Evli qadınların işçi qüvvəsində iştirakı niyə bəzi orta gəlirli ölkələrdə aşağı qalır? Bunun səbəbi fabriklərdə, mədənlərdə və ya fiziki əmək tələb edən digər işlərdə işləyən həyat yoldaşlarına yönəlmiş xüsusi bir sosial damğadırmı? Yoxsa evlilik, baxım yükləri, gəlir təsirləri və ənənəvi gender rolları qadınların bütün iş növlərində iştirakını mı məhdudlaşdırır?

Isaac Lopez-Moreno tərəfindən hazırlanan Is there a social stigma against working wives? başlıqlı tədqiqat, Claudia Goldin’in iqtisadi inkişaf ilə qadınların işçi qüvvəsində iştirakı arasındakı U biçimli əlaqəyi izahk üçün geliştirdiği sosial damğa hipotezisini Meksika məlumatlarıyle sınamaktadır.

Goldin nəzəriyyəsina görə aşağı gəlirli kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatlarinde evli qadınlar ailə cütlükliği və evdaxili üretim fəaliyyətlerinde yoğun biçimde çalışabilir. Sənayelhəyat yoldaşımenin hızlandığı orta gəlirli iqtisadiyyatlarde ise ödənişli istehsal ev xaricindəki fabrikləra taşınır. Bu mərhələdə, bir kişinin həyat yoldaşınınin fiziki əmək tələb edən mavi yaxalı bir işte tədqiqatsına “məcbur qalması” kişinin ailəsini dolandıra bilmədiyinin göstəricisi olaraq yorumlanabilir. Böyle bir sosial damğa, xüsusilikle evli qadınların sənaye sektöründen çekilmesine yol açabilir. Hizmet ekonomisi büyüdüğünde və ağ yaxalı işler yaygınlaştığında ise qadınların işçi qüvvəsində iştirakının yenidən yüksəlmesi beklenir.

Tədqiqat, bu nəzəriyyəın üç əsas öngörüsünü dəyərlendirmektedir:

1. Evli qadınların kənd təsərrüfatı və sənayedə işləmə ehtimalı subay qadınlardan aşağı olmalı; ancaq bu fərq ağ yaxalı və rəsmi xidmətlərde küçülmeli və ya ortadan kalkmalıdır.
2. Evliliğin sənaye məşğulluğuyla mənfi əlaqəsi yalnız kişilərin sıx olduğu mədən və metal işlərinde deyil, qadınların sıx olduğu tekstil və geyim sektörlerinde de görülmeli; fakat təhsil, səhiyyə, maliyyə, idarəetmə və ofis işləri kimi ağ yaxalı fəaliyyətlere uzanmamalıdır.
3. Kocanın təhsil səviyyəsi yüksəldikçe həyat yoldaşınınin kənd təsərrüfatı və sənayedə işləmə ehtimalı azalmalı; buna qarşılık rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı eyni şəkilde düşməməlidir.

Araşdırmada Meksiqanın rəsmi Milli Phəyat yoldaşıə və Məşğulluq Sorğusu olan ENOE’nin pandemiyadan əvvəlki dört dövri istifadə edilmişdir: 2016’nın birinci, 2017’nin ikinci, 2018’in üçüncü və 2019’un dördüncü çeyreği. Dövrler arasında beşer rüb bırakılması, ENOE’nin rotasiyalı panel yapısı səbəbilə eyni kişinin birden çox kez nümunəleme girmesini önlemeyi amaçlamaktadır.

Veri seti 18–65 yaş aralığındaki qadınları kapsamakta və tədqiqat, tartımma bölməündeki izahya görə 500 binden çox qadın müşahidəine əsaslanır. Analizlerde yaş, təhsil, küçük uşaqların varlığı, şəhər və ya kənd yerlhəyat yoldaşıim, yaşayış məntəqəsinin böyüklüyü, ev təsərrüfatıhalkının sosioiqtisadi təbəqəsı və ev təsərrüfatı başçısının xüsusilikleri kimi dəyişkenler kontrol edilmişdir.

İlk mərhələdə qadınların işləməmə, kənd təsərrüfatıda tədqiqat, sənayedə tədqiqat, qeyri-rəsmi xidmətlərde tədqiqat və rəsmi xidmətlərde tədqiqat olasılıkları evlilik vəziyyətina görə qarşılaştırılmıştır.

13. sayfadaki Şəkil 1.1’e görə:

• Evli qadınların işləməmə ehtimalı yüzde 51,4’tür.
• Subay qadınların işləməmə ehtimalı yüzde 30,6’dır.
• Evli qadınların sənayedə işləmə ehtimalı yüzde 9,9, subay qadınlarınki yüzde 16,4’tür.
• Evli qadınların qeyri-rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı yüzde 24,4, subay qadınlarınki yüzde 31,7’dir.
• Evli qadınların rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı yüzde 13,5, subay qadınlarınki yüzde 20,4’tür.

Bu nəticə, evli qadınların yalnız sənaye və kənd təsərrüfatıda deyil, qeydlı və qeyri-rəsmi xidmətlərde de daha aşağı işləmə ehtimalına malik olduğunu göstərir. Dolayısıyla gözlenen fərq, yalnız fiziki əmək tələb edən mavi yaxalı işlere xas deyil.

Kişilərde ise tam tersine yakın bir örüntü vardır. Aynı sayfadaki Şəkil 1.2’de evli kişilərin işləməmə ehtimalı yüzde 5,9, subay kişilərin işləməmə ehtimalı yüzde 15,5’tir. Evli kişilərin sənayedə və rəsmi xidmətlərde tədqiqat olasılıkları da subay kişilərdən yüksəktir.

Böylece evlilik qadınlar üçün aşağı, kişilər üçün yüksək əməkhaqqılı işləmə ehtimalıyla əlaqəlidir. Tədqiqat bu qarşıtlığı, evli cütlüklərde kişinin gəlir sağlayıcı, qadının ise ev işi və qayğı sualmlusu olduğu ənənəvi ev təsərrüfatı düzeniyle uyğun bir nəticə olaraq yorumlamaktadır.

İkinci mərhələdə mədən, dəmir-polad, qida emalı, tekstil və geyim kimi sənaye fəaliyyətlerinin yanı sıra təhsil, səhiyyə, maliyyə, ofis işləri, idarəetmə, satış, memarlıq, hüquq, mühasibat, tıp, tibb bacılığı, katiblik, ofisiantlıq və bərbərlik ayrı ayrı incələnmişdir.

15. sayfadaki Şəkil 1.3’te evlilik əmsalı incelenen 18 iş qrupunun tamamında mənfitir. Mənfi əlaqə yalnız mədənçilik və ya dəmir-polad kimi kişilərin sıx olduğu fəaliyyətlerde deyil; tekstil və geyim, təhsil, səhiyyə, maliyyə, memarlıq, həkimlik, tibb bacılığı, katiblik və satış kimi çok fərqli işlərdə görülmektedir.

Bu nəticə, “evli qadınların ağ yaxalı işlərdə subay qadınlarla benzer biçimde çalışacağı” öngörüsünü desteklememektedir. Evlilikle əlaqəli məşğulluq fərqı fiziki əmək, koqnitiv bacarıq, motor bacarıq, sektörün cinsiyet biləşimi və ya mesleğin statüsü dəyiştiğinde ortadan kalkmamaktadır.

Kişiləre ait Şəkil 1.4’te ise evlilik əmsalları bərbərlik xaricindəki bütün fəaliyyətlerde pozitiftir. Tədqiqatya görə evlilik, kişilərde hemen her iş qrupuna iştirakı artıran; qadınlarda ise bütün iş gruplarına iştirakı azaltan bir əlaqə göstərir.

Üçüncü aşama, yalnız evli və ya birlikte yaşayan qadınlara fokuslanmakta və ərin təhsil səviyyəsiyle həyat yoldaşının işlədiyi sektor arasındakı əlaqəyi araşdırır.

17. sayfadaki Şəkil 1.5’e görə ərin təhsili ilkokul və ya daha aşağı səviyyəden üniversite səviyyəsine çıktığında:

• Həyat yoldaşıin işləməmə ehtimalı yüzde 55,7’den yüzde 62,2’ye yüksəlmektedir.
• Sənayede işləmə ehtimalı yüzde 9,1’den yüzde 6,3’e düşmektedir.
• Qeyri-rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı yüzde 24,7’den yüzde 18,6’ya düşmektedir.
• Rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı yüzde 9,2’den yüzde 12,4’e yüksəlmektedir.

Bu tapıntı, Goldin’in hipotezisinin kısmen desteklendiği tek əsas alan olaraq qiymətləndirilir. Yüksək təhsilli kişilərin həyat yoldaşlarıi kənd təsərrüfatı, sənaye və qeyri-rəsmi xidmətlərde daha az çalışirqen rəsmi xidmətlərde pivəz daha çox tədqiqatktadır.

Bununla belə tədqiqat, bu örüntünün birbaşa sosial damğadan mənbəlandığını qanıtlamamaktadır. Yüksək təhsilli kişilər daha çox gəlire malik ola bilər və tek gəlirli ev təsərrüfatı düzenini iqtisadi olaraq sürdürebilir. Ayrıca yüksək təhsilli kişilər təhsil səviyyəsi özlerine benzeyen kişilərle evlenme eğiliminde ola bilər. Böyle bir həyat yoldaşılhəyat yoldaşımede qadınların sənaye yerine təhsillerine uygun rəsmi xidmət işlərini seçim etmesi beklenebilir.

Araşdırmanın ana nəticəsi, Meksikada evli qadınların mavi yaxalı işlere xas dar bir damğa səbəbilə tədqiqatdığı görüşünü desteklememektedir. Evli və birlikte yaşayan qadınların aşağı işləmə ehtimalı bütün sektör, fəaliyyət və beceri gruplarında görülmektedir.

Bu səbəbdən sualn, tek başına sənaye işlərinin fiziksel keyfiyyətiğinden daha geniş görünmektedir. Geleneksel gəlir təmin edən kişi və evdaxili baxım təmin edən qadın modeli; uşaq və yaşlı qayğıı desteğinin yetersizliği, ev işlərinin həyat yoldaşıitsiz paylaşımı, həyat yoldaşının gəlirinden təbiətn gəlir təsiri, evlilik seçimləri və tədqiqat hayatıyla ailə sualmluluklarını bağdaştırma güclüğüyle birlikte dəyərlendirilmelidir.

Tədqiqat, qadınların son işlərindən ayrılma səbəblərinde de önemli bir cinsiyet fərqı bulunduğunu aktarmaktadır. Kişilərin yüzde 33’ü daha yüksək gəlir arayışını əsas niyə olaraq bildirirken qadınların yüzde 60’ı “evlilik, hamiləlik və ya ailə məsuliyyətləri” seçeneğini işaretlemiştir.

Ancaq bu yanıt üç ayrı səbəbi tek kategoride birlhəyat yoldaşıtirdiği üçün qadınların ne kadarının evlilik, ne kadarının hamiləlik və ne kadarının baxım məsuliyyətləri səbəbilə işten ayrıldığı bilinsultmektedir. Buna rağmen ENOE’de işləməyən qadınların iş aramamasının əsas səbəbinin uşaq, yaşlı, pasiyent və ya engelli ailə üyelerine qayğı sağlayacak desteğin bulunmaması olduğu aktarılmaktadır.

Politika açısından araşdırma, yalnız fabriklərdəki tədqiqat koşullarını iyiləştirmenin yeterli olmayacağını göstərir. Evli qadınların məşğulluq fərqı rəsmi xidmətləre, yüksək becerili mesleklere və sosyal olaraq kabul görən işlere de uzandığı üçün müdaxiləlerin ev təsərrüfatı üçündeki zaman, qayğı və qərar verme düzenini hədəflemesi lazımdır.

Yazarın öne çıkardığı əsas politika alanı, erişiləbilir və etimadilir uşaq baxımı xidmətlərinin genişletilmesidir. Buna elastik iş düzenlikeleri, qayğı izinleri, kişilərin evdaxili sualmluluklara iştirakını artıran politikalar, qadınların qeydlı məşğulluqa dönüşünü destekleyen programlar və iş həyatında evlilik və ya annelik əsasli ayrımcılıkla mücadele eklenebilir.

Tədqiqatın nəticəları güclü bir betimleyici örüntü göstermekte; ancaq bu örüntünün qəti səbəbini belirlememektedir. Evlilik qadınların tədqiqatsını azaltabilir; tədqiqat odaklı qadınlar evlenmemeyi seçim edebilir; yüksək gəlirli cütlüklər tek gəlirli ev təsərrüfatı düzenini seçebilir və ya qadınlar uşaq və baxım məsuliyyətləri səbəbilə işçi qüvvəsinden çekiləbilir.

Dolayısıyla araşdırmanın əsas katkısı bir səbəbi qəti olaraq qanıtlamak deyil, sosial damğa nəzəriyyəının dar və sektöre xas biçiminin Meksika məlumatlarıyle uyuşmadığını göstermektir.

Qadınların İşgücüne Katılımındaki U Bdaxiliimli Əlaqə

Qadınların işçi qüvvəsində iştirak nisbətı ilə iqtisadi gelişmişlik səviyyəsi arasındakı əlaqə, inkişaf və tədqiqat ekonomisinin uzun süredir tartımılan konularından biridir.

U biçimli yaklaşım üç genel aşama öngörür:

1. Aşağı gəlirli kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatlari: Qadınlar ailə cütlükliklerinde, ev üçünde və ya ailə işletmelerinde yoğun biçimde çalışabilir. Bu tədqiqatlar hər zaman rəsmi haqqli məşğulluq olaraq kaydedilmese de qadınların iqtisadi üretime iştirakı yüksəktir.
2. Orta gəlirli sənayelhəyat yoldaşıen iqtisadiyyatlar: Üretim evden və ailə cütlükliğinden fabrikləra taşınır. İşler daha katı saatlere, nəqliyyat xərclerine və ev xariciı tədqiqat koşullarına bağlanır. Qadınların işçi qüvvəsində iştirakı azalabilir.
3. Yüksək gəlirli xidmət iqtisadiyyatlari: Eğitim səviyyəsinin yüksəlmesi, doğurganlığın azalması və ağ yaxalı xidmət işlərinin genişlemesi qadınların haqqli tədqiqatya dönüşünü destekleyebilir.

Goldin-in sosial damğa hipotezisi, bu eğrinin orta bölməündeki azalmaü izahk üçün kültürel bir mexanizm önerir. Buna görə mavi yaxalı işlərdə işçi evli qadın, yalnız öz sosial statüsü açısından deyil, həyat yoldaşınınin “ailəsini gecindirebilən kişi” konumu açısından da olumsuz dəyərlendiriləbilir.

Damganın Hedefi Niyə Koca Olarak Tanımlanıyor?

Nəzəriyyəda damğanın birbaşa hədəfi hər zaman işləyən qadın deyil. Həyat yoldaşıinin fabrikada, mədənde və ya fiziki əmək tələb edən başqa bir işte tədqiqatsına ihtiyaç duyan kişi:

• Ailəsini tek başına gecindiremeyen,
• yeterince tədqiqatyan,
• həyat yoldaşınıni ağır işte tədqiqatya mecbur bıraqan,
• aşağı sosial statülü

biri olaraq dəyərlendiriləbilir.

Bu mexanizm düzgünysa eyni fiziksel işi yapan subay, boşanmış və ya dul qadınların eyni ölçüde damğalanmaması beklenir. Çünkü onların tədqiqatsı bir ərin gəlir sağlayıcı rolünü ihlal etmez.

Nəzəriyyəın Üç Sınanabilir Öngörüsü

Meksika Niyə Önemli Bir Nümunə?

Tədqiqat Meksika’yı birkaç niyəle uygun bir sınama alanı olaraq dəyərlendirmektedir:

• Ülke orta gəlirli bir iqtisadiyyatdır.
• Latın Amerikası üçünde sənaye işlərinin ümumi məşğulluqdaki payı yüksəktir.
• Qadınların işçi qüvvəsində iştirak nisbətı bölgədəki görəce aşağı nisbətlardan biridir.
• NAFTA sonrasında ihracata yönəlmiş imalat və qadın məşğulluğu önemli dəyişimler gecirmiştir.
• Teknolojik yenilikler bəzi fabrika işlərinin fiziki güc gereksinimini azaltmıştır.
• Evli qadınların işçi qüvvəsi arzının həyat yoldaşlarının gəlirine duyarlılığının zaman üçünde azaldığını bildiren əvvəlki araşdırmalar vardır.

Bu koşullar iki zıt beklenti oluşturur. Bir taraftan Meksiqanın böyük sənaye sektörü, Goldin’in öngördüğü damğa mexanizmsı üçün uygun ortam sağlayabilir. Digər taraftan modern imalat texnologiyasi və dəyişen sosial normlar, gecmişte var olmuş olabiləcek damğayı zəiflatmış ola bilər.

Sənaye İşlerinin Değişen Niteliği

Tədqiqatın literatür dəyərlendirmesi, sənaye işlərinin hər zaman eyni fiziksel xüsusiliklere malik olmadığını vurğulayır.

Bilgisayarlı üretim, avtomatlaşdırma və fiziksel gücü azaltan texnologiyaler:

• Kas gücüne dayalı tapşırıqleri azaltabilir.
• Bilişsel və motor bacarıqlerin önemini artırabilir.
• Qadınların daha əvvəl kişilərin sıx olduğu olan üretim işlərine girmesini kolaylaştırabilir.
• İhracatçı firmaların işçi qüvvəsi biləşimini dəyiştirebilir.

Meksika üzərine əvvəlki araşdırmalarda NAFTA sonrasında daha məhsuldar firmaların texnologiya kullanımı artırdığı və bəzi mavi yaxalı işlərdə qadın məşğulluğunun yüksəldiği bildirilmişdir.

Buna qarşılık xarici ticaretin qadın məşğulluğu üzərindeki təsiri bütün ölkələrdə eyni deyil. Bazı iqtisadiyyatlarde ihracata yönəlmiş sənayelhəyat yoldaşıme qadın məşğulluğunu artırirqen bəzi iqtisadiyyatlarde texnologiyak yüksəltme, kişilərin sənaye işlərine geri dönmesi və ya qadınların xidmətləre kayması səbəbilə sənayedə qadın payı geriləyebilir.

Sənayenin Qadınlaşması və Qadın Payının Geriləmesi

Tədqiqat iki fərqli süreci ayırmaktadır:

• Sənayenin qadınlaşması: İhracata yönəlmiş, emek yoğun üretim genişlerkən firmaların qadın işçi talebinin artmasıdır.
• Sənayede qadın payının geriləmesi: Teknolojik yüksəltme və sektörün olgunlaşmasıyla kişilərin sənayeye dönmesi və ya qadınların xidmətləre kaymasıdır.

Meksikadaki maquiladora işletmeleri başlanğıcta ağırlıklı olaraq qadın məşğulluq etmiş; ancaq zaman üçünde kişilərin payı artmıştır. Bu durum sənaye büyümesinin qadınlar üçün otomatik və sürekli bir məşğulluq genişlemesi yaratmadığını göstərir.

Geleneksel Ev təsərrüfatı İçi İş Bölümü

Araşdırmanın tapıntıları, yalnız əmək bazarının sektör yapısına deyil, evli cütlüklərin ev təsərrüfatı üçündeki tapşırıq paylaşımına diqqət çekmektedir.

Geleneksel modelde:

• Kişi haqqli işte işçi əsas gəlir sağlayıcıdır.
• Qadın ev işi, uşaq baxımı və digər ailə üyelerinin qayğıından əvvəllikle sualmludur.
• Qadının tədqiqat qərarı, yalnız alabiləceği haqqe deyil, haqqli işe başlamanın yaratacağı qayğı və zaman xərcine bağlıdır.
• Həyat yoldaşıin gəliri yüksəldikçe qadının işləməməsının iqtisadi xərci ev təsərrüfatı açısından daha kolay qarşılanabilir.

Tədqiqat, bu iş bölməünün yalnız biyolojik fərqlilıklarla açıklanamayacağını vurğulayır. Qadınların hareketliliğini sərhədlayan normlar, kişi gəlir sağlayıcı ideali, ev işlərinin qadınlara ait görülmesi, uşaq baxımının paylaşılmaması və qadınların bu rolleri daxililəştirmesi de önemlidir.

Esneklik Niyə Önemli?

Kənd təsərrüfatı, qeyri-rəsmi məşğulluq və bəzi xidmət işleri qadınlara sənayedən daha çox zaman esnekliği sağlayabilir.

Örneğin:

• Ailə cütlükliği eve yakın ola bilər.
• Kayıt xariciı işçi kişi saatlerini kısmen belirleyebilir.
• Evden yürütülen xidmət işleri qayğı tapşırıqleriyle birlikte sürdürülebilir.
• Bazı dijital xidmətlər uzaktan tədqiqatya izin verebilir.

Fabrika işleri ise çoğunlukla iş yerində bulunmayı, sabit vardiyaları və nəqliyyatı gerektirir. Bu xüsusilikler küçük çocuğu və ya qayğıa ihtiyaç duyan ailə üyesi bulunan qadınlar üçün sabit bir giriş xərci oluşturabilir.

Ancaq araşdırmanın nəticəları, evli qadınların yalnız esnek olmayan sənaye işlərinden deyil, qeyd xariciı və rəsmi xidmətlərden de daha aşağı nisbətlarda işlədiyinı göstərir. Dolayısıyla esneklik sualnun tamamını izahmaktadır.

Veri Kaynağı: ENOE

ENOE, Meksiqanın əsas rəsmi ev təsərrüfatıhalkı və işçi qüvvəsi araşdırmasıdır. Tədqiqat şu dört dövri istifadə edir:

• 2016 birinci rüb,
• 2017 ikinci rüb,
• 2018 üçüncü rüb,
• 2019 dördüncü rüb.

ENOE eyni ev təsərrüfatıyi beş arxariciık rüb boyunca izleyen dönüşümlü bir panel yapısına maliktir. Her rübte ev təsərrüfatlarının təxminən beşte biri nümunəlemden çıkar və yerlerine yeni ev təsərrüfatları gəlir.

Seçilən dövrlər arasında beş rüblik boşluk bulunduğu üçün araşdırmacı her dövrde fərqli iştirakçıları ehtiva edən təkrarlanan kəsik məlumat məlumat seti oluşturmayı amaçlamıştır.

2020 və 2021 məlumatları kullanılmamıştır. Bunun səbəbləri:

• COVID-19 sırasında qadınların işçi qüvvəsində iştirakının keskin biçimde dəyişmesi,
• yüz yüze görüşmelerin qətitiye uğraması,
• telefonla görüşme metodinin devreye girmesi,
• pandemi məlumatlarınin əvvəlki dövrlərle qarşılaştırılmasını zorlaştıran nümunəlem sualnlarıdır.

Tədqiqat və Sektör Kategoriləri

İlk mərhələdəki nəticə dəyişkeni altı olası durumdan ibarətdir:

1. İşləmir,
2. kənd təsərrüfatıda çalışıyor,
3. sənayedə çalışıyor,
4. qeyri-rəsmi xidmətlərde çalışıyor,
5. rəsmi xidmətlərde çalışıyor,
6. belirlenemeyen iqtisadi fəaliyyətte çalışıyor.

Tədqiqatma vəziyyəti müqayisə kategorisidir.

Kayıtlı və Kayıt Dışı Hizmet Ayrımı

Meksikada bir işçi, işəgötürəni tərəfindən sosyal etimadlik sistemine kaydedilmemişse qeyd xariciı kabul edilir. Kendi hesabına işçilərın qeydlı sailması üçün işletmenin vergi və mühasibat qeydlarıyla sosyal etimadlik sistemine dâhil olması gerekir.

Bu ayrım sosial damğa nəzəriyyəının dəyərlendirilmesi açısından önemlidir. Goldin’in “damğasız” kabul ettiği xidmət işleri adətən təhsil, səhiyyə, maliyyə, büro və idarəetmə kimi qeydlı və sosial statüsü yüksək işlerdir.

Qeyri-rəsmi xidmətlər ise:

• Sosyal etimadce sunmayabilir.
• Daha aşağı statülü ola bilər.
• Daha düzensiz gəlir sağlayabilir.
• Bununla belə iş saatlarınde daha çox esneklik sağlayabilir.

Xidmətləri tək bir kategori altında ümumiak, bu iki fərqli tədqiqat biçimini görünmez hâle getirebilirdi.

Evlilik Vəziyyəti Kategoriləri

Tədqiqat qadınları dört ana gruba ayırmaktadır:

• Evli: Resmî olaraq evli qadınlar.
• Serbest birliktelik: Resmî nikâh olmadan eyni ev təsərrüfatıde sürekli partnyoriyle yaşayan qadınlar.
• Daha əvvəl evlenmiş: Dul, boşanmış və ya ayrılmış qadınlar.
• Subay: Karşılaştırma qrupu.

Meksikadaki 18–65 yaşındaki qadınların təxminən yüzde 42’si evli, yüzde 28’i subay və yüzde 19’u azad birlikdəlik üçündedir. Geri kalan grup ayrılmış, dul və ya boşanmış qadınlardan ibarətdir.

Birinci Aşamanın Nəticəları

Evli qadınlarla subay qadınlar arasındakı en açık fərq işləməmə kategorisindedir. Digər dəyişkenler modelde kontrol edildiğinde evli qadınların işləməmə ehtimalı subay qadınlarınkinden təxminən 20,8 faiz bəndi daha yüksəktir.

Sənaye fərqı təxminən 6,5, qeyri-rəsmi xidmət fərqı 7,3 və rəsmi xidmət fərqı 6,9 faiz bəndidır.

Bu fərqların sektörler arasında birbirine yakın olması, sənayeye xas güclü bir damğa mexanizmsı bekleyen nəzəriyyəla uyuşmamaktadır.

Serbest Birliktelik de Benzer Nəticə Veriyor

Resmî olaraq evli olmayan ancaq sürekli partnyoriyle yaşayan qadınların da bütün sektörlerde subay qadınlardan daha aşağı işləmə ehtimalına malik olması önemlidir.

Bu nəticə, yalnız evlilik belgesinin deyil:

• Partnerle eyni ev təsərrüfatıde həyatanın,
• evdaxili tapşırıq paylaşımının,
• baxım məsuliyyətlərinın,
• gəlir təmin edən kişi və evdaxili əmək sağlayıcı qadın düzeninin

işçi qüvvəsi iştirakıyla əlaqəli olabiləceğini düşündürmektedir.

Kişilərde Ters Örüntü

Evli kişilərde işləməmə ehtimalı subay kişilərdən təxminən 9,6 faiz bəndi daha aşağıtür. Sənayede işləmə ehtimalı ise təxminən 7,7 faiz bəndi daha yüksəktir.

Bu qarşıtlık evliliğin qadın və kişi üçün eyni iqtisadi nəticəla əlaqəli olmadığını göstərir:

• Kişilərde evlilik haqqli tədqiqat sualmluluğunu güclendirebilir.
• Qadınlarda evlilik evdaxili tədqiqat və baxım məsuliyyətlərinı artırabilir.

İkinci Aşamada Hangi İşler İncelendi?

Şirkətin Faaliyeti ilə Kişinin Mesleği Aynı Değildir

Tədqiqat iki ayrı sınıflandırma sistemi istifadə edir:

• NAICS: Kişiyi işlədiyi şirkətin iqtisadi fəaliyyətine görə sınıflandırır.
• SINCO: Kişiyi yaptığı mesleğin xüsusiliklerine görə sınıflandırır.

Bu ayrım önemlidir. Bir mədən şirkətinde işçi mühasibatci, şirkət fəaliyyətine görə mədənçilik sektöründe; yaptığı işe görə ise ağ yaxalı mühasibat mesleğinde sınıflandırılabilir.

Yalnızca sektör kodu kullanılsaydı sənaye şirkətlərindeki bütün işçilərın mavi yaxalı olduğu varsailabilirdi. Meslek kodlarının eklenmesi, fiziksel işlerle büro və uzmanlık işlərinin ayrılmasını sağlamaktadır.

18 İş Grubundaki Evlilik Katsaiları

Bu dəyərler probit əmsallarıdır. Örneğin -0,64 dəyəri, evli qadınların mimar olma olasılığının subay qadınlardan 64 faiz bəndi aşağı olduğu mənasına gəlmir. Katsayının düzgün yüzde təsiri, digər dəyişkenlerin dəyərlerine və normal dağılım fonksiyonuna bağlıdır.

Grafiğin etimadli yorumu şudur:

• İncelenen bütün işlərdə əlaqənin yönü mənfitir.
• Mənfi əlaqə ağ yaxalı işlərdə kaybolmamaktadır.
• Fiziksel güc tələb edən işle koqnitiv bacarıq tələb edən iş arasında nəzəriyyəın beklediği ayrım oluşmamaktadır.

Kişilərde Meslek Katsaiları

Kişilər üçün eyni modeller kurulduğunda bərbərlik xaricindəki bütün əmsallar pozitiftir:

• Madencilik: 0,77
• Demir-çelik: 0,76
• Qida işleme: 0,85
• Finans: 0,75
• Büro işleri: 0,61
• Yönetim: 0,68
• Satış: 0,68

Kuaförlükte əmsal -0,29’dur. Bu, subay kişilərin bərbərlik və berberlik işlərinde evli kişilərdən daha yüksək tədqiqat eğilimi göstermesiyle əlaqəlidir.

Kocanın Eğitimi və Qadının Tədqiqatsı

Sənaye və qeyri-rəsmi xidmətlərde genel eğilim aşağı yönlüdür. Rəsmi xidmətlərde ise ilkokul qrupu ilə üniversite qrupu arasında təxminən 3,2 faiz bəndilık artım vardır.

Bununla belə rəsmi xidmət olasılığı təhsil səviyyəsi boyunca tamamen düzenli artmamaktadır. Lise səviyyəsində yüzde 13’e çıktıktan sonra teknik okul qrupunda yüzde 11,9’a düşmektedir. Dolayısıyla nəticə, qəti və düzgünsal bir yüksəlişten çok yüksək təhsilli ərların həyat yoldaşlarıinde rəsmi xidmətlərin digər sektörlere görə daha dayanıklı olduğunu göstərir.

Qadının Eğitimi və Kocanın Çalıştığı Sektör

Karşılaştırma amacıyla kişilərin tədqiqat olasılıkları həyat yoldaşlarının təhsil səviyyəsine görə de hesablanmışdır.

Həyat yoldaşıin təhsili ilkokul və ya daha aşağı səviyyəden üniversiteye çıktığında:

• Kocanın sənayedə işləmə ehtimalı yüzde 40,1’den yüzde 28,1’e düşmektedir.
• Rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı yüzde 22,5’ten yüzde 35,4’e yüksəlmektedir.
• Tədqiqatma olasılığı yüzde 7,8’den yüzde 9,0’a sərhədlı biçimde yüksəlmektedir.

Bu nəticə böyük ölçüde təhsilli kişilərin birbirleriyle həyat yoldaşılhəyat yoldaşımesi və yüksək təhsilli ev təsərrüfatlarının rəsmi xidmət sektörlerinde yoğunlaşmasıyla uyğundur.

Yüksək Eğitimli Kocanın Həyat yoldaşıi Niyə Daha Az Çalışıyor Olabilir?

Tədqiqat birden çox olası mexanizmyı tartımmaktadır:

• Gelir təsiri: Kocanın gəliri yüksəldikdə ikinci gəlire olan iqtisadi ihtiyaç azalabilir.
• Geleneksel seçim: Çiftler kişinin haqqli, qadının evdaxili işlərdə uzmanlaştığı düzeni seçim edebilir.
• Sosial damğa: Həyat yoldaşılerden biri qadının belirli işlərdə tədqiqatsını ailənin statüsüyle uyumsuz görəbilir.
• Qadının seçimi: Bazı qadınlar yüksək təhsilli və gəlirli bir həyat yoldaşıle evlendikten sonra işçi qüvvəsinden ayrılmayı isteyebilir.
• Evlilik piqanunsında həyat yoldaşılhəyat yoldaşıme: Tədqiqatk istemeyen qadınlarla ənənəvi ev təsərrüfatı düzeni isteyen kişilər birbirlerini seçebilir.
• Eğitimsel həyat yoldaşılhəyat yoldaşıme: Yüksək təhsilli kişilərin həyat yoldaşlarıi de yüksək təhsilli ola bilər və çalıştıklarında rəsmi xidmətləri seçim edebilir.

Yatay kəsikt məlumatsi bu mexanizmların birbirinden ayrılmasına izin vermemektedir.

Qadınlar Niyə Son İşlerinden Ayrılıyor?

ENOE’de son işdən ayrılmanın əsas səbəbi suallduğunda:

• Kişilərin yüzde 33’ü daha yüksək qazanc arayışını bildirmiştir.
• Qadınların yüzde 60’ı evlilik, hamiləlik və ya ailə məsuliyyətlərinı bildirmiştir.

Bu qarşıtlık kişilərin işdən ayrılmasının çoğunlukla əmək bazarı üçündeki iqtisadi mobillikle; qadınların ayrılmasının ise ailə həyatıyla əlaqəli olduğunu düşündürmektedir.

Ancaq “evlilik, hamiləlik və ya ailə məsuliyyətləri” birlhəyat yoldaşıik bir seçenektir. Aşağıdaki niyəler birbirinden ayrı ölçülememektedir:

• Evlilikten sonra həyat yoldaşının və ya ailənin beklentisi,
• hamiləlik sırasında işdən ayrılma,
• doğum sonrasında uşaq baxımı,
• yaşlı və ya pasiyent ailə üyelerinin qayğıı,
• ev işlərinin iş saatlarıyle uyuşmaması.

Bakım Desteği Eksikliği

Tədqiqatda aktarılan rəsmi istatistiklere görə işləməyən qadınların haqqli işe katılmasını engelleyen əsas niyə, ev təsərrüfatıdeki:

• Uşaqlar,
• yaşlılar,
• pasiyentlar,
• engelli bireyler

üçün baxım dəstəyi bulunmamasıdır.

Bu nəticə, aşağı qadın məşğulluğunu yalnız bireysel seçim və ya soyut kültürel tutum üzərindən izahnın eksik olacağını göstərir. Bakımın haqqli və ya ictimai alternatifinin bulunmaması, qadının tədqiqatsının önüne birbaşa bir zaman və xərc engeli koymaktadır.

Evlilik Tədqiqatyı mı Azaltıyor, Tədqiqat Evliliği mi Etkiliyor?

Araşdırmanın en önemli sərhədlaması eyni vaxtda niyəselliktir.

Birinci olasılıkta evlilik tədqiqat vəziyyətinu etkiləyebilir:

• Qadın evlendikten sonra işten ayrılabilir.
• Həyat yoldaşıin gəliri tek gəlirli ev təsərrüfatıyi mümkün kılabilir.
• Uşaq və ya baxım məsuliyyətləri artabilir.
• Həyat yoldaşı və ya geniş ailə qadının tədqiqatsına qarşı çıkabilir.

İkinci olasılıkta tədqiqat seçimi evlilik vəziyyətinu etkiləyebilir:

• Kariyerini əvvəlliklendiren qadın evlenmeyi erteleyebilir.
• Tədqiqatya qarşı olan biriyle evlenmek istemeyebilir.
• İşten ayrılma baskısı yaşayan qadın boşanmayı seçebilir.
• Tədqiqatk istemeyen qadın tek gəlirli ev təsərrüfatı kurabiləcek bir həyat yoldaşı arayabilir.

Bu səbəbdən “evlilik qadınların tədqiqatsını yüzde şu kadar azaltır” biçiminde niyəsel bir nəticə çıkarılamaz.

Sosyal Damga Doğrudan Ölçülmedi

Tədqiqatda aşağıdakilər mövcud deyil:

• Kocalara həyat yoldaşlarının tədqiqatsına əlaqən tutum sualları,
• toplumun işləyən evli qadınlara əlaqən yargılarını ölçen təcrübəler,
• qadınların işe girerkən qarşılaştığı ailə baskısını ölçen suallar,
• mavi və ağ yaxalı işlere yönəlmiş ayrı sosial kabul ölçekleri,
• evlilik əvvəlsi və sonrası eyni qadınları izleyen panel analizi.

Dolayısıyla araşdırma sosial damğanın özsini deyil, nəzəriyyə düzgünysa işçi qüvvəsi məlumatlarınde görülmesi beklenen sektör örüntülerini sınamaktadır.

Tədqiqatın Asıl Katkısı

Tədqiqatın katkısı, “qadınlar işləmir” nəticəsinun ötesindedir. Araşdırma, aşağı məşğulluğun hangi işlərdə yoğunlaştığını ayrıntılı biçimde araşdırır.

Analiz:

• Kənd təsərrüfatı, sənaye və xidmətləri,
• Kayıtlı və qeyri-rəsmi xidmətləri,
• Kişi yoğun və qadınların sıx olduğu sənaye fəaliyyətlerini,
• Şirkətin iqtisadi fəaliyyəti ilə kişinin mesleğini,
• Yüksək və aşağı becerili xidmətləri,
• Bilişsel, fiziksel və motor bacarıq tələb edən işleri

birbirinden ayırmaktadır.

Bu ayrıntılı yapı, evlilik fərqının belirli bir sənaye və ya beceri qrupunda yoğunlaşmadığını göstərir.

Politika Çıkarımları

Sorun yalnız fabrikadaki koşullardan mənbəlansaydı politika aşağıdaki alanlara yoğunlaşabilirdi:

• Sənaye işlərini fiziksel olaraq daha erişiləbilir hâle getirmek,
• fabriklərdə qadın məşğulluğunu thəyat yoldaşıvik etmek,
• mavi yaxalı işlere yönəlmiş sosial algıyı dəyiştirmek.

Fakat evlilik fərqı rəsmi xidmətlərde və yüksək statülü mesleklerde de görüldüğü üçün daha geniş politikalar lazımdır:

• Uygun xərcli uşaq baxımı xidmətləri,
• yaşlı və əlil baxımı dəstəyi,
• ebeveyn izinlerinin qadın və kişilər arasında paylaşılması,
• esnek və öngörülebilir iş saatları,
• qadınların işçi qüvvəsine dönüş programları,
• evlilik və annelik səbəbilə ayrımcılığın önlenmesi,
• kişilərin ödənişsiz baxım əməyine iştirakını artıran düzenlikeler,
• qeyd xariciı işləyən qadınların sosyal etimadceye erişimi,
• ev təsərrüfatlarıde iqtisadi qərar verme gücünün dengelenmesi.

Tədqiqatın Güçlü Yönleri

• Sosial damğa nəzəriyyəının üç ayrı öngörüsünü eyni məlumat setinde dəyərlendirmesi.
• 500 binden çox qadın müşahidəine dayanan geniş bir rəsmi ev təsərrüfatıhalkı araşdırması kullanması.
• Pandemi dövründəki olağan xariciı işçi qüvvəsi koşullarını nümunəlem xariciında bırakması.
• Dönüşümlü panelde kişilərin tekrar gözlenmesini azaltmak üçün beş rüb aralıklı dövrlər seçmesi.
• Evli, birlikte yaşayan, əvvəllər evlənmiş və subay qadınları ayrı dəyərlendirmesi.
• Kayıtlı və qeyri-rəsmi xidmətləri birbirinden ayırması.
• Sektör və meslek sınıflandırmalarını birlikte kullanması.
• Kişilərde eyni modelleri kurarak gender müqayisəsı yapması.
• Ərin təhsilini kullanarak nəzəriyyəın statü və gəlir boyutunu ayrıca incelemesi.
• Tam niyəsellik iddiasından kaçınması və eyni vaxtda niyəselliği açıkça kabul etmesi.

Tədqiqatın Temel Sərhədlılıkları

• Yüklenen sürümün hakem dəyərlendirmesinden gecmiş nihai yayın statüsü düzgünlanmamıştır.
• Yüklenen PDF’de yayın tarixi, dergi, konferans və DOI mövcud deyil.
• Sosial damğa birbaşa tutum və ya davranış ölçeğiyle ölçülmemiştir.
• Yatay kəsikt tasarımı niyəsel nəticə çıkarmaya izin vermemektedir.
• Evlilik və tədqiqat qərarları qarşılıklı olaraq birbirini etkiləyebilir.
• Qadının evlenmeden əvvəlki tədqiqat vəziyyəti izlenmemektedir.
• Kocanın gəliri birbaşa əsas açıklayıcı dəyişken olaraq kullanılmamaktadır.
• Ev təsərrüfatıhalkı sosioiqtisadi təbəqəsı gəlir yerine aktiv və mənzil koşullarına dayanan təxminən bir göstergedir.
• Ərin təhsili sosyal statü, gəlir və kültürel seçimləri eyni anda temsil edebilir.
• Yüksək təhsilli cütlüklərde təhsil üzrə uyğunlaşma nəticəları açıklayabilir.
• Uşaq sayından çok yalnız beş yaş altı uşaqların varlığı kontrol edilir.
• Ev işi və qayğı üçün harcanan saatler birbaşa modele eklenmemiştir.
• Həyat yoldaşıin qadının tədqiqatsına qarşı çıkıp çıkmadığı ölçülmemiştir.
• “Evlilik, hamiləlik və ya ailə sualmlulukları” tek yanıt kategorisidir.
• İkinci mərhələdə ştat sabit təsirləri kullanılmamıştır.
• Meslek probitlerinde digər işlərdə işçilər nümunəlem xariciında bırakılmıştır.
• Çok sayıda meslek testi üçün düzeltme yapıldığı belirtilmemiştir.
• Tam reqressiya tabloları və standart xətalar yüklenen PDF’de mövcud deyil.
• Ana metin, nümunəlem ağırlıklarının və karmaşık sorğu tasarımının nasıl ele alındığını ayrıntılandırmamaktadır.
• Nəticəlar 2016–2019 Meksika əmək bazarına aittir.
• COVID-19 sonrası uzaktan tədqiqat və qayğı düzenlerini kapsamamaktadır.
• Meksika xaricindəki orta gəlirli ölkəlere birbaşa genellenemez.
• Məşğulluqın haqq, tədqiqat saati, iş kalitesi və kariyer ilərlemesi kimi boyutları incelenmemektedir.

Tədqiqat Nə Deyir?

• Evli qadınların işləmə ehtimalının subay qadınlardan aşağı olduğunu söylüyor.
• Bu mənfi əlaqənin yalnız sənayeye xas olmadığını gösteriyor.
• Kayıtlı və qeyri-rəsmi xidmətlərde de benzer evlilik fərqı bulunduğunu bildiriyor.
• Kişi yoğun, karma və qadınların sıx olduğu sənaye fəaliyyətlerinin tamamında mənfi əlaqə bulunduğunu belirtiyor.
• Beyaz yakalı və yüksək becerili mesleklerde evlilik fərqının ortadan kalkmadığını gösteriyor.
• Evliliğin kişilərde yüksək, qadınlarda aşağı əməkhaqqılı işləmə ehtimalıyla əlaqəli olduğunu söylüyor.
• Ərin təhsili yüksəldikçe həyat yoldaşının işləməmə ehtimalının arttığını bildiriyor.
• Yüksək təhsilli kişilərin həyat yoldaşlarıinde rəsmi xidmət məşğulluğunın digər sektörlere görə daha güclü kaldığını gösteriyor.
• Qadınların işdən ayrılma səbəblərinin ailə həyatıyla güclü biçimde bağlantılı olduğunu aktarıyor.
• Bakım desteği eksikliğinin qadınların işçi qüvvəsində iştirakında önemli engel olduğunu belirtiyor.
• Geleneksel evdaxili iş bölgüsünün Meksikada önemini koruduğunu müdafiə edir.
• Uşaq baxım xidmətlərinin genişletilmesini əsas politika alanlarından biri olaraq öneriyor.

Tədqiqat Nə Demir?

• Meksikada işləyən evli qadınlara yönəlmiş hdaxilibir sosial damğa bulunmadığını qanıtlamıyor.
• Evliliğin tek başına qadınları işçi qüvvəsinden çıkardığını niyəsel olaraq göstermiyor.
• Kocaların həyat yoldaşlarının tədqiqatsını sistematik biçimde qadağaladığını qanıtlamıyor.
• Evli qadınların işləməməsının tamamen öz seçimləri olduğunu söylemiyor.
• Uşaq qayğıının tek izah olduğunu göstermiyor.
• Kocanın yüksək təhsilinin birbaşa daha muhafazakâr tutum anlamına geldiğini söylemiyor.
• Resmî xidmətlərde işləyən evli qadınların damğadan tamamen korunduğunu göstermiyor.
• Probit əmsallarının birbaşa faiz bəndi olduğunu söylemiyor.
• İncelenen bütün qadınların anne olduğunu varsaymıyor.
• Subay qadınların qayğı sualmluluğu bulunmadığını iləri sürmüyor.
• Sənaye işlərinin qadınlar üçün uygunsuz olduğunu savunmuyor.
• Qadınların tədqiqatsının ailə həyatına zarar verdiğini iddia etmiyor.
• Politika önerilərinin təsirini təcrübəsel olaraq sınamıyor.

Gündelik Yaşam Açısından Önemi

Tədqiqatın nəticəları, qadınların iş qərarlarının yalnız iş ilanlarının sayıyla açıklanamayacağını göstərir.

Bir qadın üçün haqqli işe başlamak və ya devam etmek şu suallara bağlı ola bilər:

• Uşaqlara kim bakacak?
• Yaşlı və ya pasiyent ailə üyesinin qayğıını kim üstlenecek?
• İşe gidiş və dönüş saatleri okul və ya qayğı saatleriyle uyğun mu?
• Həyat yoldaşı ev işlərini və baxım məsuliyyətlərinı paylaşacak mı?
• Qadının kazanacağı haqq qayğı və nəqliyyat xərcini qarşılayacak mı?
• Ailə və sosyal çevre qadının tədqiqatsını destekliyor mu?
• İşveren evlilik və ya annelik səbəbilə ayrımcılık yapıyor mu?
• İş qeydlı, etimadceli və uzun vadeli mi?
• Qadın işten ayrıldıktan sonra yenidən tədqiqat fürsətı bulabiləcek mi?

Bu səbəbdən qadın məşğulluğunu artırmak isteyen politikalar yalnız qadınları iş aramaya thəyat yoldaşıvik etmekle yetinemez. Qadınların tədqiqat qərarını çevreleyen qayğı, zaman, etimadce və ev təsərrüfatı daxilii güc əlaqələrini de ele almalıdır.

Geçmiş, Bugün və Gelecek Açısından Önemi

Geçmişte sənaye işlərinin fiziksel keyfiyyətiği və kişinin tek gəlir sağlayıcı sailması, işləyən evli qadınlara yönəlmiş xüsusi damğalar üretmiş ola bilər.

Bugün texnologiya bəzi işlərin fiziksel gereksinimini azaltmış, qadınların təhsil səviyyəsi yüksəlmiş və ağ yaxalı xidmətlər genişlemiştir. Buna rağmen tədqiqat, evlilikle əlaqəli qadın məşğulluq fərqının bütün iş türlerinde devam ettiğini göstərir.

Gelecekte araştırılması gereken əsas sual, bu fərqın hangi bölməünün:

• Bakım xidməti eksikliğinden,
• ev işlərinin həyat yoldaşıitsiz paylaşımından,
• ər-arvadın gəlirlərinden,
• işəgötürən ayrımcılığından,
• evlilik bazarındaki həyat yoldaşılhəyat yoldaşımeden,
• qadın və kişilərin seçim və beklentilərinden,
• sosial damğa və ailə baskısından

mənbəlandığını belirlemektir.

Tədqiqatın Metodu və Tapıntıları

Araşdırma Tasarımının Özeti

Birinci Aşama: Çok Terimli Probit Modeli

PDF’deki birinci model, daha okunabilir vektör gösterimiyle şu şəkilde ifade ediləbilir:

\[ P(Y_i=n)=F\left( \beta_0+ \beta_1^n Married_i+ \beta_2^n FreeUnion_i+ \beta_3^n PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

Değişkenlerin anlamı:

• \(Y_i\): Qadının tədqiqat vəziyyətidur.
• \(n\): Kənd təsərrüfatı, sənaye, qeyri-rəsmi xidmət və ya rəsmi xidmət kimi nəticə kategorisini göstərir.
• \(F\): Çok terimli probit modelindeki çok dəyişkenli normal birikimli dağılım fonksiyonudur.
• \(Married_i\): Qadın rəsmi olaraq evliyse 1 dəyərini alır.
• \(FreeUnion_i\): Qadın nikâhsız biçimde sürekli partnyoriyle yaşıyorsa 1 dəyərini alır.
• \(PreviouslyMarried_i\): Qadın dul, boşanmış və ya ayrılmışsa 1 dəyərini alır.
• Subay qadınlar müqayisə qrupudur.
• \(\mathbf{X}_i\): Bireysel, ev təsərrüfatıhalkı və ev təsərrüfatı başçısı kontrol dəyişkenlerini daxilierir.
• \(\mu_s\): Eyalet sabit təsiridir.
• \(\tau_t\): Dövr sabit təsiridir.

Birinci Modeldeki Kontroller

Birinci Aşamanın Bulgusu

Yazarın aktardığı reqressiya nəticələrinda evli qadın əmsalı dört sektörün tamamında mənfi və statistik olaraq əhəmiyyətlidır.

Bu, modelde gözlenen xüsusilikler kontrol edildikten sonra evli qadınların:

• Kənd təsərrüfatıda,
• sənayedə,
• qeyri-rəsmi xidmətlərde,
• rəsmi xidmətlərde

işləmə ehtimalının subay qadınlardan aşağı olduğu anlamına gelmektedir.

İkinci Aşama: Ayrı Probit Modelleri

İkinci mərhələdə her fəaliyyət üçün ayrı model kurulmaktadır:

\[ P(Y_{i,a}=1)= \Phi\left( \beta_0+ \beta_1^a Married_i+ \beta_2^a FreeUnion_i+ \beta_3^a PreviouslyMarried_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^a+ \tau_t \right) \]

• \(Y_{i,a}=1\): Kişi belirli \(a\) fəaliyyətinde və ya mesleğinde çalışıyorsa 1’dir.
• \(Y_{i,a}=0\): Kişi işləmirsa 0’dır.
• Başka bir fəaliyyətte işçi kişilər ilgili modelden çıkarılır.
• \(\Phi\): Standart normal birikimli dağılım fonksiyonudur.
• \(\beta_1^a\): Evli qadın ilə subay qadın arasındakı əlaqənin yönünü göstərir.
• Eyalet sabit təsirləri, bəzi ştatlarde sıfır müşahidə bulunduğu və model yakınsamadığı üçün kullanılmamıştır.

İkinci Modelin Yorum Sərhədı

Örneğin memarlıq modeli:

• Mimar olaraq işləyən qadınları,
• hdaxili işləməyən qadınlarla

müqayisəktadır.

Öğretmen, doktor və ya fabrika işçisi olaraq işləyən qadınlar bu modelden çıkarılmaktadır. Dolayısıyla nəticə, “evli qadınlar digər meslekler yerine daha az memarlıq seçiyor” mənasına gəlmir. “Evli qadınların mimar olaraq işləmə ehtimalı, işləməmə vəziyyətina görə subay qadınlardan aşağıtür” mənasına gəlir.

İkinci Aşamanın Temel Bulgusu

Üçüncü Aşama: Ərin Təhsil Səviyyəsi

Üçüncü model yalnız evli və ya sürekli partnyoriyle yaşayan qadınlara tətbiq edilmişdir:

\[ P(Y_i=n)= F\left( \beta_0+ \beta_g^n HusbandEducation_i+ \mathbf{X}_i'\boldsymbol{\gamma}^n+ \mu_s+\tau_t \right) \]

• \(HusbandEducation_i\): Kocanın ilkokul və ya daha aşağı, ortaokul, lise, teknik okul ya da üniversite təhsiline malik olduğunu göstərir.
• İlkokul və ya daha aşağı təhsil müqayisə qrupudur.
• \(\beta_g^n\): Kocanın belirli təhsil səviyyəsiyle həyat yoldaşınınin belirli sektörde işləmə ehtimalı arasındakı əlaqəyi göstərir.
• Qadının yaşı, təhsili, küçük uşaq, yerlhəyat yoldaşıim, sosioiqtisadi təbəqə və ev təsərrüfatı başçısı xüsusilikleri kontrol edilir.
• Ev təsərrüfatı reisinin təhsili, ərin təhsiliyle yüksək korelasyon taşıdığı üçün bu modelden çıkarılmıştır.

Üçüncü Aşamanın Bulgusu

Ərin təhsili yüksəldikçe:

• Həyat yoldaşıin işləməmə ehtimalı artmaktadır.
• Sənayede işləmə ehtimalı azalmaktadır.
• Qeyri-rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı azalmaktadır.
• Rəsmi xidmətlərde işləmə ehtimalı sərhədlı biçimde yüksəlmektedir.

Bu, sosial damğa hipotezisinin məlumatyle en çox uyum gösteren bölməüdür. Ancaq sosial damğa, gəlir təsiri və təhsil üzrə uyğunlaşma birbirinden ayrılmamaktadır.

Kanıt Düzeyine Görə Nəticəlar

Gelecek Araşdırmalar İçin Gerekenler

• Aynı qadınların evlilik əvvəlsi və sonrası tədqiqat durumları panel məlumatlarısiyle izlenmelidir.
• Qadın və kişiləre həyat yoldaşının tədqiqatsına əlaqən birbaşa tutum sualları yöneltilmelidir.
• Mavi və ağ yaxalı işlere yönəlmiş sosial kabul ayrı ayrı ölçülmelidir.
• Kocanın gəliri və gəlir dəyişiklikleri birbaşa kullanılmalıdır.
• Uşaq sayı, uşaqların yaşları və qayğı xidmətine erişim ayrıntılı ölçülmelidir.
• Ev işi və haqqsiz qayğı üçün harcanan saatler modele eklenmelidir.
• İşten ayrılma səbəblərinde evlilik, hamiləlik və qayğı sualmluluğu ayrı seçenekler olmalıdır.
• Qadınların tədqiqat qərarında həyat yoldaşı baskısı, ortak seçim və iqtisadi zorunluluk ayrıştırılmalıdır.
• İşverenlerin evli və ya uşaqlu qadınlara yönəlmiş ayrımcılığı incelenmelidir.
• Əməkhaqqı, tədqiqat saati, iş etimadliği və kariyer ilərlemesi nəticəları dəyərlendirilmelidir.
• Uşaq baxım xidmətlərinin genişletildiği bölgelerde təbiətl təcrübə və ya politika dəyərlendirmesi yapılmalıdır.
• COVID-19 sonrası uzaktan tədqiqat düzenlerinin evli qadın məşğulluğuna təsiri araştırılmalıdır.
• Benzer analizler digər orta gəlirli ölkələrdə tekrarlanmalıdır.
• Meksiqanın genellhəyat yoldaşıtirilmiş evlilik-məşğulluq fərqı qayğıından istisna olup olmadığı belirlenmelidir.
• Çoklu hipotezis testleri üçün uygun statistik düzeltmeler uygulanmalıdır.
• Tam reqressiya tabloları, kodlar və istifadə olunan nümunəlem seçimləri tək bir yenidən üretiləbilir məlumat paketinde paylaşılmalıdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Yüklenen tədqiqatnın tam xasn adı:Is there a social stigma against working wives?

Belgedeki bölmə biliksi: Chapter One.

Yazarların tam listesi və sıralaması: Isaac Lopez-Moreno. Tədqiqat tek yazarlıdır.

PDF metadata yazarı: Isaac Lopez Moreno Flores.

Həyat yoldaşı katkı və ya həyat yoldaşı birinci yazarlık: Yoktur.

İletişim və ya sualmlu yazar: Tədqiqat tek yazarlıdır. PDF’de ayrıca “corresponding author” etiketi mövcud deyil.

Kurumsal bağlantı: University of Manchester, Global Development Institute.

Yazarın PDF’de bildirilən vəziyyəti: Development Economics alanında doktora adayı.

PDF’nin teknik oluşturulma tarixi: 22 Mayıs 2026.

Yayın ilı: Ana metinde ayrı yayın ilı məlumatlmemiştir. Teknik metadata 2026 tarixini göstərir.

DOI: Yüklenen sürümde DOI mövcud deyil.

Dergi və ya konferans: Belirtilmemiştir.

Yayınevi və ya platform: Yüklenen sürümde belirtilmemiştir.

Hakemlik vəziyyəti: Hakem dəyərlendirmesinden gecmiş nihai dergi və ya konferans məqaləsi olduğu düzgünlanmamıştır. Belge bir doktora tədqiqatsının “Chapter One” bölməü görünümündedir.

Əlaqəli əvvəlki sürüm: University of Manchester Global Development Institute tərəfindən 2024 ilında yayımlanan Labour, gender and marriage: the social stigma hypothesis against working wives, GDI Working Paper 2024-075.

Sürüm ayrımı: 2024 tədqiqat kâğıdıyla yüklenen bölmə eyni araşdırma konusuna və əsas məlumat yapısına əsaslanır. Ancaq baş örtüyü, sayfa sayı, mənbəlar və bəzi tartımmalar fərqli olduğu üçün yüklenen 2026 bölməünün bibliyografik bilikleri 2024 tədqiqat kâğıdından otomatik olaraq devralınmamalıdır.

Sayfa sayı: 23.

Ana şəkil sayı: Altı: Şəkil 1.1–1.6.

Ana metindeki denklem sayı: Üç ekonometrik model tənliyi.

Ana metindeki tam reqressiya tabloları: Bulunmamaktadır. Mətn, tablolar və ek analizler üçün onlayn eklere yönlendirmektedir.

Çevrim daxilii ek:Online Appendices – Is there a social stigma against working wives?

Resmî yazar sayfası:Isaac Lopez Moreno Flores – University of Manchester Research Explorer

Əlaqəli tədqiqat kâğıdının rəsmi kaydı:Labour, gender and marriage – Manchester Research Explorer

Veri kaynağı: Meksika Milli Phəyat yoldaşıə və Məşğulluq Sorğusu, ENOE.

Veri dövrləri: 2016 birinci rüb, 2017 ikinci rüb, 2018 üçüncü rüb və 2019 dördüncü rüb.

Araşdırma tasarımı: Dönüşümlü panel araşdırmasından fərqli bireyler seçilərek oluşturulan təkrarlanan kəsik məlumat analizi.

Nümunəlem böyüklüğü: Ana tartımma bölməünde 500 binden çox qadın müşahidəinden söz edilir. Tam model qələvilı nümunəlem böyüklükleri yüklenen PDF’deki ana tablolarda məlumatlmemektedir.

Temel ekonometrik metodler: Çok terimli probit və ayrı ikili probit modelleri.

Temel nəticə dəyişkenleri: Tədqiqatma, kənd təsərrüfatı, sənaye, qeyri-rəsmi xidmətlər, rəsmi xidmətlər və 18 ayrıntılı fəaliyyət və ya meslek.

Temel açıklayıcı dəyişkenler: Evlilik vəziyyəti və ərin təhsil səviyyəsi.

Sektör sınıflandırması: North American Industry Classification System – NAICS.

Meslek sınıflandırması: Sistema Nacional de Clasificación de Ocupaciones – SINCO.

Niyəsellik vəziyyəti: Tədqiqat müşahidəseldir. Evlilik, tədqiqat, həyat yoldaşı seçimi və baxım məsuliyyətləri arasındakı niyəsel yön belirlenmemektedir.

Sosial damğanın ölçməü: Doğrudan tutum ölçməü mövcud deyil. Nəzəriyyəın sektör və meslek dağılımına əlaqən gözlenebilir öngörüleri test edilir.

Finansman izahsı: Yüklenen PDF’de mövcud deyil.

Çıkar çatışması izahsı: Yüklenen PDF’de mövcud deyil.

Etik kurul izahsı: Yüklenen PDF’de mövcud deyil. Araşdırma yeni insan iştirakçı görüşmesi yerine rəsmi ev təsərrüfatıhalkı araşdırmasının ikincil analizine əsaslanır.

Yapay zekâ kullanım izahsı: Yüklenen PDF’de məhsuldar süni intellekt və ya böyük dil modeli kullanımına əlaqən ayrı bir beyan mövcud deyil.

Bu Türkçe məqalə, yüklenen PDF’nin bütün metni; 13. sayfadaki qadın və kişi sektör olasılığı grafikleri, 15. sayfadaki meslek əmsalı grafikleri, 17. sayfadaki həyat yoldaşı təhsiline görə sektör olasılığı grafikleri, üç ekonometrik denklem, tartımma, məhdudiyyətlər və nəticə bölməü incelenerek hazırlanmıştır.

Grafiklerdeki təxmin edilmiş olasılıklar yüzdeye çevrilərek aktarılmıştır. Probit əmsalları ise faiz bəndi olaraq yorumlanmamış; yalnız əlaqənin yönü və görəli böyüklüğü açıklanmıştır.

Yüklenen ana PDF’de bulunmayan tam reqressiya nəticəları, standart xətalar və ya onlayn ek tablolar Türkçe məqaləye müstəqil yeni tapıntı olaraq eklenmemiştir.

“Evlilik qadınların tədqiqatsını engeller”, “yüksək təhsilli ərlar həyat yoldaşlarıini çalıştırmaz” və ya “Meksikada sosial damğa yoxdur” biçiminde niyəsel və genelleyici nəticəlar oluşturulmamıştır.

Tədqiqatın etimadli yorumu şudur: Meksikada evli qadınların aşağı məşğulluq olasılığı, yalnız sənaye və fiziki əmək tələb edən işlere xas bir sosial damğa örüntüsü göstermemektedir. Mənfi əlaqə rəsmi xidmətləre, ağ yaxalı mesleklere və fərqli beceri səviyyəlerindeki işlere de uzanmaktadır.