dəstəkləyir; lakin ayrı məlumat dəstlərinin istifadəsinə görə bu əlaqə fərdi hallarda birbaşa sübut deyil.

Türkiyə baxımından: Araşdırmanın metodu, Türkiyədə xərçəng registrləri, ölüm bildiriş sistemi, xəstəxana qeydləri və uyğun təsdiqləmə mənbələri arasında məlumat bağlantısı qurula bildiyi hallarda metodoloji olaraq araşdırıla bilər. Xüsusilə primer şişlə metastatik nahiyənin ölüm sənədlərində bir-biri ilə qarışdırılıb-qarışdırılmadığını istiqamətli şəbəkələrlə araşdırmaq xərçəng mortalitet statistikasının keyfiyyət nəzarətinə töhfə verə bilər. Lakin Ceará-dakı %22 uyğunsuzluq faizi, Breast→Lung paylanması və ya işdə hesablanan düzəliş istiqamətləri Türkiyənin xərçəng mortalitetinə birbaşa tətbiq edilə bilməz. Türkiyə üçün ayrıca qeyd uyğunlaşdırması, diaqnoz təsdiqi, kodlaşdırma təcrübələrinin təhlili və mümkünsə müstəqil klinik və ya post-mortem təsdiqləmə lazımdır.

Araşdırmanın əsas problemi nədir?

Xərçəng mortalitet statistikasında yalnız neçə nəfərin öldüyü deyil, ölümün hansı primer xərçəngə aid edildiyi də vacibdir. Milli və regional xərçəng yükü sıralamaları, səhiyyə resurslarının bölüşdürülməsi, skrininq proqramları və müalicə planlaşdırılması bu təsnifatlara əsaslana bilər. Lakin ölüm sənədinə yazılmış xərçəng nahiyəsi həmişə xəstənin həqiqi primer şişi ilə eyni olmaya bilər.

Tədqiqatçıların ələ aldığı problem ondan ibarətdir ki, ənənəvi düzəliş üsulları əsasən toplu statistikaları yenidən bölüşdürür, lakin xəstənin diaqnoz tarixçəsindəki anatomik yolçuluğu birbaşa təmsil etmir. İş bu boşluğu hər xəstənin Son Diaqnozu (LD) ilə rəsmi Ölüm Səbəbi (CoD) arasındakı əlaqəni istiqamətli şəbəkə formasında modelləşdirməklə həll etməyə çalışır.

Hansı məlumatlardan istifadə edildi?

Araşdırmanın dörd məlumat komponenti var:

Registry Dataset Braziliyanın Mortality Information System (SIM) qeydləri ilə Population-Based Cancer Registries (RCBP) məlumatlarının əlaqələndirilməsi ilə yaradılmışdır. Tədqiqata daxil edilən xərçəng diaqnozları histoloji olaraq təsdiqlənmişdir.

“Uyğun” və “uyğunsuz” ölüm necə müəyyən edildi?

Bir xəstənin diaqnoz tarixçəsində ölüm sənədindəki CoD ilə uyğun gələn ən azı bir xərçəng diaqnozu varsa ölüm uyğun qəbul edildi. Diaqnoz tarixçəsindəki heç bir xərçəng nahiyəsi qeydə alınmış CoD ilə uyğun gəlmirsə ölüm uyğunsuz qəbul edildi.

Ümumi ölüm sayı:

\[ N=N^{con}+N^{inc} \]

şəklində ayrılır. Burada \(N^{con}\) uyğun, \(N^{inc}\) isə uyğunsuz ölüm sayını ifadə edir.

11.226 qeydin 8.724-ü uyğun, 2.502-si uyğunsuzdur. Uyğunsuz ölümlər kişilərdə 1.262, qadınlarda 1.240 hal olmaqla demək olar ki, bərabər paylanmışdır.

Uyğunsuzluq Şəbəkəsi necə işləyir?

Inconsistency Network (IN) xərçəngin anatomik nahiyələrini düyün kimi istifadə edən istiqamətli və çəkili qrafdır. Xəstənin son primer malignite diaqnozu \(i\) nahiyəsində, qeydə alınmış ölüm səbəbi isə fərqli \(j\) nahiyəsindədirsə \(i\rightarrow j\) istiqamətində kənar yaradılır.

Bir kənarın çəkisi:

\[ w_{ij} \]

ilə göstərilir və Son Diaqnozu \(i\), qeydə alınmış Ölüm Səbəbi \(j\) olan uyğunsuz ölümlərin sayını ifadə edir. Buna görə istiqamət vacibdir: Breast→Lung ilə Lung→Breast eyni əlaqə deyil.

Modelin kritik fərziyyəsi odur ki, diaqnoz tarixçəsindəki heç bir qeyd CoD ilə uyğun gəlmədikdə Son Diaqnoz xəstənin həqiqi xəstəlik vəziyyətinə dair əldə olan ən yaxşı vekil kimi istifadə edilə bilər. Tədqiqatçılar bunun fərziyyə olduğunu və bioloji etibarlılığının ayrıca müzakirə edilməli olduğunu açıq şəkildə bildirirlər.

Ən çox hansı anatomik uyğunsuzluqlar görüldü?

Ən çox rast gəlinən 25 LD→CoD cütünün ilk sıralarında bu əlaqələr var:

Bu sıralama öz-özlüyündə bütün cütlərin həqiqi səhv kodlaşdırma olduğunu göstərmir. Məsələn, Cervix→Uterus ən çox rast gəlinən cüt olsa da, tədqiqatçılar bunun uzaq metastazdan daha çox anatomik qonşuluq, birbaşa şiş uzanması və ya kodlaşdırmanın detal səviyyəsi ilə əlaqəli ola biləcəyini bildirirlər.

Şəbəkə vizualı nə göstərir?

Birləşdirilmiş Uyğunsuzluq Şəbəkəsində düyün ölçüsü müvafiq anatomik nahiyəyə CoD kimi aid edilən ölüm sayı ilə əlaqəlidir; kənarların qalınlığı isə müəyyən LD→CoD axınının neçə halda görüldüyünü göstərir. Tədqiqatçılar ümumi uyğunsuz ölümlərin kumulyativ %50-ni əhatə edən anatomik nahiyələri və onların arasındakı əlaqələri nüvə alt-şəbəkə kimi vurğulamışlar.

Birləşdirilmiş şəbəkədə Lung, Breast və Stomach böyük düyünlər arasındadır, üç əlaqə isə xüsusilə diqqət çəkir: Cervix→Uterus, Breast→Lung və Stomach→Esophagus.

Kişi şəbəkəsində Stomach, Lung və Prostate önə çıxır, ən ağır əlaqə Stomach→Esophagus-dur. Qadın şəbəkəsində Breast, Lung və Cervix əsas düyünlərdir; Cervix→Uterus çıxarıldıqda ən ağır kənar Breast→Lung-dur.

Ölüm sürəti necə hesablandı?

Müəyyən xərçəng anatomik nahiyəsi \(i\) üçün ildə mortalitet sürəti:

\[ \mu_i(t)=\frac{n_i(t)}{p(t)}\times100{,}000 \]

kimi hesablanır. Burada \(n_i(t)\), \(t\) ilində həmin nahiyəyə aid edilən ölüm sayı; \(p(t)\) isə həmin ildəki əhalidir. Nəticə 100.000 nəfərə düşən ölüm şəklində verilir.

“Effektiv mortalitet sürəti” nəyi düzəldir?

Tədqiqatçılar şəbəkədəki istiqamətli uyğunsuzluq axınlarından istifadə edərək effective mortality rate adlı düzəldilmiş sürət müəyyən edirlər:

\[ \mu_i^{eff}(t)=\alpha_i\mu_i(t) \]

Buradakı düzəliş əmsalı:

\[ \alpha_i=\frac{n_i^{eff}}{n_i} \]

və effektiv ölüm sayı:

\[ n_i^{eff}=n_i-s_i^{in}+s_i^{out} \]

kimi təyin edilir. Şəbəkədə:

\[ s_i^{in}=\sum_j w_{ji}, \qquad s_i^{out}=\sum_j w_{ij} \]

ifadələri müvafiq olaraq düyünə daxil olan və düyündən çıxan çəkili uyğunsuzluq axınlarını göstərir.

Bu strukturdakı məntiq belədir: başqa bir son diaqnozdan \(i\) nahiyəsinə CoD kimi gələn uyğunsuz qeydlər \(s_i^{in}\) ilə çıxılır; son diaqnozu \(i\) olub başqa nahiyəyə CoD kimi gedən qeydlər \(s_i^{out}\) ilə geri əlavə edilir.

Düzəliş xərçəng mortalitet meyllərini necə dəyişdirdi?

İşdə 2009–2023 zaman sıraları Ceará ilə Braziliyanı müqayisə edir. Kişilərdə mədə xərçənginin effektiv mortalitet sürəti qeydə alınmış Ceará sürətindən daha yüksəkdir, qida borusu xərçənginin effektiv sürəti isə daha aşağıdır. Bu nəticə kişi şəbəkəsində Stomach→Esophagus axınının çəkisi ilə uyğundur.

Qadınlarda isə döş xərçənginin effektiv mortalitet sürəti daha yüksək, ağciyər xərçənginin effektiv mortalitet sürəti isə daha aşağıdır. Bu düzəliş Ceará ilə Braziliya arasındakı qadın ağciyər xərçəngi meyllərini bir-birinə yaxınlaşdırır və döş xərçəngi mortalitetinin milli nümunə ilə müqayisəsini də dəyişdirir.

Bu hesablamalar yeni ölüm halları kəşf etmir; eyni ölüm qeydlərinin anatomik aidiyyətini şəbəkədə müşahidə olunan uyğunsuzluq istiqamətləri əsasında yenidən bölüşdürən modeldir.

Breast→Lung əlaqəsi niyə ayrıca araşdırıldı?

Breast→Lung cütü işdə iki müstəqil nümunənin eyni istiqamətdə üst-üstə düşməsi səbəbindən önə çıxır. Registry Dataset-də son döş xərçəngi diaqnozu ilə ağciyər xərçəngi CoD arasındakı uyğunsuzluq nisbətən tez-tez görülərkən, müstəqil autopsiya məlumat dəstində döş xərçənginin ağciyərə metastaz ehtimalı da yüksəkdir.

Tədqiqatçılar hər anatomik cüt üçün iki ehtimalı müqayisə edirlər:

• \(P_{ij}^{inc}\): son diaqnozu \(i\) olan xərçəng ölümünün CoD-də \(j\) kimi uyğunsuz təsnif edilmə ehtimalı.
• \(P_{ij}^{met}\): primer xərçəng nahiyəsi \(i\)-dən \(j\) nahiyəsinə metastaz ehtimalı.

Şəkil 3-də bu iki ehtimal loqarifmik oxlarda müqayisə edilir. Breast→Lung cütü həm yüksək \(P_{ij}^{inc}\), həm də daha yüksək \(P_{ij}^{met}\) dəyərləri ilə nüvə alt-şəbəkədəki nəzərəçarpan cütlərdən biridir.

Wilson etibar intervalları nə əlavə edir?

Şəkil 4-də seçilmiş anatomik cütlər üçün \(P_{ij}^{inc}\) və \(P_{ij}^{met}\) dəyərləri iki tərəfli Wilson score confidence interval ilə birlikdə göstərilir. Breast→Lung cütü üçün hər iki ehtimalın yüksək və etibar intervallarının nisbətən dar olması tədqiqatçıların bu nümunəni sadəcə seyrək şəbəkə əlaqəsi deyil, daha dəqiq qiymətləndirilmiş münasibət kimi görməsinə töhfə verir.

Lakin etibar intervalının dar olması mexanizmin sübut edildiyini göstərmir. Xüsusilə metastaz məlumatları Registry Dataset-dəki eyni şəxslərdən deyil, ədəbiyyatdakı beş fərqli autopsiya tədqiqatından gəlir.

Cervix→Uterus ilə Breast→Lung eyni cür şərh edilə bilərmi?

Xeyr. Araşdırmanın vacib nəticələrindən biri şəbəkədəki bütün ağır əlaqələrin eyni bioloji izaha malik olmadığını göstərməsidir.

Cervix→Uterus ən çox rast gəlinən LD→CoD cütü olsa da, buna uyğun metastaz ehtimalı yüksək deyil. Tədqiqatçılar bu əlaqənin anatomik qonşuluq, birbaşa uzanma və ya serviks ilə uşaqlıq arasındakı kodlaşdırma detalından qaynaqlanmasının daha ehtimal olduğunu müzakirə edirlər.

Stomach→Esophagus xüsusilə kişilərdə nəzərəçarpandır və mədə, kardiya, distal qida borusu və ezofaqoqastrik birləşmənin anatomik davamlılığına görə təsnifat sərhədlərinin rol oynaya biləcəyi düşünülür.

Breast→Lung əlaqəsində isə şəbəkədəki uyğunsuzluqla müstəqil autopsiya metastaz nümunəsinin eyni anatomik istiqamətdə güclü olması metastatik yayılma izahını bəzi digər cütlərdən daha çox dəstəkləyir.

İşin dəstəklədiyi nəticələr

• 11.226 histoloji təsdiqlənmiş xərçəng ölümünün 2.502-də qeydə alınmış CoD xəstənin diaqnoz tarixçəsindəki heç bir xərçəng diaqnozu ilə uyğun gəlməmişdir.
• Uyğunsuzluqlar anatomik nahiyələr arasında bərabər və ya tam təsadüfi paylanmamış, müəyyən istiqamətli LD→CoD cütlərində cəmləşmişdir.
• Kişilərdə Stomach→Esophagus, qadınlarda isə Cervix→Uterus çıxarıldıqda Breast→Lung ən mühüm şəbəkə əlaqələrindən biridir.
• Şəbəkə əsaslı yenidən bölüşdürmə qadınlarda ağciyər xərçəngi mortalitetini azaltmaq, döş xərçəngi mortalitetini artırmaq istiqamətində nəticə vermişdir.
• Kişilərdə eyni yanaşma qida borusu mortalitetini azaltmaq, mədə xərçəngi mortalitetini artırmaq istiqamətində nəticə vermişdir.
• Breast→Lung cütündə müşahidə olunan uyğunsuzluq nümunəsi ayrıca autopsiya məlumat dəstindəki yüksək döş→ağciyər metastaz ehtimalı ilə bioloji baxımdan uyğundur.

İşin sübut etmədiyi nəticələr

• 2.502 uyğunsuz ölümün hamısının səhv doldurulmuş ölüm sənədi olduğu sübut edilməmişdir.
• Son Diaqnozun hər xəstədə həqiqi əsas ölüm səbəbini təmsil etdiyi birbaşa təsdiqlənməmişdir.
• Breast→Lung əlaqəsindəki 52 halın hamısının metastatik döş xərçəngi olduğu göstərilməmişdir.
• Registry Dataset-dəki şəxslərin metastaz vəziyyəti eyni şəxslərə aid autopsiyalarla təsdiqlənməmişdir.
• İstiqamətli şəbəkə əlaqələri öz-özlüyündə metastazın səhv təsnifata səbəb olduğunu sübut etmir.
• Ceará-dakı %22 göstərici bütün Braziliyaya və ya başqa ölkələrə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• Effektiv mortalitet sürəti müstəqil qızıl standart ölüm səbəbi ölçümü deyil; işdə müəyyən edilən şəbəkə əsaslı yenidən bölüşdürmə təxminidir.

İşin güclü tərəfləri hansılardır?

Araşdırmanın güclü tərəflərindən biri ölüm qeydlərini fərdi xərçəng diaqnozu tarixçəsi ilə əlaqələndirməsidir. İkincisi, yalnız ümumi uyğunsuzluq faizini deyil, uyğunsuzluğun istiqamətini də modelləşdirir. Üçüncüsü, diaqnoz–ölüm səbəbi şəbəkəsindəki nümunələr müstəqil autopsiya metastaz məlumatı ilə müqayisə edilmişdir. Bundan əlavə, ehtimal təxminlərindəki qeyri-müəyyənlik Wilson etibar intervalları ilə görünən edilmişdir.

Əsas məhdudiyyətlər hansılardır?

Tədqiqatçılar bir neçə mühüm məhdudiyyət qeyd edirlər. Autopsiya metastaz təxminləri cari Registry Dataset ilə eyni dövrə aid deyil; istifadə olunan beş autopsiya tədqiqatı 1950–2016 dövrünü əhatə edir. Xəstəliyin mərhələsi, müalicə məlumatı və diaqnozdan ölümə qədər keçən müddət Registry Dataset təhlilinə daxil edilməmişdir. Histoloji təsdiq şərti seçim qərəzi yarada bilər. Autopsiya tədqiqatları arasında heterogenlik var və nəticələrin Ceará xaricinə ümumiləşdirilməsi məhduddur.

Ən kritik metodoloji sərhəd LD-nin “mövcud ən yaxşı xəstəlik vekili” kimi qəbul edilməsidir. Bu fərziyyə klinik baxımdan məntiqli hallar yarada bilər; lakin bütün uyğunsuz hallarda primer ölüm səbəbini qəti müəyyən edən qızıl standart deyil.

İşin Metodu və Tapıntıları

İşin dizaynı

Araşdırma Ceará ştatındakı xərçəng ölümlərini araşdıran retrospektiv, əhali əsaslı müşahidə xarakterli qeyd əlaqələndirmə tədqiqatıdır. Əsas fərd-səviyyəli iş dövrü 2014–2019-dur. Mortalitet və əhali zaman sıraları isə 2009–2023-ə qədər uzadılmışdır.

Nümunə və qeyd əlaqələndirməsi

Diaqnoz tarixçəsinin uzunluğu bir ilə doqquz qeyd arasında dəyişir. Uyğunsuzluq yalnız bir diaqnoz qeydi olan xəstələrdə deyil, müxtəlif diaqnoz tarixçəsi uzunluqlarında da görülmüşdür.

CoD tərəfində ən çox rast gəlinən uyğunsuz kateqoriyalar

2.502 uyğunsuz ölüm içində CoD kimi ən çox qeydə alınan geniş orqan sinifləri bunlardır:

Ağciyər xərçəngi 344 hal ilə uyğunsuz CoD kateqoriyaları içində ən yüksək saydadır.

LD tərəfində ən çox rast gəlinən kateqoriyalar

Bu iki cədvəl təkbaşına hansı kateqoriyanın hansı ilə qarışdırıldığını göstərmir. İşin şəbəkə yanaşmasının töhfəsi LD ilə CoD-ni cütlər şəklində və istiqamətli olaraq ələ almasıdır.

Statistik qeyri-müəyyənlik

Seçilmiş \(P_{ij}^{inc}\) və \(P_{ij}^{met}\) təxminləri üçün iki tərəfli Wilson score confidence intervals istifadə edilmişdir. İşdə Breast→Lung cütü hər iki ehtimal üçün yüksək dəyər və nisbətən dar etibar intervalları göstərən nəzərəçarpan nümunə kimi vurğulanır.

Mənbədə vahid ümumi hipotez testi, vahid p-dəyəri həddi və ya bütün şəbəkə kənarlarına tətbiq olunan çoxlu müqayisə düzəlişi əsas metod kimi bildirilmir; təhlil əsasən istiqamətli şəbəkə tezliklərinə, ehtimal təxminlərinə, etibar intervallarına və mortalitetin yenidən bölüşdürülməsinə əsaslanır.

Etik təsdiq

Araşdırma prosedurları Centro Universitário Christus – Unichristus Araşdırma Etik Komitəsi tərəfindən təsdiqlənmişdir. Mənbədə təsdiq nömrəsi 5.617.938 və CAAE nömrəsi 30203820.8.0000.5049 kimi verilir.

Araşdırmanın ictimai sağlamlıq baxımından şərhi

Araşdırmanın tətbiqi mesajı xərçəng mortalitet sıralamalarının ölüm sənədlərindəki primer nahiyə aidiyyətinə həssas ola biləcəyidir. Məsələn, metastatik döş xərçəngi ölümü primer ağciyər xərçəngi kimi qeydə alınarsa, bir bölgənin ağciyər xərçəngi yükü olduğundan yüksək, döş xərçəngi yükü isə olduğundan aşağı görünə bilər.

Eyni məntiq Stomach→Esophagus üçün də keçərlidir. Lakin işin özü də anatomik qonşuluq, birbaşa uzanma və kodlaşdırma detalını həqiqi metastatik səhv təsnifatdan ayırmağın lazım olduğunu göstərir. Buna görə şəbəkə metodu siqnal aşkarlama və məlumat keyfiyyətinin araşdırılması aləti kimi daha təhlükəsiz şərh edilməlidir; müstəqil klinik təsdiqi əvəz etmir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam orijinal iş adı: Network-based analysis of cancer mortality misclassification reveals signatures of metastatic pathways: insights into breast-to-lung and other pairs of anatomical sites

Müəlliflər və sıra: Levy R. W. Cavalcante; Erneson A. Oliveira; Hermano A. L. Rocha; Antonio S. Lima Neto; Higor S. Monteiro; Rute M. Oliveira; Cesar I. N. Sampaio Filho; Luciano P. G. Cavalcanti; Tânia M. S. Coelho; Caterina A. M. La Porta; Stefano Zapperi; Humberto A. Carmona; José S. Andrade Jr.

Bərabər töhfə/bərabər birinci müəlliflik: Mənbədə bərabər birinci və ya bərabər töhfə bəyanı yoxdur.

Məsul müəllif məlumatı: Mənbədə Erneson A. Oliveira üçün erneson@unifor.br əlaqə e-poçtu verilir; lakin açıq “corresponding author” ifadəsi görünmədiyinə görə məsul müəlliflik bundan artıq şərh edilməmişdir.

İnstitusional əlaqələr: Postgraduate Program in Applied Informatics, University of Fortaleza; Data Science and Artificial Intelligence Center, University of Fortaleza; Professional Masters in City Science, University of Fortaleza; Department of Community Health, Federal University of Ceará; Center of Health Sciences, University of Fortaleza; Health Secretariat of Ceará State; Department of Physics, Federal University of Ceará; Faculty of Medicine, Christus University Center; Center for Complexity and Biosystems, University of Milan; Department of Environmental Science and Policy, University of Milan; Fondazione IRCCS Ca’ Granda Ospedale Maggiore Policlinico; Department of Physics, University of Milan; Consiglio Nazionale delle Ricerche – Istituto di Chimica della Materia Condensata e di Tecnologie per l’Energia.

Mənbə növü: Retrospektiv, əhali əsaslı müşahidə xarakterli qeyd əlaqələndirməsi, şəbəkə təhlili və mortalitet modelləşdirməsi işi.

Rəyçilik statusu: Bu iş rəy qiymətləndirməsindən keçməmiş preprintdir; nəticələr bu nəşr mərhələsi nəzərə alınaraq qiymətləndirilməlidir.

Platforma: SSRN.

DOI: 10.2139/ssrn.6958204

Nəşr tarixi: Xarici biblioqrafik doğrulamada 18 iyun 2026.

Rəsmi keçid: https://ssrn.com/abstract=6958204

DOI keçidi: https://doi.org/10.2139/ssrn.6958204

Rəyli jurnal/cild/say: Baxılan versiya üçün rəyli jurnalın cildi, sayı və ya məqalə nömrəsi təsdiqlənməmişdir.

Orijinal nəşriyyat: Rəyli jurnal nəşriyyatı bu versiyadan tətbiq edilə və ya təsdiqlənə bilmir; mənbə SSRN preprint qeydidir.

Lisenziya: Baxılan versiyada Creative Commons və ya ekvivalent açıq təkrar istifadə lisenziyası açıq şəkildə göstərilmir. Buna görə orijinal şəbəkə və qrafik şəkilləri məqalənin HTML-inə birbaşa kopyalanmamış, mənbə rəqəmləri standart HTML cədvəlləri ilə yenidən təqdim edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: İş CNPq, CAPES, FUNCAP, National Institute of Science and Technology for Complex Systems in Brazil və Edson Queiroz Foundation dəstəyini bildirir. Stefano Zapperi üçün CAPES PrInt process no. 88887.937759/2024-00; Caterina A. M. La Porta üçün CAPES PrInt process no. 88887.937852/2024-00 və AIRC Next Generation Clinician Scientist 2022 ID 28402; José S. Andrade Jr. üçün CNPq Award 303765/2017-8 dəstəyi ayrıca göstərilmişdir. Maliyyə təminatçılarının iş dizaynı, məlumat toplama, təhlil, şərh və hesabat yazılmasında rolunun olmadığı bəyan edilir.

Məlumat və kod paylaşımı: Tədqiqatçılar işdəki məlumat dəstləri və kodların Autopsy Dataset istisna olmaqla https://github.com/erneson/inconsistency_networks ünvanında; Autopsy Dataset-in isə https://github.com/ComplexityBiosystems/CTC-model ünvanında olduğunu bildirirlər.

Maraq toqquşması: Müəlliflər rəqabət aparan maraqların olmadığını bəyan edirlər.

Müəllif töhfələri: EAO, HALR, ASL, CAMLP, SZ, HAC və JSA işi konseptuallaşdırmışdır. Metodologiya EAO, HALR, CAMLP, SZ, HAC və JSA tərəfindən hazırlanmışdır. LRWC, EAO, HALR, HSM, CAMLP, SZ, HAC və JSA formal təhlilə və məlumat kurasiyasına töhfə vermişdir. Proqram təminatı və vizuallaşdırma LRWC və EAO tərəfindən həyata keçirilmişdir. Nəticələrin şərhi və müzakirəsinə EAO, HALR, ASL, HSM, RMO, CINS, LPGC, TMSC, CAMLP, SZ, HAC və JSA töhfə vermişdir. Məqalə LRWC, EAO, HALR və JSA tərəfindən yazılmış; JSA superviziya və maliyyə əldə edilməsinə cavabdeh olmuşdur. Bütün müəlliflər son versiyanı nəzərdən keçirib təsdiqləmişdir.

Generativ süni intellekt bəyanı: Mənbə iş hazırlanarkən ChatGPT-dən yalnız dil redaktəsi; qrammatika, yazı və kiçik ifadə aydınlığı təkmilləşdirmələri üçün istifadə edildiyini, məzmunun müəlliflər tərəfindən yenidən nəzərdən keçirilib redaktə edildiyini və elmi məzmun məsuliyyətinin müəlliflərdə olduğunu bildirir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: İş müşahidə qeyd məlumatlarına əsaslanır və səbəb əlaqəsini sübut etmir. Son Diaqnoz həqiqi əsas ölüm səbəbinin birbaşa qızıl standartı deyil. Autopsiya məlumat dəsti eyni xəstələrlə uyğunlaşdırılmayıb və müxtəlif dövrlərdəki beş tədqiqatdan yaradılıb. Xəstəlik mərhələsi, müalicə və diaqnozdan ölümə qədər müddət məlumatları yoxdur. Histoloji təsdiq seçim qərəzi yarada bilər və nəticələrin Ceará xaricinə ümumiləşdirilməsi məhduddur.

Elmi məzmun sərhədi: Bu Verianla mətnindəki məlumat dəstləri, tənliklər, şəbəkə quruluşu, rəqəmlər, anatomik cütlər, mortalitet düzəlişləri, metastaz müqayisələri və şərh sərhədləri araşdırılan işə əsaslanır. Xarici mənbələr yalnız başlıq, DOI, nəşr platforması və tarix kimi biblioqrafik kimlik sahələrinin təsdiqi üçün istifadə edilmiş; əsas məqaləyə xarici elmi tapıntı əlavə edilməmişdir.