Bu tədqiqat, psixologiya ve sosial iş tələbələrinin mikro-məsləhətvermə bacarıqlarını aşağı riskli bir mühitdə təkrar məşq edə bilməsi için hazırlanan generativ süni intellekt dəstəkli məsləhət alan şəxs personası fəaliyyətini izah edir. Öğrenciler, müəyyən bir emosional, sosial ve mədəni kontekstə sahip olacak şəkildə strukturlaşdırılmış bir GenAI personasıyla yazılı görüşmə həyata keçirmiş; verdikləri cavablar empatiya, aktiv dinləmə, sualın keyfiyyəti ve etik həssaslıq sahələrində GenAI tərəfindən qiymətləndirilmişdir.

Etkinliğin əsas məqsədi sürətli cavab istehsal etmək deyil, tələbəyi şüurlu şəkildə yavaşıtmaqdır. Yazılı ünsiyyət zamanı tələbəden hər klinik cavabdan əvvəl dayanması, məsləhət alan şəxsin dediklərini qiymətləndirməsi, öz zehni və emosional reaksiyasını fərq etməsi, hansı terapevtik addımı seçəcəyinə qərar verməsi ve bu seçimin əsaslandırmasını düşünməsi gözlənilmişdir. Beləliklə GenAI, cavab verən bir informasiya sistemi olmaqdan daha çox klinik mühakimənin görünən hala gətirildiyi bir məşq mühiti kimi istifadə edilmişdir.

Pilot tətbiq, 2025 ilində Southern Cross University’de psixologiya ve sosial iş alanındaki dokuz lisansüstü tələbənin iştirak etdiyi üç Zoom sessiyasında həyata keçirilmişdir. Öğrenciler əvvəl cütlü canlı rol canlandırması yapmış, ardınca eyni məsləhət alan şəxs profilinin GenAI personasıyla fərdi olaraq işləmişdir. İlk qarşılıqlı əlaqə ardıcıllığının sonunda strukturlaşdırılmış əks əlaqə alınmış ve tələbələr inkişaf etdirilməsi lazım olan bacarıqlere fokuslanaraq ikinci bir görüşmə turuna keçmişdir.

Tələbə şərhləri ve fasilitator müşahidələri; yazılı formatın düşünmək üçün vaxt verdiyini, xüsusilə İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən tələbələrin ifadələrini daha diqqətli qura bildiyini, sual vermə vərdişlərindəki bəzi zəifliklərin fərq edildiyini ve tələbələrin GenAI çıxışlarındakı mədəni fərziyyələri daha tənqidi qiymətləndirməyə başladığını düşündürür. Bununla belə tədqiqat yalnız dokuz tələbəyle yürütülmüş bir keyfiyyət təminatı pilotudur. Kontrol qrupu, ön test-son test, təsdiqlənmiş bacarıq ölçümü veya statistik analiz olmadığına görə klinik bacarıqları geliştirdiği qəti şəkildə söylənə bilməz.

Araştırmanın əsas problemi nədir?

Psixologiya, məsləhətvermə ve sosial iş təhsilində tələbələrin yalnız nəzəri bilik əldə etməsi kifayət deyil. Öğrencilerin real bir görüşmə zamanı empatiya kurması, məsləhət alan şəxsin dediklərini düzgün şəkildə dinlemesi, açıq uclu ve uyğun suallar verməsi, etik sərhədləri qoruması ve mədəni bağlamı nəzərə alması lazımdır.

Bu bacarıqler mühazirə ilə tamamilə inkişaf etdirilə bilməz. Öğrencinin tekrar tekrar görüşme yapması, verdiyi cavabın təsirini görmesi, əks əlaqə alması ve eyni bacarıqyi fərqli şəraitlərdə yenidən sınaması lazımdır. Ənənəvi rol canlandırmaları ve nəzarətli tətbiqlər bu ehtiyaca cavab versə də zaman, personal, xərc, məsləhət alan şəxs çıxışı, tələbə sayı ve gözetmen kapasiteti ilə məhduddur.

Öğrencilerin akran veya gözetmen önünde rol yaparken yaşadığı performans narahatlığı da öyrənməni təsir edə bilər. Özellikle peşəkar ünsiyyət təcrübəsi məhdud olan, İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən veya real vaxtlı danışıqda ifadələrini oluşturmak için daha çox vaxta ehtiyac duyan tələbələr eyni anda həm dili həm klinik məzmunu idarə etmək məcburiyyətində qala bilər.

Çalışmanın ələ aldığı boşluq, GenAI personasının yalnız gerçekçi bir məsləhət alan şəxsı təqlid edib-edə bilməyəcəyi deyildir. Əsas sual, mətn əsaslı ve kolaylaştırıcı müşayiəti ilə aparılan bir GenAI etkileşiminin tələbəyi avtomatik cavab verməkdən uzaqlaşdıraraq düşünməyə, refleksiyaya ve terapevtik addımını şüurlu şəkildə seçmeye yönəldib-yönəldə bilməyəcəyidir.

Neden “yavaşlamak” öyrənmə mekanizması olarak görülmektedir?

Canlı bir məsləhət alan şəxs görüşmesinde uzun bir sessizlik, məsləhət alan şəxs tərəfindən ilgisizlik, şaşkınlık veya kararsızlık olarak yorumlanabilir. Öğrenci bu səbəbdən çoğu zaman birkaç saniye içinde yanıt vermek zorunda hisseder. Bu zaman baskısı, daha əvvəl öğrendiği kalıp cümlelere veya düşünmeden ortaya çıkan alışkanlıklarına yönelmesine niyə olabilir.

Mətn tabanlı GenAI etkileşiminde ise tələbə yanıtını yazmadan əvvəl durabilir. Danışanın sözlerindeki duyguyu, içeriği ve ilişki bağlamını ayrı ayrı değerlendirebilir; kendi içinde ortaya çıkan teselli etme, çözüm önerme, yorumlama veya konuyu başka yöne çekme dürtüsünü fark edebilir.

Çalışmada bu bekleme süresi bir kullanım kusuru olarak deyil, pedagojik mekanizma olarak tasarlanmıştır. Amaç, tələbənin daha hızlı yanıt vermesi deyil; hangi yanıtı niyə verdiğini anlayacak kadar yavaşlamasıdır.

Bununla belə mətn ortamının tek başına tələbəyi otomatik olarak yavaşlatmadığı görülmüştür. Kolaylaştırıcının, beklemenin etkinliğin özü olduğunu açıklaması ve tələbələri her etkileşimde şüurlu şəkildə durmaya yönlendirmesi gerekmiştir. Yazarların önemli çıkarımlarından biri, öyrənməni yalnız komut metninin deyil, komut ile uzman kolaylaştırıcılığın birlikte oluşturduğudur.

GenAI personası nədir?

GenAI personası, büyük dil modeline verilen ətraflı komutlarla müəyyən bir məsləhət alan şəxsin kimliğini, emosional durumunu, yaşam bağlamını, ilişki biçimini ve görüşmedeki tepkilerini canlandırmak üzere strukturlaşdırılmış sanal bir karakterdir.

Ənənəvi kural tabanlı sanal hasta sistemleri çoğunlukla əvvəlden belirlenmiş yanıtlar arasından seçim yapar. Büyük dil modelleri ise tələbənin kendi sözcükleriyle yönelttiği sorulara real vaxtlı yanıt oluşturabilir, əvvəlki mesajları dikkate alabilir ve konuşmanın bağlamını çok sayıda etkileşim boyunca sürdürebilir.

Bu esneklik, tələbənin yalnız müəyyən bir doğru seçeneği bulmaya çalışması yerine gelişen bir görüşmeyi yönetmesini sağlar. Aynı zamanda model çıktılarının olasılıksal olması, yanlış bilik, klişeleştirme, mədəni önyargı veya persona tutarsızlığı riski yaratır. Etkinlikte bu risklerin gizlenmesi yerine tələbələrle birlikte incelenmesi amaçlanmıştır.

Tədqiqat hangi sorulara yanıt aramaktadır?

Çalışmada iki yönlendirici soru belirlenmiştir:

1. Program dışı destekleyici bir GenAI persona simülasyonu, sağlık alanındaki tələbələrin mikro-məsləhətvermə bacarıqlarını, klinik akıl yürütmesini ve reflektiv işleyişini destekleyebilir mi?
2. Öğrenciler etkinliğin ardışık pilot uygulamalarını nasıl deneyimlemiştir ve pilotlardan elde edilen gözlemler sonraki oturumların tasarımını nasıl değiştirmiştir?

Bu sorulardaki “destekleme” ifadesi deneysel etki kanıtı olarak yorumlanmamalıdır. Çalışmanın verileri, tələbələrin bacarıq düzeylerindeki değişimi təsdiqlənmiş araçlarla ölçmemiştir. Sonuçlar, etkinliğin uygulanabilirliği ve tələbələrin təcrübəsine ilişkin biçimlendirici gözlemlerdir.

Dinamik Yansıtıcı Sentez yaklaşımı

Etkinliğin düzenleyici kuramsal yapısı, yayımlanmamış ve qiymətləndirmə aşamasında olduğu belirtilen Dinamik Yansıtıcı Sentez yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, klinik karar vermeyi her məsləhət alan şəxs-terapist etkileşiminde tekrar eden dört işlev üzərindən izah edir:

1. Danışandan gelen sözlü ve sözsüz bilgilerin toplanması.
2. Bilgilerin emosional, ilişkisel ve klinik bağlam içinde bir araya getirilmesi.
3. Bir sonraki terapötik hamlenin seçilmesi.
4. Seçilen hamlenin təsirinin değerlendirilmesi.

Canlı görüşmede bu işlemler çok hızlı gerçekleştiği için tələbənin hangi adımı nasıl uyguladığını görmesi zor olabilir. GenAI etkinliği, her mesajdan əvvəl durmayı ve seçim yapmayı gerektirerek bu görünmez karar dizisini açık hâle getirmeyi amaçlamaktadır.

Dinamik Yansıtıcı Sentez modeli tədqiqat zamanı bağımsız olarak test edilmemiştir. Model, etkinliğin tasarımını yönlendiren kuramsal mimaridir ve istinad yapılan ana metnin qiymətləndirmə aşamasında olduğu qeyd edilmişdir.

Tasarımı destekleyen dört kuramsal çerçeve

Kasıtlı tətbiq nasıl sağlanmıştır?

Kasıtlı tətbiq, yalnız bir görevi tekrar etmek deyildir. Öğrencinin müəyyən bir bacarıqye odaklanması, performansına ilişkin açık əks əlaqə alması ve bir sonraki denemede bu geri bildirimi şüurlu şəkildə uygulaması lazımdır.

GenAI personası etkinliğinde tələbə əvvəl bir məsləhətvermə etkileşimi həyata keçirmiş, ardınca dört bacarıq alanında əks əlaqə almıştır. İkinci etkileşim aşamasında tələbəden xüsusilə geliştirilmesi gerektiği belirtilen bacarıqlere odaklanması istenmiştir.

Bu yapı, eyni tələbəye kısa zaman içinde “uygula, əks əlaqə al, yeniden uygula” döngüsü sağlamıştır. Gerçek gözetimde əks əlaqə ile yeni tətbiq fırsatı arasında günler veya haftalar bulunabilirken pilot oturumlarda bu iki aşama eyni etkinlik içinde birleştirilmiştir.

Yansıtıcı tətbiq ve öz düzenleme

Yansıtıcı tətbiq, mesleki davranışın yalnız sonradan değerlendirilmesini deyil, davranış gerçekleşirken düşünülmesini de içerir. Öğrencinin görüşme zamanı kendi dikkatini, emosional tepkisini, varsayımını ve kararını izlemesi bu yaklaşımın merkezindedir.

Mətn tabanlı etkileşim, tələbənin məsləhət alan şəxs yanıtını yeniden okumasına, yazdığı cümleyi göndermeden əvvəl değiştirmesine ve müəyyən bir sözcüğün məsləhət alan şəxs üzerindeki olası təsirini düşünməsinə olanak vermiştir.

Öğrencilerden biri, məsləhət alan şəxsin həmen cevap vermesini beklemediği hâlde kendisinden anında cevap vermesini beklediğini fark ettiğini ifade etmiştir. Başka tələbələr, düşünmek için zamanın gerçek dinleme ve merak koşulları oluşturduğunu ve sözcüklerin düşüncəden əvvəl ortaya çıkmasını engellediğini belirtmiştir.

Bu yorumlar ses kaydı, kodlanmış görüşme veya anonim anketle toplanmış nicel veriler deyildir. Kolaylaştırılmış grup qiymətləndirməsinde gönüllü olarak ifade edilen tələbə görüşleridir.

Sosyomədəni bağlam niyə persona komutuna eklenmiştir?

Gerçek məsləhət alan şəxslar yalnız belirtiler veya sorunlardan oluşmaz. Aile yükümlülükleri, mədəni kimlik, topluluk ilişkileri, sosial konum, dil ve değerler məsləhət alan şəxsin sorununu nasıl anlattığını ve yardım ilişkisine nasıl yaklaştığını təsir edə bilər.

Bu nedenle pilotta kullanılan bazı GenAI personalarına müəyyən mədəni ve sosial xüsusilər eklenmiştir. Amaç, kültürü yüzeysel bir etiket olarak kullanmak deyil; tələbənin belirsizlikle karşılaşmasını, varsayımını fərq etməsini ve yanıtında mədəni duyarlılığı qiymətləndirməsini sağlamaktır.

Öğrenciler, genel persona ile mədəni bağlamı belirtilmiş persona arasında belirgin yanıt farklılıkları gözlemlemiştir. Kültürel bağlam içeren personanın topluluk, kimlik ve ilişkisel koşullara daha fazla vurgu yaptığı qeyd edilmişdir.

Bu farklılık eyni zamanda etik bir tartışma başlatmıştır. Öğrenciler, modelin varsayılan yanıtlarının hangi mədəni kabulleri içerdiğini ve komut tasarımcısının simüle edilen insan kimliği üzerinde ne kadar məsuliyyət taşıdığını sorgulamıştır.

Persona içindeki mədəni ayrıntıların gerçek bir topluluğu doğru temsil ettiği doğrulanmamıştır. Tədqiqat, GenAI’nin kültürü klişeleştirebileceğini ve tələbələrin bu çıktıları eleştirel olarak qiymətləndirməsi gerektiğini xüsusilə vurgulamaktadır.

Geri bildirim okuryazarlığı

Geri bildirim okuryazarlığı, tələbənin qiymətləndirmə bilgisini araması, anlaması ve sonraki performansına uygulaması anlamına gəlir. GenAI geri bildirimi dört ölçüt çevresinde düzenlenmiştir ve tələbələrin gözetimde karşılaştığı mesleki dile benzetilmiştir.

Yazılı əks əlaqə tələbənin istediği kadar yeniden okuyabilmesine, müəyyən bir cümleye geri dönmesine ve ikinci tətbiq turunda bir değişiklik yapmasına imkân vermiştir. Bu özellik xüsusilə mesleki İngilizceyi ve klinik məzmunu eyni anda yönetmeye çalışan tələbələr için yararlı görülmüştür.

Tədqiqat, farklı GenAI platformlarının sohbet geçmişini kaydetme, dışa aktarma veya müəyyən mesajlara geri dönme xüsusilərinin yansıtma amacıyla kullanılabileceğini tartışmaktadır. Bu platforma xüsusiləri pilotta sistematik şəkildə karşılaştırılmamıştır.

Pilot hangi tələbə grubuyla yürütülmüştür?

Katılımcıların yaşı, cinsiyet paylanmaı, əvvəlki klinik təcrübəsi, GenAI kullanım sıklığı veya programlara göre sayı ətraflı şəkildə raporlanmamıştır. Bu durum, tələbə deneyimlerinin hangi alt gruplarda farklılaştığını değerlendirmeyi sınırlandırmaktadır.

Pilot niyə geliştirilmiştir?

Psixologiya ve sosial iş tələbələri, tətbiq birimlerindeki doğrudan məsləhət alan şəxs temas saatlerinde beklenmeyen bir azalma yaşandığı için empatiya, aktiv dinləmə, mədəni duyarlılık ve etik hassasiyet gibi əsas bacarıqları çalışabilecek ek fırsatlar talep etmiştir.

Etkinliğin güvenli, tekrarlanabilir, programlanmış tətbiq ve gözetim saatleri dışında kullanılabilir ve özel teknik infrastruktur gerektirmeyen bir yapıda olması amaçlanmıştır.

Öğrenciler kendi tercih ettikleri GenAI platformunu kullanmıştır. Metinde xüsusilə ChatGPT ve Microsoft Copilot adı geçmektedir. Kurumsal abonelik, özel yazılım veya kodlama bilgisi gerekmemiştir.

Etkinliğin dört tasarım ilkesi

GenAI persona komutunun mimarisi

Komut üç işlevi eyni anda yerine getirecek şəkildə tasarlanmıştır:

1. Duygusal ve sosyomədəni ayrıntıları olan tutarlı bir məsləhət alan şəxs kimliği oluşturmak.
2. Gerçek bir görüşmeye benzeyen konuşma kuralları belirlemek.
3. Eğitimsel açıdan mənalı əks əlaqə üretmek için qiymətləndirmə ölçütlerini tanımlamak.

Farklı komut sürümlerinde məsləhət alan şəxsin sorununun açıklığı, tanısal karmaşıklığı, mədəni bağlamı ve ilişkisel zorluğu değiştirilmiştir. Beləliklə tələbələrin yalnız tek bir məsləhət alan şəxs tipiyle deyil, farklı belirsizlik ve ilişki koşullarıyla karşılaşması amaçlanmıştır.

Öğrencilerden komutu yalnız kopyalayıp kullanmaları istenmemiştir. Komutta hangi xüsusilərin bulunduğunu, hangi bilgilerin dışarıda bırakıldığını ve bir insan kimliğinin yapay sistem içinde oluşturulmasının etik məsuliyyətlarını değerlendirmeleri de gözlənilmişdir.

Komutun tam şablonu makalede yayımlanmamıştır. İlgili yazardan talep edilebileceği qeyd edilmişdir. Bu durum, çalışmanın aynen çoğaltılabilirliğini sınırlandırmaktadır.

Dört mikro-məsləhətvermə alanı

Dördüncü alanın adı makalenin farklı bölümlerinde eyni deyildir. Özet bölümünde “mədəni ve etik həssaslıq”, metod ve tasarım bölümlerinde ise çoğunlukla “etik həssaslıq” ifadesi kullanılmıştır. Kültürel duyarlılık ayrıca bağımsız bir tasarım ilkesi olarak tartışılmıştır.

Oturumların dokuz aşamalı yapısı

Öğrencilerin bireysel konuşmaları ve GenAI geri bildirimleri, tələbələr gönüllü olarak paylaşmadıkça diğer tələbələr veya kolaylaştırıcı tərəfindən görülmemiştir.

Etkileşim sayındaki sunum farklılığı

Tasarım ilkeleri bölümünde ilk görüşme aşamasının altı ila sekiz dönüşten oluştuğu qeyd edilir. Tətbiq bölümünde ise tələbələrin personanın beş etkileşimden sonra əks əlaqə vereceği konusunda bilgilendirildiği yazmaktadır.

İkinci tur için dört ek etkileşim açık şəkildə qeyd edilmişdir. İlk əks əlaqə noktasına ilişkin iki farklı sayı, komut sürümleri veya oturumlar arasındaki değişikliklerden kaynaklanabilir; ancak tədqiqat bunu açıklamamaktadır.

Çalışmanın yöntemsel niteliği

Tədqiqat, tek kurumda gerçekleştirilen uygulayıcı araştırmasına benzer bir kalite güvencesi ve tədris geliştirme çalışması olarak tanımlanmıştır. Süreç; etkinliğin tasarlanması, uygulanması, kolaylaştırıcının gözlem yapması, tələbələrin sözlü əks əlaqə vermesi ve sonraki oturumun değiştirilmesi döngüsüne dayanmıştır.

Kurumsal yetkili, etkinliği kalite güvencesi olarak onaylamış ve müəlliflərin bildirimine göre İnsan Araştırmaları Etik Kurulu incelemesine gerek duyulmamıştır. Öğrencilere bu çerçeve her oturumun başında sözlü olarak açıklanmıştır.

Bu karar, makalede bildirilen kurumsal sınıflandırmadır. Tədqiqat, bağımsız etik qiymətləndirmə belgesi veya kurul numarası sunmamaktadır.

Hangi veri kaynakları kullanılmıştır?

Nəticə bölümü iki veri kaynağına dayanmaktadır:

• Kolaylaştırıcının üç oturum sırasındaki gözlemleri.
• Grup değerlendirmelerinde tələbələrin gönüllü sözlü geri bildirimleri.

Öğrencilere etkinliğin yararlı olup olmadığı, kendi persona komutlarını geliştirmek için şablonu kullanıp kullanmayacakları ve gelecekte bağımsız GenAI uygulaması yapmayı düşünüp düşünmedikleri sorulmuştur.

Standartlaştırılmış görüşme formu, anonim qiymətləndirmə ölçeği, yazılı anket, kayıtlı ve kodlanmış görüşme, bağımsız değerlendirici veya veri analizi protokolü raporlanmamıştır.

Erişilebilirlik ve tələbə katılımı

Öğrenciler kurulumu kolay bulmuş ve etkileşime az teknik sorunla başlamıştır. Bazı tələbələr Microsoft Copilot’un strukturlaşdırılmış komuta ChatGPT kadar duyarlı olmadığını belirtmiştir; ancak sorunların az kolaylaştırıcı desteğiyle aşıldığı aktarılmıştır.

Birden fazla tələbə, etkileşimin yapay olduğunu bilmesine rağmen məsləhət alan şəxs personasına beklenmedik düzeyde emosional olarak dâhil olduğunu ifade etmiştir. Bir tələbə, daha əvvəl kullanmakta zorlandığı sözcük ve yanıt seçeneklerine erişebildiğini belirtmiştir.

Bir başka tələbə ise GenAI geri bildiriminin gerçekten iyi klinisyen olmanın ne anlama geldiğini ölçüp ölçemeyeceğini sorgulamıştır. Müəlliflər bu sorgulamayı aracın eleştirmeden kabul edilmediğinin göstergesi olarak değerlendirmiştir.

İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən tələbələr

İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən tələbələr, yazılı formatın yanıtı oluşturmak, yeniden okumak ve uygun sözcüğü seçmek için daha fazla zaman verdiğini bildirmiştir.

Sonraki oturumlarda tempo yavaşlatılmış ve açıq uclu yanıt oluşturmakta zorlanan tələbələr için iki cümlelik başlangıç yapısı eklenmiştir:

1. Personanın ifade ettiği duygu veya içeriği doğrulayan bir cümle.
2. Daha fazla izah yapmaya davet eden açık bir soru.

Bu formül kalıcı bir klinik konuşma şablonu olarak deyil, bacarıq geliştirmeye başlangıç desteği olarak sunulmuştur. Formülün tələbələrin bağımsız klinik performansına etkisi ölçülmemiştir.

Beceri gelişimi ve əks əlaqə təcrübəsi

Öğrenciler, ölçüte dayalı geri bildirimin müəyyən bacarıq boşluklarını fark etmelerine yardımcı olduğunu belirtmiştir. Özellikle kapalı veya yönlendirici sorulara başvurma eğiliminin GenAI tərəfindən görünən hala gətirildiyi aktarılmıştır.

Bazı tələbələr, bu soru örüntülerinin əvvəlki klinik gözetimlerinde açık şəkildə belirtilmediğini ifade etmiştir. Müəlliflər, GenAI’nin eyni ölçütleri çok sayıda etkileşim boyunca tekrar tekrar uygulayabilmesinin farklı bir “ayna” sağlayabileceğini düşünmektedir.

Bununla belə GenAI geri bildiriminin doğru veya insan gözetiminden üstün olduğu bağımsız uzmanlar tərəfindən değerlendirilmemiştir. GenAI’nin verdiği puanlar veya açıklamalar klinik eğitmen qiymətləndirməsiyle karşılaştırılmamıştır.

GenAI’nin yakalayamadığı klinik boyutlar

Bir tələbə, GenAI’nin ortalama veya dilsel olarak uygun yanıtlar üretebildiğini fakat gerçek terapötik ilişkinin sözsüz boyutlarını yakalayamadığını belirtmiştir.

Mətn tabanlı sistem şu unsurları məhdud şəkildə temsil edebilir veya hiç temsil edemez:

• Ses tonu.
• Konuşma hızı ve ritmi.
• Sessizliğin ilişkisel anlamı.
• Yüz ifadesi.
• Beden duruşu ve hareketi.
• Göz teması.
• Fiziksel ve emosional mevcudiyet.
• Gerçek məsləhət alan şəxsin beklenmeyen tepkileri.

Bu nedenle tədqiqat, GenAI simülasyonunu gerçek məsləhət alan şəxs teması veya klinik gözetimin yerine koymamaktadır. En savunulabilir kullanım alanı, əsas davranış repertuvarının geliştirildiği erken öyrənmə aşamalarında tamamlayıcı uygulamadır.

Kültürel duyarlılık bulguları

Kültürel kimliği belirtilmiş persona, genel personaya göre topluluk, kimlik ve ilişkisel bağlamı daha fazla vurgulayan yanıtlar üretmiştir. Bu fark, tələbələrin mədəni bağlamın model davranışını nasıl değiştirdiğini doğrudan gözlemlemesine niyə olmuştur.

Öğrenciler bunun ardınca varsayılan model çıktılarında hangi mədəni kabullerin bulunabileceğini ve persona tasarımında hangi bilgilerin eklenmesinin etik olduğunu tartışmıştır.

Bu gözlem, mədəni olarak bağlamlandırılmış GenAI yanıtlarının doğru, tarafsız veya gerçekçi olduğunu sübut etmir. Tam tersine, çalışmanın tədris yaklaşımı tələbəden modelin mədəni çıxışlarındakı önyargı ve stereotipleri aramasını istemektedir.

Yansıtıcı işleyiş ve bilinçli tətbiq

Kolaylaştırıcı, geri bildirimden sonra yürütülen ikinci turda bazı tələbə yanıtlarının daha diqqətli hâle geldiğini gözlemlemiştir. Öğrencilerin geri bildirimi həmen uygulayabilmesi, gözetimde əks əlaqə ile yeni tətbiq arasındaki zaman farkını azaltmıştır.

Öğrenciler, tekrar eden ifadələrini, avtomatik cavab verme hızını ve farkında olmadan kullandıkları değerlendirici dili görmeye başladıklarını belirtmiştir.

Bu değişiklikler sistematik olarak puanlanmamıştır. İlk ve ikinci tur cevapları bağımsız uzmanlar tərəfindən kör şəkildə değerlendirilmediği için ikinci turun nesnel olarak daha iyi olduğu sonucuna varılamaz.

Oturumlar arasında hangi değişiklikler yapılmıştır?

GenAI okuryazarlığı nasıl ele alınmıştır?

Öğrencilerden yalnız model çıktısını kullanmaları deyil, çıktının komut tərəfindən nasıl şekillendirildiğini anlamaları gözlənilmişdir. Persona kimliğine hangi mədəni bilginin eklendiği, hangi emosional ayrıntının belirtildiği ve hangi əks əlaqə ölçütünün öne çıkarıldığı incelenmiştir.

Bazı tələbələr etkinlikten sonra GenAI’yi “cavab verən bir araç” olarak görmekten uzaklaşıp tasarımcının varsayımları, ekledikleri ve dışarıda bıraktıkları tərəfindən yönlendirilen bir sistem olarak değerlendirmeye başladığını bildirmiştir.

Kültürel olarak genel ve bağlamlandırılmış persona arasındaki fark, tələbələrin önyargı, temsil ve tasarım sorumluluğu konularını kendiliğinden gündeme getirmesine yol açmıştır.

Tədqiqat bu değişimi təsdiqlənmiş bir süni intellekt okuryazarlığı ölçeğiyle ölçmemiştir. Nəticə, tələbə tartışmaları ve kolaylaştırıcı yorumuna dayanmaktadır.

Eşitlik ve erişilebilirlik açısından olası anlamı

Mətn tabanlı, bireysel ve gözlenmeyen tətbiq ortamı bazı tələbələr için performans baskısını azaltabilir. Tədqiqat xüsusilə İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən tələbələrin dil oluşturma ile klinik düşünmeyi eyni anda yapmak zorunda kalmamasını önemli görmektedir.

Müəlliflər sosial kaygısı olan, nöroçeşitli veya yardım ilişkileriyle daha az təcrübəsi bulunan tələbələrin de aşağı riskli ve eş zamansız mətn biçiminden yararlanabileceğini öne sürmektedir. Ancaq pilot bu grupları tanımlamamış veya aralarında karşılaştırma yapmamıştır.

Bu nedenle söz konusu eşitlik etkileri təsdiqlənmiş nəticələr deyil, pilot gözlemleri ve gelecekte araştırılması önerilen olasılıklardır.

Pedagojik amaç niyə teknolojik karmaşıklıktan önemlidir?

Etkinlik özel olarak eğitilmiş bir model, sanal gerçeklik laboratuvarı veya kurumsal yazılım kullanmamıştır. Əsas araç; dikkatli hazırlanmış bir komut, klinik deneyime sahip kolaylaştırıcı ve aşamaları açık şəkildə tanımlanmış bir öyrənmə oturumudur.

Müəlliflər, öğretimde süni intellekt tartışmasının çoğu zaman büyük ve karmaşık kurumsal sistemlere odaklandığını; buna karşılık müəyyən bir ders ihtiyacına göre tasarlanmış basit uygulamaların da mənalı öyrənmə fırsatları oluşturabileceğini müdafiə edir.

Bu tədqiqatda “ölçeklenebilirlik” iddiası teknik çıxış kolaylığına dayanmaktadır. Etkinliğin çok sayıda tələbəyle eyni kaliteyi koruyarak uygulanabileceği henüz denenmemiştir. Uzman kolaylaştırıcının önemli rolü, insan kaynağı bakımından ölçeklenebilirliği sınırlayabilir.

Çalışmanın dəstəklədiyi nəticələr

• Yapılandırılmış bir GenAI personası, lisansüstü tələbələr tərəfindən özel teknik təhsil olmadan kullanılabilmiştir.
• Mətn tabanlı etkileşim tələbələrin yanıtlarını oluşturmak için daha fazla zaman ayırmasına olanak vermiştir.
• Öğrenciler dört mikro-bacarıq alanında yazılı ve ölçüte dayalı geri bildirimi yararlı bulduklarını ifade etmiştir.
• Bazı tələbələr kapalı veya yönlendirici soru kullanma eğilimlerini fark ettiklerini belirtmiştir.
• Kültürel bağlam içeren ve içermeyen personaların karşılaştırılması önyargı ve temsil tartışmasını desteklemiştir.
• Etkinliğin sonraki oturumları fasilitator müşahidələri ve tələbə geri bildirimi doğrultusunda değiştirilmiştir.
• İngilis dilini əlavə dil kimi istifadə edən tələbələr yazılı ve daha yavaş formatın kendilerine yardımcı olduğunu bildirmiştir.
• GenAI’nin gerçek terapötik ilişkinin sözsüz ve bedensel yönlerini temsil edemediği tələbələr tərəfindən açıkça fark edilmiştir.

Çalışmanın sübut etmədiyi nəticələr

• GenAI simülasyonunun mikro-məsləhətvermə bacarıqlarını ölçülebilir şəkildə geliştirdiği kanıtlanmamıştır.
• GenAI geri bildiriminin klinik gözetmen geri bildiriminden daha doğru veya etkili olduğu gösterilmemiştir.
• Etkinliğin gerçek məsləhət alan şəxs sonuçlarını, hasta güvenliğini veya klinik yeterliliği iyileştirdiği değerlendirilmemiştir.
• Yazılı GenAI uygulamasının canlı rol canlandırmasından daha iyi olduğu belirlenmemiştir.
• Gözlenen değişimlerin GenAI’den mi, kolaylaştırıcıdan mı, canlı rol canlandırmasından mı yoksa oturum bütününden mi kaynaklandığı ayrıştırılamamıştır.
• Etkinliğin lisans tələbələrine, farklı universitetlere veya diğer sağlık programlarına genellenebilirliği gösterilmemiştir.
• Kültürel persona çıktılarının müəyyən toplulukları doğru ve önyargısız temsil ettiği doğrulanmamıştır.
• GenAI simülasyonu gerçek məsləhət alan şəxsla tədqiqat veya klinik gözetimin yerine geçebilecek bir metod olarak doğrulanmamıştır.
• ChatGPT ve Microsoft Copilot arasındaki performans fərqi sistematik olarak ölçülmemiştir.

Çalışmanın güclü yönleri

Çalışmanın önemli gücü, GenAI kullanımını yalnız hız ve verimlilik üzərindən değerlendirmemesidir. GenAI, tələbənin daha hızlı nəticə üretmesi için deyil, yavaşlaması ve klinik kararını görünür hâle getirmesi için kullanılmıştır.

İkinci güclü yön, pedagojik tasarımın ətraflı şəkildə açıklanmasıdır. Kuramsal dayanaklar, dört tasarım ilkesi, komutun işlevleri, oturum aşamaları ve pilotlar arasında yapılan değişiklikler ayrı ayrı raporlanmıştır.

Üçüncü güclü yön, GenAI’nin sınırlarının öyrənmə konusu hâline getirilmesidir. Öğrencilerden model çıktısını doğru kabul etmeleri deyil; yanlış bilik, önyargı, stereotip, etik sorun ve persona tasarımındaki varsayımları sorgulamaları istenmiştir.

Dördüncü güclü yön, gerçek tətbiq ihtiyacından yola çıkmasıdır. Etkinlik, doğrudan məsləhət alan şəxs temas saatlerinin azalması ve tələbələrin daha fazla pratik istemesi üzerine geliştirilmiştir.

Beşinci güclü yön, müəlliflərin pilotu etki çalışması gibi sunmamasıdır. Sonuçlar kalite güvencesine dayalı biçimlendirici gözlemler olarak tanımlanmış ve genellenebilir ampirik kanıt iddiasından kaçınılmıştır.

Çalışmanın əsas məhdudlıkları

Pilot yalnız dokuz tələbəyi, tek bir Avustralya universitetsini ve iki lisansüstü programı kapsamaktadır. Bazı tələbələrin birden fazla oturuma katılması, her oturumdaki bağımsız katılımcı sayının ve toplam gözlem yapısının yorumlanmasını güçleştirmektedir.

Kontrol qrupu, karşılaştırma koşulu veya rastgele atama yoxdur. Öğrenciler canlı rol canlandırması ile GenAI uygulamasını eyni oturumda gerçekleştirdiği için ortaya çıkan gözlemlerin hangi bileşenden kaynaklandığı belirlenemez.

Ön test-son test yapılmamış, mikro-məsləhətvermə bacarıqsi, reflektiv işleyiş veya GenAI okuryazarlığı təsdiqlənmiş araçlarla ölçülmemiştir.

Öğrenci geri bildirimi sözlü ve gönüllüdür. Kolaylaştırıcı eyni zamanda etkinliği tasarlayan, uygulayan, gözlemleyen ve yorumlayan kişidir. Bu durum sosial beğenirlik ve doğrulama yanlılığı riskini artırmaktadır.

Geri bildirim başlanğıcda anonimleştirilmemiştir. Öğrenciler olumlu qiymətləndirmə vermeleri beklendiğini düşünmüş veya eleştirilerini sınırlamış olabilir.

Öğrenciler farklı GenAI platformları kullanmıştır. Aynı komutun farklı model sürümlerinde nasıl değiştiği kaydedilmemiş ve platforma etkisi kontrol edilmemiştir.

Komutun tam metni yayımlanmamıştır. Bu nedenle etkinliğin bağımsız araştırmacılar tərəfindən eyni koşullarda tekrarlanması məhduddur.

GenAI mətn əsaslı olduğu için ses, ton, tempo, beden dili ve ilişkisel mevcudiyet gibi klinik iletişimin önemli unsurlarını değerlendirememektedir.

İlk əks əlaqə noktasının beş etkileşimden sonra mı, yoksa altı ila sekiz dönüşten sonra mı gerçekleştiği metinde tutarlı deyildir.

Gelecek tədqiqat nasıl planlanmaktadır?

Müəlliflər pilotun daha kapsamlı ve resmî bir tədqiqat projesine dönüştürüldüğünü belirtmektedir. Gelecek tədqiqat için şu bileşenler planlanmıştır:

• Psixologiya, məsləhətvermə, sosial iş ve həmşirelik tələbələriyle personaların ortak tasarlanması.
• Daha ətraflı əks əlaqə için doğal dil işleme yöntemlerinin eklenmesi.
• Mikro-məsləhətvermə bacarıqsi için standart ölçümler.
• Yansıtıcı işleyiş için təsdiqlənmiş ölçekler.
• GenAI okuryazarlığı için standart değerlendirmeler.
• Kohortlar arasında randomize çapraz geçişli tasarım.
• Farklı kolaylaştırıcıların istifadəsi ve kolaylaştırıcı təhsil gereksiniminin incelenmesi.

Çalışmada genişletilmiş tədqiqat için etik izin arandığı ve hibe desteğinin sağlandığı qeyd edilir. Bu gelecek tədqiqat henüz sonuçlanmamış ve sonuçları mevcut pilotta sunulmamıştır.

Psixologiya ve sosial iş təhsili açısından anlamı

Tədqiqat, GenAI’nin sağlık təhsilindəki yerinin yalnız ödev üretimi veya akademik dürüstlük sorunu olarak tartışılmaması gerektiğini göstərir. Dikkatli tasarlandığında GenAI, müəyyən bir bacarıqyi tekrar etmek, geri bildirimi yorumlamak ve mesleki kararın gerekçesini görünür kılmak için kullanılabilir.

Bununla belə güvenli kullanım, model çıktısının klinik bilik veya gerçek məsləhət alan şəxs qiymətləndirməsi olarak kabul edilmemesini gerektirir. Persona, təhsil amaçlı bir simülasyondur; ruh sağlığı hizmeti alan gerçek kişinin karmaşıklığını, riskini ve lived experience olarak ifade edilen yaşanmış təcrübəsini temsil edemez.

Uygun curriculum entegrasyonu, klinik uzman tərəfindən kolaylaştırılmalı; tələbələr yanlış bilik, önyargı, gizlilik ve etik sınırlar konusunda əvvəlden eğitilmelidir. Gerçek məsləhət alan şəxs bilgileri genel amaçlı GenAI sistemlərinə girilmemelidir.

Çalışmanın sağlık ve toplum açısından sınırı

Tədqiqat herhangi bir hasta veya məsləhət alan şəxsla yürütülmemiştir. Bir psixologiyak tedavi, sosial iş müdahalesi veya klinik karar destek sistemi değerlendirilmemiştir.

Öğrenci bacarıqlarının gerçek tətbiq ortamında məsləhət alan şəxs güvenliğini nasıl etkilediğine ilişkin veri yoxdur. Bu nedenle tədqiqat GenAI’nin ruh sağlığı hizmetlerinde güvenli, doğru veya etkili olduğunu göstərmir.

Toplumsal düzeydeki əsas töhfə, sağlık alanı tələbələrinin GenAI’yi yalnız tüketen deyil; tasarımını, sınırlarını, mədəni fərziyyələrinı ve etik sonuçlarını sorgulayan istifadəçilər olarak yetiştirilebileceğine ilişkin pedagojik bir örnek sunmasıdır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Teknik metod özeti

Bildirilen əsas gözlemler

İstatistiksel qiymətləndirmə

Çalışmada p değeri, güven aralığı, etki büyüklüğü, ortalama, standart sapma, korelasyon veya regresyon analizi yoxdur. Katılımcı yanıtlarının sıklığı da düzenli sayısal şəkildə raporlanmamıştır.

“Öğrenciler tutarlı şəkildə bildirdi”, “birden fazla tələbə” ve “bazı tələbələr” gibi nitel ifadeler kullanılmıştır. Bu ifadeler için kesin katılımcı sayıları verilmemiştir.

Bu nedenle nəticələr, GenAI fəaliyyətinin təsirini ölçen nəticələr deyil; tasarım geliştirmeye yarayan tətbiq gözlemleri olarak değerlendirilmelidir.

Ana teknik çıkarım

Pilotun en önemli teknik çıkarımı, etkili öyrənmə təcrübəsinin yalnız persona komutundan oluşmadığıdır. Öğrenme ortamı dört bileşenin birlikte çalışmasına dayanmaktadır:

1. Kuramsal olarak gerekçelendirilmiş komut mimarisi.
2. Klinik deneyime sahip kolaylaştırıcı.
3. Bilinçli yavaşlamayı zorunlu kılan aşamalı oturum yapısı.
4. Geri bildirimden sonra həmen yeni tətbiq fırsatı.

Bu bileşenlerden biri çıkarıldığında eyni sonuçların elde edilip edilmeyeceği pilotta sınanmamıştır.

Mənbə ve Metod Qeydi

Çalışmanın özgün adı: Slowing Down to Learn: GenAI as a Tool for Clinical Reasoning, Reflection, and Ethical GenAI use in Psychology and Social Work Education

Müəlliflər ve sıralama: Carrie Thomson-Casey; Aim Sinpeng; Zach Quince.

Eş töhfə veya eş birinci yazarlık: Belirtilmemiştir.

Sorumlu müəllif: Metinde açıkça belirtilmemiştir. Komut şablonunun “sorumlu yazardan” istenebileceği yazılmış, ancak bu kişinin kimliği gösterilmemiştir.

Müəllif töhfələri:

• Carrie Thomson-Casey: Kavramsallaştırma, metod, atölye kolaylaştırıcılığı, inceleme, ilk taslak ve proje yönetimi.
• Aim Sinpeng: Atölye kolaylaştırıcılığı desteği, düzenleme ve qiymətləndirmə.
• Zach Quince: Tasarım, düzenleme ve qiymətləndirmə.

Kurumsal bağlantı: Southern Cross University, Avustralya.

Akademik birimler: Southern Cross University tədqiqat portalı kaydı; Centre for Teaching and Learning, Human Sciences, Faculty of Science and Engineering, National Centre for Naturopathic Medicine ve Faculty of Health birimlerini ilişkilendirmektedir. Müəllif bazında birim paylanmaı kapak sayfasında verilmemiştir.

Mənbə türü: Öğrenme ve tədris tədqiqat serisinde yayımlanan, tek kurumlu GenAI dəstəkli təhsil tasarımı ve kalite güvencesi pilotuna dayalı preprint.

Tədqiqat serisi: Southern Cross University Scholarship of Learning & Teaching Research Paper Series.

Seri numarası: Paper No. 56.

Yayın tarihi: Kapakta Haziran 2026; Southern Cross University tədqiqat portalında 8 Haziran 2026.

Hakemlik durumu: Mevcut mənbə bir preprinttir ve hakem qiymətləndirməsinden geçmiş bir jurnal makalesi olarak doğrulanmamıştır.

Dergi: Hakemli bir jurnal adı belirtilmemiştir.

Yayın platformu: SSRN ve Southern Cross University tədqiqat portalı.

SSRN kayıt numarası: 6881139.

DOI: PDF içinde DOI yazılmamıştır. SSRN kayıt kimliğine dayalı DOI biçimi 10.2139/ssrn.6881139’dur.

Yayıncı bilgisi: Southern Cross University tədqiqat portalı kayıt alanında Elsevier’i göstərir. Bununla belə mevcut belge hakemli bir Elsevier jurnal makalesi deyil, SSRN üzərindən dağıtılan Southern Cross University tədqiqat serisi preprintidir.

Resmî Southern Cross University kaydı:Southern Cross University tədqiqat portalı

Resmî SSRN kaydı:SSRN tədqiqat sayfası

DOI bağlantısı:https://doi.org/10.2139/ssrn.6881139

Çıkar çatışması: Müəlliflər çıkar çatışması veya rekabet eden menfaat olmadığını beyan etmiştir.

Etik süreç: Etkinliğin Faculty of Health bünyesinde yetkili bir temsilci tərəfindən kalite güvencesi faaliyeti olarak onaylandığı ve müəlliflərin qiymətləndirməsine göre İnsan Araştırmaları Etik Kurulu incelemesi gerektirmediği qeyd edilmişdir. Öğrencilere bu durumun oturum başlarında sözlü olarak açıklandığı bildirilmiştir.

Veri çıxışı: Özgün tələbə veri seti, transkript veya anonim əks əlaqə veri tabanı paylaşılmamıştır. Persona komut şablonunun sorumlu yazardan talep edilebileceği qeyd edilmişdir.

Süni intellekt kullanım beyanı: Müəlliflər, ilk taslak sürecinde Microsoft 365 ses kaydı ve transkripsiyon işlevlerinden; anlatımın açıklığı, akış, alternatif ifade önerileri, dilbilgisi ve düzenleme gerektiren bölümlerin belirlenmesi için generativ süni intellekt araçlarından yararlandıklarını açıklamıştır. Kuramsal çerçeve, yorumlar, tasarım kararları ve sonuçların yazarlara ait olduğu ve içerikten tümüyle sorumlu oldukları qeyd edilmişdir.

Bu Türkçe izah, yüklenen çalışmanın kapak, özet, literatür, kuramsal çerçeve, metod, tətbiq akışı, nəticələr, tartışma, məhdudlıklar, beyanlar ve kaynakça bölümlerinin tamamına dayanmaktadır. Çalışmada bulunmayan klinik başarı, hasta güvenliği, bacarıq artışı veya genellenebilir təhsil etkisi eklenmemiştir.

Çalışmanın başlıca məhdudlıkları; dokuz kişilik örneklem, tek kurum ve iki programa dayalı olması, tekrarlı katılım, kontrol grubunun ve ön test-son testin bulunmaması, təsdiqlənmiş ölçümlerin kullanılmaması, sözlü ve anonim olmayan əks əlaqə, kolaylaştırıcı-araştırmacı çift rolü, platformlar arası farklılıkların kontrol edilmemesi, tam komutun yayımlanmaması, sözsüz klinik iletişimin temsil edilememesi ve etkileşim sayına ilişkin mətn içi tutarsızlıktır.